Tom bán hàng rong 

Vì chuyện can đảm cứu một em bé, mẹ thưởng cho Tom mười xu để mua kẹo. Tom muốn mua một quyển sách hoá học hơn là ăn kẹo nhưng mẹ không bằng lòng. Vả lại mua sách thì cha lại rất ghét. Cha rất khó chịu khi thấy Tom cứ ngồi suốt ngày đọc sách. Cuối cùng Tom đành vào hàng cà-phê mua mười xu kẹo được mười hai chiếc. Em bỏ một chiếc vào mồm, đút những chiếc còn lại vào túi và chạy ra ga chơi. 

Tàu số 7 đã vào ga đang còn thở hồng hộc, khói tuôn phì phì qua ống khói như một con quái vật. Lái tàu là bác Nelson, người thấp, to bè. Một hành khách đang thò đầu qua cửa toa xem ga, thấy Tom ăn kẹo anh ta cũng muốn ăn, bèn hỏi Tom có bán kẹo không. 

– Có bán, chú ạ. Năm xu một chiếc. 

– Đắt thế... Thôi, cũng được. Bán cho chú một chiếc nào.

Mỗi người mua một chiếc. Còn lại mấy chiếc muốn bán cho nhanh, Tom trèo lên toa, thế là tàu chạy lúc nào không hay. Lúc biết ra thì không xuống được nữa. Mãi đến ga Detroit, tàu đỗ, em mới có thể xuống được. Nhưng xuống thì cũng chẳng làm được gì vì hai ngày nữa mới có tàu trở về. Làm sao đây? Lấy gì mà ăn cho đến ngày kia và lấy tiền đâu mà mua vé trở về. Chẳng lẽ chịu nhịn đói à? Tom đâu phải đứa trẻ dễ sợ hãi. Thế là em dùng số tiền bán kẹo lại đi mua kẹo và hoa quả đem ra ga bán. Vài ngày sau, em đã có tiền mua vé tàu trở về. 

Đến ga, em thấy cả nhà đang đứng ở đó. Cha Tom định bụng ngay lúc Tom trở về mệt mỏi và đói mềm sẽ cho thằng con bất trị một trận đòn nhừ tử, nhưng ông ngạc nhiên biết bao thấy con mình khoẻ mạnh, nhảy từ trên tàu xuống, trước ngực đeo một khay kẹo, Tania chạy ra đón em: 

– Thế nào, Tom? 

Để trả lời, Tom lấy trên khay một con búp bê bằng kẹo đưa cho chị. Rồi hối hả chạy lại gần mẹ, đưa cho mẹ một bó hoa nhỏ và đưa cho cha một chiếc hộp đựng thuốc lá. 

– Sao con bỏ nhà đi? 

– Không, bố ạ, con có định bỏ nhà đi đâu... 

Bà mẹ sợ chồng lại đánh mắng con nơi đông người, nên vội vàng bảo: 

– Thôi, ta về nhà đã, muộn rồi! 

Về tới nhà, sau khi đã nói rõ vì sao em đi mấy ngày nay không xin phép bố mẹ, Tom cố nói cho cha hiểu là bị đuổi khỏi trường rồi, tốt nhất là cha cho em đi bán hàng rong để kiếm sống. 

Biết không thuyết phục nổi cha, Tom buồn bã xuống nhà hầm. Tania cũng theo em. Cha mẹ Tom tiếp tục ngồi bàn bạc. Ông Edison bảo vợ: 

– Bà ạ, tôi không thể để cho nó đi bán hàng rong đâu. Tôi không muốn làm trò cười cho thiên hạ. 

– Người ta cười thì đã sao, hở ông? Nó tự kiếm sống chứ có làm điều gì xấu đâu. Vả lại, ông xem, nó say sưa làm việc thế cơ mà. Ông tưởng con nó chỉ ngừng lại ở đó thôi ư? Không đâu, ông ạ, nó có những suy nghĩ sâu xa đấy. Nó đang tự rèn luyện để nên người đấy ông ạ. Nó sẽ đạt được ước vọng của nó, tôi tin như thế. 

Cuối cùng, ông bố cũng phải bằng lòng. Ông châm một điếu thuốc và tự mình đi bảo cho con quyết định ấy. Nhưng vừa xuống đến nhà hầm ông đứng sững lại: Tom và Tania, mỗi đứa đang cầm một mảnh gì đó trong tay và đang ra sức cọ lên tóc nhau. 

– Chúng bay làm cái gì thế, lũ quỷ, tóc tai bù xù lên thế kia kìa?

– Chúng con muốn làm ra điện, cha ạ! - hai chị em tươi tỉnh trả lời. 

Ông bố bèn thét lên: 

– Tao sẽ cho chúng mày biết làm ra điện như thế nào để mà nhớ suốt đời. 

Và Tom lại bị một trận đòn.

