“Ông không tìm được thứ gì nom tươi vui hơn cái này để ngắm nghía sao?” Nàng Bé hỏi anh vào sáng hôm sau, ám chỉ bức chân dung Richard mà Grant đã để dựa vào chồng sách trên cái bàn kê cạnh đầu giường anh.
“Cô không thấy đó là một khuôn mặt hấp dẫn sao?”
“Hấp dẫn! Nó làm tôi phát sợ. Một con cẩu Dismal Desmond đích thực.”
“Theo các cuốn sách lịch sử thì ông ấy là một người rất xuất chúng.”
“Râu Xanh cũng thế.”
“Và dường như ông ấy cũng khá được ái mộ.”
“Râu Xanh cũng thế.”
“Và cũng là một chiến binh rất giỏi nữa,” Grant tinh quái nói thêm và chờ đợi. “Không nhắc gì tới Râu Xanh nữa sao?”
“Ông muốn nhìn vào cái khuôn mặt đó để làm gì? Mà ông ta là ai vậy?”
“Richard Đệ Tam.”
“Ồ, đấy, tôi hỏi ông!”
“Ý cô muốn nói là đã đợi ông ấy trông đúng như thế này?”
“Chính xác.”
“Tại sao?”
“Ông ta là một kẻ sát nhân thô bạo, phải không nào?”
“Cô có vẻ nhớ rõ môn lịch sử đấy.”
“Ai chẳng biết chuyện đó. Làm hai đứa cháu của ông ta biến mất, những đứa trẻ tội nghiệp. Sai người làm chúng chết ngạt.”
“Chết ngạt?” Grant tò mò thốt lên. “Tôi không biết việc ấy.”
“Bằng những cái gối.”
Cô điều dưỡng đấm xuống những cái gối của anh bằng một nắm tay nhỏ nhắn mạnh mẽ, rồi thay chúng thật lẹ làng và chính xác.
“Sao lại làm chết ngạt? Sao không dùng thuốc độc?” Grant hỏi vặn.
“Đừng hỏi tôi. Tôi đâu có thu xếp chuyện đó.”
“Ai đã nói rằng mấy đứa trẻ bị làm chết ngạt?”
“Sách giáo khoa lịch sử của tôi ở trường viết thế.”
“Phải, nhưng trong sách giáo khoa lịch sử dẫn lời ai?”
“Dẫn lời? Nó chẳng dẫn gì cả. Nó chỉ đưa ra các biến cố.”
“Sách có nói ai đã làm mấy cậu bé ngạt thở không?”
“Một người mang họ Tyrrell. Chẳng lẽ anh không học chút lịch sử nào ở trường hay sao?”
“Tôi đã học các bài lịch sử. Không giống như thế. Tyrrell là ai vậy?”
“Tôi chẳng biết gì hết. Một người bạn của Richard.”
“Làm thế nào người ta biết đó là Tyrrell?”
“Ông ta tự thú.”
“Tự thú?”
“Tất nhiên là sau khi bị xác định là có tội. Trước khi ông ta bị treo cổ.”
“Ý cô là Tyrrell quả thực đã bị treo cổ vì tội sát hại hai Vương tử?”
“Phải, tất nhiên rồi. Tôi có thể mang cái khuôn mặt đáng sợ đó đi và thay thứ gì khác vui vẻ hơn được không? Có không ít những khuôn mặt dễ mến trong đống ảnh cô Hallard mang tới cho ông hôm qua.”
“Tôi không quan tâm tới những khuôn mặt dễ mến. Tôi chỉ quan tâm tới những khuôn mặt u ám; tới ‘những kẻ sát nhân thô bạo’ là ‘những người rất xuất chúng’.”
“Thế đấy, chẳng tài nào lý giải nổi sở thích nữa,” Nàng Bé không tránh khỏi nói ra. “Và ơn Chúa tôi không phải nhìn vào nó. Nhưng theo đánh giá khiêm nhường của tôi, nó đủ để ngăn cản xương liền lại, vậy hãy giúp tôi.”
