Adams lại xuất hiện

Trong lúc tiếng tăm Edison đang nổi lên như sóng cồn thì Milton Adams, người bạn đã từng chia ngọt xẻ bùi với Edison xưa kia đến Menlo Park kiếm việc làm. Nghe tin Edison đã trở thành nhà phát minh nổi tiếng, Adams mừng quá vội đến thăm bạn.

Lúc ấy, Edison đang ở trong phòng thí nghiệm. Bên ngoài, trời đã tối. Trong các hành lang, trên tường các phòng đều treo những cây đèn dầu. Ánh sáng lù mù, chập chờn của các ngọn đèn dầu làm cho Edison khó phân biệt các thứ trong phòng thí nghiệm. Chính cái ánh sáng vàng vọt này đã khiến Edison mất nhiều đêm suy nghĩ: ta cứ chịu làm việc mãi trong cái ánh sáng lù mù này giữa thế kỷ mười chín ư? Sao ta không biến được đêm thành ngày? Khi Adams bước vào phòng thí nghiệm cũng chính là lúc Edison sắp đi đến kết quả cuộc tìm ra đèn điện. Thấy bóng người, Edison ngỡ đó là nhân viên phòng thí nghiệm đem kết quả về dây tóc đèn điện đến. Ông hỏi, vẻ ngạc nhiên:

– Sao, Wilkie, anh đã làm xong rồi kia à?

Adams tiến lại gần bạn:

– Tom thân yêu, Adams đây mà!

Nhưng Tom chẳng nghe thấy và vẫn mải miết làm việc.

– Gì thế, Wilkie, sao anh không nói gì thế?

– Tom ơi, Adams đây, bạn không nhận ra mình à?

Lúc ấy, Tom mới ngẩng lên. Nhận ra Adams, Tom xúc động ôm chầm lấy bạn, hỏi dồn dập:

– Adams, cậu thật đấy sao?

– Mình đây, Tom ạ. Chao ôi, mình nhớ cậu quá. Lâu rồi mình chẳng được gặp cậu...

Đôi bạn chuyện trò với nhau đến quá nửa đêm. Adams kể cho Tom nghe bước đường kiếm sống gian truân của mình. Bây giờ, anh đang đi tìm một việc khác vì anh không sao chịu đựng nổi viên giám đốc nơi anh đang làm. Cuối cùng, anh chân thật hỏi Edison:

– Còn cậu? Cậu đã thành người nổi tiếng rồi. Cậu sáng chế ra nhiều thứ quá! Cậu còn nhớ cái máy đếm phiếu không?

Và đôi bạn cùng cười.

Sau đêm ấy, Adams nghe bạn ở lại Menlo Park. Để giúp đỡ Tom, Adams nhiệt tình và cương quyết đòi đi theo một đoàn công nhân và kỹ sư do Tom lựa chọn và cử sang châu Phi tìm chất làm dây tóc bóng đèn điện. Theo Edison, cây tre sẽ là thứ cho ông cái chất quý ấy.

Sau khi tiễn Adams lên đường, Edison cũng theo một đoàn triển lãm sang Paris dự hội chợ quốc tế. Tom Edison đem chiếc máy hát của mình sang trưng bày ở hội chợ. Mọi năm, gian hàng "bày" của những thổ dân da đen, da đỏ thường thu hút khách nhất, vậy mà lần này nơi đông nhất, thu hút đủ mọi loại khách nhất lại là gian hàng của Tom Edison: nơi đặt chiếc máy hát.

Nếu như việc khám phá ra điện và việc sử dụng điện trong những lĩnh vực mà ta được biết ấy đã là một con đường dài, gian khổ ra sao, đã thu hút biết bao nhiêu trí lực con người thì vấn đề dùng điện thắp sáng thay đèn dầu cũng đã từng làm thao thức biết bao trí tuệ con người.

Cách đây mấy chục năm, những bó đuốc nhựa và nến đã được đèn dầu thay thế. Rồi cuối thế kỷ mười tám thì đèn dầu được trang bị thêm bấc và bóng chụp bằng thủy tinh. Sau đó giữa thế kỷ mười chín, người ta bắt đầu dùng đèn khí trong các nhà hát và trong các nhà giầu có. Nhưng cũng chỉ mới có nước Anh, nước Pháp và nước Nga dùng. Nhiều nhà vật lý cũng đã thử thí nghiệm làm đèn điện như Alessandro Volta (1800), Petrov (1802), Davy (1808). Hoặc như Grovi đã làm một bóng đèn điện mà dây tóc là một sợi dây bạch kim xoắn ốc. Nhưng dùng bạch kim đã không bền mà lại quá đắt. Phải tìm ra một chất gì bền mà rẻ. Làm dây tóc bằng chất gì, đó là một vấn đề hóc búa đặt ra cho các nhà vật lý thời bấy giờ.

Nàng tiên ánh sáng

Edison cũng vậy, ông đã nhiều đêm mất ngủ vì cái dây tóc bóng đèn điện. Cái khó đầu tiên là làm máy chân không để hút chất khí ra khỏi bóng đèn điện thì ông đã sáng chế ra từ lâu. Nhưng còn dây tóc, ôi, cái dây tóc bí hiểm, thì ông vẫn chưa tìm ra chất làm ra nó. Cũng vì cái dây tóc ấy mà Adams thân yêu đã lên đường đi châu Phi.

