CÒN Ở CẦU THANG tôi đã nghe tiếng Moïse khóc rưng rức và vừa phi nước đại qua các bậc tôi vừa nghĩ bất hạnh chắc đã ụp xuống đầu madame Rosa rồi. Tôi vào nhà và ban đầu không tin nổi vào mắt mình. Thậm chí tôi phải nhắm mắt lại để sau đó mở ra nhìn cho rõ hơn.
Việc cua ô tô vòng qua các ngóc ngách madame Rosa từng vận động thuở nào đã có một hiệu ứng thần diệu và cả quá khứ trỗi dậy trong đầu Madame. Nhồng nhộng giữa phòng, Madame đang mặc quần áo để đi làm như hồi còn tự vận động được, ừ thì trong đời tôi chưa thấy gì và cũng không có quyền phát biểu cái gì đáng sợ cái gì không, nhưng tôi thề với các bạn là madame Rosa tồng ngồng đi bốt da, ních đồ lót đen bằng đăng ten quấn quanh cổ vì Madame lọ xọ đầu nọ với đầu kia, cặp ti thách thức mọi trí tưởng tượng sõng sượt trên bụng, tôi thề đấy là điều ta không thấy ở người khác, kể cả khi nó có tồn tại. Còn thế này nữa chứ, madame Rosa ra sức ngoáy đít như trong sex-shop, nhưng ở Madame cái đít vượt quá các khả năng của con người… siyyid! Tôi cho đó là lần đầu tiên tôi thầm khấn một lời cầu nguyện, lời cầu cho các mahboûl nhưng Madame vẫn cứ ưỡn ẹo người với một nụ cười đĩ thõa và một cái hĩm mà tôi không cầu chúc cho ai cả.
Chuyện xảy ra là tác động ôn cố tri tân mà Madame hứng phải khi đi thăm lại nhưng nơi xưa kia mình lên xe xuống ngựa, tôi hiểu chứ, nhưng lắm lúc có hiểu cũng không dàn xếp được gì, ngược lại là đằng khác. Madame trát phấn tô son dày đến nồi ở nhưng chỗ khác vẻ lõa lồ càng đậm hơn và Madame còn chúm chím môi như cái tĩ vịt trông thật sự tởm đời. Moïse đang gào thét trong góc nhà, còn tôi chỉ biết thốt lên “madame Rosa ơi madame Rosa” rồi bổ ra ngoài, lao xuống cầu thang và bắt đầu chạy. Không phải để tẩu thoát, cái đó có tồn tại đâu, mà chỉ để không còn ở đấy nữa.
Tôi chạy thục mạng một hơi và khi việc này giúp lòng tôi dịu lại, tôi ngồi xuống trong bóng tối một cánh cửa, sau những cái thùng rác đang chờ đến lượt được hốt đi. Tôi không nỉ non bởi còn chẳng đáng làm thế. Tôi nhắm mắt, vục mặt vào đầu gối vì hổ thẹn tột cùng, tôi đợi hồi lâu rồi triệu một ông cớm đến. Đó là ông cớm khỏe nhất mà sức bạn có thể tưởng tượng được. Ông phổng phao gấp vạn lần các ông khác và lực lượng vũ trang ông có trong tay để thiết lập an ninh trật tự lại càng hùng hậu. Ông được sử dụng cả xe bọc thép, đi với ông tôi không phải dè chừng gì nữa vì ông sẽ vận động cho tôi. Tôi cảm thấy mình có thể an tâm, cảm thấy ông là người chu toàn trách nhiệm, ông nhân từ quàng đôi cánh tay bất khả chiến bại qua vai tôi và hỏi tôi có bị thương vì những cú đòn đã phải hứng chịu không. Tôi trả lời ông rằng có nhưng đi viện chẳng ích gì. Ông ở lại bên tôi hồi lâu, một tay đặt trên vai tôi, tôi cảm thấy ông sẽ lo liệu hết và với tôi ông sẽ giống như một người cha. Tôi thấy lòng lắng lại và bắt đầu ngộ ra rằng điều tốt nhất đối với tôi là đến sống ở nơi nào không có thật. Ông Hamil hồi còn ở cùng chúng ta vẫn bảo tôi chính các nhà thơ dung dưỡng xứ sở này và tôi bất giác mỉm cười, tôi nhớ lại ông đã gọi tôi là Victor, có khi chính Thượng đế đã ước hẹn với tôi không chừng. Sau đó, tôi nhìn thấy những chú chim màu trắng muốt và hồng ửng, loại thổi phồng lên được, một đầu có buộc dây để tôi có thể cùng chúng bay xa bay mãi, và tôi thiếp đi.
