Bị đuổi
Trời gần tối thì thấy cô giáo đến. Cô Howard gầy gò, bao giờ cũng cau có và vận áo đen như một người đã đứng tuổi. Cha mẹ Tom mời cô vào căn phòng khách giản dị của mình. Vừa ngồi xuống, cô nói ngay:
– Tôi mang một tin không vui đến cho ông bà. Hội đồng nhà trường đã quyết định đuổi con trai ông bà ra khỏi trường.
Bà mẹ hốt hoảng:
– Thưa cô, vì sao ạ?
– Vì con trai ông bà là một phần tử nguy hiểm. Nó đã lôi kéo các học sinh khác không học bài, dạy chúng gõ bút chì lên bàn đánh morse, khiến cho tất cả học sinh trong lớp trở nên hư hỏng lừa dối cô giáo, chẳng chịu học hành; rồi lại còn xui nhau đủ thứ câu hỏi dớ dẩn nữa.
– Thưa cô, những câu hỏi như thế nào, cô có thể cho chúng tôi biết được không?
– Thí dụ như: "Sao người ta không giữ tiếng nói lại được?" hoặc "Hạt mưa làm bằng những chất gì?" v.v...
– Thế thì tốt quá! Trẻ con thì cái gì mà chúng chẳng tò mò muốn biết hả cô. Thế có nghĩa là cháu nó muốn được hiểu biết hơn đấy thôi, cô giáo ạ.
– Nhưng không được hỏi trong giờ học. Và, quan trọng hơn là ngày hôm nay em đã định đốt trường.
– Không phải đâu, cô giáo ạ! Cháu nó chỉ làm không thành công một thí nghiệm thôi...
– Ông bà tin thế ư? Tất cả mọi người đều nhìn thấy khói bốc um lên. Cả xe cứu hoả cũng đến...
– Có thể thế, nhưng có ai trông thấy ngọn lửa đâu? Cháu nó có đốt cháy gì đâu mà thực ra cũng không thể nào cháy được ạ. Tôi đã hỏi ông Lewis, ông ta bảo rằng việc sợ hãi không đâu ấy là do sự không biết gì của mấy người lớn chứ không phải ở lũ học trò.
– Sao, bà nói thế nào?
– Vâng... là vì acid mà hoà vào amoniac thì không sinh ra lửa mà chỉ sinh ra khói trắng thôi...
– Dù sao thì em Tom cũng không được học nữa...
– Chúng tôi sẽ khiếu nại...
– Tôi sẽ phản đối! - cô giáo Howard dằn từng tiếng.
– Thưa cô, tại sao ạ?
– Vì thằng con trai bà là một thằng bé loạn trí, một đứa học trò hư hỏng!
Người mẹ liền đứng bật dậy, khinh bỉ, bà nói thẳng vào mặt cô Howard:
– Không, chính cô mới loạn trí, vì cô đã không hiểu được học trò. Con tôi sẽ học được, nó sẽ trở thành người có ích.
– Ha! Ha! Ha!... Để "giữ" tiếng nói lại? Và nó, nó mà lại thành người được. Ha, ha...
Bà Edison cắt ngang tiếng cười mỉa mai của cô giáo:
– Con tôi cần một cô giáo tốt chứ không cần một người ngu ngốc như cô!
Cô Howard gào lên:
– Tôi, tôi mà ngu à? - rồi cô đứng phắt dậy bỏ về như chạy, vừa đi vừa làu bàu đe doạ.
Bà Edison quay sang chồng. Ông đã ngồi im chẳng nói gì trong suốt cuộc tranh luận gay gắt giữa vợ và cô giáo. Bà bảo ông:
– Sao mình không bảo vệ con lấy một lời?
– Mình nói thế không đủ rồi sao?
– Cô ấy bảo nó là loạn trí, mình có nghe thấy không?
– Tôi có nghe thấy. Nhưng rất tiếc, mình ạ, tất cả những ai biết thằng Tom đều bảo nó như thế.
– Vì chẳng ai hiểu nó cả. Đúng thế. Một ngày kia khi nó đã tiến xa, nó sẽ chẳng cần phải bận tâm đến những kẻ đó làm gì.
Ông Edison thở dài:
– Mong sao trời cho được như vậy.
Nấp ở một chỗ, Tom đã nghe thấy tất cả. Cậu buồn bã bỏ xuống phòng thí nghiệm ngồi đó giờ lâu, đầu gục trên hai cánh tay: "Tất cả đều bảo mình là kẻ loạn trí. Cả cha nữa. Chỉ có mẹ là bảo vệ mình..."
