Tự Thắng cho bè men theo vách đá. Trời lắc rắc mưa. Một cầu vồng đôi xuất hiện, nối qua hai đỉnh núi, tạo thêm một đường cong bảy sắc dưới hồ. Phía trước có một thác nước. Từ trên cao, nước tràn qua các tầng đá chảy xuống, bắn lên hàng vạn hạt nhỏ li ti như mưa bụi. Quanh thác, những con cá bơi lững lờ. Tự Thắng dừng lại ngắm thì Sơn giục:
– Muộn rồi, đi tìm hang đi.
Sau khi đi hết một vòng hồ, sự phấn khích của ba đứa xẹp xuống như chiếc lốp xì hơi. Không thấy cửa hang nào. Tự Thắng thừ người, hỏi Sơn:
– Bây giờ phải làm sao?
– Quay lại thung Tứ Quý. Ở đó còn hai hang nữa.
– Nếu vẫn không tìm được lối ra thì sao?
Sơn im lặng. Thảo xen vào:
– Anh Tự Thắng đừng nghĩ theo hướng đen đủi đó. Em tin kiểu gì mình cũng tìm được lối ra.
Tự Thắng nhẹ nhàng:
– Anh chỉ hỏi tới kỳ cùng thế thôi. Bây giờ đi tìm chỗ nghỉ đã. Chèo nhiều, đau hết cả tay.
Thảo đề nghị:
– Mình trở lại thác nước đi anh. Cái thác đó đẹp mê ly.
Sơn đồng tình:
– Đúng rồi. Ở đó có nhiều cá to. Tối nay mình sẽ ăn cá.
Đêm tới, ba đứa cho bè nép vào vách đá. Tự Thắng định căng tấm nilon để tránh sương nhưng Thảo không đồng ý. Nó thích ngủ dưới một bầu trời sao. Hai đứa ngồi nghe Sơn hướng dẫn cách xác định phương hướng qua các ngôi sao. Hóa ra tìm phương hướng cũng đơn giản. Muốn biết hướng Tây thì chập tối tìm ngôi sao sáng nhất bầu trời. Ngôi sao này sẽ xuất hiện ở hướng Đông khi trời hửng sáng. Muốn biết hướng Bắc thì tìm sao Bắc Đẩu. Bắc Đẩu bé, lúc mờ lúc tỏ nên khó tìm. Muốn xác định được nó phải căn cứ vào chòm sao Gàu Sòng lớn. Dù chòm sao xoay thế nào, Bắc Đẩu luôn nằm trên đường thẳng kéo dài của cạnh ngoài gàu sòng, ở khoảng cách bằng năm lần cạnh gàu.
Sau một ngày mệt lử, Thảo và Tự Thắng chìm vào giấc ngủ lúc nào không hay, trong khi Sơn trằn trọc mãi. Việc không tìm thấy hang nào trong thung khiến Sơn rất lo lắng. Còn một điều nữa, nó không nói với ai là vết thương trên ngực nó làm mủ và ngày càng đau nhức. Vì không muốn Tự Thắng và Thảo lo, nó vẫn cố tỏ ra bình thường.
Tự Thắng dậy muộn. Có lẽ hôm trước chèo bè mệt nên nó ngủ khá say. Cứ tưởng đêm qua trời nhiều sao, hôm nay sẽ nắng. Vậy mà có vẻ như sắp mưa.
Sơn hỏi Tự Thắng:
– Mày có nhớ khi bọn mình qua Hang Tối, nước chảy vào thung này hay chảy ra?
– Hình như nước chảy vào.
– Nếu nước từ Hang Tối chảy vào, từ trên núi đổ xuống, vậy nước trong hồ thoát đi đâu? Tại sao trong thung này không có hang nào cho nước thoát nhỉ?
Thảo hỏi:
– Có khi nào nước ngấm vào trong lòng đất không anh? Hoặc nó thoát ra qua một hang ngầm nào đó?
– Nếu nó chảy ra bằng hang ngầm thì mình hết hy vọng. Thử tìm lại một vòng nữa xem sao.
Tự Thắng cho bè di chuyển thật chậm. Ba đứa quan sát kỹ từng lùm cây nằm ngang mặt nước. Đi qua cửa Hang Tối, Tự Thắng thả mấy chiếc lá xuống và thấy nó trôi theo dòng nước vào trong thung. Vậy mà đi hết vòng, trở lại thác nước, vẫn chỉ thấy vách đá sừng sững. Những vết xước trên bề mặt các vách đá hôm qua đẹp thế, nay nhìn như những thanh chấn song khổng lồ hoen rỉ của nhà tù. Sơn buồn rầu nói:
– Phải quay ra thôi.
