Văn hoá cổ đại Trung Quốc rất chú trọng tu thân, dưỡng tính, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Chúng đều rất quan trọng theo tuần tự như thế, trong đó tu thân, dưỡng tính là cơ bản. Thực ra, không chỉ về phương diện đạo lý nói như vậy, mà cuộc sống hiện thực của con người cũng cho thấy điều đó. Tôi có một người bạn từ nhỏ nay đã thành danh nói với tôi rằng: “Kiếm tiền là một việc vô cùng đơn giản, chỉ cần biết cách làm người là được. Bây giờ không kiếm ra tiền chỉ vì chưa có cơ hội; anh hiểu thế nào là đạo làm người, có một cơ sở tốt, khi cơ hội đến thì tự nhiên dễ dàng kiếm ra tiền”.
Câu nói đó chẳng phải là rất có tính triết lý sao? Học được cách làm người chính là đạt tới bậc cao nhất của học vấn.
Trong những năm tháng thơ mộng của tuổi trẻ, con người ai cũng có những ước mơ, mơ ước của tôi là trở thành một anh hùng hào kiệt, vì vậy mà tôi đã tốn biết bao nhiêu là tâm trí và sức lực đi tìm cái bí quyết thành công của các anh hùng hào kiệt.
Tôi tin lời của một nhà văn Mỹ, Jack London rằng: đọc sách nên đọc truyện ký, tiểu thuyết thường thêm bớt rất nhiều, truyện ký mới phản ánh chân thực cuộc đời của các anh hùng hào kiệt, vì vậy mà tôi đã sưu tầm được rất nhiều truyện của nhiều tác giả, cố gắng đọc và ghi chép, nhưng cuối cùng tôi đã thất vọng, vì không thể tìm thấy được bí quyết thành công của họ nên tôi đã đau khổ.
Một cơ hội ngẫu nhiên đã đến với tôi làm cho tôi chợt hiểu ra, tôi có may mắn được đọc một cuốn sách nổi tiếng của Lý Tông Ngũ nói về thời kỳ đầu của cách mạng Trung Quốc, những trải của nó đã rất hấp dẫn tôi.
Lý Tông Ngũ thời trẻ cũng mơ ước trở thành một anh hùng hào kiệt, trải qua bao nhiêu năm nỗ lực, ý chí không hề thay đổi, ông cũng nghiên cứu các bí quyết thành công của các anh hùng hào kiệt nhưng sau bao nhiêu năm vẫn không đạt kết quả. Có lần đọc cuốn “Tam quốc diễn nghĩa” ông chợt hiểu ra mọi điều, cuối cùng đã lĩnh hội được bí quyết thành công của các anh hùng hào kiệt, vì vậy đã viết nên một cuốn sách nổi tiếng thế giới “Hậu hắc học”.
Lý Tông Ngũ cho rằng, bí quyết thành công của các anh hùng hào kiệt chỉ gồm 2 chữ “hậu” và “hắc”. “Hậu” chính là da mặt phải dày, hắc chính là tâm phải đen, muốn có được thành công trong cái thế giới này cần phải ghi nhớ hai từ đó.
Trong “Tam quốc diễn nghĩa”, điển hình của “hậu” chính là Lưu Bị, Lưu Bị thường xuyên bị thua trận, thua trận có nghĩa là năng lực tồi, nhưng sau mỗi lần bại trận ông ta đều khóc, cảm thấy không xứng đáng với tổ tiên, vì vậy mọi người cảm thấy là Lưu Bị rất nhân nghĩa, mỗi lần ông ta bại trận thì mọi người lại càng ủng hộ ông ta.
Điển hình của “hắc” là Tào Tháo, Tào Tháo có một lần chạy nạn đến nhà một người bạn cũ, người bạn đó sai người nhà giết lợn đãi khách nhưng Tào Tháo nghe không hiểu đầu đuôi, lại cho là người bạn có ý giết mình nên đã giết sạch cả nhà người bạn đó. Đến khi nhận ra có một con lợn bị trói ngoài sân mới hiểu ra, mới biết là mình giết nhầm người. Sau khi ra đi, gặp người bạn đó ở trên đường, người bạn hỏi: “Đang chuẩn bị mổ lợn đãi cơm, sao anh lại bỏ đi?”, nhưng Tào Tháo giết nốt người bạn đó. Thuộc hạ của ông ta hỏi: “Đã biết là giết nhầm sao lại còn giết nốt ông ta?”. Tào Tháo nói một câu đến giờ còn nổi tiếng là: “Thà rằng ta phụ người chứ quyết không để người phụ ta, nếu như ta không giết anh ta, anh ta trở về nhà thấy cả nhà bị giết nhất định sẽ báo quan bắt ta, chẳng thà nhổ cỏ phải nhổ tận gốc”.