“À, nếu vết gãy của tôi không bình phục, cô có thể quy nguyên nhân cho Richard Đệ Tam. Theo tôi, dường như một việc nhỏ nhặt nữa được gán cho ông ta cũng chẳng vấn đề gì.”
Anh phải hỏi Marta khi cô vào thăm lần tới xem liệu có phải cả cô nữa cũng biết về gã Tyrrell này hay không. Kiến thức chung của cô không mấy tuyệt vời, song cô đã được giáo dục tại một trường học được đánh giá rất cao và hết sức đắt đỏ nên có thể ít nhiều kiến thức vẫn còn đọng lại.
Nhưng vị khách đầu tiên lọt vào từ thế giới bên ngoài hóa ra lại là Thượng sĩ Williams; vạm vỡ hồng hào và nhẵn nhụi tinh tươm; trong chốc lát, Grant quên đi những trận đánh xa xưa mà nghĩ về những anh chàng mánh lới đang sống thời nay. Williams ngồi vững chãi trên chiếc ghế nhỏ cứng đơ dành cho người vào thăm, hai đầu gối tách ra, đôi mắt xanh của anh ta chớp chớp như mắt của một con mèo đang hài lòng trong ánh sáng từ cửa sổ, Grant chào hỏi anh ta nhiệt tình. Thật khoan khoái khi lại được nói chuyện về công việc; được dùng thứ tiếng lóng, bóng gió giữa những người đồng nghiệp với nhau. Thật khoan khoái được nghe những câu chuyện đồn đại, bàn luận về quan điểm chuyên môn; để biết được ai đang lên và ai đang xuống.
“Sĩ quan phụ trách gửi lời hỏi thăm” Williams nói khi đứng dậy ra về, “và nói nếu cần giúp bất cứ điều gì thì hãy cho sếp biết.”
Đôi mắt anh ta, không còn bị lóa bởi ánh sáng, nhìn sang bức ảnh tựa vào chồng sách. Anh xoay đầu sang bên nhìn vào nó. “Tay này là ai vậy?”
Grant vừa sắp sửa nói cho anh chàng Thượng sĩ biết thì chợt nhớ ra đây là một đồng nghiệp cảnh sát. Một người, về mặt nghề nghiệp, cũng quen thuộc với các khuôn mặt như bản thân anh. Một người mà với anh ta, những khuôn mặt có tầm quan trọng thường nhật.
“Chân dung một người đàn ông được một họa sĩ khuyết danh vẽ vào thế kỷ 15,” anh nói. “Cậu thấy được gì từ nó?”
“Trước tiên tôi chẳng biết gì về hội họa cả.”
“Ý tôi không phải vậy. Cậu thấy được gì ở anh chàng này?”
“À. À, tôi hiểu rồi.” Williams cúi người ra trước và nhíu đôi lông mày hiền lành của anh ta thành một bộ dạng bắt chước sự tập trung. “Ý anh là sao khi nói ‘thấy được gì từ anh chàng này’?”
“Thì, cậu sẽ đặt anh ta ở đâu? Trên ghế quan tòa hay ghế bị cáo?”
Williams cân nhắc trong giây lát, rồi tự tin nói: “Ồ, trên ghế quan tòa.”
“Thật ư?”
“Hẳn rồi. Sao nào? Anh không chọn vậy à?”
“Có. Nhưng điều kỳ lạ là cả hai chúng ta đều sai. Anh chàng này thuộc về ghế bị cáo.”
“Anh làm tôi ngạc nhiên,” Williams nói, lại ghé mắt nhìn. “Vậy anh biết tay này là ai?”
“Phải. Richard Đệ Tam.”
Williams huýt sáo.
“Vậy ra là ông ta! Được, được. Các Vương tử trong tháp London, và tất cả những chuyện đó. Bản gốc của Ông Chú Hiểm độc. Tôi đoán là một khi anh đã biết ông ta là ai, anh có thể thấy vậy, song nếu mù tịt thì điều đó sẽ không nảy ra trong đầu anh. Ý tôi là coi ông ta là một thằng gù. Nhìn kỹ thì ông ta trông rất giống ông già Halsbury, và nếu Halsbury có khiếm khuyết gì, thì đó là ông ấy quá nhẹ tay với đám phá hoại trên ghế bị cáo. Ông ấy thường ngả theo hướng ưu ái cho chúng khi kết luận trước lúc tuyên án.”