Chợt trên cao vang lên những tiếng khách khách khách khách… Ba đứa ngước nhìn. Phía trên núi có một đôi chim phượng hoàng đang bay lượn. Thảo hỏi:
– Chim phượng tới đây làm gì nhỉ? Chỗ này đâu có đường mà dẫn.
Trong đầu Tự Thắng chợt lóe lên một ý. Nó hỏi:
– Có khi nào sau thác nước kia có một cái hang không?
Sơn đập nhẹ vào đùi:
– Tại sao tao lại không nghĩ ra nhỉ?
Thảo xung phong:
– Em bơi vào kiểm tra nhé.
Tự Thắng không đồng ý:
– Ngồi yên. Đây là việc của con trai.
Nó nối các sợi dây trên bè với nhau, cột chặt vào người, phòng gặp một cái vực sâu bên trong thì không bị cuốn trôi tuột đi. Trong khi Tự Thắng đang lúi húi buộc dây, Thảo lặng lẽ thả người xuống hồ và bơi xuyên lớp bụi nước đầu tiên. Tự Thắng hét:
– Thảo, quay ra ngay!
Hóa ra mọi chuyện đơn giản hơn sự cẩn thận của Tự Thắng rất nhiều. Làn nước trắng xóa từ lưng chừng núi đổ xuống những tảng đá trên mặt hồ, làm bắn lên một lớp bụi nước mù mịt, che lấp cửa hang. Thảo bơi ra, toét miệng cười:
– Anh cho bè lại đây. Cửa hang ở ngay sau thác nước. Đi sang bên phải cho đỡ bị ướt.
Thảo chờ Tự Thắng chèo đến gần và bơi dẫn đường.
Dù tránh được dòng thác từ trên vách núi giội xuống, nhưng những hạt nước bắn tung tóe vẫn khiến Tự Thắng và Sơn ướt lướt thướt. Cửa hang trông giống như miệng một con quái vật. Thạch nhũ màu vàng khè, dài hàng mét, từ trần hang đâm xuống, từ dưới nền đá mọc lên tua tủa. Nhìn những cột nhũ lởm chởm, Tự Thắng liên tưởng tới những cái răng của một con rồng. Nó nói:
– Đặt cho cái hang này là Hang Rồng.
Thảo cười toe toét:
– Hay quá! Hôm nay ba anh em mình sẽ chui vào bụng rồng. Mình đặt tên thác nước là “thác Tự Thắng” để làm kỷ niệm nhé?
Sơn không đồng ý:
– Có câu “sống gửi thác về”. Gắn tên mình với chữ thác đen lắm.
– Vậy gọi nó là Thác Bạc. Bạc là mầu bạc chứ không phải vàng bạc, không ảnh hưởng tới mong muốn phấn đấu trở thành bần cố nông của mày.
Sơn biết Tự Thắng nói cạnh mình. Nó ngồi im một lúc rồi trả lời:
– Cả chữ bạc cũng phải kiêng khi khởi hành. Bạc có nghĩa là đen bạc .
– Không sao đâu. Tên tao là Tự Thắng , có nghĩa gặp khó khăn nào cũng tự mình vượt qua được. Nếu kiêng như mày có mà kiêng hết.
– Tùy mày thôi.
Tự Thắng cảm thấy giọng Sơn có vẻ hơi dỗi. Nhưng lần này nó cho rằng việc kiêng kỵ của Sơn là mê tín dị đoan nên không nhường:
– Đây là cái hang đầu tiên tao đặt tên, thay đổi có khi còn đen hơn.
– Mày là người phát hiện ra hang này, muốn gọi nó là gì thì gọi. Mày tên là Tự Thắng , đen thế nào được mà lo.
Lòng hang rộng, nước chảy xuôi nên chiếc bè trôi khá nhanh. Tới một ngã ba Tự Thắng dừng lại, hỏi Sơn:
– Rẽ ngã nào nhỉ?
– Đứa nào tìm ra hang, đặt tên hang thì đứa ấy quyết định đường đi.
Nghe giọng Sơn có chút mát mẻ, Tự Thắng bảo Thảo:
– Thảo quyết xem nên rẽ lối nào. Số em may mắn mà.
– Thôi, em chả quyết đâu, rồi có người lại bảo em đưa đường xuống âm ty.
– Khi không biết đường thì rẽ trái hay rẽ phải cũng như nhau. Rẽ lối nào chả được. Vậy từ giờ trở đi, cứ một lần rẽ trái, một lần rẽ phải nhé.
Và nó cho bè đi sang trái.
