Ở Bruxelles, một làn mưa mỏng, bụi nước lắc rắc trước mặt tiền xám xịt của các tòa nhà, che phủ kính ô tô bằng một màn sương trong suốt, làm vỉa hè lấp lánh. Đến khách sạn sang trọng nơi người ta tập hợp những người sống sót, Rudy lao về phía người gác cổng mặc đồng phục đỏ và vàng.
“Piano để ở đâu? Cháu cần phải đưa mẹ đến đó. Mẹ cháu là một nghệ sĩ piano xuất sắc. Một người chơi đàn lão luyện. Bà biểu diễn trong các buổi hòa nhạc.”
Vừa nhìn thấy chiếc đàn bóng loáng ở quầy bar, thì chúng tôi được thông báo là những người sống sót đã đến và sau khi được diệt rận rồi cho vào buồng xông hơi thì người ta đưa họ vào ăn ở nhà hàng.
Rudy chạy vào phòng, theo sau là tôi và cha Pons.
Những người đàn ông và đàn bà gầy guộc, da xám xịt bọc xương, ai cũng có quầng dưới mắt cùng ánh nhìn trống rỗng, kiệt sức đến mức không nhấc nổi thìa dĩa, đang cúi rạp xuống một bát xúp. Họ không đoái hoài gì đến sự có mặt của chúng tôi vì đang bận ăn lấy ăn để, sợ rằng người ta sẽ ngăn họ làm điều ấy.
Rudy nhìn quanh căn phòng.
“Bà không ở đây rồi. Có nhà hàng nào khác không thưa cha?”
“Ta sẽ hỏi, cha xứ trả lời.”
Một giọng nói cất lên từ phía một chiếc ghế băng.
“Rudy ơi!”
Một người đàn bà đứng dậy và suýt khuỵu ngã khi giơ tay ra hiệu cho chúng tôi.
“Rudy ơi!”
“Mẹ ơi!”
Rudy lao về phía người đàn bà đang khóc và ôm siết lấy bà.
Tôi không nhận ra người mẹ mà Rudy đã miêu tả cho tôi, một người đàn bà quý phái, anh thường nói, với bộ ngực đồ sộ, đồng tử xanh như thép, mái tóc đen suôn và dày, dài bất tận, làm ai cũng phải ngưỡng mộ. Thay vào đó, anh đang ôm một bà già bé nhỏ, gần như hói đầu, mắt nhìn trân trân, lo lắng, đôi mắt màu ghi nhạt, thân mình gầy guộc, to và phẳng, lộ dưới lớp váy len.
Tuy nhiên, họ đang nói thầm với nhau bằng tiếng Yiddish, người này khóc gục trên vai người kia, tôi kết luận rằng hoặc Rudy nhận nhầm người hoặc anh đã kể vống lên về người mẹ của mình.
Anh muốn đưa mẹ đi.
“Đi nào mẹ, có một cây đàn piano trong khách sạn này.”
“Không Rudy, mẹ muốn ăn xong đã.”
“Đi nào mẹ, đi đi.”
“Mẹ còn chưa ăn xong cà rốt,” bà vừa nói vừa giậm chân, như một đứa trẻ hờn dỗi.
Rudy ngạc nhiên ra mặt: trước mặt anh không phải bà mẹ uy quyền mà là một cô bé không muốn rời cái cà mèn của mình, cha Pons ra dấu cho anh không cản bà nữa.
Bà ăn chầm chậm hết bát xúp, nhâm nhi, nhúng một mẩu bánh mì vào nước xúp, vét cho đến lúc cái đĩa nhẵn bóng, không quan tâm đến việc gì khác. Xung quanh bà, những người sống sót tỉ mẩn ăn y như vậy. Đói khát từ nhiều năm nay, họ ăn uống với vẻ chậm rãi đến tàn khốc.
Rồi Rudy chìa tay đỡ mẹ đứng dậy và giới thiệu với chúng tôi. Dù kiệt sức, bà vẫn gượng mỉm cười.
“Cha biết không,” bà nói với cha Pons, “tôi đã cố sống chỉ bởi hy vọng sẽ được gặp lại Rudy.”
Rudy chớp chớp mắt và xoay câu chuyện sang hướng khác.
“Đi nào mẹ, đến chỗ chiếc piano.”
Sau khi đi qua mấy phòng khách được trang trí quá cầu kỳ, qua nhiều cánh cửa như nặng thêm vì treo đầy ri đô lụa, anh nhẹ nhàng đỡ bà lên ghế và mở nắp nhạc cụ.
Bà nhìn trân trân cây đàn piano nửa cánh đầy xúc động, rồi nghi hoặc. Liệu bà còn có thể chơi nhạc được nữa không? Chân bà tiến dần về phía pêđan và ngón tay bà ve vuốt bàn phím. Bà run lên. Bà sợ.
“Chơi đi, mẹ!” Rudy thầm thì.
Hoảng sợ, bà nhìn con trai. Bà không dám nói với con rằng bà sợ không làm được, rằng bà không còn sức, rằng...
“Chơi đi, mẹ. Con cũng thế, con đã đi qua chiến tranh bằng ý nghĩ rằng một ngày nào đó mẹ sẽ lại chơi đàn cho con nghe.”
Bà lảo đảo, phải bám vào cây đàn, rồi nhìn bàn phím như một chướng ngại vật phải vượt qua. Tay bà đưa lại gần, rụt rè, rồi tinh tế đặt lên phím ngà.
Một âm điệu nhẹ nhàng nhất, buồn bã nhất mà tôi từng được nghe vang lên. Hơi mỏng mảnh, hơi thưa lúc đầu, rồi dày dặn hơn, tự tin hơn, âm nhạc vang lên, ngày càng to, ngày càng mạnh, làm say lòng người, mê hoặc.
Mẹ của Rudy lấy lại da thịt khi chơi. Tôi nhận ra trong hình hài mình đang nhìn thấy người đàn bà đúng như lời Rudy kể.
Cuối bản nhạc, bà quay lại phía con mình.
“Nhạc Chopin đấy,” bà thì thầm. “Ông không phải trải qua điều chúng ta vừa phải chịu đựng nhưng ông đã tưởng tượng ra tất cả.”
Rudy ôm bà vào lòng mình.
“Con sẽ đi học lại chứ Rudy?”
“Con thề với mẹ.”