Ghi 1954 1960

"Ghi trở nên một hình phạt."

4/1

Cuộc họp biên chế

Sống bằng gì? Gia đình Tú Mỡ nghề làm đũa son. Làm mất 10 K son, mậu dịch chỉ cho 1 K! [...] Tại làm sao nguôi ta sợ bị biên chế sẽ không thể sống đuợc? Một cái crise kinh tế, crise làm sao? Bao giờ, và vói điều kiện nào thì hết?

Biên chế là một việc, nếu làm đuợc tốt nhất, cũng vẫn ít nhiều hại chính trị. Vậy mà ta vân phải làm. Tức là cùng bất đắc dĩ lắm.

Nhũng nguời chắc bụng không bị biên chế

Họ ủng hộ biên chế. Vói cái hy vọng một sự tăng luong ở tuong lai! Nhung cái sự ủng hộ chỉ biểu lộ, mạnh nhất là: không nêu khó khăn! Không thấy cãi vã tay co, với những nguời nêu nhiều khó khăn.

Quang Dũng mặt đỏ, (một thứ tức giận nén lại), vẫn cái giọng xỏ dễ thuong, cái lối pha trò bằng cách giả ngô giả ngọng để mà lật tẩy những cái nét khôi hài có thực, trong cuộc sống. "Chúng ta chẳng cần thảo luận câu hỏi: 'đã đến lúc cần biên chế hay chua'. Vì rằng, nếu chua đến lúc thì trên đã chẳng đề ra việc ấy! Mà bốn xung quanh nguời ta đã học cả rồi!" Mọi nguôi cuòi, QD không cuòi, còn tỏ vẻ hơi ngạc nhiên, không hiểu tại sao hội nghị lại cuời? QDũng phát biểu nhiều lần. Anh đề nghị "bớt nhũng tiệc tùng parade đi. Vì mỗi lần tốn đến 'vài vạn'!" Không hiêù nói vài vạn, là nói lõm, hay nói thực? Hay vì anh chàng cho vài vạn là chuyện to rồi?

Kim Lân hăng hái đem triềng cái thực tế xã hội ra. Nghề dệt làng Bưởi sập xì sập xò. Tôi muốn về, song lấy chi sống? Ruộng đất chia rồi, dù có ruộng, có biết nghề đâu? Làm gì, nếu mai "được" biên chế?

Tế Hanh quay sang hỏi mình: "Bây giờ trong các ngành, ngành gì sống nhất?" THanh tự trả lòi: dịch. Mình đáp: ai cũng quay vào dịch cả à? THanh nói: hoạ sống. (Chắc nghĩ đến Văn Giáo chăng?) Mình lắc. THanh nói: nhạc sống. Mình cũng lắc, nghĩ tới Văn Cao, TPhác, Đặng Đình Hung! THanh nói: cải lương sống, mi ạ! Mình nói: cải lương có Bửu Tiến sống rồi!

Tan họp QDũng ghé tai mình: cậu ngồi buồn quá. Mình chợt nhận thấy nhận xét ấy không oan, cũng không ức.

Mình thấy cả mình, cả mọi người đều bé hơn tình thế. Cả lãnh đạo cũng không thê’ gọi là lớn hơn thế cuộc. Tất cả, hình như, đều đã tán thành chủ trương biên chế.

5/1

Đánh đấm chủ nghĩa

Toàn bộ hoạt động Hội Nhà văn bị đánh. Tờ báo thì có cái chuyện, cái gì Toàn 1 viết một bài hách dịch và dốt kiểm 10 số báo Văn, đăng ở báo Nhân dân. Nguyên Hồng, Nguyễn Tuân, Tô Hoài đáp lại cái gì Toàn đó, vói các thứ chữ nghĩa xỏ xiên một cách lịch sự, thế là liền mắc cái tội "đánh báo Đảng"! Đó là từ dạo tháng 10, năm 57 đã quá cố.

Tiếp đó, một mặt trên các tờ báo, người ta thấy NgTuân bị đánh, vì các thứ tựa, vì vài cái tùy bút Phở, Cây, và sách in lại Vang bóng một thời, những cái đó liên can ít nhiều vói nhà xuất bản HNV, nên chi, nó cũng bị đánh kèm vào một trận!... Mặt khác, nghe rục rịch những cái chuyện đánh hữu phái, nghe đâu, có Văn Cao đuợc chọn làm "điểm". Có thực có cái sự chuẩn bị ấy không? Hay chỉ là một thứ panique? Nếu là panỉque thì, tại sao lại có thể có cái thứ panicịỉic. khốn đốn thế, nó lạc vào cuộc đòi tốt đẹp của chúng ta?

Nhung rồi, chẳng xảy ra cái sự khốn ấy. Duy chỉ có hết Tuân lại Tuỏng, lại báo Văn, lại nhà xuất bản HNV, cứ bêu cái mặt ra, cho bọn phê bình ùa nhau mọc lên, xô tới à à, roi vọt không tiếc... Có lúc nguời ta đã phải muốn kêu to lên: Đảng oi, Đảng có biết cái tình cảnh văn chuông sỉ nhục thế này không?

Tôi thấy lạ: ngủ một đêm dậy, đã thấy xuất hiện từ cái lỗ nào ra, thêm một ít vị phê bình... Không biết béo bở gì, sao họ cứ nhu tranh nhau cái chiếu nhất về ngu si và vu khống. Tôi thấy lạ: phê bình sao lại có nghĩa là bói lông ra, quệt nhọ lên, rồi vu cho là có vết!

Dù sao, sự vu khống cũng đã có hiệu quả (nguời ta tự an ủi: hiệu quả tạm bợ!) Bấy giờ, đã dựng lên cái tiếng rằng Hội Nhà văn xấu. Có nguời nghi, nó xấu vì nó bị lũng đoạn! Bải những thứ nguời hay những thứ tu tuởng nào đó. Có kẻ đi tìm cái thứ đích danh thủ phạm ấy.

Song, nghe đâu không tìm ra. Bởi lẽ nó không có. Vậy thì nguôi ta không chịu hẫng. Hoá ra, ông Tô Hoài bị kiểm thảo! Ông THoài là cốt cán cũ của lãnh đạo, đã lặn lội đầu sông cuối bãi đánh dẹp cái loạn Giai phẩm với Nhân văn 2 , sau đó đuợc tín cẩn, cho làm bí thơ Đảng đoàn HNVăn, kiêm giám đốc nhà xuất bản HNV, ông thuòng khuyên bọn "bất mãn": có gì mà cứ kêu lãnh đạo vội; thì hãy cứ viết đi, đã ai làm gì phải vội kêu? Tóm lại, ông là một người lãnh đạo đã cho là tốt trong thòi gian ông có làm những cái việc đã kể kia, có thể là việc tốt, hay xấu, cũng còn phải bàn, song, đó là việc vừa ý lãnh đạo! Rồi, từ khi có quyền to, ông ta lại nhỡ ra mếch lòng người to hon. Đâu như ông Huy Cận, ông Nguyễn Đình Thi... Thế thì tội chết rồi còn gì. Ai lại trước mặt thủ tướng mà ông THoài lại to gan, dám chửi ông NĐThi là "trẻ con, học sinh, chưa biết gì!" Rồi lại còn cứ nói sau đó rằng: "một tôi, một NĐThi phải dở!" Giá, ngày xưa, ông THoài sẽ bị mất chức, với ông NĐThi ấy chứ choi à! May là ngày nay, ông THoài phải cảm on xã hội mới, là phải, chỉ bị kiểm thảo suông mà thôi.

Tôi là người ngoại cuộc, lại xa các cấp (là noi hay phát ra các thứ chủ trương...), tôi chẳng thể hiêù ra sao cả. Có chép, chỉ là chép theo dư luận, chứ biết đâu các thứ ngõ ngách của câu chuyện.

Tôi chỉ thấy là: đã qua nhiều sự đánh, sự đâm, sự bấu chí, sự bom phồng, sự mưu mẹo... ở trong văn học! À, ở trong hậu trường kín đáo của văn học, đê’ cho ngoài kia, trên sân khấu văn thơ, chẳng có ai diễn được một cái trò tác phẩm nào khâm khớ cả.

Ôi chao! Đảng! Xưa nay Đáng đã nổi tiếng là lãnh đạo tài tình và nhân đạo, Đáng có biết cái tình cảnh này chăng? Nếu biết, thì sao Đảng không tìm ra một cách lãnh đạo văn học nào, cho nó tài tình và nhân đạo, thay thế cho cái cách lãnh đạo bằng lối ục, thụi, cấu véo này!

Nuốt đờm

Ban sớm, co quan xúm nhau đọc bài Bửu Tiến chê vở Topaze của M. Pagnol. Có nguôi nói, vì hắn vớ đuợc một câu ông Hoàng Văn Hoan nói bâng quo đâu nhu đại ý là: Vở Topazc là vở đầu hàng đồng tiền!

KLân tự dung kể một đoạn Tây du. Đức Phật khạc đòm, Đại Thánh vớ lấy, ăn hết đống đòm là thành phép! Đó, muốn có phép thì phải luyện cách đó... Tuy anh không nói gì nữa, mọi nguôi đều tức khắc hiểu rằng, BTiến đã trở nên "một chiến sĩ cách mạng", chính vì bí quyết nuốt đòm kia.

6/1

Một nhà lãnh đạo văn nghệ

Nguôi ta chán ông ta, hay không, cứ nghe một chuyện nhỏ này.

KLân vói Nhu Mai đi qua nhà. NĐThi gọi vào, dáng điệu hết sức niềm nở, mắt mũi mồm (có râu) đều cuòi rất hồn nhiên, rất gạ khách, kèm theo một sự vồn vã của tay chân thật đặc biệt là Tây, mà lại là Tây con, riêng của ông Thi... Quên chua nói, KLân với Nhu Mai vốn dĩ là những nguôi đúng mực, vả lại không có thù cá nhân gì vói ông Thi, co hồ truớc kia lại còn quý trọng, và phục ông ấy về cái món học rộng, món nghiên cứu triết học, Nít Kăng 3 , với lị đầu óc mới "thơ không vần" gì đó...

Bây giờ, họ ngồi với nhau, trong buồng ông Thi, cả ba trầm ngâm, tu lự hay không tu lự gì sốt, có cái họ không nói với nhau đuợc câu gì cho nó có chuyện cả. Im lặng... rồi vài lòi nhạt nhẽo... rồi lại im lặng. Cứ vậy hồi lâu.

- Các cậu uống nuớc đi, ông Thi rót hai chén nuớc.

Cũng chẳng ai uống.

Im lặng kéo dài, khó chịu nhu mọi thứ kéo dài.

Mãi sau, KLân nói một câu cho đỡ nhạt, không ngờ không khí lại bị nhạt hơn, rằng: - Này, Sông Lô của cậu in xong rồi đấy biết chua?

Ông Thi biết chuyện đó rồi.

Thế là họ đi ra. Ông Thi tiễn tận cửa, nói pha trò một câu: "Các ông không uống, bỏ phí của mình hai chén nuớc." Câu ấy có thể coi nhu một sự kết luận, nó làm sao ấy, của cái cảnh làm sao ấy đã xảy ra.

Cải luong

Huy Phuơng kể:

Huy Phuơng vừa đi thực tế về, vậy tức là anh có thể coi nhu mình có một cái gì hãnh diện vói anh em, gần nhu một cái huân chuông. Phải chăng vậy, nên câu chuyện nào, anh cũng phải xen vào nhũng câu, tựa hồ: "Chuyến đi vừa rồi, mình có gặp...", hoặc "lúc mình tói Vinh..." v.v... rồi anh mới kê’ tiếp một câu chuyện gì đó, có thể nó không phải đã thu lượm chính trong chuyến đi ấy.