Trong hang khá nhiều dơi. Chúng tập trung đậu ở những đoạn hang có vòm cao. Thỉnh thoảng ba đứa gặp một bộ da rắn dài mắc trong kẽ đá thả xuống lõng thõng. Chắc rắn sống ở đây để săn dơi.
Bất chợt Sơn hỏi:
– Chúng mày có thấy bè trôi nhanh hơn không?
– Nhanh gấp đôi luôn. Chắc sắp tới chỗ ra nên nước chảy mạnh.
Sơn bảo Tự Thắng ngừng chèo. Nó dỏng tai nghe, mắt chăm chú nhìn các phiến đá trên trần. Rồi như vừa phát hiện ra điều gì, nó hốt hoảng:
– Quay bè trở lại ngay. Càng nhanh càng tốt.
Nghe giọng hoảng hốt của Sơn, Tự Thắng vội hãm một bên mái chèo cho bè quay lộn lại. Không ngờ nó đã dùng hết sức để chèo, chiếc bè vẫn trôi ngược lại vì không thắng được sức chảy của dòng nước. Sơn cuống quýt. Chưa khi nào thấy nó mất bình tĩnh đến thế:
– Cho bè sát vào vách đá. Nhanh lên. Ghé vào chỗ cục đá mồ côi ấy.
Sơn lấy một sợi dây thừng, ngoắc vào mỏm đá. Thảo chồm tới giúp Sơn. Chiếc bè khựng lại. Sơn “hự” lên một tiếng, nằm vật ra. Tự Thắng buông mái chèo, giúp Thảo kéo bè về phía hòn đá, buộc chặt lại.
Một lúc lâu sau, Sơn chống tay ngồi dậy. Nó giải thích:
– Tao nghe phía trước có tiếng nước chảy như thác. Nếu đi tiếp, có thể bọn mình sẽ rơi xuống một cái vực và bị cuốn vào một dòng sông ngầm trong lòng núi.
– Mình đang ở mực nước hồ, làm sao rơi xuống vực được.
– Mực nước của các hồ trong núi cao hơn mực nước ngoài sông Trường Thiện nhiều. Tao nghĩ mực nước mình đang đi phải ngang với độ cao chùa Thiên Long.
Thấy hai đứa không hiểu độ cao chùa Thiên Long liên quan gì đến dòng sông ngầm, Sơn giải thích:
– Trong chùa Thiên Long có một cái giếng rất sâu, nhìn không thấy đáy. Lấy một quả bưởi đánh dấu rồi ném xuống, ba ngày sau quả bưởi sẽ nổi lên ở cửa sông Trường Thiện và trôi ra biển. Nếu rơi xuống một dòng chảy thấp hơn, mình sẽ không quay lại được.
– Sao tự nhiên nước trong hang lại chảy xiết thế?
– Tao đoán bên ngoài mưa lớn. Mày có thấy nước từ trần hang nhỏ xuống ngày một nhiều không? Lòng hang hẹp lại cũng làm nước chảy nhanh hơn. Có lẽ lũ từ trên mạn ngược đổ về. Nếu đúng vậy, năm nay lũ tiểu mãn hơi sớm.
– Nước chảy xiết thế, không chèo bè ra được thì làm thế nào?
– Chờ hết lũ mình sẽ chèo ra.
– Bao giờ thì hết lũ?
– Tao cũng chả biết. Có khi vài giờ, có khi vài ngày. Mày đánh dấu vào đá để biết khi nào nước rút.
Tự Thắng lẩm bẩm:
– Tí nữa chết cả lũ.
– Tao đã bảo đừng dính vào chữ thác mà. Có kiêng có lành.
Tự Thắng lảng sang chuyện khác:
– Mà quê mày vớ vẩn thật đấy. Đang yên đang lành lại lũ với lụt.
– Lụt cũng có cái tốt của nó. Năm nào lụt, vụ tới sẽ được mùa. Nhờ lụt mà chuột đồng giảm hẳn, sâu bệnh và côn trùng cũng bớt. Năm nay nếu lụt, tao sẽ dẫn chúng mày đi bắt cá chép đẻ. Bọn cá chép chửa, bụng căng tròn, rất thích bơi ngược lên những vùng nước nông đẻ trứng. Có con bốn, năm cân. Nhưng phải bắt trước khi cá đẻ. Đẻ xong rồi chúng bơi nhanh lắm, khó bắt.
Thảo soi đèn để Tự Thắng đánh dấu ngấn nước. Phía sau tảng đá có một doi đất hẹp, bề mặt phủ lớp cát đen mịn. Ba đứa leo lên ngồi tránh gió. Càng ngày càng nghe rõ những âm thanh từ phía trước vọng lại. Có lẽ Sơn nói đúng, dòng nước trong hang đang đổ xuống một cái vực. Nếu bị cuốn vào một hang ngầm trong lòng núi và trôi ra biển thì cuộc dò đường đến đây là kết thúc.