“Anh có biết các Vương tử đã bị sát hại thế nào không?”
“Tôi chẳng biết gì về Richard Đệ Tam ngoại trừ việc mẹ ông ta đã mang thai ông ta trong hai năm.”
“Cái gì? Anh moi chuyện đó ở đâu ra vậy?”
“Tôi đoán là từ môn lịch sử tại trường.”
“Anh hẳn đã học ở một ngôi trường rất đáng chú ý. Chuyện mang thai chẳng hề được đả động đến trong bất cứ cuốn sách lịch sử nào của tôi. Đó là điều khiến Shakespeare và Kinh Thánh dễ chịu đến vậy trong vai trò các bài học; luôn tìm thấy trong đó những sự kiện của thực tế. Anh đã từng nghe nói tới một người mang họ Tyrrell chưa?”
“Có, anh ta là một tay lừa đảo trên các con tàu của công ty P&O. Chết đuối trên tàu Egypt.”
“Không, ý tôi là trong lịch sử cơ.”
“Tôi xin nói với anh, tôi chẳng biết gì về lịch sử ngoại trừ sự kiện 1066 và 1603.”
“Chuyện gì đã xảy ra năm 1603 vậy?” Grant hỏi, tâm trí vẫn để cả vào Tyrrell.
“Người Scotland cột chặt vào đuôi chúng ta vĩnh viễn.”
“Tốt hơn là để họ cứ năm phút lại thộp cổ chúng ta. Tyrrell được cho là kẻ đã hạ thủ mấy cậu bé.”
“Những người cháu à? Không, tôi chẳng nhớ gì vụ đó cả. Thế đấy, tôi phải đi rồi. Có cần tôi giúp gì không?”
“Cậu đã nói là sẽ tới phố Charing Cross phải không?”
“Vâng, tới nhà hát Phoenix.”
“Cậu có thể giúp tôi một việc đấy.”
“Gì vậy?”
“Vào một hiệu sách và mua giúp tôi một quyển Lịch sử Anh. Một quyển cho độc giả người lớn. Và quyển Cuộc đời Richard Đệ Tam nếu cậu có thể tìm được một quyển.”
“Được, tôi sẽ làm.”
Khi viên Thượng sĩ ra ngoài, anh ta gặp Nàng Amazon và nom có vẻ sững sờ khi gặp một tạo vật cũng to con như mình trong bộ đồng phục điều dưỡng. Anh chàng khẽ lúng túng chào, đưa mắt liếc nhìn Grant dò hỏi, rồi biến ra ngoài hành lang.
Nàng Amazon nói cô đáng lẽ đang phải tắm rửa tại giường cho bệnh nhân số Bốn nhưng cô ghé vào để xem anh đã tâm phục khẩu phục chưa.
“Tâm phục khẩu phục?”
Về sự cao quý của Richard Sư tử tâm.
“Tôi vẫn chưa đọc Richard Đệ Nhất. Nhưng hãy để Số Bốn đợi thêm một chút và nói cho tôi những gì cô biết về Richard Đệ Tam.”
“À, những con cừu đáng thương đó!” Cô gái nói, đôi mắt bò to của cô dịu xuống vì thương hại.
“Ai cơ?”
“Hai cậu bé quý báu đó. Chuyện này từng là cơn ác mộng khi tôi còn nhỏ. Sợ rằng ai đó sẽ tới đè một cái gối lên mặt trong lúc tôi đang ngủ.”
“Vậy đó là cách vụ giết người đã được thực hiện sao?”
“Ồ, phải. Ông không biết sao? Huân tước James Tyrrell phi ngựa trở về London trong khi triều đình đang ở Warwick, và ra lệnh cho Dighton cùng Forrest giết hai đứa trẻ, rồi bọn họ chôn chúng ở gầm cầu thang, dưới một đống đá lớn.”
“Nhưng trong cuốn sách cô cho tôi mượn không viết thế.”