“Hậu - Hắc” là chân lý thành công của con người, sự hoá thân trí tuệ của dân tộc chúng ta, như Gia Cát Lượng khi gặp phải đối thủ mặt dày, kiên quyết không động binh như Tư Mã Ý cũng tốn công vô ích. Gia Cát Lượng rất hay dùng kế khích tướng, liền đưa tới cho Tư Mã Ý một bộ quần áo phụ nữ, nói: “Nếu nhà ngươi cũng chỉ như một người đàn bà, không dám ra đánh thì hãy mặc bộ váy áo này vào đi”, nhưng Tư Mã Ý vẫn quyết không ra đánh, Gia Cát Lượng cũng không còn cách nào cả.
Hạng Vũ sức mạnh hơn người, uy trấn thiên hạ, nhưng tâm lại không đủ “đen”, muốn giết Lưu Bang tại Hồng Môn Yến, nhưng mặt không đủ “dày”. Thắng bại là chuyện thường đối với nhà binh, nhưng ông cảm thấy không mặt mũi nào nhìn người thân ở Giang Đông nên từ mạnh mà trở thành yếu, để cho kẻ “mặt dày tâm đen” Lưu Bang thành danh. Phải hiểu biết sâu sắc và vận dụng linh hoạt “hậu - hắc” thì mới có thể được lợi.
Khi thành lập công ty, mỗi lần có báo cáo đầy tính khả thi trình lên trên đều bị ban quản lý trả lại, sửa xong mang lên lại bị sửa những chỗ khác, lại bị trả lại, lại mang về năm lần bảy lượt như vậy, tôi vô cùng thất vọng. Một lần tình cờ đọc được cuốn “Những thói xấu của người Trung Quốc” của Bá Dương đã khiến cho tôi hiểu ra mọi vấn đề.
Khổng Khâu năm đó bị nguy khốn ở Trần Thái đói nằm thoi thóp, thấy gần đó có một nhà sáng đèn liền bảo đồ đệ đến đó xin ăn. Chủ nhà nói: “Tôi viết một chữ, nếu ông đọc được thì sẽ chiêu đãi miễn phí”. Trọng Do đáp: “Ta là môn đồ của thánh nhân, chẳng cần nói là một chữ mà là 10 chữ ta cũng không ngại”. Chủ nhà liền viết một chữ ‘chân’ (chân thật, chân chính), Trọng Do nói: “Một đứa trẻ lên 3 cũng biết đó là chữ gì, đó là chữ ‘chân’”. Chủ nhà liền nói: “Đã không biết gì mà lại khoa trương, người đâu, đánh hắn cho ta”. Trọng Do tháo chạy bán mạng. Khổng Khâu nói: “Không trách ông đánh hắn, để ta xem”. Chủ nhà vẫn viết chữ ‘chân.’ Khổng Khâu nói: “Đó là chữ ‘trực bát’”. Chủ nhà vô cùng kinh ngạc nói: “Quả là danh bất hư truyền, học vấn của ngài quả là đáng sợ”. Sau khi đã cơm no rượu say, Trọng Do hỏi khẽ: “Thưa thầy, con khó hiểu quá, rõ ràng là một chữ ‘chân’ tại sao lại biến thành chữ ‘trực bát’ được?”. Khổng Khâu than: “Con không hiểu sao, bây giờ không còn nhận ra cái thời đại chân (thật) nữa rồi, nếu như con chỉ có chân (thật) thì sẽ chết đói”.
Tôi chợt hiểu ra, mình quả là ngốc, quả là ngây thơ, khi các báo cáo bị trả về nguyên nhân chủ yếu không phải là các lỗi trong báo cáo đó mà chính là vì chúng tôi còn trẻ, ban quản lý không tín nhiệm. Chẳng có sự vật nào là hoàn hảo, muốn tìm khuyết điểm thì thực là dễ dàng. Ban quản lý chỉ muốn tìm thấy khuyết điểm của chúng tôi để đánh đổ chúng tôi.