Vậy thì, theo lời anh, ở Vinh, anh đã được đi xem cải lương.

Cái tích Lưu Bình Dương Lễ, người ta cải đi thành một sự tố khổ "chế độ đa thê". Người ta ấy lại là một nghệ sĩ khá có kinh nghiệm, tức là, anh Hà Khang đã phạm cái tội ác ấy. Anh ta bắt nàng Châu Long phải là một nạn nhân của chính sách đa thê, thoát đi không được, lại lộn về, chịu cái số phận vợ ba hẩm hiu, người chông đanh ác ấy, tức thị là Dương Lễ.

Một chuyện khác, không phải chuyện cải biên nữa, mà lại là một sự sáng tạo của cải lương. Một vở đưa một cô tiêu thơ, đi vào quần chúng, vì cô đã chán cảnh phú quý, chán thành phần mình! Thế, do sự chân thành cải tạo ấy, nàng mới gặp một hàn sĩ, cũng là người đã chán sách vở phong kiến, quay về lao động, trở nên một nhân dân xuất sắc. Tất nhiên, hai cái tư tưởng ấy gần nhau, sinh ra một mối tình. Tất cả, để "nói lên" sự căm thù phong kiến và sự lao động cải tạo.

Có một cảnh đáng ghi lại. Là cảnh cô thị tì thủ trong người một cái tặng vật của người hàn sĩ, đem về cho công nương: - Cô nương oi! Cô có biết hàn sĩ tặng gì không?

-Ta làm sao mà biết được? Con ranh?

Huy Phương quay hỏi tôi:

- Mày có biết tặng gì không?

Tôi đâm dại, đi trả lòi là:

- Củ sắn chắc!

Huy Phương lắc đầu: "không phải". Cô thị tì giở bọc ra: "ba bắp ngô". Tức thì, công nương vồ lấy, không đưa lên mồm ăn vì nó còn sống sượng, bèn ngắm nghía, soi lên soi xuống, khác gì soi vết ngọc, vẻ mặt hân hỉ khôn tả xiết... Khi đó, tiếng nhị bèn oè, thị tì cất giọng xàng xê:

Ba bắp ngô - làm cô - sung sướng[

Sung sướng! - Sungsướngl

Các cấp lãnh đạo có mặt đó bèn vỗ tay phá lên (vỗ tay cũng là một cách lãnh đạo)... Cả rạp bèn vỗ tay.

Huy Phương kết luận giọng bi: chết quần chúng vì nhũng cái trò văn nghệ kiêù ấy.

Tôi dĩ nhiên là không tán thành cái kết luận và tinh thân kết luận ấy.

Tôi bảo: - "Thời nào, ngành văn nghệ nào chẳng có những cái cặn bã! Không thể nhìn vào đó mà làm việc được! Không thể nhìn vào đó! Không thể..."

Tôi im bặt. Vì chợt thấy mình dại! Không khéo, có ai đã ghi lời tôi nói buột ra ấy, chưa chừng!

7/1

Hàng rong

(TPhác kê)

Tiểu thương hình như nằm trong cái kếhoạch phát quang thành thị. Các hàng rong bị thuế nặng. Gấp ba không ít. Bèn phải xin ngồi vào chợ, tuy bán chác ế hơn, song lại nhẹ thuế. Không phải bất cứ ai vào chợ cũng sẽ sống được, không đến nỗi vỡ vốn mà đi. Không phải bất cú’ ai cũng vào chợ được cả. Bỏi lẽ, chợ có hạn thôi. Vậy, sẽ dôi ra một số... Họ phải kiếm cách sống nào đó, toé về quê, hay đi các noi nào đó, khẩn hoang chẳng hạn...

Thành phố sẽ có vẻ "mỹ quan" hon. May cho ai không phải hàng rong dịp này.

Đó là một hiện tuọng mới về kinh tế.

Làm thế nào giải quyết nan thất nghiệp?

Ví thử, một cán bộ bị biên chế, thì đi đâu, làm gì?

Về quê u? Không phải ai cũng có quê. Ối ngu’ời sinh ở thành thị. Dù có quê, ruộng đã chia rồi. Còn ít đất chó ía, ruộng thùng hay bãi hoang, về gậm đuợc ư? Cũng có nguôi gậm đuợc, e rằng số ấy không phải số đông.

Ớ thành thị? Tiểu công nghệ nay làm mai vỡ. Một gáng hàng rong để mà đua ganh với các gánh hàng rong đã đang chết dở, không xuôi! Chua kể, còn sẽ ối gánh hàng rong sẽ mọc thêm, bề bộn vỉa hè. Xích lô, ba gác u? Khó xin đăng ký lắm. Còn nhà máy? Ôi, nhà máy lại là máy tối tân, dùng tới rất ít công nhân. Một con cá lội, không phải trăm, mà lại ngàn nguôi buông câu. Đến nhu kỹ su, cũng ngõ ngàng máy mới, phải học lại, nhu một trò nhỏ.

Bây giờ, chính người ta đều mong, có một chân nào đó, ở một nhà máy nào đó! Nghe đâu, máy tự động nó tranh chỗ sống của nguôi.

Khẩn hoang? Chính phủ có hô một tiếng, ắt có vạn người theo, không phải ít. Song, chưa thấy chính phủ hô cái tiếng hô chờ đợi ấy.

8/1

Hoàng Châu Ký

HChâu Ký là một người nổi danh về môn nịnh. Tôi chưa được biết cái mặt anh ta, giơ ra cái vẻ gì, nhung đã nghe đại danh anh, là nịnh đến đê mạt; thì nịnh đã là đê mạt rồi, đằng này lại nịnh đến đê mạt, tức thị phải ghê gớm lắm. Song, hôm qua nghe TH 4 nói, không, anh ấy cũng đã có ĩân dám phê bình Đảng, trong một cuộc họp nào đấy. Lấy làm lạ, tôi mới hỏi TH. THoài nhếch cái mép, một tay tựa và xoa khẽ cái trán hói, kể đại khái rằng, lời HChKý phê bình Đảng khá kỳ quặc, đại để như sau:

- Tôi phê bình Đảng. Xưa nay Đảng lãnh đạo văn nghệ, cứ hay chú ý đến nhũng người, có tên tuổi, có tác phẩm. Còn một loại người khác, tuy không có tác phẩm, song họ trung thành, thì Đảng lại ít chú ý!...

THoài kết: "Sao nó lại có thể mở mồm mà nói nhũng cái câu như thế?"

Lũng đoan

VCao đi họp Đảng đoàn Hội Liên hiệp, nghe phổ biến nhận định Trung ương về văn nghệ. Đảng đoàn bốn người: NĐThi, Nguyễn Văn Bổng,VCao, NgTuân. Dự thêm: Hoàng Trung Thông, Huyền Kiêu. Có bốn nguôi mà dư luận, ý kiến phân đôi. Hai người thông. Hai người thắc mắc, đề nghị Đảng kiểm tra tình hình văn học.

Đâu như, theo sự truyền đạt không biết có xuyên tạc hay không của ông Thi, thì Hội Nhà văn hữu khuynh, căn do ở chỗ nó bị lũng đoạn.

Tin chạy sì sầm xung quanh rất ghê gớm. Rằng báo Văn là một cái rớt của Nhân văn; rằng nhà xuất bản HNvăn bị lái; rằng Câu Lạc bộ thành noi hoạt động của bọn Nhân văn\ Tóm lại, bọn Nhân văn ấy, lọt vào tổ chức HNvăn, chúng ra tay chèo lái một cách "tinh vi, không nắm đượcl" Lũng đoạn tinh vi?

Hoàng Cầm vói Trần Lê Văn ở nhà xuất bản, QDũng, Thanh Châu ở báo Văn, Trần Dần, Lê Đại Thanh ở Ban Nghiên cứu Sáng tác, Lê Đạt ở đối ngoại 5 ... Kể tên ra cũng đã đủ sợ. Nhưng hãy cứ hỏi ông THoài phụ trách NXB, ông NgHồng phụ trách báo Văn, ông Nguyễn Xuân Sanh phụ trách đối ngoại, còn NCST 6 thì hỏi cả ông THoài lẫn ông NXSanh!

Sự thực ra, bọn Nhân văn ấy, non năm nay, họ đã theo một cái chính sách gì? Có thể tóm chính sách họ là: sợ, cầu an, cố đi gần lãnh đạo, dao động, chán nản...

Nghĩa là chính sách của những người bị hiêù lầm, thậm chí bị trù oan.

Hãy xem lại những vụ nổ ra trong năm 57! Ai lũng đoạn tinh vi? Vụ chống cái gì Toàn, báo Học tập, là do cái gì Toàn và báo Học tập ném hòn đất ra, tức thì NgHồng, THoài, NgTuân tức mình ném hòn chì lại. Trong vụ ấy lẽ phải không ở bên cái gì Toàn.

Các thứ vụ Những ngày chủ nhật 7 , Thao thức, Ông lão hàng xóm 8 , Tiêu sơn tráng sĩ 9 , rồi Vang bóng một thời, Sê-cô'p 10 v.v... thì in là do ông THoài chủ trưong. Còn thảo luận Câu Lạc bộ thì do ở chỗ, ở trên Liên hiệp Hội ném một hòn đá quá nặng xuống đầu các tác giả và đầu quần chúng nghệ sĩ, tức thì các tác giả và quần chúng nghệ sĩ họ phân nộ lên, lấy ngay đá ấy, ném vào đầu LHHỘi!

Đó, câu lạc bộ là thế. Quần chúng sáng tạo nổi giận, chống các ông quan liêu improductifs hay semi-productifs. Đó là cuộc đấu tranh giữa lực luọng tâh bộ, chống bọn bảo thủ. Tóm lại các vụ có vậy thôi. Một ngón tay Nhân văn cũng không có! Non năm nay họ đã nằm ẹp cả xuống, vắt tay lên trán, suy nghĩ nhu các nhà hiền triết cả rồi. Họ còn cái khao khát chiến thắng cúa những người tiến bộ nữa đâu? Nói đúng ra, họ vẫn mong sự tiến bộ sẽ thắng. Song họ mong nó sẽ thắng bằng một cách ích kỷ, tức là, bằng bàn tay thúc đẩy của người khác, hon là bàn tay họ. Vậy đỡ nguy hiểm hon. Vả lại, họ tự coi họ bất lực, ngay mỗi việc chống đõ những miếng cắn của thành kiến vẫn liên tiếp cắn họ vô cớ, họ cũng đã thấy bất lực, nên chi đành thúc thủ, nằm ì ra, cho cắn chán đi ắt thì phải thôi!

Tóm lại, cái lực lượng Nhân văn quý báu và ghê gớm kia, họ đang tranh nhau đi vào con đường cầu an... Giá lãnh đạo thuyết phục, họ sẽ có cơ giác ngộ, trở nên con nhà nết na nữa cũng nên. Đằng này lãnh đạo cứ cái chính sách ục, thụi vô lý mãi! Họ càng tủi thân và thất vọng. Tất nhiên, người ta phải chạy núp, cũng chẳng phải chạy đi đâu, chỉ là chạy núp vào toà lâu đài cầu an chủ nghĩa! Tôi biết họ chỉ mong nhất một điều, là mong "Thánh đế hồi tâm!" Nhung, hình như Thánh đế bị bọn quan hoạn lừa phỉnh. Chúng cứ bom to, cứ thần thánh hoá bọn NV trần tục ấy. Hoá ra, họ tự dung bị sùng bái cá nhân! Họ tự dung hoá ra đã làm được ối việc, thực họ không làm. Hoá ra, công trạng của cả một làng văn đông đảo lại đem quy hết cả vào cho họ. Úi chao! Sự hình thành của tệ sùng bái cá nhân!