Edison cương quyết tìm được thứ dây tóc bền nhất. Ông cho rằng dây tóc làm bằng sợi bông sẽ bền hơn bạch kim. Ngày mười tám tháng mười năm 1879, ông đã thử thí nghiệm. Sau mười phút cháy sáng rất đẹp, dây bị cháy ngay. "Không sao, ta sẽ làm lại!" Edison nói với các nhân viên như thế.

Sau vài ngày, một loại dây khác làm bằng than cũng được đem thí nghiệm, nhưng mới chỉ hong ra mặt trời phơi thôi, một cơn gió nhẹ thổi đã làm dây đứt... Edison lại cặm cụi làm loại dây khác cũng với nhiệt tình như cũ: dây chỉ cháy sáng vẻn vẹn có ba phút đồng hồ. Không nản, Edison lại vùi đầu vào làm thí nghiệm khác. Nản làm sao được! Chán nản chỉ là đức tính của những kẻ yếu hèn mà thôi! Hết sử dụng giấy, Edison lại dùng sợi vải, dùng celluloid, sợi gai, sợi dừa, sợi gỗ, đay, bấc... và nhiều loại khác nữa làm thí nghiệm. Hàng tháng ròng, ông quên ăn, quên ngủ.... cuối cùng Edison thấy chỉ có sợi bông là có vẻ bền hơn cả. Thế là bóng đèn điện về cơ bản coi như đã được thí nghiệm xong. Và ngày hai mươi mốt tháng mười năm 1879, đèn điện ra đời. Cả phòng thí nghiệm hồi hộp theo dõi đôi bàn tay quý giá của Edison. Hai đầu dây điện vừa được chập lại với nhau thì một luồng sáng trắng, chói lòa như chớp bừng lên. Tất cả mọi con mắt đều nhắm lại vì lóa và vì cảm động.

– Ôi, tuyệt diệu! Thật tuyệt diệu!

Edison đứng giữa mọi người vui mừng và xúc động trước thành công của mình. Một tiếng đồng hồ trôi qua, đèn điện vẫn cháy sáng. Mọi người hồi hộp theo dõi từng tiếng tích tắc của đồng hồ. Im lặng. Hoàn toàn im lặng. Năm tiếng trôi qua. Ai nấy đều quên là đêm đã tàn, ngày đã rạng. Không cặp mắt nào lộ vẻ mệt mỏi. Thành công này lớn quá, vượt mọi mong ước của mọi người. Edison đúng là một Prometheus, vị thần đã mang lại ánh sáng chói lòa cho nhân loại, đem ban ngày thay thế cho ban đêm.

Mười tiếng trôi qua, rồi mười lăm tiếng trôi qua. Cả phòng thí nghiệm, mọi người đều như những pho tượng, câm lặng, hân hoan nhìn bóng đèn điện sáng choang, vầng trán đẫm mồ hôi vì thần kinh căng thẳng. Hai mươi bốn tiếng trôi qua. Mặt mũi ai cũng nhợt nhạt như nặn bằng sáp "Mặt trời" vẫn chói chang trong phòng thí nghiệm. Rồi lại mười tiếng đồng hồ nữa trôi qua trong chờ đợi. Sau đấy mười ba tiếng nữa, bóng đèn điện mới tắt. Như vậy là bóng điện đã cháy sáng bốn mươi bảy tiếng liên tục.

*

Buổi sáng hôm đó, hai mươi mốt tháng mười hai năm 1879, các chú bé bán báo ở New York gào vang khắp phố phường: "Báo ơ...! Báo ơ...! Edison đã phát minh ra bóng đèn điện!... Báo ơ!..." Người ta tranh cướp, giật lấy những tờ báo trên tay các cậu bé bán báo mà đọc ngấu nghiến. Thật kỳ lạ! Ánh sáng truyền qua dây! Đọc xong mà nhiều người còn bán tín bán nghi! Nhưng đến dịp tết thì mọi mối nghi ngờ đều tiêu tan: bảy trăm bóng đèn điện đã được thắp sáng khắp thành phố. Hàng ngàn người đứng chật ních trên các đường phố của cái tỉnh nhỏ ấy để ngắm nhìn ánh sáng lạ kỳ.

Cùng với những người hiếu kỳ, trên các chuyến xe còn thấy mặt hầu hết các vị chính khách, các nhà bác học, nhà văn, nhà báo của nước Mỹ.

Đến đầu năm 1880, nơi thứ hai được trang bị đèn điện là đại khách sạn Thanh Sơn của Hoa Kỳ, rồi đến nhà thờ chính của Luân Đôn. Sau hai năm thì tất cả New York đều dùng đèn điện.

Dần dà các tàu thủy cỡ lớn, xuyên đại đương đều được Edison chỉ đạo việc lắp điện thoại và đèn điện. Rồi các nhà hát, các kịch viện v.v... không ai chịu kém ai, đều mời bằng được Edison mắc điện thoại và đèn điện.