Vì vậy, tôi lại trở lại Thâm Quyến tìm tới một người quen công ty Hồng Kông viết một bức thư giới thiệu, thêm cả vài chữ cho long trọng, cuối cùng có ghi: nếu như công ty đó được thành lập, thì công ty Hồng Kông sẽ hỗ trợ rất nhiều tiền. Trong tay cầm một bức thư giới thiệu như vậy, quay trở lại ban quản lý, ban quản lý thấy một hậu thuẫn kinh tế lớn như vậy, lại có thể thu hút đầu tư nước ngoài, vậy là từ trưởng phòng tới cục trưởng, thái độ lập tức thay đổi, báo cáo có tính khả thi của tôi chẳng cần phải viết lại, mà công ty của chúng tôi rất nhanh chóng được thành lập.
Sau này khi chúng tôi đã quen biết với cục trưởng, quan hệ cũng đã rất thân thiện mới nói ra, công ty Hồng Kông đó có vấn đề khó khăn về tài chính nên không thể giúp đỡ được, nhưng quyết định đã phê chuẩn rồi, ban quản lý cũng không còn cách nào khác được.
Trịnh Bản Kiều nói: “Cái khó làm cho con người ta hồ đồ”, Lưu Thiếu Kỳ nói: “Việc lớn thì sáng suốt, việc nhỏ thì hồ đồ”, cổ ngữ cũng nói: “Nước trong quá thì cá không sống được”, một con người nếu như quá thành thực thì cũng khó đi tới thành công. Trong thực tế cuộc sống, có rất nhiều kẻ quyền thế gây khó dễ cho bạn, moi móc khuyết điểm của bạn, mà thực ra thì đó không phải là khuyết điểm của bạn, chỉ là muốn cho bạn thấy được quyền uy của họ mà thôi, thậm chí khiến cho bạn phải cầu cạnh họ, quà cáp cho họ, nếu như bạn không hiểu mà đi sửa chữa khuyết điểm đó thì thực là phí công.
Những tín điều cuộc sống này cũng sẽ rất nhanh xảy ra nguy cơ.
Một số nhà doanh nghiệp tư nhân, cho rằng mình làm đại sự, là một thực thể, không thích người khác gọi họ là hộ cá thể. Mỗi ông chủ đều tự đặt cho mình một cái tên thật kêu như là Tổng giám đốc, Chủ tịch hội đồng quản trị, thậm chí có người còn xưng là “Tổng tài”. Tưởng Giới Thạch ngày xưa xưng là tổng tài, họ cũng xưng là tổng tài. Mỗi tháng một lần hội nghị thường kỳ ở Sở Công thương, trưởng phòng phòng quản lý doanh nghiệp tư nhân biết rõ rằng chúng tôi sợ anh ta, nên thường hay cố ý nhấn mạnh rằng: “Chủ tịch hội đồng quản trị Ngô cho biết ý kiến, Tổng tài Trường có lời”. để cười giỡn chúng tôi.
Chủ các doanh nghiệp tư nhân có tiền thường hay tổ chức các hoạt động có quy mô lớn, khoa trương trên báo chí, vị nào cũng tiến hành rất rầm rộ, chẳng biết thực chất “vĩ đại” đến mức nào. Nhưng 2 năm sau, tôi đi dự hội nghị thường niên đó thì thấy rằng những nhân vật trước đây nổi như cồn thì nay đã không còn bóng dáng nữa, điều đó khiến cho tôi phải suy nghĩ, vì sao họ thất bại? Chúng tôi cũng có công ty, liệu chúng tôi có theo bước chân họ không?
Có một sự việc khác khiến cho tôi bị chấn động, đó là có một số phóng viên trẻ của một vài tờ báo, hô hào tổ chức một cuộc thi bình chọn nước giải khát lần đầu tiên tại Trung Quốc. Chủ ý thì rất tốt, các doanh nghiệp đều tán thành và ủng hộ bằng vật chất, trong nháy mắt đã có tới hàng vạn đồng tài trợ. Nhưng mấy người phóng viên đó lương tháng chỉ có hơn 100 đồng, từ trước tới giờ chưa nhìn thấy số tiền lớn như thế, thế là tranh nhau, chia nhau tiền, không còn nghĩ tới bình chọn nữa, cuối cùng chọn liều một thứ nước giải khát cho là tốt nhất. Kết quả là các nhà sản xuất thấy bị lừa liền phát đơn kiện, sự việc đó trở thành một vụ án đưa ra xét xử, toàn bộ số tiền được giải quyết còn người thì suýt phải vào tù.