Vậy, nếu nói lũng đoạn, thì chính là bọn quan hoạn đó! Bơm to, vu cáo, ton hót, lừa trên, dối dưới, các thứ thủ đoạn, tinh vi thì không tinh vi gì đâu. Song không hiểu sao con mắt Đảng, mắt to thế mà chưa nhìn thấu chuyện?

Thế nào là thành kiến?

Thành kiến là chất độc của nhũng cái đầu óc không biết suy nghĩ, hoặc những cái đầu óc u mê hoặc điên rồ, thậm chí hiêìn ác nữa.

Ví thử lấy tôi làm giả dụ.

Người ta thành kiến vói tôi. Người ta bao gồm: nhũng người lãnh đạo cầm cân nảy mực, nhũng người thừa hành, những kẻ thù vô lý không biết tôi thực là người thế nào, song họ biết là lãnh đạo ghét tôi, tóc thì họ cũng ghét theo ngay!

Khi tôi làm được cái gì, được cho là hay (như Cách mạng tháng Tám 11 chẳng hạn), thì người ta faỉre silence. Thực chất là dìm.

Khi mắc lỗi, sẽ bị đưa lên thành tội.

Khi không làm gì, thì gọi là nằm im.

Khi phê bình một cái gì, bèn gọi là đả kích.

Khi ca ngại, bèn gọi là giả vờ, với lị chiêu bài... Khi nói, bèn bảo nói. Im, bảo im! Mọi sự đi đứng, tới lui đều thành tội cả.

Thế, non năm nay, tôi bèn xoay ra cái chính sách mũ ni che tai. Thây kệ sự đời... Cứ chui vào một cái lỗ, làm việc vói một cái hình ảnh Đảng Cộng sản đẹp để nó nuôi nâhg sức lực cho tôi. Còn mấy cái ông đảng viên, vỗ ngực Đảng kia, tôi xin kiếu. Tôi tin sự làm việc của tôi sẽ cãi cho tôi, trước Đảng, trước một tưong lai nào đó sớm chày.

Ấy vậy, mà bây giờ, có kẻ nào đó, lại đặt để ra những tiếng lũng đoạn tinh vi. Mà lại "không nắm được" nữa cơ chứ! Sao vậy?

Thì đã nắm đâu mà bảo không nắm được? Lạ, hỏi có cái gì nữa mà nắm, hèn chi không nắm được là phải!

Thì ra thành kiến vói vu khống nếu không phải là một, thì cũng chẳng cách nhau mấy ly mấy leo.

10/1

Toyazc

Marcel Pagnol

Phải nói ngay rằng tôi thích vở ấy. Vì nó đánh tư bản, mà lại có thể lôi kéo được sự đồng tình của những người khó tính nhất.

Ấy vậy mà hôm nọ thấy một bài báo Nhân dân, ký BTiến 12 , lại chê. Nhưng cũng chì tới mức nói "nên cảnh giác với Topaze".

Tưởng đã xong!

Sớm nay, lại một ngôi sao ngu dốt nữa xuất hiện, ông Giang Minh! Bài này gớm hon. Nói Topaze là một sự đầu hàng kim tiền! Lại là giới văn học đầu hàng đồng tiền! Không những thế, lại còn có cạm bẫy ngầm, ám chỉ Kháng chiến! Chả là Topaze, mà phóng tác đổi ra là thày Tú, có nói với anh bạn giáo Hy đại khái: "sao mười năm anh cần cù mà không có xe đạp? Vì chúng nó (tư bản) đã cưóp của anh rồi đó!" Ấy, tiếng chửi tư bản khéo như vậy! Mà ông Giang Minh lại bảo rằng: Ám chỉ ai? Kháng chiến mười năm chưa có xe đạp là dĩ nhiên, bây giờ đất nước chia cắt, khó khăn, thì sao lại chửi?

Kỳ chưa? Sao lại Kháng chiến?

Thật là kỷ lục về vu khống?

Tôi đang hoang mang trước bài phê bình quái lạ đó, không hiểu sao cái đầu óc con người ta lại có được những sự tầm bậy vô lý vậy, thì bỗng T.A. cho biết thêm một tin buồn. Rằng khán giả đã vào đông đủ rồi, bỗng tự dưng nhà hát lớn tắt đèn! Quái, hỏi ra mới bảo là: đội kịch còn thiếu 12 vạn nên phải tắt điện. Dĩ nhiên, đội kịch cáu lắm. Diễn viên có anh định manh động, ra nói vói khán giả, và xin lỗi. Nhưng sau, ông bầu đành véo giật vội lấy 12 vạn, đem nộp, tức thì ánh sáng lại bừng lên!

Tôi nghe, buồn chán ngấy. Sao lại thế được nhỉ?

May sao, có tờ Humanité, lật xem bất ngờ thấy cái tin: Vở kịch Topaze được diễn tại Moscou!

Tất nhiên, Moscou không phải Hà Nội. Nhưng có cái gì khác giữa hai kinh thành đó, đến nỗi một bên đề cao, một bên phỉ nhổ, cũng chỉ một vở Topaze

Văn Giáo

Ôi chao! Sự đòi chẳng dại nào giống dại nào! Tôi lại đã có cái dại đi viết cảm tưởng về Triển lãm 54, cho VGiáo Thực ra không viết cũng không được. Một vì VG là người như thế nào, ai còn lạ, hắn nóng vô tả, không viết nó chửi cho, mà hắn lại cứ đến nhà tôi, dăm lần bảy lượt. Thúc giục nèo kéo, ai đừng được? Mà hắn lại còn chỉ vạch cả nội dung cho tôi nữa chứ.

Hai vì tôi sợ lãnh đạo. Lãnh đạo chả đang đề cao triển lãm ấy, nào quay phim hoạ sĩ VGiáo, người họa sĩ thứ hai trong phe ta được quay phim, sau Tề Bạch Thạch, theo lời Văn Giáo tự khoe! Nào cho tiền tổ chức triển lãm, nào mua tranh (tiếng đồn là mua tới chục triệu đồng không ít)! Nào cho đi chữa bệnh già, theo VGiáo khoe, hắn là nguôi thứ hai (sau Hoàng Quốc Việt) được tiêm cái phưong pháp nô-vô-ca-xin này, nó sẽ làm mất mọi đường nhăn trên mặt, nó sẽ cải lão hoàn đồng, tóc bạc chuyển về đen! Vân vân, nhiều cái thứ đề cao khác nữa. Theo dư luận, và theo VGiáo nữa, thì lãnh đạo đề cao triển lãm này, là đề cao một đường lối sáng tác trong hội hoạ, nó hiện thực xã hội chủ nghĩa nhất! Ai ai cũng phải viết cảm tưởng cả. Tôi lo, nếu không viết, ắt là tôi phạm cái tội không tán thành đường lối hiện thực của VGiáo, mà lãnh đạo đưa lên làm kiểu mẫu đó. Tức là, chỉ vì một hành động không viết cảm tưởng, có thể bị coi là một hành động chống đối về chính trị, thì bỏ sừ cái thân thằng TDần này!

Ẩy vậy, thì viết.

Tóm tắt nội dung: Tôi nói con đường VGiáo đi là đúng. Đường ấy gồm, một, bảo vệ chính sách Đảng, đến mức bất sợ một cán bộ, một cấp nào làm sai chính sách mà không phản đối. Hai, đi vào quần chúng mà vẽ. VGiáo đã làm thế, là đúng. Tôi cũng nói cả khuyết điểm về cá tính VGiáo, bồng bột, nóng nảy, điên rồ, song tôi nói: không nên xét nét những sự ấy. Sau rốt, tôi lại cũng nói, VGiáo không nên đình lại ở sự thành công này, cần phải tiếp tục học hỏi, làm việc, v.v... Tóm lại, tôi viết chính trị lắm. Viết xong thì an tâm, mình đã cư xử thật là tốt, đối bạn, và đối lãnh đạo. Quả nhiên!

VGiáo khen tôi, rằng chỉ có hai cái cảm tưởng, một của tôi, một của Nguyễn Chí Thanh là có giá trị, còn ra vứt đi tuốt. Tôi cũng hiêù vì sao như thế!... Liền đó, VGiáo dùng cái cảm tưởng của tôi đi phô trưong, ép VCao, ép Dưong Bích Liên, ép vân vân, ép nhiều nguôi phải "noi gương TDần mà viết lại". Đâu hắn ta lại còn chửi những nguôi viết chung chung một vài câu qua loa cho đã tội nhu Hoài Thanh chẳng hạn! Khổ chua? Hoá ra VCao, DBLiên gặp tôi đều trách, vì tôi viết cho VGiáo, nên họ bị khổ sở quá đỗi. Chết tôi chua? Song tôi ngẫm cũng chua quan trọng lắm. Đã quên đi rồi. Thì... bỗng dung...

Sớm hôm nay VGiáo đến Hội Nhà văn, thấy tôi, bèn chộp lấy, lôi ra một chỗ:

- Hì! hì!... Tao kể cho mày nghe một chuyện. Tiên su chúng nó... Hôm nọ tao có viết một cái thu dài, phê bình Tố Hữu, ngoài đề "tuyệt đối không ai đuợc bóc", trừ đồng chí THữu. Hừ! Mẹ chúng nó!... Tao phê bình. Mày chỉ cần biết thế thôi...

- Đến thế, tao cũng chả cần biết! Biết làm gì! Ha!

- Nguyên để tao nói... Sau đó, mày có biết không? Muòi lăm hôm sau, THữu ủy nhiệm cho thằng Thi gặp tao. ừm!... Mẹ nó! Nó phê bình tao, nó chả giữ cái cảm tuông mày viết cho tao mà, nó bảo, mẹ nó, là tao bị Nhân văn nó bom. Cụ thể là mày thổi tao... ừm!...

- Tao thổi mày, nếu có, thì có bằng lãnh đạo thổi không? Tôi nói vậy, bụng lo ngay ngáy, ôi chao tai vạ tày đình, nhận định của ông Thi co mà.

- Mẹ nó! Thế... Tao mới cho một hồi. Hì! Hì! "Này tao bảo cho mày biết", tao trỏ ngón tay vào mặt nó (và VGiáo trỏ ngay ngón tay bằng khẩu súng lục vào mặt tôi) "Thi này! Tao bảo cho mày biết, chẳng Nhân văn nào bom tao... Tao chì bị ảnh hưởng Đại hội thứ 20 13 thôi! Trước Đại hội, ngay từ 49, tao đã chửi THữu là phát xít nhé! Thi! Mày có biết không? Tao lại chửi cả bọn chúng mày là bọn bồi bút! Biết không! Thi?..." Hì! Hì! Mẹ nó. Anh mày mói đuỗn bố nó mặt ra. Hì! Hì! VGiáo bưng miệng, cúi cái thân thước tám cười ngặt nghẽo. Mẹ nó. Choi vào!...

Tôi không nói gì. Vì còn bận lo cái nhận định của ông Thi, như thê’ là tôi đại diện cho nhóm Nhân văn đã chết từ năm ngoái, mà lại vẫn còn sai phái tôi đi thổi ông Văn Giáo! úi! Sao tôi mói sợ ông Thi vậy! Thế mà gặp tôi, ông ấy vẫn nói nói cười cười, sau lưng tôi, ông ấy lại vu vạ cho tôi những cái tội, mà cái tài nghĩ ra tiêù thuyết của ông ấy lại dựng đứng hẳn lên như vậy chứ! Ôi chao! Cái bụng của ông Thi! Ông ấy làm sao lại cắn tôi một miếng như vậy? Văn Giáo vẫn tiếp tục nói, trong khi tôi vẫn tiếp tục lo.

