Tôi vừa được xem một bộ phim rất thích (không dám nói hay, vì sợ người “sành” phim chê không hay thì sao?), đó là bộ phim Kịch bản phóng tác – Adaptation. Chuyện phim nói về anh chàng làm nghề viết kịch bản phim: Chairlie Kaufman (do Nicolas Cage đóng), muốn tạo dựng tên tuổi của mình ở Hollywood bằng một kịch bản mới lạ chưa từng có: phim về hoa lan, và chỉ thuần túy là câu chuyện hoa thôi, không có tình ái, đánh đấm, đua xe, những tình tiết giật gân, câu khách. Nhưng chỉ để nói về hoa thôi thì thật là quá khó, bởi anh không biết bắt đầu từ đâu, dẫn dắt ra sao và kết thúc như thế nào? Làm sao có thể
nói được vẻ đẹp của hoa cũng như sự bí ẩn của nó? Chao ôi, chỉ để viết về hoa mà anh chàng kia đã phải trải qua bao dày vò, đau đớn, bi kịch (chẳng hoa mộng chút nào).
Lại thêm một cuốn sách bàn về hoa, mặc dù chủ đề của nó không “đóng khung” ở đó.
Đó là cuốn Thượng đế và khoa học (NXB Đà Nẵng 2002) – một cuốn sách mô tả những cuộc đối thoại hết sức thú vị giữa nhà triết học Jean Guitton với hai anh em nhà vật lý Igor và Grichka Bogdanov bàn về sự tồn tại của Thượng đế cũng như khoa học và niềm tin. Tất nhiên, họ còn bàn đến sự bí ẩn của thiên nhiên và sự sống, Jean Guitton viết: “… Và tôi nhớ lại một cuộc đối thoại khác, kín đáo hơn: tôi đã gặp nhà triết học Đức Heidegger, người có ảnh hưởng lớn đến thời đại này. Với cách nói bằng một tượng trưng, Heidegger đã chỉ cho tôi một chiếc lọ thon nhỏ, trong suốt, có cắm một bông hồng, đặt trên bàn ông, cạnh bức ảnh người mẹ của ông. Trong con mắt ông, bông hồng này biểu hiện sự bí ẩn của tồn tại, sự bí ẩn của Thực thể. Không một lời nào có thể nói lên điều bông hồng ấy đã nói: nó ở đó, giản dị, tinh khiết, yên tĩnh, thinh lặng, tự tin, tóm lại: tự nhiên, như một vật trong các vật, nói lên sự hiện hữu của tinh thần vô hình dưới vật chất rất hữu hình”.
Thế đấy, từ câu chuyện trong phim đến câu chuyện thực ngoài đời, từ anh chàng Chairlie vô danh, tiểu tốt, lòng tràn tâm huyết đến Heidegger nhà triết học vĩ đại không ngừng suy tư cũng không thể nói gì nhiều về hoa. Còn tôi, có thể nói được gì?
Và, dẫu cho chúng ta có nói gì, làm gì, thì ngoài kia hoa vẫn nở, dẫu cho chúng ta có mệt mỏi, ốm đau thì ngoài kia hoa vẫn rực rỡ, đẹp xinh! Hoa là thực nhưng hoa cũng là mộng. Trên tay ta cầm một cành hoa không có nghĩa là ta đã chiếm lĩnh được hoa. Đóa-hoa-tâm-tưởng là cái mà ta có thể theo đuổi trong suốt cả cuộc đời. Điều đó cũng lý giải vì sao, ta có thể nhìn ngắm những cánh hoa, trên những dặm đường ta qua, từ tháng năm này qua tháng năm khác cho đến lúc rời khỏi cuộc đời này mà không biết chán, mà luôn thấy mới lạ, ấm và mát lòng. Ôi hoa, ở những nẻo không dấu chân người qua thì hoa vẫn nở, vẫn tự tin và thanh khiết biết dường nào! Thiên nhiên tuyệt vời cũng là ở chỗ đó, ở chỗ nó không bao giờ biết toan tính, trình diễn. Con người đến với thiên nhiên cũng là muốn vứt bỏ sự toan tính của mình. Nhưng nhiều khi chúng ta “thất bại” còn thiên nhiên thì vẫn luôn “chiến thắng” một cách đầy thuyết phục.
“Trong nhà nên trồng ít nhất một cây hoa” – một người nào đó đã khuyên tôi như vậy kể từ khi tôi biết “thưởng thức” vẻ đẹp của hoa. Nhưng kể từ hơn mười năm nay, từ khi “tạm vắng” ở quê nhà đến “tạm trú” ở thành phố này, tôi vẫn chưa có lấy một mái nhà để trồng ít nhất một cây hoa mà mình thích. Bao ngõ hẻm trọ qua, bao tháng nắng ngày mưa, bao buồn, vui, đắng cay, hạnh phúc thấm thía qua, tôi vẫn chưa trồng được một cây hoa cho mình. Cứ mãi nhìn ngắm hoa… ở nhà người khác thì đó cũng là giải pháp tình thế. Thế rồi, trong chớm lạnh heo may của một buổi sớm đầu mùa mưa, khi tôi ngồi thừ ở bàn viết, biếng lười nhìn qua cửa sổ thì chợt thấy một cành hoa tứ quý vươn ra từ mé bờ rào nhà trọ.
