Chuyện xảy ra ở Louisville
Ở Louisville, đôi bạn gặp bao nhiêu trở ngại trước khi được nhận vào làm ở “Công ty điện báo”. Họ có một ít tiền nhưng đã tiêu gần hết, nhất là vì Adams gần đây lại còn hay uống rượu. Tom Edison thì không, anh rất ghét rượu. Tiền kiếm được anh chỉ tiêu vào việc thật cần như ăn, thuê nhà, mua sách. Khi túi đã nhẵn sạch, đôi bạn bàn nhau mỗi người đi về một phía thành phố để tìm việc làm. Ai tìm được trước sẽ báo tin cho bạn. Nhưng báo như thế nào?
Tom Edison bàn mua mấy quả pháo sáng. Ở giữa thành phố, có một cái gác chuông bỏ hoang, vậy ai tìm được việc rồi thì lên đấy đốt pháo sáng báo cho người kia và người đó sẽ tìm đến gác chuông để gặp. Bàn xong, đôi bạn chia tay nhau ở một ngã tư. Cả Adams và Edison đều không quen thuộc thành phố này. Lang thang đến tận chiều mà chưa ai tìm được việc làm, thỉnh thoảng họ lại nhìn lên trời xem có thấy hiệu pháo sáng của bạn không. Nhất là Adams, mệt mỏi vì đói và bị từ chối ở khắp nơi. Đang cạn mọi hy vọng, bỗng anh nhìn thấy trên trời một quả pháo sáng. Adams sướng điên lên, anh chỉ muốn ôm mọi người anh gặp. Một khách qua đường hỏi:
– Cái gì thế? Anh nhìn gì thế?
– Ồ, thằng quỷ Tom của tôi nó đã kiếm được việc làm rồi, ông bạn có biết không?
– Cái gì thế kia? Sao chổi à?
– Không, ngài ạ, đó là pháo hiệu của Tom Edison đấy! Một thiên tài trẻ tuổi của chúng ta đấy!
Adams vui sướng lắc tay người khách bộ hành. Người này ngạc nhiên, giơ tay làm dấu thánh:
– Anh ta điên hay sao ấy. Tội nghiệp!
Họ gặp nhau ở gác chuông, đôi bạn ôm ghì lấy nhau vui sướng.
– Ở đâu, hở Tom?
– Công ty điện báo Mỹ. Họ đang rất cần điện báo viên giỏi. Mình đã được thử tay nghề rồi. Ngày mai đến lượt cậu. Phải thi tay nghề rồi họ mới chọn. Mình chắc cậu sẽ đạt thôi, cứ yên trí!
Adams lo ngại, gãi đầu:
– Thế thì dở, Tom ạ, mình có giỏi như cậu đâu cơ chứ.
– Dù sao thì một mình mình có việc thế cũng tạm đủ. Sau rồi cậu cũng sẽ tìm được việc thôi. Bây giờ thì chúng ta phải đi thuê phòng ở đã. Mình mệt chết được và sáng sớm mai chúng mình đã phải có mặt ở chỗ làm việc rồi.
Sáng hôm sau, cả hai đến sở. Adams vào thử nghề và trượt ngay vì dầu sao anh ta cũng không được khéo tay lắm. Còn Tom thì được nhận. Tom an ủi bạn:
– Đừng buồn, Adams ạ. Có thể là sau họ cũng phải cần thêm điện báo viên và họ sẽ phải nhận cậu.
Adams buồn bã cúi đầu:
– Mình chẳng có chút hy vọng nào cả, Tom ạ.
– Dù sao thì cậu cũng không được bỏ mình. Cậu cứ ở đây với mình cho đến khi nào tìm được việc đã.
Adams im lặng. Anh quay ra cửa lòng buồn ảo não. Tom gọi theo:
– Chiều nay, mình chờ cậu nhé. Cậu đến Sở đón mình được không?
– Được. Mình sẽ đến. – Nói xong Adams rẽ nhanh ra đầu phố.
