ĐÓ LÀ HÔM SAU ngày ông Zaoum anh cả mang biếu chúng tôi một cân bột, dầu ăn và thịt băm viên, không ít người bộc lộ phần tốt trong họ từ hồi madame Rosa suy sụp. Nói một cách văn hoa, hôm đó tôi gặp ngày hoàng đạo.
Madame Rosa có phần khá hơn trong những khúc trăng trầm thể trạng của mình. Madame lúc bí rị khi thông thông. Rồi sẽ có ngày tôi cảm tạ tất cả những người thuê cùng khu nhà đã đỡ đần chúng tôi, như ông Waloumba người nuốt lửa trên đại lộ Saint-Michel để lôi kéo người qua đường chẳng hạn, ông đã lên biểu diễn một trò rất hay trước mặt madame Rosa với hy vọng làm Madame hứng thú.
Ông Waloumba là một ông Đen người Cameroun đến quét dọn nước Pháp. Vì lý do kinh tế ông để các bà vợ và lũ con ở lại trong nước. Ông có tài nuốt lửa tầm cỡ thế vận hội và đảm nhiệm thiên chức này trong những giờ làm thêm, cảnh sát nhìn ông không mấy thân thiện vì ông châm ngòi cho các vụ tụ tập, nhưng ông lại có một tấm giấy phép nuốt lửa không bắt bẻ vào đâu được. Thấy madame Rosa bắt đầu mắt vô hồn, miệng há hốc, ngồi đực mặt và nhỏ rớt dãi trong cái thế giời xa xôi nọ, tôi vọt xuống tìm ông Waloumba, ông sống chung hợp pháp với tám người khác cùng bộ lạc trong căn phòng họ được nhượng lại ở tầng sáu. Ông mà ở nhà là sẽ leo lên ngay cùng cái đuốc đang cháy và bắt đầu khạc lửa trước mặt madame Rosa. Trò này không chỉ hớp hồn một người bệnh bị nỗi sầu muộn làm ốm thêm mà còn điều trị họ bằng liệu pháp gây choáng, vì bác sĩ Katz bảo rất nhiều người bệnh nhẹ đi nhờ cách điều trị tương tự ở bệnh viện khi đèn thình lình sáng choang. Chia sẻ quan điểm này, ông Waloumba bảo người già thường tìm lại được trí nhớ khi ta khiến họ hồn xiêu phách lạc và bằng cách đó ông đã chữa lành hẳn cho một người vừa câm vừa điếc ở châu Phi. Nỗi buồn của người già càng mênh mang khi ta đưa họ vào ở hẳn trong bệnh viện, bác sĩ Katz bảo đó là một lứa tuổi nhẫn tâm và từ sáu lăm bảy mươi tuổi trở đi họ chẳng còn được ai màng đến nữa.
Vậy là chúng tôi bỏ ra hết giờ này đến giờ kia cố làm madame Rosa táng đởm kinh hồn để máu Madame lượn quanh một vòng. Trông ông Waloumba thật khủng khiếp khi ông nuốt lửa vào rồi nó từ trong ông phụt ra thành ngọn và liếm tít tận trần nhà, nhưng madame Rosa đang chìm vào một trong những giai đoạn trầm mà ta gọi là ngủ lịm, khi họ phó mặc tất cả và dù ta làm giời làm bể họ vẫn trơ như đá vững như đồng. Ông Waloumba phun lửa ngọn cao ngọn thấp trước mặt Madame suốt nửa giờ đồng hồ mà Madame mắt vẫn tròn vo và sửng sốt cứ như Madame là một bức tượng không gì làm suy suyển được và ta chủ định dùng chất liệu gỗ đá để nó thành ra như thế. Ông ráng lần nữa và vì gái có công chồng chẳng phụ madame Rosa choàng tỉnh khỏi trạng thái của mình và khi nhìn thấy một gã da đen trần trùng trục khạc lửa trước mặt mình, Madame bật ra một tiếng rú mà các bạn không hình dung nổi đâu. Đến nỗi Madame tìm cách tẩu thoát và chúng tôi phải chặn Madame lại. Sau đó Madame không muốn nghe bất cứ lời phân trần nào và cấm người ta nuốt lửa trong nhà mình. Madame không biết mình bị lú lẫn mà cứ tưởng mình đang ngủ một giấc nho nhỏ và bị đánh thức. Chúng tôi không nói rõ với Madame được.
