GIÓ lạnh. Đêm khuya.
Đường Maréchal Joffre chạy ven thành Thanh-hóa từ cửa Tả đến nhà ga, lạnh ngắt vắng tanh như một tấm «phông» tô bằng mấy nét bút sơn của một tay danh họa.
Chúng tôi ngồi đợi chuyến xe đêm vô Huế. Kim đồng hồ nhà ga mới chỉ một giờ.
Một giờ! Có lẽ đoàn xe tốc hành lúc ấy mới đi khỏi ga Đồng-giao; trước mặt chúng tôi còn hơn nửa tiếng đồng hồ nữa.
– Cuộc chợ đêm, sáu giờ chiều hôm nay đã bắt đầu khai mạc, anh đi Huế, hẳn còn có việc gì khác chứ?
— Nếu đủ thời giờ, tôi sẽ điều tra về nghề mãi dâm ở Huế.
– Nghề mãi dâm ở Huế cũng chẳng có gì là lạ. Cảnh sinh hoạt của bọn thanh lâu ở mấv xóm Hậu-bổ, Ao-hồ, đường Ngang, Đâp-đá cũng tương tự như những cảnh ở các đường ngõ Sầm-công, Yên-thái, Bắc-ninh, Gia-ngư. Anh cần phải cất công đi xa làm gi. Ở ngay Hà-thành, anh cũng có thể tìm biết được những cảnh khốn cùng của bọn bán phấn buôn hương đó.
Bạn tôi, anh Kỳ Phong, tôi xin giới thiệu với các ngài, là người đã từng lăn lộn lâu năm ở Huế. Đêm ấy, gặp nhau ở Thanh-hóa, bạn tiễn chân tôi ra ga xe lửa, nhân chuyến xe chưa tới nên cùng tôi ngồi chờ.
– Bây giờ anh bảo tôi xách va-li về?
– Đã đi thi cứ đi. Nhưng tôi khuvên anh một điều, ngòi viết của anh phải dè dặt về câu chuyện đó. Nghề làm đĩ, dù ở đâu cũng chung một đường lối cả. Sự nghèo khó là cái khởi điểm của đường lối đó cũng như khởi điểm của trăm nghìn đường lối khác tối tăm, ngập lụt những bùn nhơ.
– Cử như ý anh thì nghề mãi đâm là do ở sự nghèo khó mà ra. Tôi cũng đồng ý với anh, nhưng khác anh là tôi còn một mối ngờ; anh nghĩ thế nào về câu: « Sơn bất cao, thủy bất thâm…» mà hàng ngày anh vẫn thường nghe nói đó.
– « Sơn bất cao, thủy bất tliâm, nam đa trá, nữ da dâm » lá câu người ta gán nhầm cho nhân-vật sông Hương, núi Ngự. Từ Quảng-ngãi trở vào, Bình-định trở ra mới có những cảnh sông chẳng sâu, núi chẳng cao như lời tục ngữ. Nếu non nước đất Trường-an cũng thế thì làm gi còn có câu : « Núi Chuồi ai đắp mà cao, sông Hương ai bới ai đào mả sâu ? » Vả chăng : « Sơn bất tại cao hữu tiên tắc danh, thủy bất tại thâm hữu long tắc linh» (núi có tiên ở thì không cần phải núi cao mới có danh, nước có rồng ở thì chẳng cần phải là nước sâu mới linh). Sông Hương núi Ngự, có Rồng với Tiên không? Cái đó cũng không cần kể đến. Nhưng cái linh khí của một mảnh giang sơn gấm vóc có bao giở kết thành cái xú-khí làm nhơ bẩn cả cảnh vật đất Thần-kinh. Huế có nghề mãi dâm cũng như Hanoi có nghe mãi dâm. Nguyên nhân của nó là sự khốn cùng, mà cảnh khốn cùng thì đâu bằng ở Huế. Đứng làm thủ phủ một xứ mà xưởng công nghệ có thể dung nạp được những thợ thuyền đàn bà, Huế chỉ có hai chỗ là nhà máy điện và sở Bồ nghè. Người đàn bà Huế, ngoài việc tề gia nội trợ, buôn thúng bán mẹt ra, muốn tìm lấy một chức nghiệp để gỡ mình khỏi phải làm vật phụ thuộc của đàn ông, cũng khó có lối mà đi, còn nói gì đến chuvện độc lập về kinh tế nữa. Đất cao không có đủ, giòng nước trong phải chảy xuống vũng bùn nhơ. Nghề mãi dâm ở Huế có thịnh hành, chẳng phải vì «Sơn bất cao, thủy bất thâm » mà chỉ tại nghề làm thợ với nghề đi buôn chẳng đủ làm kế mưu sinh cho chị em phụ nữ.
– Anh quên còn có Nữ-công học hội ở Huế?