Chiều hôm đó, Tom phải làm việc thông tầm đến tận sáng hôm sau. Anh nóng lòng chờ bạn đến. Ở phòng làm việc, chỉ có một mình anh và một người cùng làm khác. Đợi mãi, anh vẫn không thấy Adams đâu. Vào khoảng nửa đêm, cửa phòng đột nhiên bật mở, một người lảo đảo bước vào. Edison nhận ngay ra bạn. Adams say.
– Vào đi, Adams…
– Này, Tom này… tớ chẳng chịu nổi nữa đâu, nghe không? Này, tớ là cái gì…
Tom đỡ bạn:
– Adams, cậu nằm xuống đây. Cậu mệt đấy!
– Tớ mệt ấy à. Không, Tom ạ, tớ là thằng điện báo viên tồi… trượt vỏ chuối ngay từ lúc thử tay nghề… Đấy, tớ là thế đấy!...
– Này, Adams, cậu mà không chịu nằm xuống nghỉ thì mình sẽ bắt cậu nằm đấy! Đừng trẻ con nữa!
– Bắt à? Hả…ả…ả? Cậu bắt tớ nằ...m…m nghỉ à…à? Không, không được!
Nói rồi Adams lảo đảo giơ một chân lên cạnh bàn máy đạp mạnh. Mấy cái máy điện báo đổ nhào xuống đất; cái thì đứt dây, cái thì gẫy cần, cái thì vỡ. Thấy vậy, Tom chỉ còn biết túm lấy tóc mình mà giật. Thật là khó xử. Đầu tiên Tom vội vàng ôm ngang lưng bạn đặt lên giường. Vừa nằm xuống, Adams đã ngáy ngay. Không chút bực dọc, Tom vội nhặt nhạnh các thứ và bắt tay vào chữa máy. Đã quá nửa đêm. Đến sáu giờ sáng, phải chữa xong chỗ máy này, nếu không sẽ mất việc. Suốt đêm ấy, Tom không nghỉ lấy một giây. Khi Adams tỉnh dậy thì mặt trời đã lên, các máy cũng đã chữa xong hoàn toàn. Adams chẳng biết gì về những việc đã xảy ra đêm qua. Lúc đó anh say khướt, và bây giờ thì anh chẳng còn nhớ mảy may.
– Cậu làm sao thế Tom, sao trông cậu mệt thế?
– À, mình bận việc suốt đêm nên mệt đấy. – Tom mệt nhọc trả lời, trên môi nở nụ cười dịu dàng.
– Một công việc khốn nạn, Tom thân yêu ạ. Đêm qua mình “hơi quá chén”, cậu không giận mình chứ?
– Không, Adams ạ. Chắc cậu rất buồn phải không…
– Đúng đấy, Tom ạ… rất khổ tâm, thất vọng nữa. Mọi thứ đều ngược lại mong ước của mình… Nhưng cậu không giận mình thật chứ…
– Không, mình không giận cậu đâu. Mà tại sao lại giận cậu cơ chứ. Cậu đã ngủ ngon, còn mình khi đó chuyển những bức điện đi, thế thôi…
Ít lâu sau, Adams kiếm được việc ở một tòa báo địa phương. Cả hai ở lại Louisville khá lâu.
Một đêm, một việc không lành xảy ra với Edison, nhưng may sao anh đã thoát nạn. Lúc ấy, đêm đã về khuya, từ tòa báo trở về nhà anh cắp một tập dày toàn báo chí. Viên cảnh sát nọ thấy dáng anh có vẻ khả nghi, đi vội vã đêm hôm khuya khắt, ăn mặc lôi thôi, lếch thếch, liền ngờ anh là lưu manh. Hắn gọi giật giọng:
– Này, ông bạn đứng lại!
Nhưng Tom không hề nghe tiếng.
– Này, thằng ma-cà-bông kia, lại đây, điếc hả? Đứng lại… Mày có đứng lại không?
Tom Edison vẫn tiếp tục đi nhanh như trước vì nào anh có nghe thấy! Viên cảnh sát càng tin rằng đó là một tên lưu manh. Hắn vội rút súng ra, và… “đoàng!”… “đoàng!” hai phát đạn choáng tai! May sao, viên cảnh sát là một tay súng xoàng: cả hai phát đều không trúng! Ôi! Nếu không thì biết đến bao giờ nhân loại mới có được đèn điện thắp sáng, có máy hát để nghe, có tàu điện để đi và quên bớt mọi nỗi ưu phiền khi ngồi xem chiếu bóng!