Một lần khác, ông Waloumba đi gọi thêm năm ông bạn cùng bộ lạc và bọn họ đến nhảy múa xung quanh madame Rosa để cố gắng xua đuổi những tà khí cứ rảnh rỗi là nhắm ngay một số người mà nện. Anh em nhà ông Waloumba ở Belleville nổi danh như cồn, người ta đến cậy nhờ họ thực hiện nghi lễ này khi có người bệnh có thể chữa chạy tại nhà. ông Driss ở quán cà phê thì coi thường ra mặt những thứ mà ông gọi là “mấy trò vớ vẩn”, ông nhạo báng và phán rằng ông Waloumba và anh em bộ tộc nhà ông này hành nghề y kiểu lang băm.
Một tối nọ ông Waloumba cùng bầu đoàn leo lên nhà chúng tôi khi madame Rosa không ở đó và chễm chệ trên ghế bành với đôi mắt tròn vo. Họ để mình trần và trang trí lòe loẹt, mặt vẽ những thứ gớm ghiếc dọa lũ ma quỷ dữ mà dân cần lao châu Phi mang đến Pháp. Hai người trong số họ ngồi bệt xuống đất, tay ôm trống, ba người kia bắt đầu nhảy múa xung quanh madame Rosa vẫn yên vị trên ghế. Ông Waloumba chơi một thứ đàn chuyên dụng và suốt cả đêm đó đích thị là thứ đỉnh nhất người ta có thể xem được ở Belleville. Việc này cũng lại công cốc vì vô tác dụng với người Do Thái và ông Waloumba giải thích với chúng tôi rằng đó là tại vấn đề tôn giáo. Ông nghĩ đức tin của madame Rosa tự vệ khiến Madame không thể thỏa mãn các điều kiện lành bệnh. Chuyện này làm tôi mắt tròn mắt dẹt vì madame Rosa đang ở vào một tình trạng mà ta không thấy tôn giáo có thể xen được vào chỗ nào ở trong.
Nếu các bạn muốn biết ý kiến của tôi thì đến một thời điểm nhất định người Do Thái cũng hết là người Do Thái luôn vì chẳng còn là gì nữa. Tôi không rõ nói vậy người ta có hiểu không nhưng ngay cả điều này cũng không nhằm nhò gì bởi nếu người ta hiểu thì nó chắc chắn sẽ là một thứ đáng ghê tởm hơn nhiều.
Sau một hồi anh em nhà ông Waloumba bắt đầu xuội vì trong trạng thái của mình madame Rosa lãnh đạm với mọi thứ và ông Waloumba giải thích với tôi rằng bọn tà khí bít tất cả các lối ra của Madame và các nỗ lực không đến được chỗ Madame. Chúng tôi ngồi bệt hết xuống quanh bà Do Thái và nếm náp khắc nghỉ ngơi vì ở châu Phi họ đông hơn nhiều so với Belleville và có thể luân phiên nhau bao vây bọn tà khí theo ê kíp như ở hãng Renault. Ông Waloumba đi lấy rượu và trứng gà và chúng tôi ngồi ăn quanh madame Rosa, còn Madame thì có cái nhìn như thể đã đánh rơi mất nó và đang đi khắp nơi tìm nó.
Trong lúc chúng tôi chén chú chén anh, ông Waloumba giải thích rằng ở nước ông, kính trọng người già và chăm nom an ủi họ dễ hơn nhiều so với những thành phố thênh thang như Paris, nơi nghìn trùng con phố, tầng lầu, hốc hác, ngõ ngách làm người ta quên bẵng họ đi và không thể dùng quân đội săn lùng họ khắp nơi, vì quân đội là để chăm lo cho thanh niên. Bỏ thì giờ săn sóc người già thì còn gì là quân đội Pháp. Ông bảo tôi vì thế có muôn vàn ổ người già ở cả thành thị lẫn nông thôn mà không có ai nhận được chỉ dẫn giúp tìm ra họ, vậy nên cái còn lại chỉ là sự u mê. Nhìn ông già bà cả trong một xứ to rộng tươi đẹp như nước Pháp thật đau lòng, mà người ta vốn dĩ đã có trăm thứ bà rằn phải lo rồi. Các lão ông lão bà vô tích sự và không còn công ích nữa nên người ta để họ sống. Ở châu Phi, họ tụ họp thành bộ lạc và được săn lùng ráo riết vì tất cả những điều họ có khả năng làm cho bạn sau khi chết. Còn ở Pháp thì đừng hòng có bộ tộc bộ lạc với sự ích kỷ. Ông Waloumba bảo nước Pháp bộ lạc đã tan tác chim muông và bởi thế các dải vũ trang sát cánh bên nhau gắng làm cái gì đó cho nên hồn. Ông Waloumba bảo tụi trẻ cần bộ lạc bởi nếu không chúng sẽ trở thành giọt nước trong biển cả và phát rồ phát dại. Ông Waloumba bảo thứ nào cũng trở nên khổng lồ đến độ đừng nhọc công đếm số ít hơn hàng nghìn làm gì. Bởi vậy các ông già bà cả nhỏ bé không hợp được thành dải vũ trang để tồn tại sẽ bay hơi không để lại tì vết và sống vùi trong các xó xỉnh bụi bặm của mình. Chẳng ai biết họ ở đó, nhất là trong những căn buồng vốn dành cho gia nhân và không có thang máy, khi họ mất đi khả năng đánh tiếng về sự có mặt của mình bởi đã sức cùng lực kiệt. Ông Waloumba bảo cần phải đưa rất nhiều nhân công nước ngoài từ châu Phi sang để sáng sáng cứ sáu giờ là họ tỏa đi tìm người già và bốc đi những người bắt đầu bốc mùi bởi chẳng ai đến kiểm soát xem bà già ông lão nào còn sống và chỉ khi có người kêu ca với người quản lý nhà là cầu thang hôi quá thì mọi việc mới vỡ ra.
