Miếng ngọt của anh đôi khi mang lại đắng chát cho người khác.
Bảy Tánh là người thèm đường một cách kỳ lạ. Bất cứ lúc nào y cũng có thể ăn đường. Ly cà-phê của y uống bao giờ cũng bỏ đường nhiều gấp ba lần người khác. Dân cù lao, ngay từ nhỏ đã sống trong mùi hương bưởi và mùi mật mía nên họ thích ăn ngọt, riêng Bảy Tánh nghiện đường như người ta nghiện thuốc phiện. Mỗi lần nhìn thấy chảo đường sôi ùng ục, y hét lên:
- Đường là Thượng Đế!
Lúc Bảy Tánh đi học tập cải tạo ở miền núi phía Bắc, cái trại cải tạo nằm giữa rừng sâu heo hút, mỗi lần đi lao động, những người dân ném đá vào Bảy Tánh cùng các tù binh và mắng chửi thậm tệ:
- Đồ liếm gót giày ngoại bang!
- Đồ phản bội!
- Đồ bán nước!
- Đồ rác rưởi!
Đoàn người bại trận, âm thầm nhục nhã, lê bước, dẫn đầu là trưởng buồng Nguyễn Hữu Hà, người bị ném đá nhiều nhất. Nguyễn Hữu Hà, sĩ quan cấp úy ở chi khu Lộc Hòa, phụ trách kỹ thuật hàng không ở sân bay. Nguyễn Hữu Hà người cù lao, theo gia phả thì ông thuộc dòng họ của những người đi mở đất phương Nam. Khi còn ở trong quân đội Cộng hòa, anh rất có cảm tình với cách mạng. Nhiều lần anh tìm cách móc nối với Việt cộng, nhưng chưa kịp thì quân Cộng hòa thất trận và anh đi cải tạo cùng trại với Bảy Tánh.
Chiều, miền sơn cước lành lạnh, đoàn tù lặng lẽ đi hàng một về trại. Nguyễn Hữu Hà thấy cô bé đang chơi nhảy dây trong sân của dãy nhà cán bộ trại giam. Gương mặt bầu bĩnh, mái tóc tung lên theo bước nhảy, một hình ảnh ấm áp giữa chiều đông lạnh. Anh lấy trong túi ra chùm trái dủ dẻ vừa hái được trong rừng, gọi cô bé:
- Cháu ơi cháu, chú cho nè!
Cô bé dừng nhảy dây, tay chống nạnh, mắt trợn ngược, hét lớn:
- Mày gọi ai là cháu, đồ phản quốc, mày biết bà là ai không? Bà là con gái của giám thị đấy nhé, cút xéo đi!
Viên sĩ quan sửng sốt, giấu chùm trái cây vào túi và lầm lũi bỏ đi trong nỗi buồn vô hạn. Anh không ngờ đất nước tài ba có chiến công rực rỡ, chiến thắng các cường quốc như Pháp, Mỹ và chiến thắng cả những người lính miền Nam được đào tạo chính quy như anh, lại có nền giáo dục tồi tệ đến như vậy!
Đó là những ngày cả đất nước ấu trĩ và đói khổ, nên những tù binh chẳng khá gì hơn. Mỗi bữa họ được phát hai củ mì (sắn) trong cái bát sắt cũ kỹ với con cá khô không còn chút mùi vị.
Nỗi khổ lớn nhất của Bảy Tánh, trong những ngày ấy là thèm đường. Y thèm đường quằn quại như người thèm thuốc phiện. Vật vã sùi bọt mép. Một hôm, y liều mạng làm quen với cán bộ coi tù.
Anh cán bộ trẻ tên Nhiên, dân Hà Nội, không như những anh cán bộ gốc nông dân khác, anh coi trọng những người tù là sĩ quan của đối phương. Ngày nhận công tác ở trại cải tạo này, giám thị trại giam gọi anh lên và lệnh:
- Đồng chí đã tốt nghiệp cấp ba, đồng chí tổ chức lớp dạy cho các trại viên về văn hóa và đường lối. Mỹ, Ngụy thi hành chính sách ngu dân, đồng bào miền Nam không được học hành, đặc biệt là những sĩ quan. Trại tổ chức lớp bình dân học vụ, cử đồng chí làm thầy giáo.