Sau khi mọi việc trong nhà đã tạm xong, bà Edison xếp vào cái khay nhỏ mấy thứ thức ăn định mang xuống nhà hầm cho Tom. Ông Edison bảo:
– Đừng có nhồi cho nó quá nhiều như thế.
– Thì cũng phải cho nó ăn chứ. - nói rồi bà mang xuống cho con.
Tom ôm lấy mẹ, hỏi:
– Cha con nói có lý phải không mẹ? Ngày mai khi chúng nó biết con bị đuổi, chúng nó sẽ cười con là một đứa loạn trí. Mẹ có tin là con loạn trí không?
– Không, con của mẹ ạ. Đừng bao giờ tin vào lời nói của người ta... Những người ấy xấu. Họ ganh tị đấy.
– Dù sao thì cha con cũng cho con là một thằng lang thang vô tích sự và ngớ ngẩn...
– Không, con ạ. Cha con chỉ buồn bực vì con bị đuổi ra khỏi trường thôi.
*
Ngày hôm sau, gia đình Tom nhận được một bức thư như sau:
Gửi ông Samuel Edison!
Thưa ông,
Trò Tom, con trai ông là một trò dốt, lười, hư và hỗn láo. Nếu còn giữ trò ấy lại trường e rằng tiếng thơm lâu nay nhà trường chúng tôi vẫn có vinh dự được mang sẽ bị tổn thương. Tốt nhất là ông nên cho trò ấy đi chăn lợn thì hơn vì chúng tôi thấy rằng trò ấy có học nữa sau này cũng không nên trò trống gì.
Hiệu trưởng trường tiểu học Port Huron
Howard
Thế là Tom bị đuổi ra khỏi trường và em đã nhớ suốt đời những lời nhục mạ của cô giáo. Bây giờ, ngày tháng đối với em thật nặng nề. Em sống giữa những trận đòn thường xuyên của cha và những lời chế giễu của bạn bè. Tuy thế lòng ham học của em vẫn không giảm sút. Trong căn hầm ẩm ướt vắng lặng, ngày ngày em vẫn một mình miệt mài đọc các sách lý hóa và dần dần, từng bước, em đã đi sâu vào môn khoa học đó.
Tom vốn là một cậu bé gan dạ và nhanh trí. Một việc bất ngờ xảy ra sau đây đã đưa cuộc đời em sang một bước ngoặt.
Như thường lệ, Tom và Tania thường đi chơi. Hai chị em hay đi trên hai đường ray nối liền Port Huron và tỉnh lỵ Detroit.
Tom bảo:
– Em định mắc một đường dây điện báo từ căn hầm chỗ em đến phòng chị ở trên gác, chị ạ.
– Để làm gì?
– Để hai chị em mình có gì bí mật thì nói cho nhau nghe chứ còn gì nữa.
– Bí mật à? Như chuyện gián điệp ấy à?
– Không. Như những điện báo viên ấy chứ. Nhưng em không biết họ làm những máy điện báo ấy ra sao. Hay là hai chị em mình ra xem những cái máy ấy đi. Ở phòng làm việc nhà ga ấy.
Cả hai chạy ra ga và đứng nhìn qua cửa sổ xem những chiếc máy điện báo đang gõ đều đều. Lúc đó có vợ một điện báo viên dắt đứa con trai nhỏ tên là Jimmy ra thăm chồng. Người chồng để máy, chạy ra đón vợ và con. Hai cha con chơi bóng với nhau. Máy điện báo bỏ đó. Tania bảo em:
– Em có dám đánh một bức điện đi Detroit không, hở Tom?
Tom kiêu hãnh bảo chị:
– Dám chứ!
Trong nháy mắt Tom đã luồn được vào trong phòng làm việc và bắt đầu gõ ma-nip. Bức điện như sau: "Port Huron bị dân da đỏ phục kích. Các đường phố tràn ngập máu lửa". Bức điện làm cho mọi người ở Detroit sợ hãi. Hốt hoảng, điện báo viên ở đó vội yêu cầu điện xác nhận lại tin trên lần thứ hai thật rõ ràng. Nhưng lúc này, điện báo viên của nhà ga đã trở về chỗ làm việc và nhìn thấy Tom lẻn ra. Ông ta hét lên:
– Chúng mày có cút ngay đi không, tao mà tóm được là nhừ xác!