“Ồ, cuốn sách đó chỉ là lịch sử học để đi thi thôi, nếu ông hiểu ý tôi muốn nói gì. Ông sẽ không thực sự tìm thấy lịch sử thú vị trong những cuốn sách để cày học gạo như thế.”
“Vậy tôi có thể hỏi cô đã biết câu chuyện đồn đại hay ho về Tyrrell từ đâu không?”
“Đó không phải chuyện đồn đại,” cô gái nói, có vẻ tổn thương. “Ông sẽ tìm thấy nó trong cuốn sách Huân tước Thomas More viết về lịch sử vào thời ông ấy sống. Và ông không thể tìm thấy nhân vật nào đáng kính trọng và tin cậy hơn Huân tước Thomas More trong cả lịch sử, phải không nào?”
“Không. Sẽ thật vô lễ nếu cãi lại Huân tước Thomas.”
“À, đó là những gì Huân tước Thomas nói, và nói cho cùng, đó là thời ông ấy đang sống, ông ấy biết tất cả những người cần tìm đến hỏi chuyện.”
“Dighton và Forrest chăng?”
“Không, đương nhiên là không. Là Richard, và bà Vương hậu đáng thương, cùng những người đó.”
“Vương hậu? Vương hậu của Richard?”
“Phải.”
“Tại sao lại đáng thương?”
“Ông ta khiến bà ấy phải sống một cuộc đời kinh khủng. Người ta kể ông ta đã đầu độc bà ấy. Ông ta muốn cưới cháu gái mình.”
“Tại sao?”
“Vì cô này là người thừa kế ngai vàng.”
“Tôi hiểu rồi. Ông ấy loại bỏ hai cậu bé, rồi sau đó muốn cưới cô chị của họ.”
“Vâng. Ông thấy đấy, ông ta đâu thể cưới ai trong hai cậu thiếu niên đó chứ.”
“Không, tôi ngờ rằng thậm chí cả Richard Đệ Tam cũng không bao giờ có ý nghĩ đó.”
“Vậy là ông ta đã muốn cưới Elizabeth để cảm thấy vững vàng hơn trên ngôi vua. Tất nhiên, trên thực tế bà đã kết hôn với người kế vị của ông ta. Bà là bà nội của Nữ vương Elizabeth. Tôi vẫn thường thấy thích vì Elizabeth cũng có một chút dòng máu Plantagenet. Tôi chưa bao giờ thấy ưa thích phần Tudor. Bây giờ tôi phải đi, nếu không Điều dưỡng trưởng sẽ có mặt ở đây trên đường tua phòng bệnh trước khi tôi kịp tắm rửa chỉn chu cho Số Bốn.”
“Thế thì sẽ là tận thế.”
“Sẽ là kết thúc với tôi,” cô gái nói, và rời đi.
Grant lại cầm quyển sách cô điều dưỡng đã cho anh mượn lên khỏi chồng sách, cố sắp xếp cho có đầu có đuôi các cuộc chiến trong Chiến tranh Hoa hồng. Nhưng anh thất bại thảm hại. Các đạo quân hết tiến lại lui. Nhà York và nhà Lancaster thay phiên nhau trở thành kẻ thắng trong một cuộc chiến lặp đi lặp lại rối tinh. Cũng vô nghĩa ngang với việc quan sát một đám những chiếc ô tô đụng nhau và lượn vòng quay cuồng trong trò chơi tại hội chợ.
Nhưng với anh, dường như toàn bộ rắc rối đều ngấm ngầm, mầm mống của nó đã được gieo xuống trước đó gần một trăm năm, khi dòng trực hệ đứt gãy do Richard Đệ Nhị bị phế truất. Anh biết tất cả chuyện đó bởi hồi thanh niên, anh đã xem vở kịch Richard xứ Bordeaux tại New Theatre; anh đã xem vở kịch đến bốn lần. Trong ba thế hệ, những kẻ hoán nghịch nhà Lancaster đã trị vì nước Anh: Henry, người kế ngôi Richard xứ Bordeaux, bất hạnh nhưng khá hiệu quả, Vương tử Hal trong vở kịch của Shakespeare có vinh quang của trận Agincourt nhưng nhiệt tâm quá hừng hực, và con trai ông này với sự trì độn thiểu trí và thất bại. Chẳng lạ nếu dân chúng lại khao khát dòng chính thống, khi họ chứng kiến đám bạn vô tích sự của Henry Đệ Lục phung phí những chiến thắng ở Pháp trong khi Henry chăm chút cho trường Eton mà nhà vua mới thành lập và cầu khẩn các mệnh phụ tại triều đình che kín bộ ngực của họ lại.
