Quay lại Bruxelles, dù ở trong một căn nhà rộng rãi mà bố tôi, đã quay lại với công việc kinh doanh đầy hăng say, lo liệu tiền thuê, dù mẹ luôn vuốt ve, dịu dàng và mỗi lần cất giọng đều như hát, tôi vẫn cảm thấy cô đơn, như một con thuyền không mái chèo. Bruxelles, rộng mênh mông, không giới hạn, mở cửa cho mọi thứ nhưng vẫn thiếu một bức tường bao làm tôi yên tâm. Tôi ăn uống no nê, mặc đồ may đo và đi giày đóng riêng, tôi chất đống đồ chơi và sách vở trong căn phòng tuyệt đẹp dành riêng cho mình nhưng tôi thấy nhớ những giờ phút bên cha Pons để suy nghĩ về những điều bí ẩn lớn lao. Những người bạn mới của tôi ở trường thì nhạt nhẽo, thầy cô thì máy móc, giờ học rỗng tuếch, ở nhà thì buồn chán. Người ta chỉ tìm lại bố mẹ mình để ôm ấp họ. Trong vòng ba năm, họ đã trở nên xa lạ với tôi, chắc vì họ đã thay đổi, chắc vì tôi đã thay đổi. Họ đã rời xa một đứa trẻ và tìm lại được một thiếu niên. Ham muốn có được thành công vật chất đã xâm chiếm bố tôi và biến đổi ông đến mức tôi khó có thể nhận ra người thợ may khiêm nhường và hay phàn nàn của Schaerbeek trong hình hài một ông chủ mới phất của ngành xuất nhập khẩu.
“Con sẽ thấy con trai ạ, ta sẽ làm giàu và con chỉ cần tiếp nối sự nghiệp kinh doanh của ta sau này,” ông nói với tôi, mắt sáng bừng vì phấn khích.
Liệu tôi có mong muốn trở thành người như bố không?
Khi ông đề nghị tôi chuẩn bị cho lễ bar-mitsva, lễ ban thánh thể, đồng thời đăng ký vào héder, trường học Do Thái truyền thống, tôi đột ngột từ chối.
“Con không muốn làm lễ bar-mitsva?”
“Không ạ.”
“Con không muốn học đọc kinh Torah, học viết và cầu nguyện bằng tiếng Hebrew sao?”
“Không ạ.”
“Tại sao?”
“Vì con muốn thành người Công Giáo!”
Câu đáp trả đến không chút chậm trễ: một cái tát lạnh lùng, cực mạnh, nhanh gọn. Cái tát thứ hai trong vòng vài tuần. Sau cha Pons, đến cha tôi. Giải phóng, với tôi, trên hết là sự giải phóng của những cái tát.
Ông gọi mẹ tôi lại làm chứng. Tôi nhắc lại và khẳng định là tôi muốn theo đạo Công Giáo. Mẹ tôi khóc, bố tôi gào thét. Tối hôm đó, tôi trốn nhà.
Lấy một chiếc xe đạp, tôi đi lại con đường, có nhầm một số lần, dẫn về Chemlay và khoảng mười một giờ tôi đến Villa Jaune.
Tôi thậm chí không bấm chuông cửa. Đi vòng quanh tường rào, tôi đẩy cái cửa gỉ sét ở chỗ khoảng rừng thưa rồi đi đến nhà nguyện đổ nát.
Cửa vẫn mở và cái nắp hầm cũng thế.
Như tôi dự đoán, cha Pons đang đứng trong hầm.
Ông mở rộng vòng tay đón tôi. Tôi lao vào lòng ông và kể về nỗi hoảng sợ của mình.
“Con xứng đáng để ta cho con một cái tát nữa,” ông vừa nói vừa ôm tôi vào lòng.
“Nhưng mọi người, tất cả mọi người bị sao vậy?”
Ông ra dấu cho tôi ngồi xuống và thắp vài ngọn nến.
