Black beauty (tựa tiếng Việt Ngựa ô yêu dấu, đạo diễn Caroline Thompson) được giới thiệu là bộ phim chuyển thể từ tác phẩm văn học cùng tên của tác giả người Anh Anna Sewell. Thông tin tìm được cho thấy cuốn sách được viết bởi một cô gái tàn tật, in từ năm 1877, cho đến nay đã dịch sang 35 thứ tiếng, kể cả bản tiếng Việt; và nằm trong top 20 tác phẩm được đọc nhiều nhất nước Anh từ hơn 100 năm qua.
Tôi chưa có dịp đọc Black beauty, nhưng xem trên kênh HBO một vài lần, mà lần nào cũng nguyên vẹn một tình cảm yêu thích, xúc động đến rơi nước mắt. Caroline Thompson là một đạo diễn quá sức tuyệt vời, và tài năng không chỉ dừng lại ở bộ phim này. Nhưng ở đây chỉ xin nói về Đen.
Bộ phim có thể xem là một cuốn “tự truyện” về cuộc đời của chú ngựa Đen, mà ở đó Đen được đặt ở ngôi thứ nhất - người kể chuyện đời mình. Một đời ngựa với nhiều biến cố, truân chuyên. Một đời ngựa đã phải chạy đi rất nhiều, nhưng tự do thực sự chỉ có thể là những cuộc phiêu lưu bằng tâm trí. Và, điều khả dĩ nhất vẫn chỉ là những ý nghĩ của ngựa về người, hay những cuộc đối thoại không có hồi kết thúc.
Đã xem vài lần, nhưng lần gần đây nhất tôi mới ghi nhớ một “lời thoại” rất thú vị của Đen. Đó là đoạn Đen được bán cho một gia đình quý tộc, nữ chủ nhân quyền quý yêu cầu người quản gia phải gò cương ngựa thật chặt để cho ngựa ngẩng cao đầu. Phải ngẩng thật cao. Khi cổ xe song mã lướt tới, những con ngựa ngẩng cao đầu trông rất đẹp. Và Đen đã nhìn nhận đây là “vì lý do thời trang”. Vì thời trang mà cương ngựa cứ mỗi ngày được gò chặt hơn nữa, những chú ngựa đã ngẩng cao đầu, nhưng mắt hoa, cổ mỏi, chân đau đớn...
Nếu không vì “thời trang” thì những chú ngựa khi kéo nặng đầu sẽ chúi về phía trước. Có thể trông nó không đẹp, nhưng lại dễ chịu, vì điều đó thuận theo tự nhiên.
Cương đã gò hết mức, đầu ngựa đã nâng lên hết cỡ mà nhà quý tộc vẫn chưa “duyệt”.
Vì “thời trang”, một ngày nọ Đen cùng cô bạn của mình đã phải té ngã lộn đầu, gãy chân, đau đớn.
Câu chuyện thời trang được nêu ra ở đây, không nằm trong phương diện quần áo, trang sức mà nó được xem là những xu thế thời thượng của con người. Ở đây xin nói về những con người có quyền lực. Tất nhiên là họ cũng có những nhu cầu “thời trang” và có quyền để sai khiến, tạo dựng cái đẹp. Trên con đường kiến tạo cái đẹp bền vững, nhiều khi phải chấp nhận chỉ vì những cái đẹp kiểu “thời trang” mà để xảy ra những nỗi đau, gây những vết thương không thể lành.
Trong thực tế, có những cái đẹp tưởng chừng bền vững, được xây dựng theo tiêu chí bền vững, nhưng rồi hoá ra lại là “thời trang”. Sự kém hiểu biết, hãnh tiến hay thói a dua thời thượng chỉ có thể làm nên những mùa thời trang chóng vánh rồi nhanh chóng lụi tàn.
Thời trang, dù được nhìn nhận ở khía cạnh nào cũng phải dựa trên nguyên lý của đời sống.
Nếu như nhà quý tộc kia hiểu rằng, ngựa kéo nặng đầu nó đương nhiên phải chúi về trước thì sẽ không đặt vấn đề “thời trang ngẩng cao đầu” ở đây. Không biết, hay biết mà vẫn làm, vì cho rằng thân ngựa thì có thể hoàn toàn thuần phục, sai khiến được?
“Thời trang” - chú ngựa Đen đã nhìn nhận điều đó nhưng không thể lên tiếng phản kháng. Còn chúng ta, lẽ nào khi nhìn nhận được khôi hài của những chuyện “thời trang” lại lặng im, tảng lờ?!...