Lúc ấy, Tom mới quay lại, ngơ ngác vì tiếng nổ. Anh hỏi viên cảnh sát khi đó rượt tới bên anh:
– Gì thế ông? Tôi nghe có tiếng súng nổ.. ai bắn thế nhỉ?
Viên cảnh sát trố mắt nhìn anh rồi bảo:
– Ông điếc à? Tôi gọi ông đến hai lần, sao ông không quay lại? Ông muốn đùa với tính mạng chắc?
Tom Edison chợt hiểu. Anh rùng mình. Chà, mình vừa hút chết. Tuy nhiên anh vẫn giảng giải cho viên cảnh sát hiểu vì sao anh không nghe thấy:
– Vâng, tôi bị điếc mất một bên tai. Vả lại, khi ấy tôi đang mải suy nghĩ về cái máy điện báo. Tôi muốn làm sao cùng một lúc mà có thể phát tin đi nhiều nơi. Ông hiểu không? Cái đó khó, rất khó, đúng thế không ông?
– Cái đó tôi không biết? Xin ông cho xem thẻ đã!
– Vâng, đây, thưa ông. Thế ông đã nghĩ gì về tôi?
– Ông là người như thế nào à? Ở đây, có đủ mọi hạng người qua lại… Hừ! Giấy tờ của ông hợp lệ… Cám ơn! Ông đi được rồi. May cho ông là tôi đã không bắn trúng đấy.
– Vâng, may cho tôi và cũng may cả cho ông!
Nhưng cái may đó là cái may chung cho cả nhân loại nữa!!! Về tới nhà, khi Adams nghe bạn kể lại câu chuyện, anh rùng mình bảo:
– Cậu thấy không, đời người bấp bênh như treo trên sợi tóc ấy.
– Thôi, tốt nhất là nên quên chuyện đó… Mình đói quá. Từ trưa tới giờ, bụng mình chẳng có gì cả!
– Cả mình nữa, Tom ạ. Kiến bò bụng dữ quá!
Cả hai kéo nhau ra quán ăn. Đang đi, bỗng nhiên Tom rảo chân đi như chạy, Adams vội chạy theo gọi:
– Tom, sao lại đi nhanh thế? Cậu làm sao đấy?
– Đời người ngắn ngủi lắm, Adams ạ. Mình nhiều việc quá, không đủ thời gian đâu, phải đi nhanh lên thôi cậu ạ - Nói rồi, Tom vẫn cắm cúi bước nhanh.
Adams đập tay lên trán, than thở:
– Kỳ quái thật! Thế mà mình và bao người khác lại bỏ phí thời gian cơ chứ. Này, Tom, cậu có thể làm cái máy tiết kiệm thời gian được không?
– Cái đó chắc chắn là không bao giờ làm được.
– Tiếc thật. Mình có bao nhiêu là thời gian rỗi, giá mình có thể cho cậu được, cho không thôi. Nếu được như vậy thì vinh dự cho mình quá.
Công việc của Tom làm khá tốt. Các ông chủ và các bạn đồng nghiệp của Tom đều quý Tom vì anh là một người chăm chỉ, khiêm tốn và chân thật. Anh không hề uống rượu bao giờ, vì vậy đồng nghiệp bầu anh làm “thủ quỹ” giữ tiền cho họ với nhiệm vụ là chỉ đưa tiền cho họ uống rượu theo mức tự họ đã quy định hàng tuần: uống một lần và uống rất ít. Anh làm tốt nhiệm vụ ấy, một nhiệm vụ mà nhiều lần anh đã gặp khá nhiều rắc rối. Một hôm, một đồng nghiệp lén xin anh đưa tiền cho anh ta đi uống rượu quá số tiền quy định. Tom dịu dàng bảo bạn:
– Tôi rất tiếc không thể đưa cho anh được. Tôi mà đưa anh sẽ uống say đấy. Anh uống say thì sẽ làm hỏng việc, chủ sẽ thải anh. Tôi không muốn anh bị mất việc đâu. Nghe tôi, anh đừng nên nghĩ đến chuyện uống rượu làm gì.
