Anh vẫn chưa tận hưởng hết Rose xứ Raby cũng như những niềm vui trái phép của hư cấu thì sáng hôm sau, khoảng 11 giờ, một bưu kiện được Marta gửi tới chứa đựng bên trong món giải trí đáng kính trọng hơn của lịch sử được Huân tước Thomas thánh thiện ghi chép lại.
Kèm theo quyển sách là một lời nhắn viết bằng thứ chữ viết tay to tướng nguệch ngoạc trên loại giấy ghi chú cứng đắt tiền của Marta:
Em phải gửi thay vì mang nó tới. Bận phát điên. Em nghĩ em đã đạt tới điểm mấu chốt với M. M. về Blessington. Không còn T. More trong bất cứ hiệu sách nào, vậy nên đã thử tìm ở Thư viện Cộng đồng. Không thể hiểu nổi tại sao người ta chẳng bao giờ nghĩ tới Thư viện Cộng đồng. Có lẽ vì nghĩ sách ở đó nát bươm. Nghĩ coi, quyển sách này trông khá sạch sẽ và không hề nhàu nát. Anh có mười bốn ngày. Nghe giống một bản án hơn một kỳ cho mượn. Hy vọng sự quan tâm tới chàng Gù có nghĩa là những cú châm kim đã bớt khó chịu hơn. Hẹn sớm gặp anh.
Marta
Quyển sách quả thực là sạch sẽ, không hề nhàu nát, dù hơi cũ. Nhưng sau trải nghiệm nhẹ nhàng với Rose, những trang in của quyển sách này trông chẳng có gì hấp dẫn và những mảng chữ dày đặc của nó thật thách thức. Dẫu vậy anh vẫn hào hứng tấn công nó. Nói cho cùng, đây chính là nơi Richard Đệ Tam được nhắc tới, “từ nguồn đáng tin cậy”.
Anh trở lại với hiện thực một giờ sau đó, có phần hơi mông lung và không mấy thoải mái. Không phải nội dung quyển sách khiến anh ngạc nhiên; các sự kiện chính là những gì anh trông đợi. Chỉ có điều đây không phải cách anh đã trông đợi Huân tước Thomas viết.
Anh ngủ rất kém vào ban đêm, nằm thao thức ngẫm nghĩ hồi lâu; mệt mỏi chán ngắt với sự chăm sóc và theo dõi, anh nằm thiu thiu hơn là ngủ. Cũng như vậy, trái tim bồn chồn của anh liên tục trằn trọc với ấn tượng tẻ ngắt và ký ức dữ dội về những hành động ghê tởm nhất của ông ta.
Chuyện đó cũng chẳng sao. Nhưng khi tác giả viết thêm rằng “điều này ông ta có được từ những quan hệ bí mật với các nghị viên”, người ta đột nhiên thấy khó chịu. Mùi của những lời ngồi lê đôi mách và các gia nhân nhìn lén nghe trộm bốc lên từ trang giấy. Thế là sự đồng cảm của người đọc bị chao đảo trước khi anh ta ý thức được điều đó từ nhà bình luận tự mãn tới con người mất ngủ đang bị hành hạ trên giường. Kẻ sát nhân dường như có tầm vóc lớn hơn người đang viết về y.
Điều này hoàn toàn không đúng.
Grant cũng ý thức được cảm giác bất an tương tự đã xâm chiếm anh khi lắng nghe một nhân chứng đang kể một câu chuyện hoàn hảo mà anh biết có khiếm khuyết ở đâu đó.
Và điều đó quả thực rất khó lý giải. Điều gì có thể sai với bản tường thuật cá nhân của một người được kính trọng về sự chính trực của mình như Thomas More đã được kính trọng trong bốn thế kỷ?
Grant thầm nghĩ nhân vật Richard xuất hiện trong bản tường thuật của More chính là nhân vật cô Điều dưỡng trưởng hẳn sẽ nhận ra. Một người đàn ông căng thẳng cực độ và có khả năng làm cả những điều xấu xa khủng khiếp và chịu đựng nỗi khổ ải khủng khiếp, “Tầm trí nhà vua không bao giờ bình yên, nhà vua không bao giờ nghĩ mình được an toàn. Đôi mắt ông đảo vòng quanh, cơ thể ông được bí mật che chắn, bàn tay ông luôn nắm lấy con dao đeo bên mình, dáng vẻ và thái độ của nhà vua như một người luôn sẵn sàng tiếp tục tấn công.”