“Joseph, con là một trong những người sống sót cuối cùng của một dân tộc vẻ vang, vừa bị tàn sát. Sáu triệu người Do Thái đã bị giết... sáu triệu người! Đối diện với những xác chết này, con không thể trốn được nữa.”
“Con có gì chung với họ, thưa cha?”
“Điểm chung là đã có được sự sống này nhờ họ. Điểm chung là đã bị đe dọa mạng sống cùng lúc với họ.”
“Thế sau đó? Con có quyền được nghĩ khác họ phải không ạ?”
“Tất nhiên. Tuy nhiên, con phải chứng minh rằng họ tồn tại vào thời điểm mà họ không còn tồn tại nữa.”
“Tại sao lại là con mà không phải cha?”
“Cả cha và con đều thế, nhưng mỗi người một cách.”
“Con không muốn làm lễ bar-mitsva. Con muốn tin vào đức Kitô. Như cha.”
“Nghe này Joseph, con sẽ làm lễ bar-mitsva bởi vì con yêu mẹ con và tôn trọng bố con. Về mặt tôn giáo, ta sẽ xem xét sau.”
“Nhưng...”
“Ngày hôm nay, việc chính yếu là con chấp nhận mình là người Do Thái. Điều này không có liên quan gì tới đức tin tôn giáo cả. Sau này, nếu vẫn tiếp tục muốn như vậy thì con sẽ trở thành một người Do Thái cải đạo.”
“Như vậy đã là người Do Thái rồi thì sẽ là người Do Thái mãi mãi ạ?”
“Đúng vậy, mãi mãi. Hãy làm lễ bar-mitsva của con, Joseph. Nếu không, con sẽ làm tan vỡ trái tim cha mẹ con.”
Tôi cho rằng cha có lý.
“Đúng ra thì, thưa cha, con muốn làm người Do Thái với cha.”
Cha Pons bật cười.
“Cha cũng thế, Joseph, cha cũng muốn làm người Do Thái với con.”
Chúng tôi vui cười hồi lâu. Sau đó ông đặt tay lên vai tôi.
“Cha con rất yêu con, Joseph ạ. Có thể ông ấy không biết yêu đúng cách, có thể yêu theo cách mà con không thích, nhưng ông mãi mãi yêu con mà không yêu một ai khác như thế và cũng không ai khác yêu con như thế.
“Thậm chí cả cha ư?”
“Joseph, ta yêu con như yêu một đứa trẻ khác, có thể hơi nhiều hơn một chút. Nhưng đó không phải cùng một tình yêu.”
Tôi cảm thấy nhẹ nhõm, tôi hiểu rằng mình đến đây chính là để tìm câu nói này.
“Hãy giải phóng con khỏi ta, Joseph. Ta đã hoàn thành sứ mệnh của mình. Chúng ta giờ đây có thể là bạn.”
Ông khoát tay chỉ về phía hầm.
“Con không thấy gì ư?”
Dù thiếu ánh sáng, tôi vẫn nhận ra rằng những giá nến đã biến mất, kinh Torah cũng vậy, những bức ảnh Jérusalem cũng vậy... Tôi đến gần mấy quyển sách chất đống trên giá.
“Gì cơ!... Không còn là tiếng Hebrew nữa...”
“Đây không còn là một nhà thờ Do Thái nữa.”
“Điều gì đã xảy ra vậy ạ?”
“Ta bắt đầu một bộ sưu tập mới.”
Tôi vuốt ve vài quyển sách mà chữ tiếng nước ngoài trên đó tôi chẳng hiểu gì.
“Kiểu gì thì tâm hồn Nga cũng sẽ bị giết chết: ta sưu tầm tác phẩm của các nhà văn ly khai.”
Cha Pons đã phản bội chúng tôi! Chắc chắn cha nhìn thấy lời trách móc này trong mắt tôi.
“Không, ta không phản bội con Joseph ạ. Với người Do Thái, giờ đây có con rồi. Từ nay, con chính là Noé.”