“Dạo này ,thỉnh thoảng thấy dưới bài viết của T có đề hai chữ Làng Mai. Làng Mai là ở đâu? Đã lâu lắm rồi, mình nhớ bạn có viết một cái truyện ngắn có tựa Lặng lẽ rừng mai.

Không biết giữa “làng mai” này và “rừng mai” kia có mối liên hệ nào không?...”

Nhận được e-mail của bạn, với một câu hỏi “cắc cớ” như vậy, chợt khiến lòng lâng lâng xúc động. Làng Mai ở đâu ư? Chắc bạn đang mường tượng một ngôi làng quạnh vắng nào đó, thậm chí là một cánh rừng xa xôi, những nơi mà nhiều năm trước tôi rất hay lang thang đến đó một mình. Nhưng, lần này thì không phải. Làng Mai ở đâu ư?! Nó cũng gần Sài Gòn đấy thôi, cách cầu Bình Triệu chừng vài cây số, xuôi về hướng cầu Gò Dưa, đi chợ Thủ Đức. Làng Mai là nơi có ngôi nhà nhỏ tôi đang ở, với một chỗ ngồi riêng tư. Đấy là nơi để “nhiều khi muốn quay về, ngồi yên dưới mái nhà” (Trịnh Công Sơn). Nhưng thật lòng mà nói, tôi không yêu nhà của mình bằng những không gian sống xung quanh. Một dòng sông, một vạt đồng, một cây đa cổ thụ bên mái chùa rêu phong, một mảnh vườn hoa bươm bướm, một bờ rào dâm bụt v.v… Và, đương nhiên là không thể thiếu những vườn mai. Thoạt đầu, trong tôi chỉ thuần túy là sự yêu thích không gian yên tĩnh ngoại thành.

Nhưng sau hơn một năm sống, đi loanh quanh chỗ này chỗ kia, ngồi nói chuyện với người này người nọ, đặc biệt là với những bậc cao niên, tôi mới chợt nhận ra rằng: “ Hóa ra mình đang ở làng”!

2.

Gọi là làng Mai, vì nơi đây chuyên nghề trồng mai và cung cấp hoa mai chủ yếu cho Sài Gòn vào dịp Tết Nguyên Đán. Nhiều năm trước, khi chưa là dân cư ở đây, vào những chiều cuối năm tôi cũng thường chạy xe ra đường Kha Vạn Cân để xem phiên chợ hoa mai.

Những buổi chiều ngoại thành lộng gió, người mua hoa tấp nập những chiếc xe ba gác chởmai chạy đi,những cành mai vác trên lưng vàng rực trong nắng chiều… Những hình ảnh thật đẹp, khó quên (!)Làng Mai có từ bao giờ?!. Theo tìm hiểu của tôi thì người dân ở đâu đã trồng mai từhơn một trăm năm trước.Nhưng tìm đọc trong Sài Gòn năm xưa của Vương Hồng Sến, hay Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, và một số sách khảo cứu vùng đất, phong tục Nam Bộ xưa của Sơn Nam… tôi không tìm đâu ra cái tên địa danh làng Mai. Thậm chí chí gần đây tôi còn nhờ một “công cụ tìm kiếm hiệu quả nhất thế giới” tức là vào Google , nhưng cái địa danh làng Mai vẫn quá mơ hồ. Cho đến, một bữa ghé thăm Đình thần Bình Chánh, gặp cụ Ngọc- người lo việc coi sóc ở đây, tôi mới được biết, thực ra cái tên: “làng Mai” chỉ hình thành sau ngày giải phóng (1975). Làng Mai là tên gọi truyền thống để “định danh” một vùng đất chuyên sống bằng nghề trồng mai, chứ trên bản đồ địa chính không có tên làng (cũng như người ta từng gọi Làng Hoa Gò Vấp vậy).

Làng ở phố, ở phố mà gọi tên làng, điều ấy quả thật thú vị. Tất nhiên, điều thú vị ấy không phải chỉ ở cái tên gọi, mà còn những mảnh hồn làng, những tâm thức quê Việt còn lưu dấu lại qua thời gian. Những ngày nghỉ, tôi thường ghé thăm khu vườn của một lương y. Đó là một khu vườn đất rộng, nhưng không “kín cổng cao tường” mà để rất tự nhiên kiểu: “vườn rộng rào thưa khó đuổi gà”. Người thầy thuốc già chẩn bệnh bốc thuốc như một cách hành hành đạo giữa đời, vẻ chân tình toát lên từ cử chỉ, giọng nói, việc làm. Đấy, những con người “nhà quê”: như thể, bây giờ lại trở thành “hàng hiếm” ngay tại những nơi được gọi là nhà quê .Tôi cũng rất mê một cái chợ nhỏ, đến đó có thể mua được mớ rau dền, rau sam, cá rô đồng, bông thiên lý, mít non v.v… Những thứ ấy được mang đến từ ao ruộng, vườn nhà, nên bao giờ cũng tươi ngon… Ở làng mà như thế, hóa ra cũng là “sướng” (!).