Cả ba vị quân chủ nhà Lancaster đều mang tinh thần cực đoan chẳng đáng yêu chút nào, đối lập hẳn với tinh thần tự do của triều đình đã tiêu biến cùng Richard Đệ Nhị. Các phương pháp tôn trọng lẫn nhau của Richard bị thế chỗ, gần như chỉ sau một đêm, bằng việc thiêu sống những kẻ dị giáo. Trong ba thế hệ quân chủ, những kẻ dị giáo đã bị thiêu sống. Chẳng lạ khi một ngọn lửa bất bình ít công khai hơn bắt đầu nhen nhóm trong tim dân chúng.
Nhất là khi trong mắt họ còn đó Công tước xứ York giỏi giang, nhạy bén, có ảnh hưởng, tài năng, bản thân là một thân vương cao quý và theo huyết thống là người thừa kế của Richard Đệ Nhị. Dân chúng có thể không mong muốn York sẽ thế chỗ anh chàng Henry ngốc nghếch khốn khổ, song đúng là họ có mong ước Công tước nắm quyền điều hành vương quốc và dọn dẹp mớ bòng bong hỗn loạn.
York đã thử tranh ngôi, nhưng ông ta bị thương và chết trên chiến trường, gia đình ông ta bởi thế phải trải qua phần lớn thời gian trong cảnh lưu vong hay trốn tránh.
Nhưng khi hỗn loạn và những tiếng hò reo lắng xuống, ở trên ngai vàng nước Anh là người con trai đã kề vai sát cánh chiến đấu cùng Công tước trong cuộc xung đột, và vương quốc đã ổn định trở lại thật hạnh phúc dưới quyền vị vua trẻ trung cao ráo, tóc vàng, đàng điếm, vô cùng tuấn tú nhưng cũng hết sức xảo quyệt đó, Edward Đệ Tứ.
Và đó là mức tiệm cận gần hết mức Grant từng tới được trong việc tìm hiểu về các cuộc Chiến tranh Hoa hồng.
Anh ngước mắt lên khỏi quyển sách của mình để thấy cô Điều dưỡng trưởng đang đứng giữa phòng.
“Tôi đã gõ cửa,” cô nói, “nhưng anh đang đắm chìm trong quyển sách của mình.”
Cô đứng đó, mảnh mai và xa cách; cũng thanh lịch chẳng kém gì Marta theo cách của mình; đôi bàn tay lộ ra khỏi tay áo blu trắng hờ hững đan vào nhau đằng trước vòng eo nhỏ nhắn của cô; cái khăn điều dưỡng trắng cô đội tự xòe ra với phẩm giá bất diệt; món trang sức duy nhất của cô là tấm mề đay tốt nghiệp nhỏ bằng bạc. Grant tự hỏi liệu có nơi nào khác trên thế giới này lại có một vị thế vững chãi khó lay động hơn Điều dưỡng trưởng tại một bệnh viện lớn.
“Tôi bắt đầu có hứng thú với lịch sử,” anh nói. “Có vẻ cũng khá muộn.”
“Một lựa chọn đáng ngưỡng mộ,” cô Điều dưỡng trưởng nói. “Nó đưa mọi thứ vào đúng góc nhìn.” Đôi mắt cô sáng lên khi nhìn thấy bức chân dung và hỏi: “Anh ủng hộ phe York hay Lancaster?”
“Vậy là cô nhận ra bức chân dung?”