Tôi đánh một giấc và sau đó đến quán cà phê ở góc phố Bisson chỗ cứ đen kin kít vì ba khu nhà người Phi lân cận. Châu Phi thì khác hẳn, ở đó họ có các bộ lạc mà thuộc về một bộ lạc thì giống như có một xã hội, một đại gia đình. Ở đấy có anh Aboua mà tôi chưa kể gì với các bạn, tôi không kể tất cả mọi thứ được và bởi vậy mà tôi nhắc đến anh bây giờ đây, tiếng Pháp anh còn không nói được và ai đó cần phải lên tiếng hộ anh để cho biết anh có mặt. Tôi nấn ná một lúc với anh Aboua đến với chúng ta từ nước Ngà. Chúng tôi tay nắm tay nô đùa vui với nhau, tôi mười tuổi còn anh hai mươi và đó là một sự chênh lệch làm anh khoái chí, cả tôi cũng vậy. Chủ quán, ông Soko, bảo tôi đừng lần khân, ông không muốn mắc mớ với cánh bảo vệ trẻ vị thành niên mà một thằng bé mười tuổi thì luôn khiến ông có cơ gặp rắc rối, vụ nghiện hút ấy, bởi đó là thứ đầu tiên người ta nghĩ đến khi trông thấy một nhóc con. Ở Pháp, trẻ vị thành niên được canh chừng cẩn mật và khi không có ai chăm nom chúng sẽ được đưa vào tù.
Bản thân ông Soko có hai đứa con để lại nước Ngà vì ở đấy ông có nhiều vợ hơn ở đây. Tôi biết mình không có quyền lân la hàng quán rượu chè khi vắng mặt các bậc sinh thành nhưng nói chân thành với các bạn nhé, tôi không muốn về nhà. Cái tình trạng madame Rosa đang ở vào khi tôi bỏ đi, chỉ nghĩ đến thôi tôi đã nổi da gà. Nhìn Madame chết mỏi mòn không hiểu đầu cua tai nheo đã khủng khiếp, nhưng thấy Madame tồng ngồng với nụ cười trác táng, đợi khách cùng chín mươi lăm kí lô và cái lỗ đít chẳng còn mảy may dạng người, những thứ ấy đòi phải có luật để chấm dứt các nỗi thống khổ của Madame. Các bạn biết đấy, ai cũng nói về luật bảo vệ thiên nhiên, tôi thì tôi nghiêng về phía các phụ tùng thay thế hơn. Dẫu vậy, ta không ăn đời ở kiếp tại quán rượu được nên tôi leo về nhà, bụng bảo dạ suốt dọc cầu thang rằng có khi madame Rosa ngoẻo rồi và vậy là sẽ chẳng còn ai để mà sầu khổ.
Tôi khẽ đẩy cửa để không tự làm mình hoảng hốt và điều đầu tiên đập vào mắt tôi là madame Rosa trang phục chỉnh tề sừng sững giữa phòng cạnh một cái va li nhỏ. Trông Madame giống một hành khách đứng trên bến đợi tàu điện ngầm. Tôi liếc nhanh vào mặt Madame và thấy rõ Madame không có đấy. Madame hạnh phúc đến mức tuồng như đang ở hẳn xứ khác. Madame dõi mắt ra xa, xa tít tắp, đội một cái mũ không hợp tạng mình vì đúng là không thể được, nhưng suy cho cùng nó cũng che được cho Madame chút đỉnh trên cao. Madame còn khẽ mỉm cười như vừa được báo tin vui. Madame mặc một cái váy màu xanh da trời in hình những bông hoa cúc, xách một chiếc túi có từ hồi làm gái lục được dưới đáy tủ mà Madame lưu giữ vì lý do tình cảm, tôi biết nó khá rõ, bên trong vẫn còn những bao cao su kiểu Anh, và Madame nhìn xuyên qua tường đúng kiểu Madame chuẩn bị bắt tàu và ra đi mãi mãi.
- Madame Rosa, bà đang làm gì thế?
- Họ sẽ đến đón bà. Họ sẽ lo đủ cả. Họ bảo đợi ở đây rồi họ đi xe tải đến và đưa chúng ta đi Vélodrome cùng những thứ thiết yếu.
- Họ? Là ai cơ?
- Cảnh sát Pháp.