"Trưởng phòng thí nghiệm" và con người không biết sợ hãi

Tom lại đi bán hàng rong và đã dành dụm mua được những cuốn sách lý, hoá mơ ước từ lâu. Ban ngày, em đi bán hoa quả và thuốc lá, đêm đến em miệt mài đọc sách. Trong các ngăn tủ, những cuốn sách dày ngày một nhiều. 

Mùa xuân và mùa hạ đã qua, mùa đông sắp đến. Tủ sách của Tom ngày càng lớn và kiến thức của em ngày một rộng mở. Em rất tự hào do lao động cần mẫn của mình, đã mua được những cuốn sách tuyệt diệu như vậy. 

Bận quá, em chẳng còn thì giờ về nhà nữa. Em xin với bác Nelson, trưởng tàu số 7 cho em được ở lại trên tàu và đặt trong một góc toa "phòng thí nghiệm" nhỏ bé của em. Bác Nelson bằng lòng. 

Tom kiếm được ít đinh và một mảnh ván. Với một cái cưa và một chiếc búa, em đã tạo ra được "phòng thí nghiệm" trong góc toa mà bác Nelson đã cho em được tự ý sử dụng. Em đóng một cái hộp để đựng những "dụng cụ thí nghiệm". Trong "phòng thí nghiệm trên bánh xe lăn", trong tiếng rầm rầm và nhịp lắc lư của chiếc toa chở hàng, cậu thiếu niên say mê khoa học ấy đã quên tất cả, say sưa làm những thí nghiệm vào mọi lúc rỗi rãi hoặc ngốn ngấu đọc những cuốn sách lý, hoá mới nhất. Cậu không ngừng đọc sách, chẳng hề biết mệt mỏi. 

Một lần, nhân lúc tàu dừng lại ở ga Detroit, có một người ở Liên đoàn vận tải nhờ Tom đưa hộ một bức thư rất cần cho ông giám đốc Liên đoàn đang nghỉ phép ở quê, cách ga cậu ở độ hai mươi ki-lô-mét, và bằng bất cứ giá nào bức thư ấy phải đến tay ông giám đốc ngay trong đêm ấy. 

– Này đây, tôi biếu cậu mười lăm đô-la! 

Tom suy nghĩ một lát rồi bảo: 

– Ít quá ông ạ. Vì tôi cần một người nữa đi cùng tôi mới được. Ông trả cho hai mươi lăm đô-la mới đủ. 

– Được thôi, miễn là hoàn thành công việc. 

Tom cầm thư, nhận tiền rồi rủ một bạn quen lớn hơn em một chút, và cả hai lên đường. Khoảng tám rưỡi tối, các em xuống ga, rẽ vào đường làng. Trời mưa và tối. Chỉ có một ngọn đèn trong tay, các em dò dẫm bước. Đường dài và vắng... Lại phải xuyên qua một cánh rừng nhỏ. Trên đầu, cành cây đan chặt vào nhau, nhấp nhoáng ánh đèn tưởng như có một đàn rắn khổng lồ. Chốc chốc các em lại vấp phải những rễ cây nổi, hốc cây như những con quái vật đang há hốc mõm. Người bạn đường của Tom ướt như chuột lột. Câu ta run lập cập vì rét và sợ hãi. 

– Tom ơi, tớ không đi nữa đâu. Chân tớ rủn ra rồi. Tớ đang rét run lên đây. Thật là một đêm ghê gớm và tối như hũ nút!

– Thế làm thế nào bây giờ? 

– Chúng mình tìm gốc cây nào mà ẩn rồi đợi sáng hãy đi.

– Không được, Will ạ, chúng mình đã nhận đưa thư này ngay đêm nay cơ mà. 

– Nhưng, cậu ạ... tớ... 

– Thôi, không nói nữa. Đi thôi, nào! 

Các em lại đi. Đột nhiên đèn tắt. Chúng cứ bước thầm. Trời vẫn mưa, sấm chớp đùng đùng. Cả hai mệt bã người. Cuối cùng Tom đành nhượng bộ. Rùng mình, các em núp dưới gốc cây, có cảm giác như mình sẽ chết mất trong đêm mưa tối tăm ấy. 

– Will ơi, dù sao chúng ta cũng cứ phải đi. Bọn mình phải hoàn thành việc đã nhận. Không thể ngừng lại đâu. Nào, đi thôi!

Lại vấp, ngã nhiều lần. Cuối cùng, các em cũng tới được con đường mòn rẽ vào làng vừa khi trời bắt đầu rạng sáng. Bức thư đã trao được tận tay người nhận đúng lúc. 

Những đồng đô-la thật được việc. Một phần Tom mua nốt số dụng cụ thí nghiệm, một phần em mua sách lý, hóa. Ôi những cuốn sách quý giá! Em đọc chúng không phải chỉ bằng mắt mà bằng cả trí tuệ và tâm hồn cháy bỏng khát khao hiểu biết.