Những ngày cuối đời

Năm lại năm trôi qua... phát minh này nối tiếp phát minh khác, Edison chẳng bao giờ chịu nghỉ. Hầu như lúc nào Edison cũng bận rộn với các dụng cụ thí nghiệm, với các ý nghĩ nối tiếp nhau không dứt. Chú bé Tom sống cuộc đời lang thang xưa kia giờ đây đã là một cụ già tám chục tuổi khỏe mạnh, nhanh nhẹn và vẫn rất nhiệt tình với mọi câu hỏi về các lĩnh vực khoa học.

Nhà hóa học, nhà vật lý Edison ấy không phải chỉ thiết tha nghiên cứu hóa, lý mà còn say mê cả những tác phẩm văn học. Mỗi khi đọc xong tác phẩm văn học nào, ông lại vui vẻ kể lại cho vợ con nghe vào một buổi chiều nghỉ ngơi nào đó:

– Mình ạ, anh vừa "gặp" Shakespeare xong! Chao ôi, con người ấy thật tuyệt vời! Nếu không có những con người ấy, không biết cuộc sống của loài người sẽ như thế nào!

Hoặc ông khuyến khích các con:

– Này, các con phải đọc Homere đi! Đọc cả Victor Hugo nữa... Các đại văn hào ấy sẽ giúp các con thêm nghị lực, nâng cao lòng ước vọng và tăng thêm sức sáng tạo cho các con đấy!...

Ngoài ra, Edison còn đọc, nghiên cứu cả sinh vật học, thiên văn học, kinh tế chính trị học, địa chất học v.v...

Trong khi Edison đang vội vã với các loại thiết kế, thí nghiệm, đang cố gắng cống hiến những năm cuối đời mình nhiều chừng nào hay chừng ấy, thì Adams cũng như bạn, ông lại tiếp tục lên đường sang châu Phi lần thứ ba với những nhiệm vụ trọng đại khác.

Một năm trôi qua, nhiều chuyên gia ra đi đã về hoặc đã có tin về nhưng chỉ riêng Adams là không có một tin tức gì. Edison lo lắng phái Firestone, một chuyên gia chuyên tìm đất trồng cao su của mình sang châu Phi tìm Adams. Nhưng Firestone đã trở về một mình.

Edison lo ngại hỏi:

– Adams đâu? Anh ấy ra sao rồi?

– Tôi và Adams chia tay nhau ở Senegal. Ông ấy đi Nigeria còn tôi đi Sudan để tìm đất trồng cao su. Chúng tôi hẹn sau một năm sẽ gặp nhau ở Djibuti, nhưng đúng hẹn không thấy ông ấy đến!

– Thế anh đã làm thế nào?

– Tôi đã chờ ông ấy hai tuần liền mà ông ấy vẫn biệt tăm. Thời hạn đã hết, tôi đành phải quay về nước một mình.

Edison nhắm mắt lại, lặng người... tim thắt lại, ông rên lên trong tâm tưởng:

– Ôi, Adams, Adams thân yêu của tôi, người bạn cùng chịu đói, chịu nghèo năm xưa ở Louisville của tôi! Chúng ta đã cùng nhau chịu đựng tất cả đói rách, tủi hờn, nhục nhã. Chúng ta đã chẳng gắn bó cùng nhau đó sao? Những kỷ niệm ấy trong lòng chúng ta lúc nào mà chẳng chói ngời! Đã sáu chục năm rồi... Ngày nay đến lúc chúng ta được cùng nhau gần gũi, được cùng nhau làm việc thì ta lại mất bạn. Có thật bạn chẳng trở về không? Sao ta lại không biết một tin gì của bạn? Sao ta lại để bạn đi?

Lo lắng cho số phận của Adams, Edison bỏ bẵng cả công việc. Lần đầu tiên, sau khi mẹ chết, người ta thấy ông đau thương bối rối đến thế. Gần như ngày nào ông cũng hỏi mọi người:

– Có tin gì không?

Chẳng ai có thể trả lời câu hỏi đó của ông được.

Sáng sớm, khi trở dậy ông hỏi vợ:

– Liệu đã có tin gì của Adams không nhỉ?

Rồi ông hấp tấp đến phòng thí nghiệm, nơi thường có sẵn những tin tức mới nhất hàng ngày đem đến cho ông:

– Có tin gì của Adams chưa?

Im lặng.

Mỗi lần người thư ký đưa giấy tờ mới gửi đến cho ông là ông lại hỏi:

– Có tin của Adams à?

Chờ mãi, một hôm ông bảo:

– Chắc có chuyện không hay cho anh ấy rồi!

Và ông thuê một đoàn người đi tìm Adams. Sau vài tháng kiếm tìm, họ quay về. Hôm ấy Edison đang ở trong vườn nhà ở Menlo Park. Người thư ký vào báo:

– Thưa ông, đoàn đi tìm ông Adams đã về. Họ muốn được gặp ông.