Xem ra cái lý “hậu - hắc” là chỉ cần mình được lợi, không cần quan tâm tới sự sống chết của người khác giờ đây chưa hẳn đã tốt. Cũng như việc buôn bán, thời xưa con người thật thà chất phác không lừa lọc, mọi người bán đều với phương châm hàng thật giá thật, bỗng nhiên có một kẻ biết được đạo “hậu hắc”, bán hàng giả, từ trước tới nay mọi người không ai bị lừa này lần lượt bị lừa, còn kẻ bán hàng giả thì phát tài. Mọi người thấy thế cũng thi nhau làm hàng giả, vậy là hàng giả tràn ngập, người mua ai cũng cẩn thận, đề cao cảnh giác. Rồi bỗng nhiên lại có người bán hàng thật, mọi người ai cũng đã bị lừa rồi nên tự nhiên ủng hộ người bán hàng thật đó. Kết quả là người đó thành công, đó chính là con đường thành công của buôn bán thời hiện đại.
Con người cũng giống như việc buôn bán, cần phải mua bán công bằng. Bạn bỏ ra càng nhiều, giúp đỡ người khác càng nhiều, thì người khác mới càng ủng hộ bạn, cho bạn nhiều hơn. Những doanh nghiệp tư nhân đó có một thời oanh liệt như vậy mà thất bại chính là vì họ đã dựa vào thế giới “hậu hắc”. Năm 1987 - 1988 là thời kỳ kinh tế mở cửa, qua một thời gian dài bế quan toả cảng khiến cho mọi người không hiểu không biết gì cả, lúc đó “đạo hậu hắc” thịnh hành, phương Đông có cách nghĩ của phương Đông, phương Tây có cách làm của phương Tây thế là có không ít người bị lừa, nhiều kẻ kiếm được lời lớn. Nhưng bị lừa mãi rồi cũng phải khôn ra, những công ty trước đây chưa nổi tiếng nhưng có sản phẩm thật thì nay thực sự được mọi người yêu mến, còn công ty của những kẻ dựa vào đạo hậu hắc cứ tự nhiên bị đóng cửa.
Panasonic Xingzhizhu nhìn thấy một người ăn mày uống nước bên cái vòi nước công cộng, trong lòng nghĩ: cần phải làm cho sản phẩm của mình được như nước trong cái vòi kia, phải chảy tới mọi nơi. Ông ta đã đứng vững được trước hết là vì ông đã nghĩ cho người khác, làm thế nào để thuận tiện cho mọi người, nên mọi người ủng hộ ông, khiến ông có được thành công. Đó mới chính là con đường đi tới thành công của thời hiện đại.
Lý Tông Ngũ đã miêu tả cái “hậu - hắc” của con người như sau: da mặt dày thì phải dày như tường thành, đạn bắn không thủng, không vỡ; tâm đen tối thì phải đen như đáy nồi, đen từ trong ra ngoài. Song tôi lại cho rằng, “hậu - hắc” chỉ là một những thủ đoạn có thể đạt được mục đích trong trường hợp nào đó, có nhiều khi để đạt được một mục đích nào đó, chúng phải hy sinh một chút đạo đức, một chút luân lý nhưng “hậu - hắc” tuyệt đối không thể trở thành nguyên tắc sống được, nó có thể khiến cho bạn mất đi lạc thú ở đời và không thể đem lại cho bạn thành công rực rỡ được.
Nguồn gốc sâu xa nhất của “hậu - hắc” chính là tự tư tự lợi.
Hưu Mạc nói: “Nhân tính vốn tự tư”, chúng ta tạm thời không xét đến câu nói đó đúng hay sai, nhưng thực sự ai cũng trạng thái tâm lý: muốn được mà không muốn mất. Song trong giao tiếp, nếu ai cũng muốn được mà không muốn mất thì sẽ nảy sinh mâu thuẫn. Vậy chúng ta giải quyết vấn đề “được và mất” như thế nào cho thoả đáng đây?