- Hì! Nó lại bảo tao bị obsession của Nhân văn\ Hì!

- Thế nào?

- Obsession mà! Tức là mày bom tao, tao thành ra bị obsessìon.

- Bị obsédé chứ.

- Ừ! Bị obsédél Bố anh!... Tao mới chửi lại thằng Thi: "Thi này! Chính mày mói là thằng bị Nhân văn nó obsédert" Nó tịt. Mẹ nó... Choi vào... Nó giữ cái cảm tưởng của mày... Tao hỏi nó bảo đánh mất... Hừ!

- Mất à?

- Không! ừm!... Tao bắt nó tìm... Hôm qua lại thấy rồi.

- May quá. Mày giữ lấy nhé. Đê’ làm tang chứng, kẻo sau nó vu cho tao cái gì thì bỏ mẹ.

- Không lo! Hì!... Tao thuộc cả rồi, thuộc hết cả bốn trang! Hì! Hì! Thuộc từng câu, từng chữ, chứ lo gì thằng Thi! Hì! Hì!

11/1

Vinh Mai

Ce sont les ignorants quifont la loi. A... a... Bây giờ, cứ đem dịch những bài phê bình Topaze gửi sang Aragon. ừm! à... Aragon sẽ bảo: "Hê! Qu'est-ce que c'est que cette ãucônnơrie làl

Trung uong

(Theo đài Hoàng Yến) thì đồng chí Lê Duâh có nói: "Nếu Câu Lạc bộ nguôi ta phẫn nộ đến thế thì phải xuống xem. Có khi sự phẫn nộ đó lại có lý, không chừng!"

Theo ông Vạn Lịch nói với VCao thì nghị quyết TƯ về văn học lần này, hết sức dè dặt. Lo rằng nó nhu Cải cách Ruộng đất.

Nghị quyết nghe đâu, viết là: "Theo báo cáo của Tiếu ban 14 , thì TƯ nhận định v.v..." Nhu vậy, tức vẫn có sự dè chừng.

Giới văn thơ chì mong TƯ cho kiểm tra lại tình hình.

Sự thật sẽ lộ tênh hênh ra. Mọi sự vu khống sẽ sụp đổ. Tôi cũng chì mong vậy: ta có một nhúm một nhụm, ông Thi ông THoài cũng đừng nên có ai đổ làm gì, nhưng sư vu khổng, hãy làm cho nó đô xuống, bại lụn đi.

Tranh Bùi Xuân Phái

Ông Phái đem tặng ông Tướng cái tranh Hà Nội xưa, vẽ một cái ngõ có chữ "Cấm đái" luệch nguệch, với một cô cầm ví tha thủi trong ngõ bửn.

Ông KLân có mặt đó, lại dại sít soa.

Thế là một cái dịp cho ông Thi, cũng có mặt tại đó, ông mới giở cái tài "bảo vệ đường lối" ra. Ông nhìn tranh, mặt nghiêm lại, mồm uốn éo: "Pillel Pillel"

Ông KLân chả không rõ tiếng Pháp, cứ thấy ông Thi "phì! phì!", bèn giương mắt ếch, nhìn ông. Có NHTưởng biết ông Thi định giở trò gì ra rồi, bèn "coi khinh" không thèm đáp câu nào hết, thái độ tilôsốp vậy.

Nguyễn Thành Long

Làm cũng để bảo vệ những Bên bờ sông Lổ 15 vói lại Trỉêu lên à? Hãy mua những quyển ấy, gửi lên, cho TƯ xem.

Người ta đánh Ông ỉã° hàng xóm 16 để đưa Giận nhau cuả Mộng Sơn lên. Đánh ĩopazc để đưa ông BTiến lên ư?

Tê nan

Viện Văn học Gorki chả lấy 8 người đi học. Gạn mãi, ta mới chọn được 5! Ông Lê Đạt đâu tuyên bố: xin đi, để tị nạn!

HCầm cười khinh: "Ông LĐạt mà! Bão chưa lên ông ấy đã trốn biến ngay!"

12/1

Chủ nhật

TLâm kể

+ Bộ đội phục viên đúng trước ủy ban, chửi đổng:

- "Cho được 11 thước mà 15 cái mả!"

+ Một sào được 6 thước. Thuế mất 2. Cày bừa giống má 2. Còn 2!

+ Tư sản nó chửi: "Chuyến này biên chế, chúng ta sẽ ối con sen, thằng nhỏ!" Après ca\ Sao chưa có tác phẩm gì đánh vỡ sọ bọn tư sản nói láo ấy ra?

Ông Thì, ông NgTưân

Ông NgTuân đang đứng ở phòng nhà xuất bản HNvăn, xem xét báo sách gì đó.

Ông Thi mon men đến bên. Ông Tuân quay ra, thấy ông Thi, bèn bảo:

- Này ông Thi này! Bài Sê-côp của mình đăng tạp chí Văn nghệ, thằng nào cắt của mình mấy câu? Chắc lại thằng Xuân Diệu phỏng?

- Không! không!... Mình cắt đấy chứ... Vì vì mấy câu ấy, cậu viết không... không đúng...

- Thì phải bảo mình chứ! Có cắt thì phải hỏi... cái thằng viết chứ! Vậy mà mình cứ chửi oan cái thằng XDiệu mãi. Mình cứ chửi đéo mẹ cái thằng khốn ấy mãi.

Dĩ nhiên, ông Thi không bằng lòng. Mặt ông sạm lại, trông càng brun, cái mặt éxotique lắm.

Mấy ông ban ờ báo Nhân dân

Sau khi đã đánh cho Đoàn kịch Sông Nhị mấy bài báo khá nặng, nặng như một thứ đòn thù, thì tự dưng có mấy ông ở báo ND đêh choi Thụy An 17 .

Dĩ nhiên, đó là dịp tốt đểTAn đánh một trận khẩu chiến. Tại sao lại bảo chúng tôi có cái ý gì? Tại sao lại bảo Topaze là giới văn học miền Bắc đầu hàng kim tiền? Tại sao v.v...? Hai ông giải thích.

-Tại sao không bình thường hóa việc phê bình? Tại sao nóng gáy?

- ơ hay! Các ông chửi người ta, lại hỏi sao lại nóng gáy. Các ông cầm hòn đá ném vào cổ người ta thì tay các ông có đau gì, gáy chúng tôi đau thôi chứ.

- Thì nguôi ta phê bình thế, mình về cứ bình tĩnh tự kiểm điểm nôi bô mình xem có phải không chứ!

- ơ hay! Các ông trát cứt lên mặt nguôi ta giữa công chúng, lại bảo người ta về kiểm điểm nội bộ... Thế tại sao, các ông thường bảo văn nghệ sĩ là có điều gì thì nên phê bình nội bộ thì hon, mà rồi các ông lại không làm thế? Các ông hỏi Đoàn kịch Sông Nhị có ý gì, sao không đến hỏi thẳng chúng tôi? Hỏi trên mặt báo, phải để chúng tôi trả lời trên báo chứ?

- Thì có ai câm?

- Các ông có đảm bảo đăng bài trả lòi của chúng tôi không? Thì chúng tôi sẽ viết.

- Cá nhân... chúng tôi không dám đảm bảo... Đó là... quyền của tổ chức.

- Tổ chức báo ND sẽ không đăng cho chúng tôi đâu.

- Chưa biết được!

Cuộc khẩu chiến chán phè. Không có kẻ thắng, không có kẻ bại, mà mỗi bên trở về, đều càng ghét thêm bên kia...

Tờ báo Chủ nhât 18

Trang Chủ nhật, theo lời Chu Ngọc, thật là một trang nhọc hon ngày thường, vô phúc ai ngây tho, định tìm đến đó mà giải trí, choi rảnh óc.

Quả có 3 bài gớm cả.

Một bài thơ, chửi báo Văn, có câu gớm nhu: "chúng lại mang ra cuời đêù". Ký Đào Viên.

Một bài chửi Đông máy 19 cũng là báo Văn.

Một bài khen. Khen nhũng FTMinh, Hồ Phuơng, Nguyễn Khải. Thì cứ khen. Duới lại móc Lê Đạt tìm cái mói trong khoé mắt nguôi yêu, móc VCao một vũ trụ trong một hạt bụi. Chỉ có cái, còn chua bới tên ra thôi.

Ấy vậy gọi là trang Chủ nhật! Sao nguôi ta ghét gì tờ báo Văn vậy nhỉ?

13/1

Kéo cua

Tình hình đấu đá đang kéo co giữa Liên hiệp Hội (ông Thi) và Hội Nhà văn (ông THoài). Hình nhu duy có ông Thi lại sợ, hoặc ngại, hoặc không muốn có kiêm tra thì phái! Tại sao?

Nghe đâu, kiểm tra, ai ai cũng đều mong chờ nó cả, một dịp để cho mọi người bày tỏ, giãi oan.

Ông Hà Nhân

Hà Nhân là người nào?

Thì cứ xem bài ông ấy viết ở báo Thời mới, chửi Ông Năm Chuột của ông Phan Khôi. Bài viết mở đầu đại ý: "Tôi vân rõi ông PhKhôi. Người bảo ông ấy đi công trường rồi!

Người bảo ông ấy vẫn quanh co vài cái ngõ Hà Nội... Bây giờ thì tôi thấy ông ấy xuất hiện ở bài Ông Năm Chuột".

Song cũng bằng giọng ấy, ông HNhân tóm tắt bài của ông PhKhôi, dùng đến những chữ như "ông PhKh con ông cháu cha" v.v...

Đoạn dưói tiếp đêh, những ông Năm Chuột "mẫu mực" gì, bây giờ còn sống nếu đi "làm văn chuông", mà vẫn cái lối ấy, thì người ta sẽ gọi là "thằng" v.v...

Bài chửi ấy đề là "Còn nữa"...

Oi giòi ôi đất ôi! Sao cứ mỗi ngày lại mỗi mọc thêm những vì sao du côn mãi như thế vậy!

Phố Lý Thường Kiệt

Mùa Đông, đường đại lộ như rộng thêm. Hàng cây tứa lên đám cành cụt màu nâu sẫm, màu vàng; một nhúm lá lọt lưới đốm xanh trên tất cả một gia đình các màu han rỉ. Trông cái phố xác ra, như một tâm tư bị giày vò, mọi tình ý đều đã mưóp xơ ra cả. Các bức tường dài tun hút, trông càng thêm lì lợm. Dây điện, mầu vôi các căn nhà loang lổ, cho đến mây trời, tất cả đều lươm nhươm. Cái lạnh gậm nhấm tất cả xác khô ra hết, mà cảnh vật vẫn nên thơ, trông hệt một bức tranh đã dùng dao, cạo bớt các mầu son đi, một cách thật có nghệ thuật.

15/1

Ông Trần Thanh Mai

Ông Mại gửi một bức thư phản đối bài Hà Nhân.

Liên lạc vội gửi cho báo Thời mới.

Tức thì, hôm nay, báo Thời mới đăng một bài chống hữu phái. Trên có một cái mũ của toà soạn, nhắc lại cái chuyện kia, lại còn kéo thêm cả Ban Chấp hành vào câu chuyện gửi cái thư phản đối ấy, thế mới tài chứ!

Ông THanh, ông XDiêu

TếHanh là người mới thò ra cái thuyết có "nhân tính", bên cạnh "giai cấp tính". Ông lấy XDiệu làm tỉ dụ, để chúng minh cái thuyết nguy hiểm ấy. Tức là bài Gió! Gió! Gió! của XDiệu. Đại ý ông THanh nói, ví thử bài cậu làm khá ra, thì mọi giai cấp đều thích, một thằng ăn cắp cũng sẽ đọc, thưởng thức gió ấy.