Cây tứ quý đã ẩn mình ở đó bao nhiêu lâu, để hôm nay đột nhiên vươn ra một cành hoa tứ sắc giản dị mà đẹp đẽ thế kia? Hay nó vẫn ở đó lẫn vào những bụi cây khác để rồi hôm nay… bất ngờ hoa?! Tôi không biết, hay tôi đã quá thờ ơ?! Nhưng, thật tình là tôi không ngờ là có một cây hoa “quê mùa” vươn ra từ đó. Tôi rời bàn viết đi ra ngoài hiên. Những bông hoa nhỏ bé nghiêng nghiêng trong nắng sớm chợt rung lên một lượt như giật mình.
Trong cử điệu dịu dàng đó như có cả một niềm kiêu hãnh thầm lắng.
Cây tứ quý này có ở quê nhà rất nhiều. Nó thường mọc ven đường bên cạnh những bụi hoa trinh nữ. Với người nhà quê thì cây hoa tứ quý chỉ là một loại hoa dại, nhưng họ vẫn luôn trân trọng nó, bởi đó là một loài cây hữu ích. Những ai không may bị vết đứt chảy máu thì nhanh tay hái nắm lá tứ quý non bỏ vào miệng nhai với vài hột muối rồi rịt vào vết thương thì sẽ cầm máu ngay tức khắc (nếu không có muối sẵn đó thì nhai lá không cũng được). Bài thuốc đó chính tôi đã áp dụng cho riêng mình không biết bao nhiêu lần ở tuổi ấu thơ ưa chạy nhảy, leo trèo, dại nghịch. Giờ đây, ở cái tuổi “tam thập nhi lập”, có lẽ tôi chẳng còn cần những lá tứ quý non cho những vết đứt nữa. Nhưng mà những bông hoa tứ quý kia lại trở thành một “bài thuốc” khác, bài thuốc chữa những ... vết xước trong tâm hồn. Điều thật đó có lẽ không cần phải bàn cãi, lý giải dông dài. Cứ thế, mỗi buổi sớm tôi lại mở cửa bước ra, ngồi bên bụi hoa “quê mùa” đó. Tôi ngồi đó trong sự im lặng bừng mở của “pháp lễ” mà những bông hoa vô ưu kia đang phô diễn để dần cảm nhận được chút niềm vui thanh khiết, nhẹ nhàng.
Có những ngày tháng thật sự khó khăn với mình, khó khăn không phải vì thất nghiệp, vì thất tình, vì bệnh tật, vì bị lừa dối v.v... Khó khăn nhất là mình không còn tìm thấy ở mình ý nghĩa để tồn tại. Ai giúp mình đây? Nhà văn được trao giải Nobel Văn học Albert Camus có nói: “Nhận thấy sự phi lý của cuộc đời không thể là cứu cánh mà chỉ là bước đầu để suy tư”. Tôi đã không ngừng suy tư bằng cái khối óc nhỏ bé, nông cạn của mình. Rồi tôi lại đọc thấy một câu ngạn ngữ Do Thái rằng: “Con người suy nghĩ, còn Thượng đế thì cười”. Chao ôi!, tôi chẳng biết phải làm thế nào nữa. Tôi thì thầm trò chuyện với những bông hoa nhỏ bé kia để thấy lòng nhẹ đi đôi chút. Cái mà tôi cần nhất trong lúc này là sự thanh thản và sự thanh thản đó đã đến khi tôi ngồi bên hoa. Ôi hoa!, nếu phải nói một điều gì trước những bông hoa tứ quý nhỏ bé kia, tôi sẽ nói một câu tự đáy lòng: “Biết ơn hoa!”.
Tân Phú, 8/2003
TB: Đây là cái tạp văn mà tôi viết khi còn ở trọ trong một căn nhà bé nhỏ trên đường Yên Đổ, phường mười bảy, quận Tân Phú. Con đường trước nhà, khi đó hãy còn là con đường đất, có mọc nhiều cây dại, nhưng tôi cũng không ngờ là có một cây tứ quý mọc ở đó. Hoa tứ quý còn có tên gọi là hoa ngũ sắc, lá nhám, khi vò lên có mùi thơm tựa như lá ổi, trái chín màu đen, ăn được, hoa nở khoe ngũ sắc rất đẹp.
Hoa tứ quý bây giờ thấy trồng rất nhiều ở các bồn hoa, hay dải phân cách trong thành phố, nhưng ngồi đọc lại cái tạp văn này, tôi bỗng nhớ tới cây hoa tứ quý trước nhà trọ ngày nào. Cây hoa ấy chắc bây giờ không còn, vì đường đã mở rộng và tráng nhựa. Còn chăng là một hình bóng đôi khi còn gợn lên trong khoảng vắng tâm hồn tôi.