Trong bóng tối, không có khái niệm gì về thời gian và không gian. Cuối cùng Thảo lên tiếng:
– Mình đốt lửa đi anh.
Tự Thắng xuống bè lấy củi. Nó nhóm một đống lửa nhỏ. Ánh sáng bập bùng làm ba đứa cảm thấy ấm áp. Thảo bảo Sơn:
– Anh hát một bài gì đó cho vui.
– Anh đau ngực không hát được. Em lấy cây nhị lên, anh đàn cho em hát xẩm.
– Tự dưng em nhớ Hà Nội quá. Hát xẩm Tàu Điện anh nhé.
– Ừ. Lấy một mảnh tre để anh Tự Thắng gõ phách.
Sau này, cứ mỗi lần nghe bài Bắc kỳ vui nhất Hà Thành , Tự Thắng lại nhớ đến Hang Rồng. Giai điệu vui vẻ của bài hát, giọng ca nhí nhảnh của Thảo, tiếng nhị réo rắt của Sơn làm cho gió lạnh, hơi ẩm, bóng đen mịt mùng và dòng nước đang cuốn mọi thứ vào con thác phía trước tan biến. Hình ảnh tàu điện leng keng chạy từ Bờ Hồ qua phố Hàng Đào, Hàng Ngang, chợ Đồng Xuân, vườn hoa Hàng Đậu, phố Thụy Khuê và Trại Nhi đồng Miền Bắc… Tất cả lần lượt hiện lên trong lời ca của Thảo:
Bắc kỳ (ì ì) vui nhất (ì) Hà Thành (ì)
Phố phường sầm uất (ì í ơ) văn minh (ì) rợp (ì) trời.
(Chứ) thanh tao lịch sự đủ mùi (ì)
Cao lâu rạp hát (i í ơ) vui chơi đủ (ì) đầy.
Đâu đâu khắp hết Đông Tây (ơ hờ)
Thăng Long thắng địa (i í ơ) xưa nay (i) tiếng (í) đồn…
Sơn sửa cho Thảo mấy chỗ luyến i í ơ, i í a, ơ hờ… và nói khi nào về nhà sẽ dạy nốt cho Thảo mấy làn điệu còn lại, như xẩm Thập Ân, xẩm Trống Quân, xẩm Ba Bậc. Những làn điệu này không vui như xẩm Tàu Điện và khó hát hơn. Nhưng đã học xẩm thì phải biết hết các làn điệu. Đang đà hưng phấn vì có cô học trò hát hay, học đâu nhớ đấy, nghe một hiểu hai, Sơn hứa sau này sẽ dạy cho Thảo cả nhị, đàn bầu, trống cơm, sáo và sênh tiền… những nhạc cụ của một gánh xẩm. Nó biết tới đâu sẽ dạy Thảo tới đấy. Thảo rất sung sướng. Áy náy vì không biết lấy gì trả ơn Sơn, nó hỏi:
– Anh muốn sau này em đền ơn bằng cách gì?
Sơn ngần ngừ một lúc rồi rụt rè:
– Em giới thiệu cho anh… Thạch Bột được không?
Tự Thắng sửng sốt, đánh rơi thanh tre đang cầm. Không thể tưởng tượng được Sơn lại thích Thạch Bột. Nó lẩm bẩm:
– Con đấy ngực to, kinh bỏ mẹ.
Sơn nín thinh. Một lúc sau nó ấp úng:
– Nhưng mà tao lại thích nhất ngực to.
Cả Tự Thắng lẫn Thảo trố mắt vì bất ngờ, không hiểu sao Sơn có thể thích nhất cái chỗ ấy. Chợt Thảo vỗ tay reo lên:
– Em biết anh rồi nhé. Hóa ra anh đã thích cái Thạch Bột từ lúc đòi đặt tên hang là Thạch Thảo , lấy cớ là “để sau này mọi người sẽ nhớ Thảo và Thạch Bột”. Hóa ra là anh thích nó nên tìm cách đặt tên nó cho hang.
Sơn bị Thảo nói trúng tim đen nên im thin thít. Tự Thắng chợt “à” lên một tiếng. Nó phát hiện tại sao hôm trước Thảo nói đặt tên hang là Đào Tiên, Sơn đồng ý ngay. Vú Sữa hay Đào Tiên đều có điểm chung, đó là liên quan đến Thạch Bột.