Ông Waloumba nói rất hay, lúc nào cũng như sếp sòng. Khuôn mặt ông chi chít sẹo, những dấu hiệu bề thế khiến ông được vì nể trong bộ tộc của mình và biết rõ mình đang nói về chuyện gì. Ông vẫn sống ở Belleville, rồi một ngày tôi sẽ ghé thăm ông.
Ông đã truyền dạy tôi một thứ rất tiện dụng với madame Rosa, nhằm phân biệt người còn sống với người đã chết hẳn. Để làm thế, ông dứng dậy, cầm chiếc gương trên tủ com mốt và ghé nó sát môi madame Rosa và gương mờ đi đúng chỗ Madarne thở vào. Ngoài cách này ta không thể biết Madame đang thở, số cân Madame có nặng quá sức nâng của phổi hay không. Đây là mánh giúp phân biệt người sống với những người khác. Ông Waloumba bảo sáng ngày ra đó là điều đầu tiên phải làm với những người đã cứng tuổi mà ta thấy trong những buồng xép không thang máy để xem họ chỉ mắc bệnh lão suy hay đã chết một trăm phần trăm. Gương mờ đi có nghĩa là họ còn thoi thóp và chớ có quăng họ đi.
Tôi hỏi ông Waloumba có cách nào gửi madame Rosa đến bộ lạc châu Phi của ông để Madame cùng những người già khác vui hưởng những đặc ân mà người ta dùng để níu giữ họ không. Ông Waloumba cười ha hả, vì ông có hàm răng trắng bóng, anh em đội quét rác với ông cũng sặc sụa, họ líu ríu với nhau bằng thứ tiếng của mình rồi bảo tôi đừng tưởng cuộc sống đơn giản thế, nó đòi nào vé máy bay nào tiền nào giấy phép mà tôi thì là người phải chăm nom madame Rosa bằng đến khi nào cái chết đến mới thôi. Đúng lúc đó, chúng tôi thấy sự minh mẫn chớm nở trên mặt madame Rosa và các anh em cùng dòng máu với ông Waloumba đứng phắt dậy rồi vừa bắt đầu nhảy vòng quanh Madame vừa gõ trống thì thòng và hát váng lên bằng giọng có thể dựng cả người chết dậy, thường thì điều này bị cấm chỉ sau mười giờ tối vì trật tự công cộng và giấc ngủ ngon cho người công bằng nhưng người Pháp trong cùng tòa nhà rất thưa thớt và không đến nỗi hung hăng như ở những nơi khác. Ông Waloumba cũng cầm đàn lên, nó rất quái nên tôi không tả được bằng lời, Moïse và tôi cũng nhập cuộc và cả hội bắt đầu múa may hò hét xung quanh bà Do Thái nhà ta để phù phép bởi hình như Madame phát ra một vài tín hiệu và cần được cổ vũ. Chúng tôi đã tống cổ lũ quỷ đi, còn madame Rosa thì minh mẫn trở lại nhưng khi thấy vây quanh mình là một lũ Nhọ mình trần như nhộng, mặt mũi lòe loẹt không xanh lá cây hay trắng bởn thì cũng xanh da trời hay vàng ệu, vừa nhảy nhót vừa hú hét như bầy da đỏ, trong lúc ông Waloumba du dương nhạc cụ tuyệt diệu của mình, Madame hãi hùng gào lên cứu với cứu với. Madame tìm cách thoát thân và khi nhận ra Moïse và tôi Madame mới định thần và chửi chúng tôi là đồ con gái đĩ, lũ pê đê, điều đó chứng tỏ Madame đã thu hồi đầy đủ mọi phương tiện. Chúng tôi tán tụng lẫn nhau và chúc mừng ông Waloumba đầu tiên. Để tỏ tình thân cả bọn họ nán lại thêm một lát và madame Rosa thấy rõ chúng tôi không đến hành hung một bà già trong tàu điện ngầm để cướp túi xách, vẫn chưa hoàn toàn tái thiết trật tự trong đầu, Madame cảm ơn ông Waloumba bằng tiếng Do Thái, mà tiếng Pháp gọi là yiddish, nhưng không hề gì vì ông Waloumba là một người tử tế.
