Cần thiết phải khởi động

Giương mặt ngước sáng

dưới bóng mờ hàng cây

Con đường hình vòng cung

Có thể nào vừa chạy

vừa bay lên chấp chới ...

1.

Lâu lắm rồi, trên báo Thanh niên, hình như là Thanh niên bán nguyệt san có đăng truyện ngắn của nhà văn Trần Đức Tiến, có tựa: Đi bộ và chạy. Chuyện về hai gã đàn ông, một làm kinh tế, một dân viết lách, mỗi buổi sáng thường chọn cho mình phương thức tập thể dục là đi bộ và chạy. Đi bộ và chạy là sự phối hợp 2 trong 1. Đi nhẩn nha rồi bất ngờ vùng chạy. Tăng tốc đến khi mệt đừ rồi đủng đỉnh dạo bộ.

Nhà văn ngày nào cũng ngồi cắm mặt, gò lưng trên bàn viết, nên cái lưng đau trở thành bệnh kinh niên. Đi bộ và chạy là một phương cách trị liệu khả dĩ, không tốn tiền mà hiệu quả. Rồi, trong một buổi sớm nọ, hai gã đàn ông phát hiện có một cô gái xinh đẹp đi về phía hàng dương. Hình như là một ả ca-ve vừa về quê trở lại thành phố biển?! Mà, cũng có thể không. Hay đấy là một cô gái đi lạc đường?! Nhân vật tên nhà văn định hỏi , định chạy theo, nhưng rồi không làm gì cả. Không làm gì cả, nhưng hình ảnh cô gái trong buổi sớm ấy cứ bám riết tâm trí ông.

Chuyện chỉ có thế. Một chuyện không có chuyện; không có cái ầm ĩ, huyên náo để gây sự chú ý nơi bạn đọc. Nhưng, tôi đặc biệt thích cái truyện ấy. Tôi tìm thấy ở đó cái không khí của một buổi sớm vùng biển. Tôi nhận ra nỗi cô đơn và sự yếu đuối của một gã đàn ông. Tuy nhiên, trong bài viết tản mạn này, tôi xin không lạm bàn chuyện văn chương, mà chỉ nói về chuyện ... tập thể dục đối với dân viết lách.

2.

Có lẽ, trong các loại công dân, thì “công dân viết lách” là những người lười biếng tập thể dục vào loại bậc nhất. Khoái thì chơi, sầu thì nhậu, hứng thì viết ... Nào có kể giờ giấc ngày đêm. Thức khuya, dậy muộn. Lấy ngày làm đêm. Với dân viết lách chuyện ấy là bình thường. Sống với một thời khóa biểu khá tùy tiện như thế thì thử hỏi làm sao mà lên lịch tập thể dục?!

Tập thể dục thì lười, nhưng có sức khỏe thì ai cũng muốn. Đó là một nghịch lý mà dân viết lách thường mắc phải. Dường như ai cũng thấy điều ấy, nhưng rồi cứ tặc lưỡi cho qua.

Đời người sống thì cứ “không nên hoãn cái sự sung sướng ấy lại”. Mà, tập thể dục đâu phải là sung sướng (?!) Nó là một sự rèn luyện khổ ải. Mà, có mấy ai muốn gánh thêm cái cực trong khi mình đang ... rất khỏe. Nhiều người nghĩ như thế, nhất là đối với những người trẻ. Cho đến khi cơ thể có vấn đề, bác sĩ khuyên nên tập thể dục. “Đi bộ là phương thuốc chữa bệnh, có khả năng giúp bệnh thuyên giảm đến 50%” – bác sĩ bảo thế thì nghe như một chân lý, vì chữa bệnh bằng đi bộ chẳng tốn xu nào. Nhưng dường như con người ta chỉ nhận ra chân lý ấy khi cơ thể thật sự có vấn đề hoặc vào lúc mình “có tuổi”.

Ở Vũng Tàu, chiều nào nhà văn Trần Đức Tiến cũng làm một cuộc đi bộ lên núi khá ...

hoành tráng, như là hành quân. Một mình, âm thầm ông bước lên dốc, khi quay xuống chân nhẹ, lòng yên. Trong biết bao những buổi chiều một mình lên núi như thế, ông đã viết được một cái truyện ngắn Mưa núi khá hay. Tiếc rằng truyện này không thuộc loại đăng báo. Ở Sài Gòn, nhà văn-dịch giả Phạm Viêm Phương đã vứt chiếc xe máy nằm xó nhà. Sáng ra ông đi bộ từ nhà (chợ Vườn Chuối) đến cơ quan (gần Hồ Con Rùa). Khi về cũng đi bộ.

Thỉnh thoảng gặp ông đi bộ trên vỉa hè đường Nguyễn Đình Chiểu. Ông đi mà không nhìn ai. Mắt mơ màng, dáng nhàn tản như một người đi dạo giữa thiên nhiên. Xem ra kẻ đi bộ cũng có cái dáng “chảnh” dễ sợ.