Lần đầu mang sách giáo khoa đến lớp, nhìn những gương mặt sợ hãi, anh thấy thương hại họ. Lỗi tại chiến tranh, tại ngoại bang, chứ không phải tại đồng bào anh. Anh nói chuyện và bắt đầu dạy, khi anh bước xuống xem họ viết, anh kinh ngạc thấy các tù binh viết rất đẹp và họ len lén trao đổi với nhau bằng tiếng Anh. Lúc còn học sinh, anh cũng học tiếng Anh nhưng không giỏi bằng họ. Sau khi tìm hiểu, anh báo cáo với giám thị, nghe anh kể ông cười xòa:
- Thì tớ đâu có biết, nghe cấp trên bảo như thế. Nhưng mà cậu cần cảnh giác, đừng quá gần chúng nó. Lũ bán nước ấy cũng rất khó tin!
Từ đó trở đi, anh quý trọng và thân thiện với những người tù.
- Chào cán bộ!
Bảy Tánh lân la lại gần, y là người ít học và chức vụ thấp nhất trong số tù binh, chỉ là trung sĩ cảnh sát, nhưng có tội ác dẫn lính đi khui hầm bí mật mới phải tập trung ở trại này.
- Có gì không anh Bảy?
- Cán bộ Nhiên à, em thèm đường đến chết mất, em bị bệnh nghiện đường, em còn cái đồng hồ mạ vàng, cái này của vợ em mua tặng hồi mới cưới, đây là tài sản duy nhất em được mang vào trại cải tạo. Cán bộ Nhiên ơi, em biết cán bộ thương người, cán bộ cầm lấy, đổi cho em ít đường, không em chết mất.
Nhiên nhìn người tù, nhìn những người bạn coi tù của anh, họ đang ngồi tụm trong gốc cây hút thuốc. Nhiên nói nhỏ với Bảy Tánh:
- Anh cất đồng hồ đi, tôi không lấy đâu, tối nay lại chỗ nhà vệ sinh nhé!
Nhà vệ sinh trong trại cải tạo là cầu tiêu hai ngăn, tức một cái hộp bề rộng chừng hai mét, chia làm hai ngăn, bề cao một mét, miệng cầu là cái lỗ tròn chừng một tấc, mỗi lần đi vệ sinh, tù bỏ tro lên phủ lại. Khi một hố đầy, tù nhân được phân công vòng ra phía sau lùa qua hố kế bên để ủ, làm phân bón rau xanh.
Buổi tối, Bảy Tánh nằm thao thức, nhìn đăm đăm về phía nhà cầu. Nghe tiếng gõ nhẹ, y lao tới. Anh cán bộ đưa cục đường qua cửa nhà cầu phía sau. Bảy Tánh thò tay qua cái lỗ tròn, cầm lấy cục đường. Kỳ lạ quá, cục đường ngoài này to gấp đôi cục gạch lại hình vuông, anh cán bộ buông tay và bỏ đi, y kéo cục đường lên thì bốn cạnh của nó vướng lại. Y dở cười, dở khóc, buông ra thì rớt vào phân, mà kéo lên không được. Bạn tù xúm lại hồi hộp không biết làm cách nào. Cuối cùng một anh bạn tù nghĩ ra cách:
- Anh Bảy cọ nhè nhẹ vào thành cầu cho nó bào mòn mấy cái cạnh của cục đường đi sẽ kéo lên được.
Bảy Tánh hì hục kéo lên, hạ xuống, cứ như thế gần một tiếng đồng hồ, mồ hôi mướt như tắm. Khi cục đường được đưa lên, mọi người mừng như bắt được vàng. Sau khi chia mỗi người một miếng ngậm cho đỡ thèm, Bảy Tánh ăn lấy ăn để những cục đường ngọt lẫn với mùi phân người. Y vừa ăn, vừa khóc một cách thỏa thuê.
- Đường là Thượng Đế!
Bảy Tánh hét lên, tiếng hét chấn động cả khu trại giam. Công an chạy đến rầm rập.