– Cái hội-học ấy chẳng giúp ích gì cho ai cả, hay nói cho đúng, chỉ giúp ích cho bọn đàn bà con gái giòng quyền quí đất đế-đô. Những món học của hội Nữ-công ấy có những gì? Làm bánh, trổ bông, thêu hoa, nói tóm lại là những công việc tỉ mĩ làm để « giết » bớt thời giờ, chỉ mua vui cho một dúm người, không có ích gì cho đại đa số phụ-nữ.
Một hồi còi thét. Bài học của bạn, tôi xếp vào một ngăn va-li, xách rồi bước ra.
– En voiture, s’il vous plait!
Bước chân lên toa xe lửa, sau liếng giục của viên xếp ga, mà tôi thấy bâng khuâng như thằng Mọi đánh mất « cây kim chỉ Nam » trong cuộc lữ hành đêm đó.
★
– Ông đi mô ?– Tôi vào xem cuộc chợ đêm trong Huế. Còn ngài?
– Tôi cũng vô trong nớ, nhưng có chút việc nhà.
Toa hạng nhì hết chỗ, tôi lễ mễ xách chiếc va-li nặng chĩu lời khuyên của bạn, bước sang toa hạng ba.
Toa hạng ba, đêm ấy, cũng chẳng rộng rãi gì, nhưng được ông khách tốt bụng nhường lại cho một chỗ. Ông, người xứ Huế, vui chuyện, thích nói đùa. Được tôi làm bạn đường xa, ông kể nhiều chuyện cho nghe, nhờ đấy tôi mới được biết người ngồi nói chuyện với tôi đêm ấy là một quan huyện ở Thanh-hóa.Thấy tôi người Hanoi, ông nhắc lại những chuyện chơi đùa của anh em sinh viên trường Cao-đẳng Luật-học, hồi ông còn theo học trường đó. Ỏng không ưa cách chơi ở Bắc, nhất là « chơi nhà trò ».
Chơi nhà trò rất hại, không phải hại tự bọn ả-đào ra ; có cái chơi gì, một đêm, hết uống rượu đến hút thuốc phiện rồi thức đêm thức khuya, nhiều khi gồm đủ cả bốn cái khoái luôn một đêm : tửu, sắc, yên, đổ. Muốn ngủ lại nhà ả-đào, làng chơi Bắc-kỳ bầy ra những chai rượu «tạ sự». Cái hại về sắc dục chưa chắc đã có, người đi chơi chỉ hại sức khỏe vì hút thuốc phiện với uống ruợu ti.
– Ở Huế cảnh chơi khác những gì?
– Trai gái không lẫn với thuốc sái, rượu chè. Mỗi cuộc vui đi riêng một thứ. Ở Huế, ít có người trẻ tuôi «hút chơi» như ở Bắc-kỳ. Mấy năm sau đây, không biết thế nào chứ trước đây, cứ như mắ tôi xem thì phần đông bọn trẻ ở Hà-thành đều mắc vào cuộc chơi đó cả.
Nhân nói đến những cuộc hành lạc ở Huế, ông có tả qua cho tôi nghe cái thú chơi «thuyền hoa» trên mặt nước sông Hương. Câu chuyện, lúc đầu còn là nhựng cái tả tình cao nhã, tả cảnh mơ màng, đến sau rút dần vào chuyện mãi dâm, câu chuyện tôi đang cần phải biết.
– Đàn bà Huế làm nghề mãi dâm, phần nhiều không phải vi nghèo hèn mà chính vì dâm dục. Nhiều con nhà sang trọng tử tế đủ mặc, đủ ăn, mà sau rồi cũng đến sa vào cảnh hoa trôi bèo dạt. Huế có bọn con gái «có giấy» thì Huế cũng có bọn đi tắt về ngang. Bước đầu của họ không phải tự ở chỗ kiếm tiền, sau vì nghe lời của bọn mụ mối dỗ dành, quá bước lỡ làng nên họ theo nghề bán phấn buôn hương là nghề vừa thỏa được dục tinh lại vừa kiếm ra tiền để tiêu xài, trang điểm Khỏi ga Hoàng-mai, xe càng chạy nhanh, càng lắc.
Chúng tôi bấy giờ đã mệt cũng chẳng buồn dằn tiếng để đánh át nhữag tiếng bánh xe chuyển trên đirờng sắt ầm ầm.
Sáu giờ rưỡi sáng, xe lửa đến Vinh.
Hơn bốn giờ chiều, xe đến Huế.
Xuống Huế, trong va-li tôi có hai món quà lạ. Món người cho ở dọc đường. Món người cho ở Thanh-hóa.
Cái nào nên giữ ?
Cái nào nên bỏ ?
Phân vân, tôi đưa tay quay mạnh một vòng khóa, rồi xách va-li, rảo bước bước ra …