Tôi không còn hiểu gì nữa. Moïse từ phòng bên cạnh vừa ra dấu cho tôi vừa sờ đầu. Madame Rosa cầm cái túi xách thời làm gái, chiếc va li đặt bên cạnh, và ngóng đợi như đang sợ bị muộn giờ.
- Họ cho chúng ta nửa tiếng và họ bảo chỉ cần mang theo một cái va li con. Họ sẽ cho chúng ta lên tàu và đưa chúng ta qua Đức. Bà sẽ không còn gặp trục trặc gì nữa, họ sẽ lo đến chân tơ kẽ tóc. Họ bảo người ta sẽ không làm gì xấu với chúng ta, ta sẽ được ở, được ăn, được giặt ủi cẩn thận.
Tôi không biết phải nói gì. Có lẽ họ lại đưa người Do Thái sang Đức vì người Ả-rập không ham hố gì. Madame Rosa khi còn nguyên cả cái đầu thường bảo tôi ông Hitler đã mở hẳn một nước Israel bên Đức cho người Do Thái để họ có một tổ ấm và Madame kể tất cả họ được đón tiếp trong cái tổ ấm đó như thế nào, trừ mỗi cái răng lợi, xương xẩu, áo quần và giày hài còn dùng tốt là bị lột sạch để khỏi hoài của. Nhưng tôi tịnh không hiểu sao lúc nào người Đức cũng là những kẻ duy nhất bận lòng vì người Do Thái và còn làm cả nhà cho họ trong khi đúng ra phải có lần có lượt và tất cả các dân tộc đều phải hy sinh. Madame Rosa rất thích gợi cho tôi nhớ rằng Madame cũng có một thời tuổi trẻ. Ừ thì tôi biết tất cả mọi chuyện là vì tôi sống cùng một bà Do Thái mà với người Do Thái cái kim trong bọc chẳng chóng thì chày cũng lòi ra nhưng tôi không hiểu cớ sao cảnh sát Pháp cứ mãi lấn bấn vì madame Rosa, người đã xấu và già thì chớ lại còn không thể hiện chút ích lợi nào xét từ mọi khía cạnh xét đi. Tôi cũng biết madame Rosa do hoang tưởng mà ngỡ mình bé lại, đấy là chứng lão hóa dở hơi mà bác sĩ Katz từng cảnh báo tôi. Chắc Madame nghĩ mình còn trẻ giống ban nãy khi Madame diện đồ gái điếm, và Madame đứng đó cùng chiếc va li bé con, lòng rộn ràng vì lại hai mươi tuổi, chờ tiếng chuông để quay về với Vélodrome, với nhà Do Thái ở Đức, để được trẻ thêm một lần.
Tôi không biết phải làm gì vì không muốn trái ý Madame nhưng tôi đoan chắc cảnh sát Pháp sẽ chẳng đến hồi lại tuổi xuân cho Madame. Tôi ngồi bệt xuống đất, dúi dụi trong một góc nhà, cúi gằm mặt để khỏi nhìn thấy Madame, đó là tất cả những gì tôi có thể làm cho Madame. May thay, Madame tự khắc phục và là người đầu tiên sửng sốt thấy mình đứng đó cùng cái va li, cái mũ, cái váy màu xanh lơ có những bông hoa cúc và cái túi xách tay đầy kỷ niệm, nhưng tôi nghĩ tốt hơn hết không nói gì với Madame về việc vừa xảy ra, tôi thấy rõ Madame đã quên bay quên biến. Đó là bệnh lẫm chẫm và bác sĩ Katz đã báo tôi biết trước rằng nó sẽ ngày càng năng viếng thăm Madame, cho đến khi Madame quên sạch sành sanh và có thể sẽ sống trong trạng thái phì nộn nhiều năm ròng.
- Momo, có chuyện gì thế? Sao bà lại xách va li đứng đây như sắp sửa đi đâu thế này?
- Bà vừa mơ xong, madame Rosa ạ. Mơ một tí chưa chết ai bao giờ.
Madame Rosa nhìn tôi cảnh giác.
- Momo, cháu phải nói thật với bà.
- Madame Rosa, cháu thề với bà là cháu nói thật. Bà không bị ung thư đâu. Bác sĩ Katz chắc chắn tuyệt đối rồi. Bà cứ yên tâm.
Madame có vẻ hơi tĩnh tâm lại, không bị là một điều lành.
- Thế sao bà lại ở đây mà không biết đi đâu về và để làm gì thế này? Bà bị làm sao hả Momo?