– Này, Tom, đừng lên mặt dạy nhau nhé mà tớ cho một trận nhớ đời. Nào, có đưa tiền hay không thì bảo?
– Peters ạ. Anh phải hiểu chứ, đừng có kỳ kèo phí thì giờ vô ích.
– Cậu lên giọng dạy tớ không xong đâu… Tớ không phải là trẻ con khiến cậu phải dạy! Đấy là tiền của tớ! Nào, đưa đây!
– Tôi bảo anh rồi: không là không!
– Thôi đừng rắc rối nữa… Đưa tiền đây kẻo ông cho mấy cái bạt tai bây giờ.
– Peters, anh cứ thử làm xem?
– À, mày muốn hả?
Peters giơ thẳng tay tát vào mặt Tom.
Tom nhìn thẳng vào mặt bạn đồng nghiệp, ngạc nhiên hơn là tức giận. Sao Peters lại đánh mình? Anh lắc đầu, nhún vai, cay đắng. Anh không muốn báo thù Peters. Vả lại, đâu có phải là lần đầu người ta đánh anh. Nelson đã đánh anh, Dingle đã đánh anh và còn nhiều kẻ khác nữa. Ngay cả cha anh cũng đã bao lần đánh anh rồi. Dù sao thì thằng Peters ngu xuẩn cũng phải trả giá đắt về việc làm của nó. Lúc ấy, một bạn đồng nghiệp khác tên là Williams, đang đứng ở phòng bên; qua cửa sổ anh ta đã nhìn thấy cảnh ấy. Anh ta đem kể lại tất cả cho mọi người biết. Họ phẫn nộ kêu lên:
– Sao, thằng Peters dám đánh thằng Tom cơ à?
– Ừ, vì Tom không chịu đưa tiền cho nó đi nốc rượu.
Khi Peters vừa trở về phòng, một trận đòn của toàn thể hội đồng đã giáng xuống đầu hắn. Hắn phải nghỉ mất ba ngày, mắt sưng húp. Nhưng những câu chuyện không may cứ đeo lấy cuộc đời Tom không dứt.
Ở đây, Tom cũng có một phòng thí nghiệm nhỏ ngay trong phòng làm việc như trước đây ở trên tàu số 7. Những lúc rảnh việc, anh say sưa làm đủ các thí nghiệm. Một lần, vô ý Tom đánh đổ một lọ acid sulfuric. Acid lọt qua kẽ hở ván sàn chảy xuống bàn giấy viên xếp. Trong nháy mắt, mọi hồ sơ, giấy tờ trên bàn bị acid phá huỷ. Một giọt rơi đúng vào cái đầu hói của ông ta làm ông ta nhảy bật lên vì bỏng.
– Gì thế này? – Ông ta lấy tay sờ đầu, hét ầm ĩ, mắt hoảng hốt nhìn đống giấy tờ trên bàn đang biến thành mùn giấy.
– Lại một trò của thằng trời đánh Edison rồi! Chỉ có nó mới hay loay hoay với cái thứ nước giết người này thôi. Không đuổi cổ nó ra thì thế nào cũng có ngày nó làm nổ tung cả cái sở này lên mất. Mời ngay ông Edison đến cho tôi!
Một ngày sau, Tom Edison bị đuổi ra khỏi cửa với mọi đồ lề như lần đánh đổ chất sulfur trên tàu số 7. Đau đớn, Tom nói với Adams:
– Cái chuyện ấy lại lặp lại, buồn quá!
– Và chính cậu lại phải chịu tất cả. Nhưng không sao, Tom ạ, chúng ta tính lại vậy. Làm gì bây giờ đây?
– Làm gì à? Mình đi Boston. – Tom nói ngắn gọn như một bức điện báo.
– Sao? Chúng ta chia tay nhau ngay bây giờ à?
– Rồi ta sẽ gặp lại nhau, Adams ạ. Cuộc đời là thế, mình đi nhé!