Tức thì ông XDiệu la ó lên rằng người ta vu oan cho ông, người ta phủ nhận cái việc ông đã đứng trên lập trường công nhân mà xem xét vấn đề gió.

Hình như tạp chí Văn nghệ sẽ đăng lòi phản đối ấy của ông XD, thì phải!

Đăng Đình Hưng

Mình xem bài Hà Nhân, tuy chửi bói du côn vậy, song có một điểm nhỏ mình thấy mùng! (Mọi người chú ý.) Ta cứ phải cho là nhũng cái anh viết thế là do có ai móm cho! Tự nó, không cắn võ được hạt com, phải nhờ nguôi khác nhai bã ra, rồi đút vào miệng cho... Thế có một điểm nhỏ. Các cậu có chú ý cái đoạn chửi "các ông chức sắc", "cường hào văn nghệ" không? Vậy tức là cái thế diễn ra khác năm ngoái. Năm nay, lại đi đánh vào đầu nhau, ối người mếch lòng, cái diện rộng ra phết! Mất! Mất!... Rung ối nhân tâm, chứ chả chơi... Còn các cậu, cú an tâm mà ngồi đó.

Nguyên Hồng

Cứ nằm dài ra, đấm trán, thở dài... Giai đoạn này, ông ấy ăn thịt chó, lòng lợn, uống ruọu.

Lại thấy đi mua hàng mấy vạn sách. Bảo: Nhỡ về vuờn thì đọc sách. Hơn nữa, ông lại gửi tiền cho gia đình sửa chữa nhà ở Ấp Sậu, phòng khi trở về đi cày.

Một con ngirời vừa đang nổi khùng, vừa sủa soạn rút lui.

Lãnh tu

Bác đi chống hạn. Cũng tát nuớc, hệt nhu mọi nguôi. Lãnh tụ nhiều sức chịu đựng hơn mọi nguôi: xa lao động bấy lâu, lộn về đã lại làm đuợc ngay.

16/1

Le Prìnce

Đó là một nhân vật xuất hiện đột ngột trong sự hỗn tạp của văn nghệ.

Ông đi dự buổi kỷ niệm Nguyễn Du tại HNV, tối hôm đó, nguôi ta hát mấy bài hát nói kỷ niệm nhà đại thi hào quá cố. Lại có cụ PhKhôi đánh trống chầu nữa. Buổi tối kỷ niệm ấy có kết quả lắm, vậy mà, ít hôm sau trên báo Nhân dân có một bài thơ chửi xỏ một cụ tu sản ở phố Hàng Đào, có cái lối choi "ả đào". Tên ký là Đào Viên. Vậy Đào Viên là ai?

ít sau, có bài "Tồi tự kiểm thảo", không biết của ai, nhân danh một văn nghệ sĩ đứng ra tự kiểm thảo, hòng nêu guong thành khâh rẻ tiền... Không hiểu vị thi sĩ nào vậy? Từ đó, có cái tên Le Princc nguời ta đặt ra, coi nhu tác giả của tất cả những cái trò vè nào, tuy trá danh song cùng một tính chất: hách, ngu và dốt.

Vụ Topaze, người ta cũng gán cho Le Prince ấy. Tức là Le Prince khạc ra một cục đờm, tức thì BTiến đớp lấy, rồi ông Giang Minh cũng đớp theo, hoá thành một thứ phép bỉ ổi. Mới đây nữa, bài thơ báo Nhân dân Chủ nhật, hạ cái chữ đểu cho văn nghệ sĩ, tuy ký Đào Viên, song người ta cũng cú’ xếp vào loại nhũng công việc phá hoại của Le Prince.

Sự tưởng tượng của quần chúng không có hạn độ. Nên bây giờ, Le Prince quý hoá kia đã có cả một bộ dạng, một lịch sử, một tính nết nữa.

Le Prince là người ngồi cùng một bàn "chiến sĩ cách mạng" vói... Bửu Tiến! Eo ôi!

Le Prince có cái nết thích đàn bà. Thích con gái. Văn công chẳng hạn. Cải lương chẳng hạn. Mà ma cô lại là ông BTiến!

TrDưy + NgĐThi

Theo yêu cầu ông Thi, TrDuy viết một bài chửi báo Tự do, ở miền Nam (báo Tự do mà lại ở miền Nam). Báo ấy đã xuyên tạc 6 bức tranh đả kích "một phương pháp xây đựng

văn nghệ" của TDuy (đăng ở báo Văn). Xuyên tạc rằng là TDuy đả kích Việt cộng, có cái lối lãnh đạo văn nghệ như vậy.

TDuy hăng hái về viết bài, âu cũng một dịp tỏ tấm lòng! Anh ta giở từ Mác Engels Lênin, đến Thorez v.v... Đem đến nộp, ông Thi bảo bỏ cái đoạn trên (nói về ý nghĩa 6 bức tranh), và chỉ dùng cái đoạn dưới, đoạn TDuy nói cái vị trí, thái độ tán thành của mình đối sự lãnh đạo cộng sản. TDuy không đồng ý sự cắt xén ấy của ông Thi. Tức thì, ông Thi nói: "Thôi, tùy cậu, cậu không muốn nói, nguôi khác sẽ nói." Dĩ nhiên, TDuy vùng vằng bỏ đi.

Sớm 15, không hiểu sao, Duy ta lộn lại. Ông Thi bảo: - Bây giờ cậu chỉ cần viết rằng cậu làm Nhân văn, và vẽ tranh kia là sai. Không cần nói Đảng Cộng sản, miền Nam nguôi ta biết thừa điều đó rồi.

TDuy từ chối.

- Được rồi! ông Thi nói. Sẽ đến một lúc nào đó cậu sẽ phải nhận thấy làm Nhân văn là sai!

- Lúc đó tức là, một đi tù, hai nhận, thì tôi mói nhận.

Đâu như TDuy lại còn đưa ông Thi xem cái thư của em gái ở Huế gửi ra, đại khái than phiền: anh đi theo Đảng, kháng chiến bấy lâu, làm ăn ra sao mà lại có tin anh bị bắt? Ông Thi xem xong bảo:

- Đấy! Chính em cậu cũng lấy làm lạ vì nhũng hành động của cậu! Nếu như cậu có bị bắt vì thế, thì cũng không có gì là lạ hết!

Duy ta lộn về, mặt đỏ hầm hầm mà lại tẽn tò te.

Báo Văn đình bản 2 sổ 20

Sớm, vừa đến HNV, thấy một quang cảnh nhốn lộn khác thường... Người ta đi lại, lên xuống, đổ từ phòng này sang phòng khác... Nhũng cái lắc đầu, nụ cười chua và chán... - Báo Văn đình bản, mày ạ!

Tôi giật mình thót cái, không ngờ sao lại có một cái tin bậy bạ thình thình vậy...

Về sau mới hiểu ra, tức là, báo Văn, vì một cái áp lực từ đâu đó, tạm nghỉ 2 số, để củng cố lại.

Oi chào, ngỡ gì! vẫn chỉ là cái lối can thiệp hành chính, phàm giả ai đã cầm bút một cách lưong thiện đều không ưa, nếu không phải là ghét.

17/1

Ông D. và T.

Dưói đầu đề "Chúng tôi không tán thành báo Văn", và dưới chữ ký tắt D. và T., người ta đọc thấy một tràng lý sự nào bênh Thế Toàn, nào bênh ông Thi, ông Bổng, ông Đồ Phồn... đê’ rồi xoáy vào báo Văn mà phê phán.

Ví dụ: sao lại đi viết, miền Bắc "ăn phở ít thịt quá, dính mép!". Hãy thử so vói những nguôi bị cầm tù ở miền Nam xem, có phải còn sướng hon không?

Lý sự đại khái đinh thép như vậy. Nhưng được cái là giọng văn tử tế hon những BTiến, Hà Nhân...

NgThLong bảo: "Tao biết hết miền Nam, ai là D. với T.? Làm gì có? Lại mấy thằng ở báo Thông nhất viết nặc danh đây! Bảo là ở Sài Gòn, mà bài viết lại hiểu tình hình miền Bắc hon cả một người ở Hà Nội vậy! Phi lý!... Ông ấy đã giở đến cái lý luận Thông nhất ấy ra, thì thôi, ai cũng đành chịu thua cả, cho rồi."

Ông Sĩ Ngọc mách nghề

Sĩ Ngọc bảo tôi, nếu ra biên chế, thì quay ra mà vẽ quảng cáo (pnblicité Hàng Gai gì đó một tháng măng dê những vài ba chục vạn)... Hoặc giả mài tranh son mài, hay tỉa lá tre.

Phải quá, vậy mà tôi chẳng nghĩ ra. Tôi bật có cái ý sẽ đi khắc tranh, chỉ học độ một tháng là thành nghề.

Ông VCao thì bảo mở xưởng son mài, làm obịet d'art.

Vậy tức là cũng đã thêm một chút yên trí.

Thiên hạ bách nghệ, đã vội lo gì? Tôi chợt cười thầm, có những anh kêu ca: "Sao cuộc đòi bây giờ ít nghề vậy nhỉ". Tôi bông vô căn cứ ngờ rằng nhũng anh kêu thế, là nhũng anh không có nghề gì.

Chaque ịour, 1 merveiìlel

Mỗi ngày, một sự lạ.

Thì ra sự sáng tạo của lạc hậu, nó cũng bất tận như sự sáng tạo của tiến bộ.

Bây giờ, có nhũng cái lưỡi, nó đã nhúng đã ngâm, đã tẩm những thứ thuốc độc ghê gốm, hễ phun phải ai, người ấy khắc giãy đành đạch, không còn phương cứu chữa.

Những cái lưỡi ấy đông quá.

Đến nước, NgThLong viết có một bài về Aragon, đăng báo Văn, lý sự rất vô tội, mà cũng phải ký một cái tên nặc danh. Trường Lưu!

Tôi cảm thấy hình như có cả một mặt trận, tập hợp đông đủ các thứ kiểu lưỡi, từ vu khống đến ngu si, mọi thứ mầu sắc.

Ô! Dépnwation

Ông Phùng Cung, ông NĐThi

Ông Thi gặp ông Cung. Đầu tiên ông Thi nói, đừng nên cho là ông ở lãnh đạo mà nói, thì câu chuyện mới lọt tai được.

Xong ông Thi bảo:

- Cậu cứ ở Hà Nội mãi, kể ra sự hiểu biết của cậu về Hà Nội hơn mình. Song cứ ở Hà Nội mãi thì viết làm sao được? Vì Hà Nội toàn là tư sản với tiêù tư sản. Viết thì nó hắc ám và nguy hiêm lắm.

Ông Cung thấy khổ tai, vì cái vốn sống của ông lại ở những bãi Phúc Xá, các thứ ngõ cụt ngõ què, ổ chuột hang người này nọ... Tuy vậy ông Cung vẫn cố dỏng tai nghe, mặt cứ lợm lì đi.

- Cậu cần đi về xưởng máy chẳng hạn, người ta tươi vui lắm. Hoặc đi về nông thôn.

- Về nông thôn, phải biết nguôi ta ra nguôi ta đón mình ấy chứ! PhCung buột ra một câu.

Ông Thi nghĩ một lát, đáp:

- Không, người ta cũng không đón... Nhưng mà người ta vui lắm. Cuộc sống rất tươi trẻ, sẽ chia đất cho mà làm. Ông Cung nói:

- Thật ra, tôi cũng chẳng ngại đi thực tế.