Edison vội ra. Ông lo lắng chờ câu trả lời. Người đoàn trưởng kể qua cuộc đi tìm rồi kết luận:

– Ông ấy đã mất tích trong rừng rậm...

Edison tái mặt. Mọi người vội dìu ông về phòng.

Sau hai tuần nữa, một tin buồn khác lại đến với ông: Chị Tania đã mất. Số phận sao khắc nghiệt làm vậy. Dù đang đau yếu, ông cũng về Detroit đưa đám người chị thân yêu. Khi trở về, nom ông khác hẳn. Đau thương làm ông không còn là một ông già khỏe mạnh, nhanh nhẹn nữa. Ông thầm nghĩ: "Tội nghiệp chị Tania. Cuộc đời làm chị thay đổi biết bao! Thế mà trong thâm tâm, lúc nào em cũng hình dung chị là một cô bé nhanh nhẹn, thông minh, tươi mát thủa nào..." Rồi ông bảo vợ:

– Mình ạ, quanh tôi giờ đây hoang vắng quá! Cha, mẹ, anh Bill, Mary, chị Tania, Adams... Tất cả giờ chỉ là ảo ảnh.

Từ lúc ấy, ông bắt đầu cảm thấy gánh nặng của tuổi già. Tuy vậy, ông không bớt làm việc chút nào. Ông càng làm việc nhiều hơn, hầu như suốt ngày ông ở trong phòng thí nghiệm, đấu tranh với năm tháng, đấu tranh với những ý nghĩ, những đau thương, giành thêm kết quả cho công việc.

Mùa thu đến. Lá rụng đầy vườn, phủ kín các con đường, trải dài như những tấm thảm rực rỡ khắp mọi nơi. Mưa dăng đầy trời. Lạnh buốt...

Hai năm nay, bệnh tim của Edison ngày càng nặng. Biết thế, nhưng để giành lại chút thời gian từ tay thần chết, Edison càng cố gắng làm việc nhiều hơn, có khi suốt đêm trong phòng làm việc. Thầy thuốc và mọi người cố bắt ông nghỉ. Một dạo, chiều chiều ông đã chịu nghỉ ngơi ngồi đọc sách. Nhưng một hôm, khi mọi người đã tạm yên tâm về ông thì ông lẻn xuống phòng làm thí nghiệm. Ông đi vội vã, hấp tấp như có một sức mạnh huyền bí nào đó lôi cuốn. Ông đã làm việc suốt đêm với một sức mạnh bất ngờ để hoàn thành nốt một thí nghiệm quan trọng.

Ngày hôm sau là chủ nhật, như thường lệ, vợ con ông chờ ông ở phòng ăn sáng. Mãi không thấy ông vào. Mọi người sang phòng ngủ. Phòng trống, giường còn nguyên chăn gấp. Vợ ông bảo:

– Chắc ông lão lại làm việc suốt đêm ở phòng thí nghiệm rồi.

Bà xuống phòng thí nghiệm. Khi mở cửa, bà thấy chồng ngồi trên ghế, đầu tựa lên cánh tay phải, tay trái buông thõng. Bà khẽ thốt lên:

– Ông ấy mệt quá...

Rón rén lại gần, băn khoăn, bà không biết có nên đánh thức ông dậy không. Cuối cùng, định bảo ông về phòng ngủ cho đỡ mệt, bà khẽ lay ông... Nhưng... Bà thét lên một tiếng rồi phục xuống cạnh chồng.

Edison đã là người thiên cổ. Thần chết đã đón ông đi ngay nơi bàn ông làm việc.

Đó là ngày mười tám tháng mười năm 1931.

Vợ, con và tất cả những ai từng cùng ông làm việc, từng quen biết ông đều đau xót, tiếc thương. Nước mắt chẳng làm dịu được đau buồn. Cả West Orange để tang. Cả nước Mỹ đau thương. Chuông nhà thờ đổ hồi, tang tóc... Từng đoàn người nghẹn ngào diễu qua linh cữu Edison đặt ngay trong phòng thí nghiệm, chào ông lần cuối. Báo chí mang dải băng tang. Những chiếc máy điện báo, phát minh của ông, đã loan báo tin buồn ra khắp thế giới: "Edison đã từ trần!"

Người ta chôn ông ở Glenmont, nơi ông có ý định và đang thí nghiệm trồng cây cao su.

Thế là "Người phù thủy ở Menlo Park" biết bao yêu mến không còn nữa. Nhà phát minh không bao giờ chịu lùi bước trước những khó khăn ấy đã buộc phải nghỉ ngơi vĩnh viễn, nhưng cái tên bất tử "Edison" mãi mãi chói sáng như một vì sao.

       

HẾT