Và tất nhiên là có cảnh tượng đầy kịch tính, chưa muốn nói là cuồng loạn mà Grant còn nhớ từ thời đi học; cảnh mà có lẽ tất cả các cậu học trò đều nhớ. Hội đồng họp tại tháp London trước khi Richard tuyên bố đăng cơ. Sự thách thức bất thần của Richard với Hastings về số phận thích hợp cho một người âm mưu sát hại Bảo hộ công của vương quốc. Lời tuyên bố điên rồ rằng vợ và nhân tình của Edward (Jane Shore) đã khiến cánh tay của ông bị teo vì phép phù thủy của họ. Cú đấm bàn trong cơn cuồng nộ của ông, cũng là hiệu lệnh để các thuộc hạ có vũ trang của ông ùa vào bắt Đức ông Hastings, Đức ông Stanley và John Morton, giám mục xứ Ely. Rồi cảnh Hasting bị điệu xuống sân và bị chém đầu trên một súc gỗ tiện thể sẵn có sau khi có chút thời gian để xưng tội với vị mục sư đầu tiên tìm được.
Đó chắc chắn là bức tranh của một người đàn ông trước hết sẽ hành động trong cuồng nộ, trong sợ hãi, trong báo hận - rồi sau đó ăn năn.
Nhưng có vẻ như Richard có khả năng thực hiện những tội lỗi có tính toán hơn. Ông đã ra lệnh để một tiến sĩ Shaw nào đó, em trai Thị trưởng London, giảng một bài thuyết giáo tại chỗ Cây thập giá của Paul vào ngày 22 tháng Sáu về câu: “Những lầm lỡ hoang đàng sẽ không bắt rễ”. Tại đó tiến sĩ Shaw khẳng định cả Edward và George đều là con trai của Nữ công tước xứ York với một người đàn ông không rõ danh tính, và Richard là đứa con trai hợp pháp duy nhất của Công tước và Nữ công tước xứ York.
Chuyện này quá khó tin, bản thân nó quá lố bịch, đến mức Grant trở lại đọc kỹ hơn. Song câu chuyện vẫn tương tự. Richard đã vu khống mẹ ông, trước công chúng vì lợi ích vật chất của bản thân ông, với một lời buộc tội ô nhục không thể tin nổi.
À, Huân tước Thomas More viết thế. Nếu có ai đó biết chuyện thì hẳn người ấy sẽ là Thomas More. Nếu có ai đó biết cách lượm lặt lựa chọn giữa những thứ đáng tin khi thuật lại một câu chuyện thì người đó hẳn phải là Thomas More, quan Chưởng ấn của nước Anh.
Huân tước Thomas viết rằng mẹ của Richard đã cay đắng than vãn về lời vu khống người con trai đưa ra để bôi xấu bà. Tựu trung lại có thể hiểu được, Grant thầm nghĩ.
Còn về phần tiến sĩ Shaw, ông này đã suy sụp vì ân hận. Đến mức “chỉ trong vài ngày ông ta héo hắt dần và chết”.
Nhiều khả năng là do một cơn đột quỵ, Grant ngẫm nghĩ. Và chẳng mấy lạ. Đứng ra tuyên bố câu chuyện đó trước một đám đông người London chắc chắn đòi hỏi ít nhiều táo bạo.
Những gì Huân tước Thomas thuật lại về các Vương tử trong tháp London cũng giống hệt phiên bản của Nàng Amazon, song phiên bản của Huân tước Thomas chi tiết hơn. Richard đã gợi ý với Robert Brackenbury, trưởng quan quản tháp London, rằng nếu các Vương tử biến mất có thể sẽ là chuyện tốt, nhưng Brackenbury không muốn dính dáng vào một việc như thế. Bởi vậy Richard đợi cho tới khi ông ở Warwick, trong chuyến tuần du qua khắp nước Anh sau lễ đăng quang, mới phái Tyrrell về London với lệnh phải giành được các chìa khóa của tháp London trong một đêm. Trong đêm đó, hai gã vô lại, Dighton và Forrest, một gã là giám mã, gã kia là cai ngục, làm hai cậu bé chết ngạt.