Ông Thi nắm vội lấy câu đó:

- Ừ! Thế cậu làm đơn với cơ quan đi! Mình sẽ hết sức giúp. Đi! Thế nào cũng được.

- Nhưng tôi còn nghĩ hẵng.

Ông Thi hoi chán. Lát sau ông nói:

- Mình thì cũng không ưa cậu. Song tất cả mọi người tiến bộ, người ta cũng không ưa cậu. Người ta cho là cậu co vào.

-Tôi chẳng làm gì, sao lãnh đạo cứ thành kiến đối tôi?

- Cậu đã viết Nhân văn Giai phẩm, chứ còn sao nữa.

- Thì tôi viết có một bài.

- Bây giờ cậu đã nghĩ khác chưa?

Ông Cung đáp:

- Kể ra nghĩ thì mỗi lúc mỗi nghĩ khác.

- Thế thì cậu phải nói lên chứ! Phải tuyên bố công khai lên chứ!

18/1

Públicité

Từ khi nghĩ được một cái nghề, tuy mới nghĩ không thôi, mà cái bụng lo cũng đã thấy hơi yên. Khi đi phố, tôi cứ nhìn quanh các kiêù biển hàng, cái vàng cái đỏ, cái chi kẻ chữ không, cái kèm theo hình vẽ, chẳng hạn vẽ một cái đồng hồ, hoặc giả một cái bút máy... Xem ra xoàng cả, cái nghề quảng cáo ở cái nước này, hãy còn ở mức ba xu, chưa mon men được tói bên rìa nghệ thuật.

Nhưng gặp TDuy, hắn dọa: ai cho đăng ký mà làm? Nguyễn Sáng cũng doạ tôi vậy, lại còn dè bỉu: "đòi đã đến cái nước ấy, còn gì?" Vậy ra, cũng còn có thứ nghề sang, nghề hèn nữa, đến cái nước ấy thì tôi lại còn hoàn toàn chưa biết.

Hừ! Nghĩ cũng hay. Trần Dần đi vẽ biển quảng cáo. "Nhanh, đẹp, rẻ!" Giá mà chính phủ cho tôi được đăng ký nhỉ! Ôi chao! Đã vỡ mộng tưởng thuở ngày thơ!... Đến giờ chỉ mong một cái chuyện nhỏ xíu vậy, mà cũng còn khó lòng ư? Thế nghĩa là thế nào? Chẳng lẽ adieu ỉa Terrel Ô Terrel Địa cầu ơi! Mày chẳng muốn nuốt tao à?

Đừng lo

Mọi người sửa soạn đi học. Mọi ngưòi tức chỉ là đảng viên. Nghe đâu, cái lớp này là nằm trong cái chương trình đấu đá.

VCao buồn xỉu mấy ngày. Tức là thấy bão nó đi găng lắm. Mà cũng chưa biết nó đổ bộ lên đầu ai? VCao ngờ rằng đầu mình, không khéo là cái hải cảng đón bão.

Song, có ông bạn đến củng cố cho. Đại khái đừng lo. Còn có trên cao nữa chứ! Trên cao đó, ít nay cũng có những cái gì mói, đáng vui. Sự xằng bậy trong cuộc đời này bắt đầu bị đe doạ. Vì bảng sắp xếp giá trị đã bắt đầu sắp xếp lại, công bằng hơn, tức là nhân đạo hơn.

Kha ốm

Con Cún ốm 2 ngày rồi. Ốm to. Bỏ cả ăn uống. [...]

Ông D. và ông T. là ai?

Mấy anh miền Nam ngồi đố nhau ông D. và T. là ai, mà ở tận Sài Gòn, lại hiểu tình hình văn học miên Bắc một cách tuờng tận đến thế!

Họ bảo nhau, mỗi nguôi viết kín cái tên mình đoán phỏng vào lòng tay, nhu cái kiểu Chu Du với Gia Cát Luọng thời xua.

Xong, bằng ấy bàn tay xoè ra mặt bàn. Tay này là chữ: Luu Quý Kỳ. Tay kia chữ: Luu Quý Què. Tay nữa: thằng Kỳ. Tất cả mọi bàn tay đều tố cáo ra cái anh LQKỳ đó, xem là thủ phạm nặc danh của cái vụ xấu hổ kia.

Tại sao nguời ta cứ núp sau một cái gì đó, làm chiêu bài, để thổi phông, bom căng những câu chuyện chỉ nhỏ bằng cái bọng lọn!

19/1 Chủ nhật

Ông Hoàng Đạo

Sự đòi nó sẽ mở mắt cho tất cả.

Ông HĐạo là một nguời đánh Nhân văn nhu thế nào, tuởng không cần nhắc lại. Vừa đây có một chuyện xảy ra, cần ghi.

Ông HĐạo phụ trách một cuộc triển lãm cho một hội nghị nào đó. Mai triển lãm sẽ khai mạc, tối hôm nay ông THữu mới đến thăm, thấy có những sự không vừa ý, bèn bảo sửa.

Ông HĐạo thấy phiền, mai đã mở triêh lãm, sửa sao kịp? Vả lại sao ông TH lại không đến xem từ trước, mà cứ đợi lúc tận giờ tận phút này mới đến? Ông HĐạo bèn trình bày hon thiệt, ông TH không nghe. Ông HĐạo nổi doá lên bảo:

- Thôi thì không kịp là không kịp. Cứ để như vậy. Tôi phụ trách, tôi chịu trách nhiệm. Phê bình gì phê bình sau.

Ông THữu bảo: - Quan niệm về dân chủ thế là tư tưởng Nhân văn.

ơ hay, ông HĐạo bèn ngạc nhiên:

- Nhân văn thì nó có cái sai, tôi đã phản đối rồi. Không phải nó sai hết, không có gì đúng. Càng không phải cái gì cũng có thể gạt vào tư tưởng Nhân văn hết.

- Theo anh, Nhân văn có cái gì là đúng?

- Tiếc rằng đây không phải chỗ bàn...

ít lâu sau, ông TH gọi ông HĐ lên hỏi:

- Anh có biết quan hệ của anh vói Nguyễn Hữu Đang ra sao?

Ông HĐạo khó chịu:

- Trước hết tôi phản đối cái lối hỏi cung của anh... Nhung tôi cũng cần nói, thích thì nói. Quan hệ giữa tôi với anh Đang, cũng như quan hệ giữa anh với anh ấy.

- Thế là làm sao?

- Nghĩa là trước kia, anh cũng có chỗ quý mến, và phục anh Đang nữa... Tôi cũng có mặt ấy...

- Nhưng phải đứng lên trên lập trường nào mà phân biệt cho dứt khoát người xấu, người tốt.

- Theo anh, anh Đang xấu thế nào?

- Anh cứ đọi xem, rồi bàn bạc chung sẽ thấy...

Ông HĐạo ra về tỏ vẻ chán, giống như người mói khám phá ra một cái mặt nữa của cái mề đay!

Ông Hoàng Yến và ông NgTuân

Không hiêù ông Tuân nói gì, ông HYến đem đi kể lại vói ông Thi. Ẩy, cái ông HYến ấy, không hiểu sao lại cứ có cái tính hay mách cấp trên như thế.

Lại cũng không hiểu có phải vì thế mà ông NgTuân mói viết cho ông HYến một cái thư, nói gì đó, cuối cùng có một câu: "Chúc anh mạnh giỏi và tử tế!"

D. và T.

Thư ông D. và T. gửi từ Sài Gòn từ sau số báo Văn 30 (bây giờ là số 37) 21 , mà lại có nói một câu chuyên, đại ý rằng: ông Mạnh Phú Tư cũng đã có viết phê bình báo Văn\ Nhưng, ông MPhúTư chưa hề phê bình, trở về trước! Chỉ có số tạp chí Văn nghệ sắp sửa ra mai kia, mới có bài ông MFTư phê phán nhà Văn.

Thế ra ông D. và T. là những nhà tiên tri ở xa ngàn dậm vẫn biết trước việc sẽ xảy ra hàng tháng! úi chao! Manoeuvre khôn mà chẳng ngoan, như tất cả mọi manoeuvres

21/1

Làng văn

Trụ sở Hội Nhà văn buồn như một tổ chim tan tác. Mỗi ngày mỗi chuyện. Nào bộ đội không mua báo Văn nữa. Nào chuẩn bị đi học. Nào các bài đánh đấm của các thứ báo. Sóm nay, ông Việt Thắng phê bình Hãy đi mãi của tôi, cho là: "đưa người đến chỗ u tối", viết dài lắm, còn "mai tiếp" nữa! Ông cụ Ngọc bảo tôi: "Viết dài thế là không ăn thua gì, anh ạ!" NgThLong lại kể lại: một nụ cười ở báo Văn, nói vế chuyện một bố già sắp chết mà lũ con đã xâu cả lại ở đầu giường, nhăm nhe chia gia tài; ấy vậy mà ông Hoàng Tùng trong một cuộc hội nghị, lại phê rằng đó là ám chỉ việc "Bác ốm"! Ôi chao! Giời đất oi! Cứ như là chuyện đùa mà hoá ra chuyện thực!

Chưa xong.

Lại có những chuyện Bên bờ sông Lô của ông NgĐThi bị xếp loại b2. Rày chưa?

Chuyện cho vay quỹ văn học, ai vay nhiều, ai ít? Chuyện Hoàng Tích Linh gặp đồng chí Liên Xô. Chuyện tôi viết cảm tưởng cho VGiáo.

Chuyện LêĐThanh viết tường thuật Câu Lạc bộ.

Chuyện QDững tường thuật cuộc họp đi thực tế, lõ nói một câu về LĐạt, hoá ra tội đề cao LĐạt.

Chaque jour, 1 mỉracỉe\ Không ai có thể tưởng tượng được ra rằng, những chuyện khôi hài thế, lại được quy lên thành tội vạ.

Còn hiểu ra sao được nữa!

Trong Le Monument, E. Triolet có viết một nét đáng nhớ về đồng chí Tổng Bí thư Đảng, tên là Torsch. Đồng chí là người rất tốt, nhiều việc người ta nói, lúc đầu đồng chí ấy không tin, sau vì người ta nói mãi, nói nhiều quá, đồng chí ấy cũng đành phải tin vậy! Thế, ai còn nói một cách ngây thơ giáo điều rằng "cây ngay không sợ chết đứng"? Vu khống không phải là không còn cái khả năng tác hại nữa.

Thày bói, LĐat kê’

Các thứ thày bói rong, đầu đường xó chợ, sẽ tập trung lại, qua một cuộc sát hạch, xem ai bói đúng, ai bói sai, rồi sẽ tùy theo đó mà cho đăng ký!

Thày bói mà lại còn bói đúng nữa cơ chứ!

Câu đổi của Tú Mỡ

Tú Mỡ ra câu đối Tết, cho số báo Văn Tết, rằng:

Tết Mâu Tuất, túi Mâu sìn, ngất ngưởng đi qua hàng Mâu dịch.

3 cái mậu

Ông NgHồng đập bàn kêu: đối vói đáp! Lạy cụ! Cụ chẳng hiểu gì tình hình hết cả!

La conscience

Các đảng viên bây giờ đều bị một cái drame lớn. Một cái bi kịch của lương tâm!

Có người chuẩn bị phát biểu ý kiến, bằng cách viết ra cẩn thận, kẻo lỡ lòi, bị hớ.

Một bên, sự vu khống đang hoành hành dữ. Một bên, sự thực.

Theo NgThLong, thì THoài có đêm thức suốt. Chắc trong anh, cũng là bi kịch ấy. Anh cũng đã qua một cuộc CCRĐ rồi. Nhiều đồng chí khác cũng vậy.