Tom và Tania vội vàng lủi thật nhanh. Trong lúc đó, bé Jimmy đang chơi bóng. Bất ngờ quả bóng tuột khỏi tay bé và lăn nhanh vào giữa hai đường ray, vướng dây bóng vào một chiếc bu-lông trên tà vẹt. Đằng kia, một đoàn tàu đang lao vào ga. Bé Jimmy vẫn thản nhiên ngồi gỡ sợi dây. Tàu vẫn lao đến với tốc độ khá nhanh. Muộn mất rồi, không thể chạy đến kéo được bé ra kịp nữa. Phút quyết định đã đến. Tom chợt giật tay khỏi tay chị, lao ra nằm úp sấp lên em bé, ép chặt em xuống đất. Đoàn tàu lao nhanh phía trên hai em. Mọi người há mồm, đứng sững nhìn kinh hãi. Đoàn tàu qua rồi, Tom và bé Jimmy đứng lên vô sự, mặt mũi lấm đầy bụi than. Thấy con thoát nạn, cha của bé Jimmy đang nhủn người ra vì đau đớn bỗng sướng như điên. Ông ôm chặt Tom vào ngực không nói nên lời và băn khoăn không biết trả ơn Tom như thế nào. Sau khi đã hết lời cảm ơn em, ông muốn biếu em vài đô-la để mua quà. Nhưng Tom nhất định không nhận. Còn Tania thì nghiêm trang nói khẽ:
– Không, bác ạ, "người anh hùng" không bao giờ lại đi nhận tiền thưởng cả!
– Vậy, cháu phải cho bác biếu cháu cái gì chứ. Cháu nói đi, cháu thích cái gì nào?
Tom ngập ngừng yêu cầu:
– Bác cho cháu một ít dây điện, được không? Cháu đang cần... có thế thôi ạ.
– Bao nhiêu cũng có. Một cuộn nguyên nhé?
Tania ranh mãnh đáp thay em:
– Dạ, hai cũng được, bác ạ!
– Thì hai cuộn. Nhưng các cháu dùng dây điện làm gì?
– Chúng cháu định mắc một đường dây điện báo.
– Điện báo ư? Tuyệt! Chúc các cháu thành công nhé...
Tom ngập ngừng rồi quả quyết:
– Thưa bác, nếu quả thật bác muốn đền công cho cháu thì...
– Thì sao nào, cứ nói đi cháu?
– ... Bác dạy cháu nghề của bác. Cháu cũng biết chút ít, nhưng...
– Được, thế là xong nhé. Bác vui lòng nhận. Vậy cứ buổi chiều, khi bác ít việc, cháu ra đây bác sẽ dạy cháu nghề điện báo.
Sung sướng, hai chị em khoác hai cuộn dây ra về. Từ đấy, chiều chiều Tom ra ga học nghề điện báo. Chỉ trong một thời gian ngắn, cậu bé học nghề ấy đã vượt thầy. Em đã làm được cả một máy điện báo xinh xinh, dùng được, toàn bằng ống bơ và hộp sắt.
Đó là sáng chế đầu tiên của cậu bé thiên tài, cậu bé chỉ ít năm sau đã làm xôn xao dư luận về nhiều sáng kiến, phát minh của mình.
Ít lâu sau, Tom quyết định xây dựng một "đài điện báo" riêng. Em bảo Michael Oates, bạn cùng thí nghiệm trước đây với em:
– Này cậu ạ, chúng mình sẽ đánh điện cho nhau nhé?
– Nhưng làm thế nào hở Tom?
Cùng với sự "cộng tác" của Michael, "Đài điện báo Edison" đã được thành lập. Đường dây nối liền từ căn hầm nhà có "phòng thí nghiệm" của Tom đến ngôi nhà của người bạn thân. Không đủ vật liệu, em đã dùng nhiều thứ khác để thay thế, như lấy chai lọ làm vật cách điện, lấy những vòng đồng làm ma-níp, v.v... Các bức điện cứ thi nhau mà chuyển từ căn hầm đến nhà người bạn và ngược lại. Bọn trẻ rất vui, chúng say mê với trò chơi mới. Riêng ông Samuel, người cha khắc khổ ấy, bực mình lắm. Thế nghĩa là thằng con trai khó dạy của ông vẫn tiếp tục bày ra những trò tinh quái và coi thường những lời dạy bảo của ông.