Đến đây Nàng Bé mang bữa trưa của anh vào và cất quyển sách khỏi tay anh; trong khi dùng nĩa đưa chiếc bánh khoai tây nhân thịt băm lên miệng, anh lại ngẫm nghĩ về khuôn mặt của người đàn ông trên ghế bị cáo. Cậu em trai nhỏ trung thành và kiên nhẫn đã biến thành một con quái vật.
Khi Nàng Bé quay lại lấy khay, anh nói: “Cô có biết Richard Đệ Tam là một nhân vật rất được ái mộ lúc sinh thời không? Ý tôi là trước khi ông ấy lên ngôi.”
Nàng Bé liếc nhìn đầy ác ý vào bức ảnh.
“Luôn là một con rắn lẫn trong đám cỏ, nếu anh hỏi ý tôi. Giả nhân giả nghĩa, đó là bản chất ông ta. Kiên nhẫn chờ thời.”
Chờ thời cho việc gì chứ? Anh tự hỏi, trong khi cô điều dưỡng bước đi xa dần xuống hành lang. Ông ta không thể biết trước được anh trai Edward của mình sẽ qua đời đột ngột khi chỉ mới bốn mươi tuổi. Ông ta không thể lường trước (ngay cả sau một thời thơ ấu thân thiết hiếm có chia sẻ cùng người anh trai George) rằng những hành động phản trắc của George rốt cuộc sẽ dẫn tới việc ông này bị tước bỏ quyền vị và hai đứa con bị loại khỏi danh sách kế vị. Dường như thật vô ích khi “kiên nhẫn chờ thời” nếu chẳng có gì để chờ. Người đẹp đức hạnh không tì vết với mái tóc ánh hoàng kim, ngoại trừ thói dung túng người nhà bất trị, đã chứng tỏ bà là một Vương hậu đáng ngưỡng mộ và sinh hạ cho Edward rất nhiều đứa con khỏe mạnh, trong đó có hai con trai. Tất cả những đứa trẻ đó, cùng George và con trai, con gái ông này, đứng chắn giữa Richard và ngai vàng. Chắc chắn thật khó có khả năng một người đàn ông bận rộn với việc cai quản miền bắc Anh hay giao chiến (với thành công rực rỡ) chống lại người Scotland, lại có nhiều thời gian rảnh để bận tâm tới chuyện “giả nhân giả nghĩa”.
Vậy thì cái gì đã khiến ông ta thay đổi một cách cơ bản đến thế trong một thời gian ngắn như thế?
Grant với lấy quyển Rose xứ Raby để xem cô Payne-Ellis có gì để nói về sự biến hóa bất hạnh xảy ra với cậu con trai nhỏ tuổi nhất của Cecily Neville. Nhưng nữ tác giả xảo trá đó đã ỉm đi chuyện này. Bà ta đã muốn quyển sách mang âm hưởng hạnh phúc, và nếu đưa câu chuyện tới kết cục logic của nó hẳn sẽ khiến quyển sách biến thành một bi kịch vô phương cứu vãn. Bởi vậy bà ta đã kết thúc quyển sách bằng một hợp âm ngân vang đẹp đẽ bằng cách dành chương cuối cho sự ra đời của cô bé Elizabeth, đứa con đầu lòng của Edward. Kết chuyện này cho phép tránh được cả bi kịch xảy đến với hai em trai của Elizabeth cũng như thất bại và cái chết trên chiến trường của Richard.
Vậy là quyển sách kết thúc bằng một bữa tiệc trong cung điện, với một Elizabeth trẻ trung, hạnh phúc và ửng hồng, vô cùng lộng lẫy trong một chiếc váy trắng mới tinh và mang trên mình những viên ngọc trai nhất hạng, khiêu vũ đến long cả đế giày như các cô công chúa trong truyện cổ tích. Richard và Anne, cùng đứa con trai nhỏ yếu ớt của họ, đã từ Middleham tới dự tiệc. Song cả George lẫn Isabel đều không có ở đó. Isabel đã chết khi sinh con nhiều năm trước một cách âm thầm và không thấy George thương khóc. Cả George cũng đã chết một cách âm thầm, nhưng với sự trái thói rất đặc trưng với George, và bằng chính sự âm thầm đó dành được sự nổi danh bất diệt cho bản thân mình.
Cuộc đời George là một chuỗi dịch chuyển từ một sự thái quá về tinh thần sang sự thái quá tiếp theo. Mỗi lần, gia đình ông ta hẳn đã phải nói: Được rồi, cuối cùng thì cũng đã tới cực hạn của sự khủng khiếp; ngay cả George cũng không thể nghĩ ra thứ gì quái gở hơn. Và mỗi lần George lại khiến họ kinh ngạc. Không có giới hạn cho năng lực bày trò của George.