Thảo cười ngặt nghẽo:
– Cái Thạch Bột ghét cái đấy lắm. Nó nói đi đâu cũng bị người ta nhìn. Nó mà biết có người lại thích, chắc sướng lắm. Nhưng mà… anh phải chờ bọn em lớn lên đã. Lộ ra là bị mắng chết.
– Ừ, thì anh cũng rấm trước thế thôi. Làng anh, mấy đứa chỉ hơn anh một tuổi đã lấy vợ rồi. Bố mẹ hẹn gả chúng nó cho nhau từ khi vừa mới đẻ.
Tự Thắng bảo Thảo:
– Anh Sơn hứa dạy em bài Thập Ân là có ý nhắc phải đền đáp công ơn thầy. Đừng có quên chuyện giới thiệu.
– Quên là quên thế nào! Em cũng thích anh Sơn lấy cái Thạch Bột để còn tiếp tục dạy hát cho em. Anh Sơn lấy mấy chị ở quê, làm sao em đến nhà anh học hát được nữa.
Tự Thắng nói:
– Em cố mà giới thiệu nhé. Có câu “bắn không nên phải đền đạn” đấy.
– Không đền. Anh Sơn thích kiểu Thạch Bột chứ có thích kiểu em đâu mà đền.
Nó hát mấy câu í a theo làn điệu xẩm Tàu Điện, rồi cười phá lên:
Nhà em cách bốn quả đồi
Cách ba ngọn suối, cách đôi cánh rừng
Nhà em xa cách quá chừng
Em van anh đấy, anh đừng yêu em…
Đối với những môn như thể thao, âm nhạc, hội họa… muốn giỏi, muốn hay phải có năng khiếu. Thảo chỉ cần nghe bài hát qua một vài lần đã thuộc làn điệu, còn Tự Thắng dù dồn toàn bộ sự tập trung để gõ phách, vẫn bị Sơn chê “loạn nhịp”. Ở đời có những thứ nếu trời không cho, cố gắng đến mấy cũng chẳng thành. Cùng là chim, nhưng hót hay chỉ có một số loài như sơn ca, họa mi, chích chòe, vành khuyên… Nếu đời bắt làm kiếp cò, quạ, cú, diều hâu, tốt nhất là nên biết phận. Im đi có khi còn được mọi người tưởng mình khiêm tốn, giấu giọng. Với Tự Thắng, món nhịp phách này quá khó xơi. Bị Sơn chê, nó chống chế:
– Cụ Phượng cũng đâu có hót hay như bọn chích chòe, sáo sậu, nhưng vẫn là vua của các loài chim.
Thảo hát tới khi khản tiếng thì lăn ra ngủ. Sơn cũng thiếp đi. Xung quanh yên tĩnh lạ thường. Chỉ có tiếng nước chảy rì rào phía trước vọng về. Tự Thắng mỉm cười khi nhớ tới chuyện Sơn thích Thạch Bột vì nó ngực to. Rồi Tự Thắng nhớ hình ảnh của Thảo lúc bắn sơn dương. Mỗi lần nghĩ lại nó vẫn xấu hổ, tự nhận thấy mình không đàng hoàng. Đó là lần đầu nó nhìn thấy cái gọi là ti của con gái. Đúng hơn là lần thứ hai. Lần đầu từ khi nó còn nhỏ, và đã lâu tới mức chẳng còn nhớ gì…
Sau đêm đi tìm Thảo và lạc trong rừng Khe Khao, Tự Thắng bị sốt cao, ăn vào là nôn. Cô Thương bế nó sang chiếc giường nhỏ của cô ở góc lán, lấy khăn lạnh đắp lên trán nó. Cô dỗ dành, bón cho nó từng thìa nước cháo rồi cho nó uống thuốc. Buổi tối, cô xoa lưng Tự Thắng và ôm nó ngủ.
Tự Thắng tuy nghịch ngợm, nhưng tình cảm. Được cô chăm sóc, Tự Thắng rất cảm động. Với nó, cô vừa là cô giáo, vừa là bạn thân, vừa như một người mẹ. Tối tối khi ngủ nó ôm chặt cô, luồn bàn tay nhỏ vào bụng cô, cảm thấy vô cùng ấm áp. Có mấy tối mà thành quen, nếu không luồn tay vào đó, nó không ngủ được.
Một đêm, trong lúc ôm cô ngủ, Tự Thắng vô tình chạm vào ngực cô. Ban đầu nó tưởng bụng, vẫn sờ bình thường. Nhưng sau đó, nó phát hiện mình đang sờ ti cô, và thấy sờ ti thích hơn sờ bụng. Thế là nó để nguyên tay ở đó. Rạng sáng, cô tỉnh giấc, gạt tay nó ra ngoài và quay mặt vào trong vách ngủ tiếp.
