Hồi này ông Tiến Thịnh hay bực bội, động một tý là ông gắt. Có lúc vì một chuyện không đâu mà ông mắng té tát người vợ bé, tức là bà dì ghẻ của ba anh em Hoàng. Chả là, mẹ của anh em Hoàng đã chết cũng phải đến sáu năm nay. Được ba năm thì ông Tiến Thịnh lấy thêm người vợ kế này.
Gia đình ông Tiến Thịnh ở một ngôi nhà hai tầng, cũng không rộng lắm trong ngõ Cống Trắng, phố Khâm Thiên. Cống Trắng là một con ngõ khá rộng. Có lẽ từ lâu rồi, một số nhà ở đầu ngõ gần phố, mỗi người đã chiếm một khoảnh đất bên rìa ngõ, làm chỗ bán hàng. Kẻ thì bán hàng ăn, người mở quán nước... Ông Tiến Thịnh cũng dựng được một cửa hiệu cắt tóc nhỏ, chỉ cách nhà vài chục bước.
Từ phố đi thẳng sâu vào phía trong ngõ thông ra một cái hồ khá to. Cũng không rõ khi ấy cái hồ thuộc quyền sở hữu của tư nhân hay xã hội? Chỉ biết là: nó đã có người thuê để thả rau muống, nuôi cá kinh doanh. Đến kỳ thu hoạch, họ chèo những chiếc thuyền nan ra giăng lưới bắt cá hoặc hái rau muống mang đến các chợ của thành phố bán.
Hồ Cống Trắng này - Trước cách mạng tháng 8 năm 1945, đã có một bài thơ "mưa đêm lều vó" nổi tiếng của thi nhân Huyền Trân:
Tôi ở lều tranh, Cống Trắng này,
Chạnh lòng cá nhảy với chim bay
Đêm sầu kẽo kẹt ngư bà thức
Giăng phải hồn tôi một lưới đầy...
Trở lại câu chuyện về gia đình ông Tiến Thịnh – Cứ nghĩ đến Hoàng, thằng con thứ là ông lại thấy điên tiết. Mới ráo máu đầu, nó đã dám bỏ ngoài tai lời nói của ông. Nó lại còn dám lý luận, phê phán ông là lạc hậu nữa. "Đồ ngu ngốc" – Ông tự gằn hắt với mình như vậy. Cũng chẳng phải vì Hoàng đã bỏ cái trường đại học bách khoa, bách khuẩn... gì đó mà ông tức? Theo ông nghĩ, thời buổi này chữ nghĩa nhiều cũng chẳng làm giàu được. Giá thử nó biết nghe lời ông, kiếm một "cái chân" gì đó ở cơ quan nhà nước, để lấy tiêu chuẩn tem phiếu. Ngoài giờ chính quyền, thì theo thằng anh chạy chợ... Ông đã mở mắt cho nó, mà nó không biết đường? Bởi thế ông bực.
Nói về thằng Tiến Thành, con cả của ông: đang học dở lớp sáu thì bỏ, theo chúng bạn ra chợ giời “mua đi, bán lại”. Hồi ấy ông đã sợ… nhỡ nó cờ bạc, trai gái rồi đầu trộm đuôi cướp? thì cơ nghiệp của ông đến phá tán vì con cái. Ấy, thế mà nó lại “nên người”! Con mụ xem tử vi nói thế mà đúng: Thằng con cả nhà ông rồi sẽ ăn nên, làm ra. Nào là nó được thánh nhân phù trợ, được cả sao thủy, sao mộc chiếu vận nên số rất “hên”! Mụ ta nói vậy. Nhờ giời… mấy năm “vào cầu”, nó lấy vợ rồi ra ở riêng. Thuê ngay được cái nhà làm cửa hiệu cắt tóc ở phố Huế. Vợ nó là con bé bán hàng đồ cũ ngoài chợ giời. Tuy xấu người, tính nết có đỏng đảnh, nhưng được cái… chuyện làm ăn thì hoạt bát, nhanh mồm, nhanh miệng.
Thật, chúng nó kiếm dăm ba trăm bạc dễ như ăn ớt! Ấy là ông ví thế, cũng vì ông nhai ớt cứ ngon lành như người ta nhai kẹo vậy. Sẵn cái nghề cắt tóc của bố truyền cho – Nó vừa mở cửa hiệu cắt tóc lại kết hợp với việc “chạy chợ”. Phải nói là… cửa hiệu cắt tóc của thằng Tiến Thành con ông “ăn khách”. Vừa mới đây, nó lại tậu được cái máy hát se-te-re-ô đập sình sình cả tối. Nghe nhức cả tai, nhưng của ấy bọn thanh niên thì ham, đua nhau đến cắt tóc để nghe nhạc.