Có người nói: Tự tư tự lợi là khôn. Tôi lại cho rằng người chỉ biết tư lợi là người ngu. Tôi có vài người quen, có năng lực, chịu được khổ, họ cũng đã từng có thời huy hoàng nhưng không được lâu, lại có một số người khác, năng lực thì kém hơn một chút nhưng nghĩa khí, họ hiểu được đạo làm người chân chính, họ lại có thể thành công. Điều khác biệt ở đây là những người loại thứ nhất quá ư tư lợi. Một con người chỉ muốn lợi cho mình và đẩy phần thiệt về người khác thì dần dần sẽ không còn ai muốn kết giao với anh ta nữa, người đó rồi cũng thất bại. Những người thất bại trong giao thiệp cũng chính là vì họ quá tư lợi.
Tôi không có ý định nói tới cái gì cao siêu cả, cũng không tung hô tiêu chuẩn đạo đức cao cả, xuất phát từ thực tế cuộc sống, tôi cho rằng tư lợi cũng như là đóng chiếc đinh nghiêng mà thôi.
Trước hết, năng lực của con người là có hạn, nếu muốn sinh tồn và phát triển lâu bền thì bạn cần phải hợp tác. Đây cũng chính là “kết bạn để cầu tài” mà mọi người thường nói. Muốn hợp tác với nhau lâu dài, cùng chung sống vui vẻ thì phải biết nghĩ đến người khác. Theo tôi, mình muốn ăn thịt thì cũng phải để canh cho người khác ăn, nếu như vừa muốn thịt lại vừa muốn ăn canh thì cuối cùng bạn sẽ chẳng có cái gì cả. Nhưng người tư lợi thì không thể hiểu được cái đạo lý đó, nếu như họ có thể hiểu được thì họ cũng không thể làm được vì họ luôn bị cái tư lợi che mắt. Nói một cách đơn giản hơn, bạn hợp tác làm ăn với người khác, bạn lừa người đó, tất anh ta sẽ rất hận bạn, sẽ nói cho mọi người biết thực chất con người bạn, bạn sẽ mang tiếng xấu nên khó mà có thể hợp tác với người khác được nữa. Ngược lại, các bạn vui vẻ hợp tác với nhau thì anh ta sẽ nói với mọi người rằng anh ta hợp tác với bạn có thể kiếm ra tiền, vậy là mọi người sẽ hợp tác với bạn.
Ngoài ra, niềm vui của con người không chỉ đến từ sự hưởng thụ vật chất, mà quan trọng hơn là sự hưởng thụ về tinh thần. Con người ai cũng muốn được yêu thương, được tôn trọng, được thể hiện giá trị của bản thân, đó là những cái mà người tư lợi không bao giờ có thể có được. Thực tế cuộc sống có rất nhiều người đi theo con đường bất chính mà lại giàu có, cuộc sống vật chất đủ đầy nhưng những con người đó không bao giờ có được một người bạn thực sự, mãi mãi cô độc, đau khổ.
Tôi tin cuộc đời có một chân lý: mức độ thành công của một con người tỷ lệ với sự chính trực của người đó. Bạn cho đi nhiều, giúp đỡ mọi người nhiều thì mọi người sẽ cảm kích bạn, sự báo đáp đối với bạn cũng sẽ nhiều. Con người cần phải thể hiện được giá trị của chính bản thân mình, cố gắng được xã hội thừa nhận, đáp ứng được yêu cầu của đông đảo mọi người, thì mọi người sẽ cần đến bạn, từ đó bạn mới có thể đạt được điều bạn muốn.
Cũng như vậy, một doanh nghiệp muốn thành công thì không thể chỉ nghĩ đến việc kiếm tiền, đó là cách làm của những người không nhìn xa trông rộng. Trước hết, phải đáp ứng được yêu cầu của đại chúng, mọi người được lợi thì sẽ ủng hộ bạn, cuối cùng thì doanh nghiệp sẽ có lợi, đó mới là con đường phát triển lâu dài của doanh nghiệp.
Người tư lợi thì chỉ có thể sống trong cái thế giới nhỏ bé đã mất đi những điều tốt đẹp mà thôi, con người muốn đạt được thành công chân chính trước hết cần phải có lòng bác ái.