Hôm sau đi ngủ, Tự Thắng lại luồn tay vào bụng cô. Nằm một lát, thấy cô để yên, nó rón rén đưa tay lên cao, đặt vào chỗ ti. Cô nhẹ nhàng kéo tay nó ra, đánh cho một cái. Tự Thắng sợ quá, nằm quay lưng lại, kẹp chặt hai tay vào đùi.
Nhưng hình như không chỉ Tự Thắng quen với việc khi ngủ được cô ôm, cả cô cũng quen với việc ôm nó, như ôm một cái gối ấm. Nửa đêm, trong lúc mơ mơ màng màng, cô kéo Tự Thắng quay lại, đặt tay nó lên bụng, vỗ nhẹ nhẹ vào mu bàn tay, ngụ ý để nguyên tay ở chỗ đấy. Tự Thắng sờ bụng cô, vẫn như mọi khi, mềm mại và ấm áp. Một lúc sau, thấy cô bắt đầu ngủ, nó mon men sờ ti. Cô kéo tay nó ra, đánh cho hai cái và đặt xuống bụng. Tự Thắng nằm yên, để im tay trên đó. Nhưng vốn là đứa tinh khôn, nó cảm nhận được sự không dứt khoát của cô qua cái đánh vào tay chiếu lệ. Vì vậy, chờ lúc cô thiu thiu ngủ, nó lại len lén sờ ti. Cứ thế suốt mấy tối, cô phát chán vì đang ngủ lại phải tỉnh dậy đánh nó. Thức mà canh nó có hết đêm. Đuổi nó đi thì cô không muốn. Hơn nữa, nó cũng đang ốm. Cuối cùng cô mặc kệ. Từ đấy, tối nào đi ngủ Tự Thắng cũng sờ ti cô.
Đêm đó Tự Thẳng bị sốt cao trở lại. Nó vật vã, không ngủ được. Chốc chốc cô Thương lại dậy, lấy khăn lạnh đắp lên trán nó. Sự lục sục của Tự Thắng làm Việt Bắc tỉnh giấc. Nằm một lúc Việt Bắc buồn tiểu, loại bệnh hay phát sinh khi thức đêm. Nhớ dưới gầm giường của cô Thương có cái bô, nó đến lấy để tè, thì nhìn thấy Tự Thắng sờ ti cô.
Sáng hôm sau, Việt Bắc kể cho cả lớp chuyện mình phát hiện đêm qua. Thạch Bột gặp Tự Thắng là “lêu lêu, sờ tờ cờ” . Tự Thắng không hiểu sờ tờ cờ là gì. Đến khi Việt Bắc giải thích “sờ tờ cờ là sờ ti cô ” thì nó xấu hổ. Từ hôm đó nó không ngủ chung với cô nữa. Mãi đến khi Tự Thắng học cấp II, bạn bè mới thôi gọi nó là “sờ tờ cờ”… Nó nghĩ linh tinh đủ thứ chuyện cho tới khi chìm vào giấc ngủ.
Nghe tiếng Sơn ho, Tự Thắng giật mình tỉnh giấc. Thảo vẫn ngủ say. Có thể nghe được cả hơi thở nhè nhẹ của nó. Sơn nói mình cảm thấy hơi khó thở, nhưng không sao, chỉ là ho khan thôi. Hai đứa lặng lẽ nằm im khá lâu, chợt Sơn hỏi:
– Mày nghĩ Thạch Bột có đồng ý tao không?
– Thạch Bột rất thân và nghe Thảo. Nếu Thảo giới thiệu, tao nghĩ sẽ được. Mày lại hát hay, đánh đàn giỏi, chắc nó sẽ thích.
– Nhưng tao sợ nhà mình với nhà nó không môn đăng hộ đối. Nhà tao là nông dân, thành phần không cơ bản, trong khi bố nó là sĩ quan.
– Trước khi là sĩ quan thì bố nó cũng là nông dân chứ là ai. Thành phần gia đình không quan trọng.
– Ai bảo mày thành phần gia đình không quan trọng?
– Tao thấy ở khu tập thể của tao, con lính vẫn lấy con tướng, con cán bộ vẫn lấy con nông dân. Chỉ cần người đứng đắn, tử tế là được. Quan trọng là nó có thích mày không thôi.
– Hôm nay tao nhỡ miệng, nói là thích Thạch Bột vì nó ngực to. Liệu có sao không nhỉ?
– Thế mày không thích ngực to à?