“Ồ, vâng. Khi còn tập sự, tôi từng dành nhiều thời gian ở Phòng trưng bày Quốc gia. Hồi ấy tôi có rất ít tiền và đôi bàn chân cực kỳ đau nhức, còn trong Phòng trưng bày thì ấm áp, yên tĩnh và có rất nhiều chỗ ngồi.” Cô Điều dưỡng trưởng hơi mỉm cười, từ vị thế hiện tại của mình hồi tưởng về thời còn trẻ trung, mệt mỏi, hăm hở. “Tôi thích Phòng trưng bày Chân dung nhất vì nó cho ta cùng cảm giác trình tự như khi đọc về lịch sử. Tất cả những nhân vật quan trọng đã gây nhiều xáo động lớn trong lúc sinh thời. Tất cả chỉ còn là những cái tên. Chỉ còn là toan và màu. Tôi đã xem qua rất nhiều lần bức chân dung đó vào thời gian ấy.” Sự chú ý của cô quay trở lại bức ảnh. “Một kẻ vô cùng bất hạnh,” cô nói.
“Bác sĩ ngoại khoa của tôi nghĩ đó là bệnh bại liệt.”
“Bại liệt hả?” Cô Điều dưỡng trưởng ngẫm nghĩ giả thuyết này. “Có thể. Trước đây tôi không nghĩ tới nó. Nhưng với tôi, dường như bức chân dung này luôn là sự bất hạnh dữ dội. Đây là khuôn mặt bất hạnh tuyệt vọng nhất tôi từng thấy qua, mà tôi thì đã nhìn thấy quá nhiều khuôn mặt bất hạnh rồi.”
“Vậy cô nghĩ đây là chân dung của một người đau khổ hơn là kẻ sát nhân?”
“Ồ, vâng. Hiển nhiên rồi. Ông ta không phải loại người có thể làm bất cứ việc gì một cách nhẹ dạ. Một người đàn ông ở đẳng cấp đó. Chắc chắn ông ấy ý thức rõ tội ác này đáng ghê tởm tới mức nào.”
“Vậy cô nghĩ ông ấy thuộc loại người không thể chấp nhận chính bản thân mình.”
“Một cách mô tả hay làm sao! Vâng. Loại người thèm muốn cực độ một điều, rồi nhận ra cái giá họ đã phải trả cho nó là quá cao.”
“Vậy cô không nghĩ ông ta là một kẻ hoàn toàn xấu xa?”
“Không; ôi, không. Những kẻ xấu xa không đau khổ, mà khuôn mặt đó đầy ắp thứ nỗi đau kinh khủng nhất.”
Họ cùng im lặng nhìn bức chân dung thêm vài giây nữa.
“Anh biết đấy, việc này hẳn có vẻ giống như báo ứng. Ông ấy mất đứa con trai duy nhất không lâu sau đó. Rồi cái chết của vợ ông ấy. Bị tước đi những người thân yêu nhất trong thời gian ngắn ngủi như thế. Hẳn rất giống với công lý thiêng liêng của Chúa.”
“Ông ấy có để tâm tới vợ mình không?”
“Vương hậu là em họ ông ấy, hai người là thanh mai trúc mã. Thế nên cho dù ông ấy có yêu vợ hay không thì Vương hậu hẳn cũng là người bạn đời với nhà vua. Khi người ta ngồi trên ngai vàng, tôi ngờ rằng thứ tình bạn ấy là một ân huệ hiếm có. Giờ tôi cần đi xem bệnh viện của mình đang vận hành ra sao. Thậm chí tôi còn chưa hỏi điều tôi tới để hỏi. Đó là anh cảm thấy ra sao sáng nay. Nhưng việc anh có tâm trạng để nghĩ đến một người đã chết từ bốn trăm năm trước quả là một dấu hiệu rất lành mạnh.”
Cô Điều dưỡng trưởng không nhúc nhích khỏi vị trí anh thấy cô lúc đầu. Giờ cô thoáng nở nụ cười kín đáo, và đi về phía cửa với đôi bàn tay vẫn đan hờ vào nhau trước khóa thắt lưng. Cô có một phong thái ung dung huyền ảo. Như một nữ tu. Như một bà hoàng.