Mầm mống có lẽ đã được gieo trong lần sa cơ đầu tiên của mình khi đồng hành với người cha vợ, Warwick đã tôn ông lên làm người thừa kế cho ông vua bù nhìn điên rồ Henry Đệ Lục khốn khổ, kẻ mà Warwick đã quăng trở lại lên ngai vàng để chọc tức người em họ Edward của ông ta. Cả hy vọng của Warwick được thấy con gái mình là một Vương hậu lẫn đòi hỏi với ngôi vua của George đều trôi tuột cả xuống cống vào buổi tối Richard tới doanh trại phe Lancaster và nói chuyện với George. Nhưng sự ngọt ngào của quyền lực có lẽ đã quá mạnh với một kẻ hảo ngọt bẩm sinh. Trong những năm tiếp theo, gia đình luôn hướng George khỏi những trò đỏng đảnh không ngờ trước hay cứu ông ta khỏi hành động dại dột nhất thời.
Khi Isabel qua đời, George đoan chắc rằng vợ mình đã bị cô hầu gái đầu độc, và đứa con trai sơ sinh của ông ta bị đầu độc bởi một kẻ khác. Edward nghĩ rằng việc này đủ quan trọng để mang ra xử trước một tòa án London, liền gửi xuống một trát đòi; chỉ để biết George đã mang cả hai nghi can ra xử trong những phiên tòa làm màu với các quan tòa của chính ông ta, rồi treo cổ họ. Trong cơn phẫn nộ, để trách phạt người em, Edward đã lôi hai gia nhân của George ra xử tội phản nghịch; nhưng thay vì đón nhận lời cảnh báo ngầm George lại tuyên bố đó chỉ là hành vi giết người đội lốt pháp luật, và đi khắp nơi nói ra những lời này thật lớn tiếng cùng một cơn bộc phát phạm thượng bốc đồng.
Thế rồi George quyết định ông ta muốn cưới người thừa kế giàu có nhất châu Âu; Nữ công tước Mary trẻ tuổi của xứ Burgundy, con gái riêng của chồng Margaret. Margaret tốt bụng nghĩ rằng để em trai mình đến Burgundy là việc tốt, song Edward đã thu xếp để ủng hộ cuộc cầu hôn của Maximilian nước Áo, và George là một phiền toái thường trực.
Khi toan tính với Burgundy chẳng đi đến đâu, gia đình hy vọng có được chút yên bình. Nói cho cùng, George sở hữu nửa đất đai của nhà Neville và chẳng cần phải tái hôn dù là vì của cải hay vì con cái. Nhưng George lại có một dự định mới nhắm đến cưới Margaret, em gái vua James Đệ Tam của Scotland.
Cuối cùng, cơn vĩ cuồng của ông ta chuyển từ những cuộc thương thảo bí mật được thực hiện nhân danh ông ta với các triều đình ngoại quốc thành thể hiện công khai qua Đạo luật Lancaster của Nghị viện tuyên bố George là người thừa kế ngai vàng sau Henry Đệ Lục. Việc này không khỏi khiến ông ta bị lôi ra trước một Nghị viện khác, khó can thiệp hơn nhiều.
Phiên xét xử đáng chú ý chủ yếu bởi cuộc cãi vã nảy lửa và lắm lời giữa hai anh em, Edward và George, nhưng khi bản án dự trù được thông qua, thì tất cả tạm ngưng lại. Tước bỏ quyền vị của George là một chuyện đáng ao ước và quả thực cần thiết. Nhưng hành quyết ông ta thì lại là chuyện khác.
Bởi ngày nối ngày trôi qua mà bản án không được thi hành, Hạ viện gửi một thư nhắc nhở. Đến hôm sau người ta thông báo là George, Công tước xứ Clarence, đã chết trong tháp London.
Bị chết đuối trong một thùng bộng đựng rượu vang Malmsey, dân London kể vậy. Đó chỉ là lời bình phẩm của dân Cockney về kết cục của một kẻ nát rượu được truyền lại vào lịch sử và biến kẻ không xứng đáng như George trở thành bất tử.