Madame ngồi xuống giường và òa khóc. Tôi đứng dậy, ra ngồi cạnh Madame và cầm tay Madame, Madame thích thế. Ngay lập tức Madame mỉm cười và sửa sang tóc tai cho tôi để tôi trông xinh hơn.
- Madame Rosa, chỉ là cuộc sống thôi mà, và ta có thể cứ thế sống bằng đến già thì thôi. Bác sĩ Katz bảo cháu bà đúng tuổi bà và bác ấy còn chỉ rõ cả buổi trong ngày nữa cơ.
- Tuổi xế chiều đúng không?
- Đúng rồi ạ.
Madame nghĩ ngợi.
- Bà không hiểu, bà qua kỳ mãn kinh lâu rồi mà. Khi đó bà còn làm việc cơ mà. Bà không bị u não chứ Momo? Cái đó thì cũng thế thôi, nếu ác tính thì nó không buông tha đâu.
- Cháu không thấy bác ấy bảo nó không buông tha. Bác ấy không nhắc đến những thứ có buông tha hay không buông tha. Bác ấy chả nói gì về tha thứ cả. Bác ấy chỉ bảo cháu bà có tuổi rồi và bác ấy cũng không nói về lẫm chẫm hay gì hết.
- Có phải ý cháu định nói lẫn cẫn không?
Moïse không cần chường mặt tại đó tự dưng bắt đầu ĩ ôi, với tôi đúng là chỉ còn thiếu nước đó nữa mà thôi.
- Moïse, có chuyện gì thế? Người ta nói dối bà à? Người ta giấu bà cái gì à? Sao nó lại khóc?
- Khốn kiếp, khốn kiếp, khốn kiếp, người Do Thái lúc nào chả ôm nhau mà khóc với lóc hả madame Rosa, bà biết rồi còn gì. Người ta còn dựng cho họ cả một bức tường để làm thế đấy thôi. Chó má.
- Hay đó là bệnh xơ cứng não?
Tôi bị dồn xuống tận lỗ đít rồi, thề với các bạn đấy. Tôi ngao ngán đến nỗi muốn bổ đi tìm anh Le Mahoute để bảo anh ta chích quách một mũi tự cung tự cấp cho rồi, dù chỉ để trêu ngươi cả lũ bọn họ.
- Momo! Không phải bệnh xơ cứng não chứ? Nó không buông tha đâu.
- Madame Rosa, bà có biết nhiều thứ chịu buông tha không? Bà làm cháu lộn cả tiết lên đây này. Các người làm tôi lộn tiết cả nút, thề trên mộ mẹ tôi đấy.
- Không được nói những điều như thế, bà mẹ khốn khổ của cháu đã… thôi, có thể cô ta còn sống.
- Cháu không cầu chúc cho cô ta điều đó, bà Rosa ạ, mà còn sống thì cô ta cũng vẫn là mẹ cháu.
Madame nhìn tôi lạ lẫm rồi nhoẻn cười.
- Cháu đã chín chắn hơn rất nhiều, Momo bé bỏng của bà ạ. Cháu không còn bé dại nữa. Rồi một ngày kia…
Madame định nói gì đó với tôi nhưng rồi Madame dừng lại.
- Sao ạ, một ngày sao ạ?
Madame lấy vẻ hối lỗi.
- Một ngày kia cháu sẽ mười bốn tuổi. Và rồi mười lăm. Và cháu sẽ không còn muốn có bà nữa.
- Bà đừng nói vớ vẩn nữa, madame Rosa. Cháu sẽ không bỏ rơi bà đâu, cháu không phải loại người đó.
Được trấn an, Madame đi thay quần áo. Madame mặc bộ kimono Nhật Bản rồi xức nước hoa vào sau dái tai. Tôi không biết vì sao Madame toàn xịt nước hoa sau tai, chắc để không lộ liễu. Sau đó, tôi giúp Madame ngồi vào ghế bành, vì Madame cúi xuống rất khó khăn. Nếu tính những thứ Madame có trên người thì Madame vẫn khỏe chán. Madame tỏ vẻ âu sầu và tôi khá hài lòng thấy trạng thái bình thường ấy của Madame. Madame thậm chí còn hơi mít ướt, nó cho thấy Madame hoàn toàn khoẻ khoắn.
- Giờ cháu là một thanh niên rồi. Momo, nó chứng tỏ cháu hiểu mọi việc.
Nó lệch lạc đến nực cười, mọi việc ấy mà, tôi chà hiểu chút nào sất nhưng mặc cả làm gì, không phải lúc.