3.

Nhưng liệu làng Mai có bị xóa sổ trước cơn lốc đô thị hóa?!. Từng ngày một, tôi thấy những vườn mai đang bị thu hẹp dần. Theo như lời của những người dân trồng mai ở đây thì hiện nay cả hai phường Hiệp Bình Chánh, Hiệp Bình Phước chỉ còn chừng 20 héc ta đất trồng mai (so với trước đây cả hàng trăm héc ta). Có một thực tế không thể phủ nhận là hoa mai bây giờ không còn giữ vị trí “độc tôn” trong dịp Tết nữa. Việc trồng và buôn bán hoa mai ngày càng “thất thu”. Cho nên việc phân lô bán đấy để lất tiền đầu tư cho công việc làm ăn mới hiện nay ở làng Mai là khá phổ biến.

Đô thi háo là một quy luật tất yếu. Chỉ trong một hai ngày, một con đường đất đã được đổ bê tông; chỉ trong một hai tuần không quay lại, một mảnh vườn xưa đã dần mọc lên ngôi biệt thự…Tôi không biết làm gì hơn là đi loanh quanh, chụp hình những con đường đất; những ngôi nhà nhỏ có hàng rào cây và hoa; những mảnh vườn mai còn lại; những cái ao bông súng, bông sen…Có những ngày lang thang giữa làng như đứa trẻ, đi thẩn thơ mới thấy nơi đây còn lưu những “vệt làng” rất đẹp. Làng Mai. Dưới những bài viết của mình, tôi thường ghi chú hai chữ Làng Mai. Bạn hỏi làng Mai ở đâu ư?! Nó ở gần ngay Sài Gòn đấy thôi. Nếu bạn thích, xin mời bạn ở lại chơi đôi ba ngày. Cảnh làng hay nhất là vào dịp cuối năm, xin bạn nhớ dùm nhé (!).

TB: Có một vài kỷ niệm vui với bài tập văn này.Ngay sau khi được in trên báo Người lao động số Xuân 2007 , chị Xuân Hương ( tức Vũ Trà My ) từ bên Mỹ đã email cho tôi với mấy dòng đồng điệu và “khẩn thiết” xin được in lại trên tờ báo mạng www.yahoovan-hoaviet.com do chị đảm trách.

Một vài người bạn đã nhắn tin bảo tôi có ý định lập làng Mai để cạnh tranh với làng Mai ủa thiền sư Thích Nhất Hạnh bên Pháp chăng ? Tất nhiên là nhắn chọc chơi. Còn tôi thì vạn lần không dám cạnh tranh mình với ai.

Rồi, một hôm ,có một số điện thoại lạ (số bàn) gọi tới, một giọng nữ có vẻ hiền lành rón rén hỏi: “Có phải anh là TNT không ?”. Tôi bảo, dạ nó đây! Giọng nữ đó tự giới thiệu, mình tên là Th. Hay Kh. gì đó (tôi không còn nhớ chính xác) nhà ở Tân Phú, sắp tới sẽ “ra riêng”; tình cờ đọc báo thấy tôi viết về làng Mai hay quá. Cô Th.( hay cô Kh) rất muốn được tới làng Mai để… thuê nhà ở, và đương nhiên là nhờ tôi dẫn đi tham quan dùm. Tôi không biết cô ấy nói “ra riêng” là sắp lấy chồng phải ra ở riêng hay lớn rồi phải ra tự lập? Nhưng nếu về làng Mai thuê ở thì tôi hoàn toàn hoan nghênh. Tô đáp là sẵn sàng làm hướng dẫn viên.

Sau đó không lâu, vào một buổi chiều muộn,khi tôi đang ngồi lai rai với mấy chiến hữu thì có điện thoại của cô Th (hay cô Kh)cũng gọi từ một số bàn, cô nói bây giờ cô sẽ chạy xe xuống làng Mai và nhờ tôi dẫn đi kiếm nhà thuê. Tôi bảo, em ơi, em muốn đi tham quan, tìm nhà thuê thì phải đi từ sớm, chứ bây giờ em từ Tân Phú chạy xuống Thủ Đức thì tối hù rồi, có thấy gì nữa đâu mà tham quan? Với lại, anh đang đi nhậu, để hôm khác được không em? Cô ấy nhỏ nhẹ, dạ được, rồi cúp máy.

Thế nhưng, sau đó không thấy có một cứ điện thoại nào nữa. Có thể cô đã tự đi xuống làng Mai. Và, cũng có thể hiện đang là công dân của làng Mai. Hay đây chỉ là một trò đùa? Dù sao thì đây cũng là chuyện vui nho nhỏ trong bao nhiêu chuyện về cái làng Mai đang dần mất dấu vết làng.