Biết bạn đã quyết ra đi, Adams ngậm ngùi nắm tay bạn, dặn dò:
– Thôi chào Tom, cậu đi mạnh khoẻ nhé! Và đừng có quên mình. Viết thư luôn cho mình. Mình sẽ viết cho cậu.
Edison xiết chặt tay bạn, anh giữ tay bạn trong tay mình hồi lâu. Adams mắt nhoà lệ, giọng run run:
– Liệu có ngày nào mình còn được nắm lại bàn tay cậu không?
Edison an ủi bạn:
– Mình hy vọng sẽ có. Lúc ấy mình mong rằng chúng ta vẫn nắm tay nhau như hai người bạn nhưng ở một vị trí khác chứ không phải là hai điện báo viên tầm thường nữa.
Hai người bạn thân thiết chia tay nhau. Sau này, rất nhiều năm nữa số phận mới cho họ gặp lại nhau. Và khi ấy, Tom đã giữ được lời ước hẹn: đã trở thành nhà phát minh nổi tiếng.
Lên tàu rồi, những suy nghĩ lại chiếm toàn bộ tâm trí Tom. Tom nghĩ lần này có lẽ ta phải đi thật xa, thật xa, sang Mexico vượt biển chẳng hạn để thử xem sao. Bạn đường của Tom là hai thanh niên tình cờ gặp gỡ trên chuyến tàu và cùng mang theo một ý định ra đi. Thế là cả ba lên đường. Hoàn toàn tin vào bản thân và bồng bột, họ hăng hái ra đi, không đếm xỉa đến chông gai trên con đường dự định. Đến Mexico, ở Vera Cruz, họ ra cảng và bị lạc đường. Lang thang mãi, họ vẫn chưa tìm được cơ hội gặp một người thủy thủ tốt bụng nào đó cho vượt biển.
Cuối cùng họ gặp một thủy thủ từng trải người Tây Ban Nha. Có thể nói đó là một con sói biển đã đứng tuổi. Bác ta đã trải qua một cuộc đời đầy sóng gió và bao phiêu lưu, thử thách. Trong con người đó tích luỹ biết bao kinh nghiệm cay đắng của cuộc đời. Tom phiên dịch cho cả ba người. Người thủy thủ già ấy kể lại cho ba thanh niên những quãng đời nổi chìm của bác. Chân tình, bác bảo cho họ biết rằng ở Mexico hay ở Nam Mĩ cũng vậy, chẳng nơi nào dễ dàng tìm được sự giầu sang và hạnh phúc mà chỉ có vô vàn cực nhục, đắng cay và thất bại. Bác khuyên họ đừng ảo tưởng đi tìm một mảnh đất chỉ cần với tay ra là vơ được hạnh phúc, hãy sớm bỏ cuộc chạy trốn cay đắng và vô ích này đi.
Edison, dù lòng vẫn chưa nguôi ảo tưởng, nhưng với chút kinh nghiệm sống vừa qua, anh đã nghe ra và bỏ cuộc. Ngay chiều hôm đó, từ biệt người thủy thủ già và hai người bạn đường, anh lên tàu quay về Port Huron.
Lâu rồi anh không gặp lại mẹ, cha, chỉ nghe nói ông, bà gặp nhiều khó khăn, ưu phiền. Tới nhà, Tom thấy mẹ, cha già đi và nghèo. Căn nhà cũ và mảnh vườn đã bị quân đội chiếm và phải chuyển ra một nơi khác. Thế là không còn nữa, khu vườn cây hàng năm thường thu được một số hoa lợi. Bực bội về cách đối xử tàn tệ ấy và luyến tiếc ngôi nhà đầy kỉ niệm, bà Edison ốm liệt giường. Tom làm gì để giúp cha mẹ bây giờ?
Ở lại ư? Như thế nghĩa là lại thêm một miệng ăn, thêm một gánh nặng cho gia đình. Phải ra đi thôi! Cuộc chia tay thật đau đớn. Nước mắt trên mi, trong lòng mang hình ảnh mẹ nằm trên giường bệnh, Tom Edison đi Boston.
Đó là mùa đông năm 1868 khi chàng thanh niên ấy vừa tròn hai mươi mốt tuổi.