Một bữa ngồi cùng nhà thơ Vũ Trọng Quang và họa sĩ Lê Ký Thương ở Cà phê Bông Giấy (53 Trần Quốc Thảo) tình cờ gặp nhà thơ-dịch giả Hoàng Hưng thong dong dạo bộ ngang qua. Ông cho biết, đã bán căn nhà ở đường Hoàng Việt, mua một căn hộ chung cư nằm ở cuối đường Trần Quốc Thảo. Giờ, ông ở Sài Gòn ít lắm, ông có một căn nhà ở ngoại thành Hà Nội. Đó chính là nơi chốn ông hay lui về. Nhà thơ-dịch giả Hoàng Hưng đang trên đường đến một nhà sư. Tôi nói, trong nhiều năm nay, cuốn sách mà tôi yêu thích nhất là cuốn Đồ vật (Les choses) của nhà văn người Pháp Georges Pérec do ông dịch. (Yêu thích bởi tài năng nhà văn. Và, cũng bởi những gì tác giả mô tả trong cuốn sách, ở nước Pháp, những người trẻ thập niên 60 lại quá giống tình trạng của tôi hiện nay.) Hoàng Hưng bảo dịch cuốn ấy thật khó, vì thích quá nên mới làm. Ông còn nói, bây giờ chỉ làm những gì mình thích thôi. Đi bộ cũng là một sự yêu thích.

3.

Đi bộ và chạy. Tôi đã từng khởi động những cuộc chạy tưng bừng. ( Cần thiết phải khởi động / Gương mặt ngước sáng dưới bóng mờ hàng cây ... ). Đó là những câu thơ ngắn tôi chợt viết ra trong đầu trong nhiều năm trước khi đang chạy đi. Những buổi sớm ngày hè ẩm ướt ở Tân Phú – Thủ Đức, tôi chạy trên con đường đất đỏ cánh cung, chấp chới một bên ruộng đồng xanh mát. Khi ở trọ khu Nguyễn Văn Lạc – Xô Viết Nghệ Tĩnh tôi vẫn thường chạy ra Thảo Cầm Viên vào mỗi buổi sáng. Chạy vào đó là chạy vào một khu vườn. Trong khi tôi chạy, con hổ đang ngủ, con hà mã đang trầm mình dưới nước, chỉ có lũ chim là huyên náo. Khi mệt đứt hơi, tôi không đi bộ mà nằm lăn ra cỏ. Rồi khi chuyển chỗ trọ về đường Yên Đỗ - Tân Phú, buổi sớm tôi thường chạy quanh sân nhà nguyện. Có nhiều người không chạy mà đi chầm chậm trên sân cầu nguyện điều gì. Tôi không cầu xin gì cả. Tôi chạy. Khi mệt thì đi bộ. Đi bộ và chạy. Tôi nhận ra bài phối hợp 2 trong 1 trong truyện ngắn của Trần Đức Tiến.

Lâu lắm rồi, tôi không chạy cũng chẳng đi bộ. Ngày nào cũng chạy xe mãi ngoài đường. Tôi viết cái truyện ngắn Những bước chậm của thời gian cũng bắt đầu từ một cái tứ khi đang chạy xe. ( Tôi luôn hình dung mình bước chậm đi khắp trong làng. Bước chậm.

(Trong những bước chậm của thời gian). Những bước chậm của thời gian đó là do tôi nghĩ ra, tạo ra, dùng để sử dụng cho riêng tôi, chứ thời gian làm gì có bước nhanh bước chậm.

Thời gian vốn mang bản chất của sự trùng phức liên tục mải miết. Nó tạo nên những nếp gấp không thể nào phục hồi... ).

Buổi sáng, chạy xe từ Thủ Đức về đến trung tâm, điểm dừng chân là cà phê Bông Giấy.

Tôi ngồi đó ngó ra đường. Xe cộ cứ lại qua. Đời sống nhiều khi phiêu hốt đến mức làm cho tôi lạc nẻo trí khôn. Nhìn xe chạy, tôi không hiểu sao cái xe hai bánh mà không bị té ngã!

Đêm nằm mơ thấy mình toàn bị ngã xe, hai bánh chổng vó lên trời. Nhưng ngày nào cũng chạy xe đi. Đôi bàn chân sinh lực ngày nào, giờ chỉ mong được duỗi thẳng, nằm im dưới gầm bàn. Nhưng rồi, một sớm mai kia, giở báo ra thấy xăng tăng 11 ngàn đồng/lít chợt giật mình đánh thộp. Giá xăng tăng chóng mặt thế này, có khi mình lại bắt chước Phạm Viêm Phương vứt xe máy xó nhà mà đi bộ. Nhưng nhà xa quá, làm sao mà cuốc bộ cho nổi?!

Hay là. Ừ nhỉ, hay là mình lại áp dụng phương cách 2 trong 1 của Trần Đức Tiến: đi bộ và chạy (?!) ...

Làng Mai, 2005

TB: Lúc tôi viết cái tạp văn này giá xăng 11 ngàn đồng/lít, khi tôi ngồi viết ghi chú này thì giá xăng đã ở mức 17 ngàn đồng/lít (tháng 6/2009), chẳng biết giá xăng còn tăng tới bao nhiêu? Và, tất nhiên là ngày nào cũng chồm chồm gắn máy chứ làm gì có chuyện “đi bộ và chạy”. Bài tập này chắc chỉ có thể áp dụng được khi nào ... về vườn mà thôi!