Thế ra, cái gọi là luong tâm vẫn có, không ai có thê' có quyền hoài nghi.

22/1

Nghề

Phùng Cung có lắm dự định. Kim băng, máy dệt, cà phê. Hoặc nhà in lọc xọc.

NgKhDực xoay tiền làm máy xay bột.

Còn tôi?

Óc vẫn nghĩ quanh cái chuyện vẽ phông kẻ biển mãi. Nguợc lại với ý kiến TrDuy, NgSáng, sự thực việc đăng ký không khó khăn gì. Ví dụ, Cừ Hoan Nhuong (Đông Phuong) xin đăng ký ở Sở Văn hoá, sớm chiều đuợc ngay! Tôi cũng có cái tiếng là một người bi quan, song thực ra tôi lại hay có nhiều hy vọng, cá trong những khi bĩ thế. Những nguôi không còn nhìn thấy một tia sáng nào, một tâm hồn ảm đạm hoàn toàn ấy, tôi khó lòng tin đó là một tâm hồn tốt.

Bi quan là một tình cảm không nguôi (inhumaiĩí).

Có người mách tôi nhiều sáng kiến khác. Ví dụ cái lối vẽ hai hình, đưa đẩy trong một cái vỏ châh song. Đó là một việc ăn dỗ tiền của trẻ con. Ví dụ bán "vịt lộn", đó là một việc ăn dỗ được tiền hầu hết mọi người lớn, các tầng lóp.

23/1

Báo Ọuân đôi Nhân dân

Báo QĐND viết: phải chặn tư tưởng Nhân văn xuất hiện trên báo Văn. Tư tưởng Nhân văn là: vỗ ngực (Tú Mõ), Ông Năm Chuột (PhKhôi), Lời mẹ dặn (Phùng Quán), Hãy đi mãi (TDần)

24/1

Quái chửa?

Qua nhiều việc tôi có cảm giác rằng người ta muốn treo bút những người đã viết GP, NV!

Vì sao vậy?

Có phải nguôi ta hoàn toàn vì Đảng, vì nhân dân không?

Có phải vì GP, NV là một bọn xấu hoàn toàn không?

Tại sao nguôi ta sợ những sự tranh luận bình đẳng và dân chủ?

Tại sao bọn cơ hội, bọn ỉmproductỉfs, bọn ngu dốt được dung túng?

Ai lạc hậu?

Ông NgVBổng đánh tất cả mọi thứ thơ gần đây, từ Hoà bình, - để lại đưa lên làm kiểu mẫu, cái thứ thơ "Rằng xưa ở tỉnh Vĩnh Trài" Như vậy, người ta bảo là ông Bổng lạc hậu, nhung một thế lực nào đó lại coi như ông là nguôi tiến bộ.

Ông XDiệu tự xưng là mới. Người ta ai cũng biết là ông cũ mèm đi rồi. Nhung ông dựa vào thế lực nào, cứ đi đánh Đông đánh Tây, đánh một mình, đánh lấy được mọi nhà thơ không có quyền được nói lại, để rồi ông tự xưng là mới, dĩ nhiên mới sau Tố Hữu!

25/1

Nhà máy Trung Quy mô

Đã đổi tên là Trung Cơ khí, xây dựng xong năm 1957. Sớm nay, tiện chân, tôi tói xem. Quá Ngã Tư Sở một chút. Trông xa, một đống nhà mói tinh, vôi vàng còn mịn mặt, các ống khói xanh xám, sạch sẽ, chưa phun khói. Đến gần, thấy sự xây dựng chưa xong hẳn, vôi cát ngổn ngang, noi các ống xi măng, noi đống gỗ, xe bò đi lại, phu hồ đánh vữa đằng Đông đằng Tây, những thang sàn đầy thợ nề, những căn nhà xây dở dang... Bốn phía nhà máy thì xong rồi, đã làm, tuy mói, nhưng chi là làm thí nghiệm. Còn bên phía nhà ở của công nhân, của cán bộ, chỗ ăn chỗ ngủ V. V... thì còn dở, gần như còn lâu mói xong.

Tôi bị ngọp lên vì máy. Khoan, điện, bào, phay, mài, v.v... Mỗi công nhân một máy. Máy nhiều hơn người. Tiếng máy át tiếng người... Tôi chờ một sự rộn rịp trên các nét mặt, không thấy. Nhìn bốn bề: toàn những bộ mặt hoặc chăm chú, hoặc lì lợm ra, những nét mặt chau, nhũng ánh mắt bình thản... Anh bạn cho tôi biết: công nhân thắc mắc nhiều. Không khí lịm đi. Lương thấp quá, 3 vạn 6, 4 vạn 2, sống nhì nhằng cũng khó đủ.

Ra đến chỗ lấy xe đạp, tôi đang nghĩ vâh vơ hơi buồn, bỗng câu chuyện của chị giữ xe đạp với hai anh đúng đó làm tôi phải chú ý.

- Chưa được cái chính sách chết! Anh ăn vận kiểu bộ đội phục viên, đội mũ phở lụp xụp nói.

- Chính sách gì lại có chính sách chết! Chị xe đạp vừa cười vừa nói, tuy là hỏi vặn, song lại là lối hỏi vặn đồng tình, không phải lối hỏi vặn phản đối.

-... Hừ! Hì! Hì! Anh bộ đội kia toác miệng giải thích... Chính sách thì không ghi hẳn vậy... Song cũng có cái chết được tiền, gọi là tử cấp. Còn có cái chết không được tiền, chỉ có tử không có cấp... Thế thằng ấy chết không được tiền, chả phải là "không được cái chính sách chết" là gì? Tôi nghe mà toát mồ hôi, mặc dù trời rất rét. Cứ như một vai hề ở tuồng chèo, sự châm trích của quần chúng vô vàn hình thức. Anh bạn lại bảo cho tôi biết rằng lưong lậu với sự đãi ngộ công nhân của mình chưa được thoả đáng... Tôi sẽ còn đi lại cái nhà máy có sáu, bảy trăm cái tâm tư này. Hãy xem kỹ xem những con nguôi của một nước nông nghiệp lạc hậu họ ra sao trong một sự sản xuất tối tân? Những con người ăn ít làm nhiều, lưoưg thấp mà thu hoạch lại cao, họ đã làm như thế nào để thu xếp nối đồng mắm đồng muối trong gia đình, và nhất là làm sao mà thu xếp cho ổn tí vui tí buồn trong cảm nghĩ?

1/2

TrDuy viết thu cho Đảng

TrDuy viết một cái thư cho đồng chí Lê Duâh. Đại ý nói những công việc mình đã làm, vì chủ nghĩa, rồi affirmer sự trung thành của mình đối Đảng, và yêu cầu giúp đỡ tư tưởng và để cho mình được làm việc.

Bức thư chân thành, đồng thời vẫn có cái thảng thốt pha lẫn chút tuyệt vọng cửa một tiếng kêu "cứu!" TrDuy dẫn cả một đoạn Thánh kinh, đoạn St Mathỉeu 6-7:

Demandez et Von vous donnera. Cherchez et vous trouverez. ĩrappez et Von ouvrira. Car quiconque demande recoit. Celui qui cherche trouve. Et Von ouvre à celuỉ qui frappe. Lequel de nous donnera une pierre à sonfils, s'il lui demande du pain? Ou s'ỉỉ demande un poisson, lui donnera t-il un serpent? 22 TrDuy viết tiếp:

Hôm nay tôi gõ cửa và hỏi anh.

Bức thư lại kèm theo cả cái thư TDuy viết chửi báo Tự do miền Nam.

7/2

2 beaux contes

Phùng Quán kê 2 chuyện: 1) Bức thư tình bỏ trong ống cứt, 2) Chị bộ đội đẻ trên Đèo Ba Ròi.

Chửi bói

Từ hôm ấy đến nay, báo chí vẫn la ó rầm rĩ. Tôi đọc một bài của Lê Sĩ Hà, ở ty giáo dục Son Tây, viết bằng tho, kiêù leo thang, trả lời Hãy đỉ mãi, đăng ở Thời mới. Ton cũng tử tế thôi. Còn ý tứ thì rối lắm, lung tung phèo!

Rồi thì Thiều Quang phê THoài là nghệ thuật vị nghệ thuật! Lý do là ông THoài có viết một bài ở báo Văn, đại ý nói: bây giờ việc trước nhất là tổ chức sáng tác, để có thể tung ra được hàng loạt tác phẩm, làm cho văn học ta thịnh vượng.

Thế, ông ThQuang bảo: nói "sáng tác trước hết" tức là tư tưởng nghệ thuật vị nghệ thuật! Rồi ông cứ kéo hàng cột báo, đâm đánh vào cái bệnh "nghệ thuật" ông đã phết cho ông THoài đó.

Ngoài ra, có Lý Đăng Cao, viết ở Thủ đô về PhQuán. Trong bài, có một chỗ LĐCao nói về một bài tho chưa đăng, anh ta cứ đem trích bừa ra mà phê! Quái chửa? Phê bình cả bài còn nằm trong phạm vi chưa công khai! Thế là lối phê bình công an à?

Một mặt báo chí làm rầm rĩ.

Một mặt lớp học đảng viên vẫn cứ tiến hành nghiêm trang, và theo lối kín đáo.

Một mặt quần chúng đọi chờ, mong ngóng. Người chán, kẻ buồn rầu. Công việc bề trễ. Tâm lý đọi.

Còn bọn Nhân văn Giai phẩm? - Không lúc nào họ làm révision hon lúc này. Mình đã làm gì nên tội? Và thực ra, mình có tội tình gì?

Chính ra, không phải tôi đọi đến giờ. Từ đầu năm (và cả trước nữa) tôi đã nhiều lần nói vói những LĐạt, ĐĐHưng, cả TDuy nữa, về những khuyết điểm, về những cái tội của N.V.G.P., và của bản thân tôi.

Tôi đã đến vói đồng chí THữu, nói như tuyên bố về việc học chính sách vói đi thực tế. Thế tại sao đồng chí THữu là nguôi quản lý việc học của Đảng, lại không mở cửa cho một nguôi đã đến thành tâm gõ cửa?

Ôi chao!

La porte m'est-eỉỉe fermée à ịamais?

Xưa nay tôi có đòi gì ngoài cái đòi tôi được làm việc? Anh em được làm việc? Tôi có chống cái gì ngoài những cái cản trở công việc thưc là có, ví như: hẹp hòi, bè phái, dốt nát, gò bó, co hội?

Thế sao? Tôi không có quyền chống những cái xấu xa ấy hay sao? Và Đảng lại quá xa đến nỗi chỉ nghe người ta nói xấu về tôi mãi như thế sao?

10/2

Lại báo chí

Báo Thủ đô, báo Nhân dân vẫn có bài góp ý kiến báo Văn, trong mỗi bài đó đều có đả động tói Hãy đi mãi, Lời mẹ dặn, Ông Năm Chuột, vỗ ngực, Đông máy.

Bao nhiêu giấy mực đã chảy ra, để rồi sẽ thu về được cái gì ?

Tiếu thuyết PhQuán

PhQ định viết tiểu thuyết về văn nghệ.

Cốt chuyện: một anh viết văn, vì xa Đảng, rơi vào chỗ bế tắc. Trong khi, một anh bạn cũng ngang tài, vẫn theo Đảng, hoá ra sáng tác hay. Anh kia bèn tỉnh ngộ, lộn về vói Đ., nài xin giúp đỡ. Đ. đón anh, cho anh tiền đi sáng tác. Tức thì, ít sau anh lại có sáng tác hay.

11/2

Mình Đức 23

Theo PhCung nói, MĐức bị đưa ra toà. Vì hai tội: lậu giấy má và man khai số lượng in.