Nghĩ vậy rồi ông chép miệng? Chẳng bù cho cái thằng Hoàng - con thứ của ông, suốt ngày chỉ cắm đầu vào sách vở. Ừ, ông lại chép miệng: “Nhưng dù sao thì… trong ba anh em, nó cũng là đứa học hành tử tế nhất!”.
Không biết sao ông khẽ thở dài? Ông nghĩ đến thằng Lâm, đứa con út, từ khi mẹ mất, nó ngày càng lêu lổng, đàn đúm với đám bạn hư hỏng. Ông răn đe, nó vẫn bỏ ngoài tai. Học hành thì dốt nát, chẳng ra đâu vào đâu. Mới theo tới cái lớp năm… đúp lên, đúp xuống. Ngữ ấy rồi cũng thất học sớm.
Kể ra thằng Hoàng, anh nó, chẳng những chỉ học hành tử tế, sống cũng đĩnh đạc nhất. Ấy thế mà, đã được quốc gia gọi vào đại học, giờ lại tớn lên đi nhập ngũ. Ông can ngăn, nhưng nó đâu có chịu nghe?
Nhân lúc cửa hàng vắng khách, ông Tiến Thịnh vào nhà. Ông ngồi khoanh chân trên chiếc sập lim, mải đuổi theo một mớ ý nghĩ lộn xộn trong đầu. Kéo cái điếu bát về phía mình, tay ông với lấy chiếc xe điếu được làm bằng ống trúc nhỏ vàng óng có nhiều mấu vằn vện rất cầu kỳ, rồi châm lửa rít một hơi thuốc lào. Vừa lúc đó, Hoàng từ ngoài phố bước vào nhà. Ông chỉ tay ra hiệu cho anh ngồi xuống bộ bàn ghế tiếp khách kê ở giữa nhà. Ông nói có vẻ hơi dằn giọng:
- Anh giỏi! Bây giờ các anh, các chị giỏi! Có nói mấy thì các anh, các chị cũng chỉ bỏ ngoài tai.
Hoàng vẫn ngồi thừ ra, lơ đãng nhìn bố. Như một bản nhạc chuyển gam, ông Tiến Thịnh nói nửa khuyên bảo, nửa lại như đe nẹt:
- Con ạ! Khôn thì ăn cơm, dại thì cháo cũng không có mà húp đâu?
- Con đã lớn rồi! Con cũng đủ suy nghĩ để quyết định cuộc đời mình.
Hoàng cãi lại bố. Ông Tiến Thịnh đay nghiên:
- Đủ suy nghĩ? Các anh bây giờ thì nhiều lý luận thật đấy! Nhưng cuộc sống nó không giống như trên sách vở của các anh đâu? Còn phải tốn cơm, tốn của thì mới mở mắt ra được, con ạ!
- Nhưng con có làm điều gì sai trái thì bố mới ngăn cản chứ? Cứ nghĩ như bố thì chẳng ai dại gì mà đi chiến đấu. Con hỏi bố: Thanh niên như chúng con, lúc này không đi... để ai đi thay mới được chứ?
- Hừ...
Ông Tiến Thịnh kéo dài giọng:
- Thế... tôi hỏi anh: Người ta đã cần đến anh phải đi ra mặt trận chiến đấu chưa? Bỗng dưng anh toe toe đâm đơn xin đi, xung phong với chả tình nguyện? Cái thời buổi này mà gia đình nuôi cho anh được ăn học đến thế, là khó lắm rồi đấy? Phải biết thức thời, con ạ!
Ông dừng lại. Nhét một điếu thuốc nữa vào cái lõ điếu, rồi châm lửa hút tiếp. Cái điếu của ông sắm chuẩn lắm, rít thuốc mà tiếng kêu cứ long lên sòng sọc. Thong thả nhả một làn khói ra bay mù mịt khắp nhà, ông Tiến Thịnh vẫn tiếp tục dậy con:
- Hãy mở mắt mà trông ngay cái gương thằng Tiến Thành, anh trai của mày! Có học hành gì đâu? Thế mà chả mấy chốc nó còn tậu được cả nhà, ấy chứ!
- Mỗi người suy nghĩ một khác. Con có đường của con. Con thấy việc con làm là đúng đắn!
Hoàng vùng vằng quặc lại bố.
- Đúng... đắn...
Ông Tiến Thịnh còn nói gì nữa, anh không biết. Hoàng bực bội với lấy chiếc mũ lưỡi trai ngoắc trên mắc áo, đội sụp xuống mặt, bước ra khỏi nhà.