Vậy là George không có mặt trong bữa tiệc đó tại Westminster, và điểm nhấn cho chương truyện cuối của cô Payne-Ellis cũng không phải là Cecily Neville như người mẹ của những đứa con trai mà là Cecily Neville bà của một thế hệ cháu đẹp đẽ. George có thể đã chết trong cảnh thân bại danh liệt, bạn bè xa lánh, nhưng con trai ông ta, Bá tước Warwick trẻ tuổi, là một cậu thiếu niên chính trực tuấn tú, và cô bé Margaret ở tuổi lên mười cũng đã kịp cho thấy những dấu hiệu của vẻ đẹp Neville truyền thống. Edmund, tử trận ở tuổi mười bảy, dường như là một sự lãng phí tuổi trẻ đầy bỡn cợt, nhưng để bù đắp lại là đứa bé yếu ớt mà bà chưa bao giờ nghĩ sẽ nuôi dạy, và đứa con này có một người con trai để nối dõi. Ở tuổi ngoài đôi mươi, Richard trông vẫn yếu ớt như thể người khác có thể bẻ chàng ra làm đôi, song ông rắn rỏi hệt rễ cây thạch nam, và có lẽ cậu con trai trông có vẻ mong manh của ông rồi cũng sẽ lớn lên kiên cường như thế. Còn về Edward, Edward tóc vàng cao ráo của bà, vẻ tuấn tú của chàng trai có thể bị phai nhạt đi thành thô lỗ và tính tình hòa nhã biến thành uể oải, nhưng hai người con trai nhỏ và năm người con gái của ông, tất cả đều có tính cách cùng ngoại hình ưa nhìn từ tổ tiên của họ kết hợp lại.
Trong vai trò một người bà, Nữ công tước có thể nhìn đàn con cháu đó với niềm tự hào, và trong vai trò một Thái hậu nước Anh, bà có thể nhìn vào họ với sự yên tâm. Vương miện đã được đảm bảo nằm lại trong tay nhà York các thế hệ tới.
Nếu có ai đó nhìn vào một quả cầu tiên tri trong bữa tiệc ấy nói cho Cecily Neville biết rằng chỉ bốn năm sau thôi, không chỉ dòng dõi nhà York mà cả triều Plantagenet sẽ biến mất vĩnh viễn, chắc hẳn bà sẽ coi những lời ấy là điên rồ hay phản nghịch.
Nhưng điều cô Payne-Ellis đã không tìm cách che giấu là sự có mặt đông đảo của nhà Woodville trong một cuộc hội họp của gia tộc Neville-Plantagenet.
Nữ công tước nhìn quanh căn phòng và thầm ước giá con dâu Elizabeth của bà đã được ban cho một trái tim ít hào phóng hơn hay ít thân nhân hơn. Cuộc hôn nhân với nhà Woodville hóa ra đã hạnh phúc hơn so với hy vọng của bất cứ ai; Elizabeth là một người vợ đáng ngưỡng mộ; song các sản phẩm phụ đi kèm cuộc hôn nhân thì không được may mắn như vậy. Việc vai trò bảo trợ cho hai cậu con trai được giao cho anh trai của Elizabeth có lẽ là không thể tránh khỏi; và Rivers, nếu ít nhiều mang dáng dấp giàu xổi trong sở thích phô trương và dã tâm có phần hơi lộ, lại là một nhân vật có học vấn và là một người đáng ngưỡng mộ để giao phó hai cậu bé trong thời gian họ học hành ở Ludlow. Nhưng về những người còn lại: bốn anh em trai, bảy chị em gái, hai người con trai với đời chồng đầu tiên của nàng dâu, chỉ nửa chừng đó cũng đã là quá nhiều để lôi theo sau đi tìm một tấm chồng.
Cecily nhìn qua đám trẻ con đang cười đùa chơi bịt mắt bắt dê, hướng ánh mắt tới nhóm người lớn đứng quanh bàn tiệc. Anne Woodville đã kết hôn với người thừa kế của Bá tước xứ Essex. Eleanor Woodville kết hôn với người thừa kế của Bá tước xứ Kent. Margaret Woodville kết hôn với người thừa kế của Bá tước xứ Arundel. Catherine Woodville kết hôn với Công tước xứ Buckingham. Jacquette Woodville với Đức ông Strange. Mary Woodville với người thừa kế của Đức ông Herbert. Và John Woodville, thật ô nhục, với quả phụ Nữ công tước xứ Norfolk, người đủ già để làm bà anh ta. Cũng là điều tốt khi dòng máu mới củng cố cho các gia tộc lâu đời, dòng máu mới luôn hòa trộn vào, nhưng sẽ không tốt nếu nó tới quá đột ngột và đổ vào như nước lũ từ một nguồn duy nhất. Điều đó giống như một cơn sốt trong dòng máu chính trị của đất nước; một sự xâm nhập ngoại lai, khó lòng đồng hóa được. Không khôn ngoan và đáng tiếc.