Họ đi rồi, Moïse và tôi lột trần madame Rosa từ đầu đến chân và dùng nước tẩy javel kỳ cọ Madame vì Madame đã dầm dề khi còn lơ mơ. Xong chúng tôi phun phấn rôm vào đít Madame và đặt Madame vào chiếc ghế bành mà Madame vẫn thích án ngự ở trong. Madame đòi một chiếc gương và tự sửa sang làm đỏm. Madame biết rất rõ mình có những quãng hẫng nhưng gắng vui vẻ đón nhận chúng theo tinh thần Do Thái, tự nhủ khi ấy mình không phải lo lắng và thế là lãi rồi. Moïse đi chợ bằng những đồng tiết kiệm cuối cùng của chúng tôi và Madame nấu nướng qua quýt mà không hề nhầm lẫn hay gặp sự cố gì, và sẽ không ai có thể ngờ hai giờ trước đó Madame còn vô tri vô giác. Trong y học bác sĩ Katz gọi nó là sự thuyên giảm. Sau đó Madame lại ngồi xuống vì cố gắng quả là không dễ dàng với Madame. Madame phái Moïse vào bếp rửa bát và phe phẩy chiếc quạt Nhật Bản một hồi. Madame ngẫm nghĩ trong bộ kimono.
- Momo, lại đây với bà.
- Có chuyện gì vậy ạ? Bà không chuẩn bị chuồn đi tiếp đấy chứ?
- Không, bà mong là không, nhưng nếu nó tái diễn thì người ta tống bà vào bệnh viện mất. Bà không muốn đến đấy. Bà sáu bảy tuổi rồi…
- Sáu chín chứ.
- Ừ thì sáu chín, bà trông thế chứ làm gì đến nỗi thế. Nghe bà này, Momo. Bà không muốn vào viện. Họ sẽ tra tấn bà.
- Madame Rosa, bà đừng nói những điều ngớ ngẩn nữa. Nước Pháp có bao giờ tra tấn ai. Đây có phải Algérie đâu.
- Họ sẽ dùng vũ lực bắt bà phải sống, Momo ạ. Ở bệnh viện họ toàn làm thế, họ có hẳn luật cho việc đó. Bà không muốn sống quá mức cần thiết mà giờ thì cần gì nữa. Phải có giới hạn kể cả với người Do Thái chứ. Họ sẽ bắt bà chịu bạo hành để ngăn bà chết, họ có một hội chuyên làm thế, gọi là hội hành nghề y khoa. Họ làm ta khổ sở đến bước đường cùng thì thôi và không muốn cho ta quyền được chết, vì nó tạo ra đặc lợi. Bà có một ông bạn không đến mức là người Do Thái nhưng bị tai nạn mất cả chân lẫn tay, và họ đã bắt ông ấy phải chịu đựng mười năm ở bệnh viện để nghiên cứu sự tuần hoàn. Momo, bà không muốn sống chỉ vì y học đòi phải thế. Bà biết mình không tỉnh táo và bà không muốn sống hôn mê hàng năm trời để vinh danh y học. Vì vậy, nếu nghe phong thanh tin đồn Orleans sẽ đưa bà đi viện, cháu bảo đám bạn cháu tiêm cho bà một mũi rồi vứt xương cốt bà về quê nghe chưa. Vào bụi cây chứ không vứt bừa bãi đâu nhé. Sau chiến tranh bà có ở nông thôn mười ngày và bà được hít thở mới đã làm sao. Bệnh hen suyễn của bà ở đấy thì tốt hơn ở thành phố. Bà đã giơ đít cho khách hàng ba mươi lăm năm, giờ bà không chìa nó ra để tiếp y học đâu. Cháu hứa chứ?
- Cháu xin hứa, madame Rosa.
- Khaïrem?
- Khaïrem.
Chỗ họ từ này có nghĩa là “tôi xin thề”, tôi xin lấy danh dự ra mà khẳng định đấy.
Với madame Rosa tôi thì tôi có thể hứa tuốt để Madame sung sướng bởi kể cả khi người ta đã lụ khụ sự sung sướng hãy còn hữu dụng lắm, nhưng đúng lúc đó có người gọi chuông, ấy là lúc xảy ra thảm họa quốc gia mà tôi vẫn chưa có dịp đưa vào đây, vụ thảm họa đã gây nơi tôi một niềm vui hào sảng bởi nó cho phép tôi một phát già đi mấy tuổi, mà đây là còn chưa kể những thứ kèm theo.