- Cháu đã là một chàng trai rồi, vậy hãy nghe bà này…
Đúng lúc ấy Madame hẫng một cái và nằm kẹt mất mấy giây, hệt một chiếc ô tô cũ kỹ bị chết động cơ đốt trong. Tôi cầm tay Madame và chờ Madame khởi động lại vì dầu sao Madame cũng không phải là ô tô phế thải. Bác sĩ Katz có kể, khi tôi cứ chốc chốc lại xuống tìm bác, rằng một ông người Mỹ đã sống vô tri như một cây rau tận mười bảy năm trong bệnh viện, người ta giãn cho ông sống dài ra bằng những phương tiện y tế và ông lập kỷ lục thế giới. Mỹ vẫn luôn là đất nước của các nhà vô địch thế giới. Bác sĩ Katz bảo tôi người ta không làm gì được cho Madame nữa nhưng nếu được chăm nom cẩn thận ở bệnh viện thì có lẽ Madame còn trụ thêm vài năm.
Hiềm một nỗi madame Rosa sống chui lủi nên không có bảo hiểm xã hội. Kể từ cuộc vây ráp của cảnh sát thời Madame còn trẻ và hữu ích như tôi có hân hạnh được nói với các bạn thế, Madame không muốn chường mặt ở bất cứ đâu. Tôi biết hàng đống Do Thái ở Belleville có đủ cả thẻ căn cước lẫn những thể loại giấy tờ tố giác họ, nhưng madame Rosa thì không muốn mạo hiểm nằm đúng thủ tục thể thức trên những tờ giấy chứng minh thân phận, vì chỉ cần hé ra mình là ai bạn sẽ bị tóm ngay. Madame Rosa không mang tinh thần đồng bào đồng hương và người Bắc Phi hay Ả-rập, Mali hay Do Thái với Madame đều cá mè một lứa, vì ở điểm này Madame không có nguyên tắc. Madame thường bảo tôi dân tộc nào cũng có mặt nọ mặt kia và bởi vậy mới sinh ra những người mà ta gọi là sử gia chuyên nghiên cứu bới tìm. Tóm lại madame Rosa không có tên bất cứ chỗ nào và sở hữu những giấy tờ giả nhằm chứng tỏ Madame không liên quan gì với chính bản thân mình. Madame không được bảo hiểm xã hội bồi hoàn.
Nhưng bác sĩ Katz trấn an tôi và bảo nếu đã đưa vào viện một tấm thân còn sống nguyên nhưng hết khả năng vận động, người ta không thể tống nó ra ngoài bởi họ sẽ đi đâu chứ.
Vừa nhớ đến tất cả những điều đó tôi vừa nhìn madame Rosa đầu óc đang phởn phơ. Đấy là thứ người ta gọi là chứng lão hóa dở hơi đang tăng tốc cho đến khi đứng hẳn lại mới thôi. Đơn giản hơn người ta gọi nó là lú lẫn, do từ bệnh lẫn trong y học mà ra. Tôi vuốt tay Madame để khích lệ Madame trở về và chưa bao giờ thấy thương Madame đến thế, bởi Madame vừa hủi lậu già nua vừa chẳng bao lâu sẽ không còn ra người ngợm nữa.
Tôi không còn biết phải làm gì. Chúng tôi cháy túi rồi và tôi chưa đến tuổi có thể lách luật chống trẻ vị thành niên. Trông tôi phổng hơn mười tuổi và tôi biết mình vừa mắt các bà gái điếm cô quẻ nhưng cảnh sát rất hà khắc với mô ca và tôi cũng sợ các bà Nam Tư vốn cạnh tranh vô cùng ác liệt nữa.
Cố căng tinh thần cho tôi, Moïse bảo gia đình Do Thái nhận chăm nó khiến nó hoàn toàn toại nguyện và cả tôi nữa, tôi cũng có thể xoay sở kiếm ra ai đó. Khi ra về nó hứa hàng ngày sẽ trở lại đỡ tôi một tay. Phải chùi đít cho madame Rosa vì Madame không tự vận động được nữa. Về khoản này thì khi còn nguyên cả cái đầu Madame đã gặp trục trặc rồi. Mông Madame núng nính đến nỗi tay Madame không với được đến chỗ cần với. Vì nữ tính Madame ngượng chín người khi được người ta chùi đít nhưng các bạn bảo làm thế nào bây giờ, Moïse quay lại như đã hứa và đó là lúc xảy ra vụ thảm họa quốc gia mà tôi từng có vinh hạnh được nhắc đến và đã làm tôi già xọp đi.