Tuy nhiên, vẫn còn những năm dài phía trước để đồng hóa dòng máu mới đó. Quyền lực mới đột ngột nổi lên này trong nền chính trị sẽ thôi không còn quá tập trung nữa, sẽ được pha loãng ra, sẽ lắng xuống, sẽ không còn nguy hiểm và đáng lo ngại nữa. Bất chấp sự hòa nhã của mình, Edward có cảm nhận sắc bén theo lẽ thường; nhà vua sẽ giữ cho đất nước ở tình trạng cân bằng như ông đã làm trong gần hai mươi năm. Không vị quân chủ nào từng trị vì nước Anh với một quyền uy tuyệt đối hơn hay với bàn tay nhẹ nhàng hơn Edward sắc sảo, biếng nhác, ưa thích phụ nữ.
Rốt cuộc rồi tất cả sẽ đâu vào đấy.
Bà sắp sửa đứng dậy để gia nhập cuộc trò chuyện về các món đồ ngọt điểm tâm, bởi không nên để họ nghĩ bà đang dò xét hay tách biệt thì cô cháu gái Elizabeth vừa thở không ra hơi vừa cười vang rời khỏi cuộc chơi đùa và lướt tới ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh bà.
“Cháu đã quá tuổi cho trò chơi này rồi,” cô gái nói giữa hai nhịp thở hổn hển, “và nó làm hỏng hết xiêm y. Bà thích chiếc váy của cháu chứ, thưa bà? Cháu đã phải nịnh cha cháu vì nó đấy. Cha nói bộ váy satin cũ đã ngả vàng là được rồi. Bộ váy cháu đã mặc khi cô Margaret từ Burgundy tới thăm chúng ta. Có một người cha để ý tới việc những người phụ nữ mặc gì quả là điều tồi tệ nhất. Cha cháu cũng biết rất nhiều về tủ trang phục của mỗi người. Bà có biết chuyện Thái tử Pháp đã bỏ rơi cháu không? Cha bực mình lắm, nhưng cháu thì quá vui mừng. Cháu đã thắp mười cây nến cho Thánh Catherine. Chỗ nến đó đã khiến cháu tiêu hết phần tiền cấp dưỡng còn lại. Cháu không muốn rời nước Anh. Cháu không bao giờ muốn phải rời nước Anh. Bà có thể thu xếp việc đó giúp cháu không, thưa bà?”
Cecily mỉm cười và nói bà sẽ thử.
“Bà lão thầy bói Ankaret nói cháu sẽ là một Vương hậu. Nhưng vì chẳng có Vương tử nào để kết hôn cả nên cháu thấy việc đó làm sao thành hiện thực được.” Cô gái ngừng lời, rồi nói thêm với giọng khẽ hơn: “Bà ấy nói là Vương hậu Anh. Nhưng cháu cho rằng bà ấy lúc đó chỉ đang hơi say. Bà ấy rất thích rượu vang ướp hương liệu.”
Cô Payne-Ellis thật không công bằng, chưa nói là phản nghệ thuật, khi ám chỉ tới tương lai Elizabeth trong vai trò người vợ của Henry Đệ Thất như thể trên cương vị tác giả, bà không sẵn sàng để đối diện với những gì không vui vẻ nằm giữa thực tại và tương lai đó. Giả định rằng các độc giả của bà biết về cuộc hôn nhân giữa Elizabeth và vị vua Tudor đầu tiên cũng đồng nghĩa với giả định là họ biết về vụ ám hại các em trai nàng. Khiến cho một bóng tối nhắc nhở phủ xuống cảnh tiệc tùng bà đã chọn để kết thúc câu chuyện của mình.
Nhưng xét về tổng thể, Grant thầm nghĩ, bà đã làm khá tốt việc viết truyện, nếu xét từ những gì anh đọc được. Thậm chí anh có thể thỉnh thoảng trở lại với quyển sách và đọc những phần đã bỏ qua.