Lách cách... két két...
Cánh cửa nhà tù bật mở.
- Có chuyện gì thế? Muốn làm loạn hả?
- Dạ thưa cán bộ, anh Bảy Tánh nỗi cơn điên.
- Điên à?
- Dạ.
- Lâu chưa?
- Dạ mới.
Anh công an nghi ngờ nhìn Bảy Tánh.
- Ông ta mới hét gì thế?
- Hét gì?
- Dạ ông ấy hét: Đường là Thượng Đế!
- Đường à? Đường gì?
- Dạ đường ngọt ạ!
Anh công an nhìn vào miệng Bảy Tánh:
- Đường ở đâu anh ăn vậy, ăn cắp của dân à? Các anh vẫn không bỏ thói du đãng cướp bóc của nhân dân!
Người tù trưởng buồng, viên sĩ quan đã bị con gái ông giám thị mắng, nổi tự ái khi bị anh công an sỉ nhục, nghiêm giọng trả lời:
- Chúng tôi không ăn cắp.
- Vậy đường ở đâu ra?
- ...
- Ở đâu ra? - Anh công an gằn giọng.
- Dạ của cán bộ Nhiên cho.
- Điêu! Anh Tánh đi theo chúng tôi!
Bảy Tánh líu ríu đi theo anh cán bộ.
Băng qua khu buồng giam âm u, trăng miền sơn cước mờ ảo và liêu trai hoang dại chứ không bàng bạc như cù lao quê anh. Anh công an thúc cây súng vào lưng Bảy Tánh. Bàn làm việc trong Văn phòng Giám thị làm bằng gỗ quý, do các tù binh chạm trổ khá đẹp. Giám thị hất hàm:
- Anh ngồi xuống, cho hai tay lên bàn.
Bảy Tánh làm theo.
- Đường ở đâu anh có?
- Dạ! Cán bộ Nhiên cho.
- Anh đổi gì cho anh ta?
- Dạ! Không có gì.
- Sao anh ta lại cho anh đường?
- Dạ! Em không biết.
Giám thị đập bàn:
- Anh đừng ngoan cố, khai đi, anh cho anh ta cái gì?
- Dạ! Cái đồng hồ mà anh ta không lấy.
- Hừ! Cái đồng hồ à?
- Dạ, nhưng anh ta không lấy.
- Hừ!
Giám thị quay qua anh công an lập biên bản:
- Ghi vô! “Thượng sĩ Nguyễn Quang Nhiên, mất lập trường quan điểm, có quan hệ mật thiết với trại viên...”
- Anh ký vô.
- Dạ.
- Đưa anh ta xuống phòng biệt giam.
- Xin cán bộ thương!...
- Đi!
Tuần sau, cán bộ Nhiên bị kỷ luật, trả về địa phương. Miếng đường ngọt của Bảy Tánh đã mang lại đắng chát cho cuộc đời của anh công an tốt bụng.
Ngày tự do, về đến cù lao, y lao vào lò đường của bà Năm Trầu, ăn như ma ám. Ăn xong mặt mày đỏ bừng lảo đảo.
Bảy Tánh là người đầu tiên biết rằng ăn đường cũng say như uống rượu. Bảy Tánh phá khu vườn của mình trồng mía, lạ thay ở đất này ai trồng mía cũng tốt, cũng nhiều đường, riêng mía của y cứ tong teo và lượng đường rất ít. Bảy Tánh làm lò đường, mẻ nào cũng hư. Ba năm, hùng hục với nghề mía đường, thành trắng tay, ngân hàng xiết nợ, đất đai lần lượt ra đi, chỉ còn hơn một công đất quanh nhà và cái xe Honda 67 cà tàng. Cuối cùng, Bảy Tánh đành bỏ nghề mà y yêu thích, xoay qua nghề mua bán và giết heo. Nghề này y hái ra tiền và trở nên giàu có. Dù không thiếu cao lương mỹ vị trong miệng, nhưng y vẫn thèm đường. Trong túi y lúc nào cũng có mấy thẻ đường tán, khi lên cơn, y bỏ một cục vào miệng nhai ngấu nghiến một cách ngon lành.