– Tao thích, nhưng nghĩ không nên nói lộ ra như thế. Lỡ Thạch Bột biết, nó lại nghĩ tao không đứng đắn.
– Mình thích thế nào thì mình nói thế. Tao nghĩ cũng chẳng sao…
– Ừ… Nhưng mày bảo Thảo đừng kể với Thạch Bột là tao thích chỗ đó nhé.
Tự Thắng ngần ngừ rồi quyết định hỏi Sơn điều gần đây nó thắc mắc:
– Sao bọn con gái cùng tuổi nhau, đứa thì ngực to tướng, đứa chỉ bằng quả cau thế nhỉ?
Sơn ngạc nhiên khi thấy có chuyện vớ vẩn thế Tự Thắng cũng không biết. Nó giảng giải:
– Phải sau khi dậy thì, ngực con gái mới to lên. Cái Thạch Bột dậy thì sớm nên như thế… Người ta nói bọn con gái phải dậy thì xong mới biết yêu.
– Làm sao mình biết khi nào chúng nó dậy thì?
– Hình như khi nào chúng nó mọc lông nách.
– Làm sao biết được lúc nào chúng nó mọc lông nách?
– Tao chịu. Mà mày cần biết để làm gì? Mày đã thích đứa nào chưa?
Tự Thắng lưỡng lự. Nó không biết có nên nói với Sơn mình cũng hơi thích Thảo. Giả dụ Thảo ở tít đâu đó là một nhẽ, đằng này nó lại đang nằm lù lù bên cạnh. Mà cũng chẳng biết nó đã dậy thì chưa nữa… Sau một hồi cân nhắc, Tự Thắng trả lời:
– Tao chưa có ai.
Dù Thảo đang ngủ nhưng Sơn vẫn thì thầm như sợ nó nghe được:
– Sao mày không thích cái Thảo nhỉ? Tao thấy nó rất xinh, và cũng có vẻ thích mày.
Tự Thắng im lặng. Cũng giống như những đứa con trai cùng lứa tuổi, nó không bao giờ đi đến tận cùng câu hỏi tại sao mình lại thích một đứa con gái nào đó. Để trả lời Sơn, nó buộc phải suy nghĩ một cách rất nghiêm túc. Khi chưa quyết định chọn ai, đứa con trai nào chả so đo, tính toán. Có thể Thảo không xinh bằng Việt Triều, nhưng duyên dáng hơn. Tóc Thảo không xù như Việt Nga, nhưng dài thì ăn đứt. Thảo học kém Việt Hoa, nhưng lại hát hay gấp một vạn lần. So với Thạch Bột thì tất cả các mặt Thảo đều hơn đứt, trừ những chỗ… chưa dậy thì. Nhưng Thảo cũng có nhiều khuyết điểm. Đầu tiên là có một cái răng khểnh. Má nói voi khểnh ngà, đàn bà khểnh răng . Phụ nữ khểnh răng là không tốt. Còn nữa, má chê mắt Thảo lúng liếng. Má nói con gái như thế sau này sẽ lắm chuyện .
Một lấn Tự Thắng hỏi ba:
– Sao má lại chê mắt em Thảo lúng liếng. Lúng liếng có gì xấu hả ba? Con thấy con gái mắt phải thế mới đẹp.
Ba liếc má đang lúi húi trong bếp, nói nhỏ:
– Nói khẽ thôi! Đừng chọc vào cái tổ kiến lửa nữa.
– Tổ kiến lửa ở đâu ạ?
Ba hất hàm về phía bếp rồi đi ra ngoài. Tự Thắng không hiểu ba nói thế nghĩa là gì. Nó đoán ba nói đừng chọc vào tổ kiến lửa là đừng trêu tức má nữa. Nó có trêu gì má bao giờ đâu? Thế nhưng tại sao ba lại nói “đừng chọc vào cái tổ kiến lửa nữa”. Đừng chọc nữa nghĩa là trước đó nó đã chọc rồi. Tự Thắng vắt đầu vắt óc mãi và nó chợt nhớ tới một chuyện liên quan đến Thảo.
Hồi bé có một dạo Tự Thắng rất thích Thảo. Nó tâm sự với má. Má nói “má hoàn toàn ủng hộ sự lựa chọn của con” làm nó vô cùng phấn khởi. Chiều thứ Bảy, khi xe vừa đưa ba về nhà, Tự Thắng đứng giữa cửa tuyên bố lớn lên nó sẽ đi bộ đội, giữ chức to như ba và có xe com măng ca đít vuông. Nó sẽ lái ô tô chở cả nhà đi ăn kem Bờ Hồ. Thảo ngồi ghế trước, chỗ ba vẫn ngồi. Ba và má ngồi hàng ghế sau bên trái cùng với chú Hải và em Trà. Ba má Thảo sẽ ngồi ghế sau bên phải với ông bà ngoại nó.
Má hỏi:
– Chú Hải thì liên quan gì đến em Thảo mà con cho đi?
– Chú ấy là bạn thân của cô Thu. Em Thảo rất quý chú ấy.
– Thế còn Thắng Lợi, Hòa Bình, Thống Nhất nhà mình sẽ ngồi đâu?
Tự Thắng không cần nghĩ ngợi:
– Cho ngồi hết dưới sàn.
– Sao em Trà của Thảo thì được ngồi ghế, còn Thắng Lợi, Hòa Bình, Thống Nhất nhà mình phải ngồi dưới sàn?
– Nếu bắt em Trà ngồi sàn, Thảo sẽ tức giận, không yêu con nữa.
Má thở dài, liếc nhìn ba rồi nói:
– Má cũng mong sau này lớn, con sẽ đội vợ lên đầu như thế. Đừng chỉ nói mồm như người khác.
Thế nhưng Tự Thắng cũng chỉ thích Thảo một thời gian ngắn. Nó lần lượt chuyển sang thích Việt Triều, Việt Hoa rồi Việt Nga… Mỗi lần thay đổi bạn gái, Tự Thắng đều kể với má. Trong số bạn gái của mình, Tự Thắng thích Việt Nga nhất. Sau này, thích ai nó cũng ngầm so sánh với Việt Nga. Có thể không phải cái gì của Việt Nga cũng đẹp cũng hay, nhưng con người có thói quen gán cho cái mình bị mất những điều tốt đẹp nhất trên đời.
Một buổi chiều mùa hè, mấy đứa con gái trong Trại Nhi đồng Miền Bắc rủ nhau ra bãi cỏ hái lá chua me ăn. Tối về, Việt Nga bị đau bụng, nôn mửa. Cô Tụy Phương định chuyển nó đi bệnh viện nhưng cô y sĩ trực bảo không cần thiết phải đi gấp trong đêm, cứ để lại theo dõi. Khi cô Tụy Phương tỏ ra lo lẳng, cô y sĩ tự ái: “Chị đã không biết chuyên môn thì cứ để chúng tôi giải quyết.” Cô Tụy Phương nghĩ cô y sĩ nói thế chắc Việt Nga không có gì nguy hiểm. Đêm đó Việt Nga chết. Người đoán do ăn phải lá độc, người đoán bị rắn cắn, người nói nó bị đau ruột thừa… Sự việc khiến cô vô cùng day dứt. Quyết tâm không để điều đau xót tương tự xảy ra, cô đăng ký học lớp y tế khoa Nhi, hệ tại chức của Trường Đại học Y, với mong muốn sẽ có những kiến thức y học tối thiểu, giúp đưa ra quyết định xử lý đúng khi các cháu ốm đau… Thời gian trôi qua, khuôn mặt Việt Nga mờ dần trong trí nhớ Tự Thắng. Thế nhưng nó cảm giác người con gái trong giấc mơ của mình có cái gì đó phảng phất giống Việt Nga. Với Tự Thắng, cả hai vừa gần gũi, vừa xa cách, vừa dịu dàng giản dị, vừa lạnh lùng cao sang, vừa dễ dàng nắm bắt nhưng lại đột nhiên tan biến, không phải lúc nào cũng nhí nhố, láu táu, gọi một câu là xuất hiện ngay như Thảo. Liệu cái đứa thích nhảy lò cò, thúc đầu gối vào mạng sườn tụi con trai mỗi lần chơi chọi gà như Thảo có hơn người nó gặp trong mơ…?
Vì vậy, Tự Thắng trả lời Sơn, giọng dứt khoát:
– Tao không thích. Tao chỉ coi nó như em gái.
Nói xong, Tự Thắng cảm thấy nhẹ người, giống như vừa vứt đi một cái gì đó làm mình vướng bận. Sơn không hỏi thêm nữa. Chắc nó đang tơ tưởng về Thạch Bột… Tự Thắng để tâm trí lang thang vào những miền vô định rồi chìm vào giấc ngủ lúc nào không hay.
Tự Thắng và Thảo không biết đêm đó Sơn lên cơn sốt. Vết thương của nó do không được giữ gìn, làm sạch, thay băng, lại ngấm nước, do mồ hôi, do nước từ các hang nhỏ xuống và lúc vượt Thác Bạc, nên bị nhiễm trùng. Nó cần tìm các lá thuốc và làm sạch vết thương, nhưng điều đó không thể thực hiện trong Hang Rồng được.