Thơ ODũng

Lê Đạt kể.

Tập thơ QDũng bị đình lại. Nhưng, chỉ là vì có một câu: Nước Cộng hoà Việt Nam trẻ tuôĩ

Đâu như từ Thủ tướng Phủ có lệnh hỏi. Có vậy thôi.

Lỗi ấy cũng dễ sửa.

Tức thì in lại rằng:

Nước Việt Nam Dần chủ Cộng hoà

Không trẻ tuổi, lôi thôi gì nữa. Và dán đè lên dòng chữ cũ. Thế là tập thơ lại được phát hành.

Vua bếp

Hôm nay ông Táo lên chầu Trời.

Các nhà khác thì không rõ, còn số nhà bạn bè tôi biết, chẳng thấy ai ăn uống gì cả. Không phải chuyện tin, không tin, mà chỉ là chuyện có "khả năng" hay không có. Chúng ta cứ theo cái chính sách tiết kiệm vậy. Thật là họp vói tình cảnh chúng ta.

Phùng Cung chạy bay lên, bán đôi săm lốp Mít Sơ Lanh ăn Tết. Theo anh nói, đã từ mấy năm nay, vợ chồng anh chẳng có miếng Tết miếng nhất gì sốt.

Hải Như vác một số vật ra chợ giời. Đâu như cuối năm, người làm về, anh thiếu 7 vạn trả công, thì có thê’ yên tâm và minh bạch về chính sách lao tư...

Vậy thì ông Táo thiếu cá chép lên thiên đình. Không biết lão ta đã cải tạo cái tội ăn của đút cứa lót chưa? Đến như một lòi đấm mõm suông cũng không có!... Hỡi Táo công! Có sao nói vậy nhé. Chế độ mới rồi, cái tệ ăn không nói có có, dối giá, ắt sẽ không có chỗ dung nữa đâu!

Dôĩ cha

ãôĩ mẹ

Không ai

hòng

dõỉ được

nhân ảân.

12/2

Ưamoureux

NS yêu một cô nào đó. Tâm trạng như người bị ideé fixe.

Một nhà hoạ sĩ thời xưa

Một hoạ sĩ thời xưa, vốn là người có tài, một đêm nằm mơ thấy một con quỷ chín mắt, 64 răng, tay bằng cây đa, ngón chân bằng cối đá.

Suốt đêm ấy, cơn mộng ác hành hạ người nghệ sĩ. Đêm dài tựa năm. Nỗi sợ bằng cả một kiếp. Niềm đau lớn hơn cả nghiệp luân hôi.

Tỉnh dậy, anh đem vẽ hình con quỷ, treo lên vách. Tưởng chỉ đê ghi lại một kỷ niệm. Cố mong gặp người biết mà hỏi xem, nó thuộc loại gì.

Dè đâu... Về sau anh đâm sợbức tranh. Nó nát anh! Không dám hủy đi, ngày đêm bị ám ảnh, anh phải đèn nhang cúng vái, nỗi sợ cũng không tan. Suốt một đòi, anh đeo trên kiếp mình niềm kinh hoảng do chính bức tranh anh đã vẽ nó tạo ra.

15/2

Públicité

TPh đưa cho pĩibỉỉcỉté Hoan 3 cái quảng cáo báo Nhạc. Hoan đưa cho Dần.

Dần làm vói Câu.

Tuy làm thì làm song rất lo. Có gì mà ngại? Ấy vậy mà lỡ ra cái anh LNTrác triếc chẳng hạn nó biết, thế là sẽ thành vâh đề. Tại sao lại Dần làm? Thiếu gì người mà lại phải Dần? Thế tức là có vâh đề!

Tôi tuy vậy vẫn cứ làm. Tết chả túng. Thì cũng cố kiếm lấy dăm vạn. Tôi mất đến một tuần vẽ đi vẽ lại, có đến mươi mười lăm cái mẫu. Tôi chọn lấy 9, đưa TPhác; TPhác ưng 3 cái, bảo về làm.

Làm?

Thật là rày. Bút không! Bột màu không! Keo, phèn không! Lại địa điểm cũng không có nốt: 4 thước chiều cao, có phải tầm thường đâu?

Ấy vậy, mới nhờ Hoan. Hoan nhờ Hàm. Hàm thương tình tính giúp tiền công hộ, cho mượn xưởng, cho mượn bút, cho mượn ít màu xanh prusse, màu đen, và bố trí thêm cho một anh nữa, tên là Cầu, cùng cộng sự vói tôi.

Tôi không dám vác mặt đến Lục quốc đành lại nhờ Hàm phái người đến lấy khung và vải về, tiền xe Hàm xuất ra giả hộ. Vải cũ, Hàm lại giặt đi hộ. Và hứa cho mượn cả tiền đanh nữa.

Nhưng...

Còn thiếu ít mầu nữa, 2 ký blanc de zine chẳng hạn. Ai lại bắt Hàm bỏ ra vạn rưởi để mình mua mầu, về vẽ kiếm ít tiền cho mình? Mà mình lại biết là Hàm ta cũng rất túng! Giúp mình bao nhiêu thứ như vậy cũng đã là quá rồi, xưa nay nào có quen biết gì nhau?

Thế nên tôi vói Cầu mói chán chứ! Báo Nhạc không avance, vì lẽ ngân sách tháng 2 chưa có. Còn tôi vói Cầu đều túng ngang nhau. Hy vọng Tết là ở mấy cái áf fích này, hy vọng ấy đã thành tuyệt vọng. Hôm nay 27 Tết, tháng thiếu, 2 ngày nữa đã sang một mùa xuân mói.

Liên hoan tất niên

Mỗi người đóng 1 nghìn, tôi cũng đã đóng từ đầu tháng lưong, rồi bẵng quên đi. Bất ngờ LĐạt rủ đến co quan ăn tiệc mặn tất niên Hội Nhà văn.

Mọi nguôi gặp nhau, bắt tay, cười nói vui vẻ, song là thứ vui vẻ cố gắng làm sao ấy. Người nọ cảm thấy người kia (vừa đi học về) có mang trong người một cái gì, vì mình không rõ, đâm ra là một điều bí mật... Nguôi ta khó tự nhiên, khó hoàn toàn dễ chịu trong cái tình thế ấy.

Ông Nguyễn Công Hoan mở đầu tiệc, giở lối ba lon chúc mừng ai chua có vợ thì có vợ, ai chua chồng thì có chồng, ai chua con trai thì có con trai, ai chua có gái thì có gái. Ai chua có tác phẩm hay thì có. (KLân đế: còn ai chua có tác phẩm dở, thì sao? Thì cũng nên có thế nào chứ!) NTLong nhắc ông Hoan: quên chúc mừng miền Nam. Ông Hoan bèn chúc anh em miền Nam đuợc vui vẻ. Rồi ông đúng cuời hì, không tìm ra lòi kết luận cho bài diễn văn đó. Tiếp sau ông THoài nói về lóp học. Ông bảo du luận đấu Tuân, lui Tuỏng, nẹt Tô Hoài là không đúng 24 . Thực ra, ai cũng đều bị đấu cả..., tức là đấu tranh tu tuỏng. Ra Giêng rồi anh em đều sẽ đi học hết, rồi khi về cũng sẽ vui vẻ nhu chúng tôi cả.

Tôi rơi vào một mâm toàn đàn bà, chỉ tôi với Bùi Hiển, dĩ nhiên là đàn ông. BHiên chớm một tí đã đứng dậy, đi dự tiệc khác, do nhà Lê Văn Tân mời báo Văn. Còn tôi với các bà, nên chi chẳng lấy làm vui. Ăn quấy quá vài miếng, châm thuốc lá, đứng dậy đi. Tiệc ruợu chua tàn...

Mẩy ngày cuối năm

Mấy ngày nắng liền. Rét chỉ vừa đủ để nhắc nhở nguời ta rằng đây là mùa Đông. Bỗng từ chiều hôm nay, đổ mua phùn. Những ngọn đèn ở những con đuòng đại lộ Lý Thuòng Kiệt, Trần Hung Đạo càng vàng hon, ánh sáng loè nhoè trong cái ẩm uớt cúa mua phùn. Trông ra điều Tết nhất lắm. Vườn hoa Chí Linh có đào, cúc, dược, có đèn đỏ đèn vàng giăng quanh lộng lẫy.

Phố Hàng Lược là phố hoa.

Ấu trí viên có lắm thứ hoa và cây cảnh đặc biệt. Có cây du 96 năm. Tôi nhớ nhất cây liên đài, lá chụm lại như hoa, xanh như ngọc, mà dầy dặn, gẫy góc như tạc đục bằng đá. Còn nhớ thứ cây đu đủ, giồng trong chậu hoa, cây thì bé mà quả vẫn to, như ta vẫn thường ăn. Giá có giống ấy thì một căn nhà nhỏ như nhà tôi cũng có thể trồng được mưoi cây.

Phố Hàng Khoai là phố cá vàng.

Tất cả đều khoái mắt. Giá tôi có ít chất "bạc vụn" thì dễ dàng khoái cảm hoàn toàn hon. [...]

Tôi chủ trương: "Tết nhất hết sức đạm bạc. Chứ không nên ăn ba ngày Tết, để suốt năm chạy nợ không xong!" Thế tức là tôi tán thành chính sách "Tết tiết kiệm".

Cái thú "vị tha" nhất là đi xem người ta sắm Tết. Phố xá gần Tết, như nhạc cờ-rét-săng-đô. Vui ra phết. Đi phố thật là sướng con mắt, sướng lỗ tai, vói một điều kiện là chớ có nghĩ đến cá nhân...

Nhưng, khi lộn về phố hẻm, khi đến đầu căn nhà tôi ở, bắt đầu đã thấy khổ mũi. Cái cống chết tiệt nhè cuối năm mà tắc, nước dềnh lên lênh láng, đen ngầu và thối... Cuối năm túng cả, 4,5 chủ không chịu góp tiền thuê người moi cống. Mà họ ở nhà trong, với trên gác, xa cả... Riêng tôi, buồng tôi ngay sát lỗ cống, bàn làm việc sát ngay đống nước hôi hám kia.

24/2 (7 Tết)

Tết

Hôm nay mới khai bút (đáng lý định khi nào kiểm thảo hẵng khai một thê).

Một cái Tết đã qua, đặc biệt là tôi với vọ đâm ra kiêng kỵ quá lắm, khác hẳn mọi Tết, và khác hẳn tính nết chúng tôi. Hình nhu, khi nguời ta khổ quá, nguôi ta dễ đâm ra dị đoan thì phải.

Đêm giao thừa, chúng tôi xuất hành một chút, rồi về tự xông đất lấy. Hai vợ chồng mừng tuổi nhau. Trông cái mắt nguôi vợ đăm đăm mà lại enfantỉn, có vẻ nhu nguyện cầu van vỉ những lực luợng rủi may huyền bí, và rất thành tâm chúc Tết tôi, lúc lúc lại hoi cuời cuời,... tôi thấy có một cái gì nó tội nghiệp. Vợ tôi chúc tôi gì? Chỉ có chúc: viết nhiều, viết gì in nấy, không bị các ông trên trù, để có thể nuôi gia đình, bằng hai bằng ba năm ngoái!

Mồng 1, mồng 2 đi thăm họ hàng với một số bạn.

Vợ tôi cứ để ý xem xét các vâh đề tủn mủn, chẳng hạn khách khứa, ai đến ai chua, ai xông đất, ai nhanh nhẩu, ai ù ì... Và tói mồng 2, vợ tôi cứ ta thán mãi cái món khách ngồi quá lâu, xúi quẩy nguời ta ra, nào phải ai, chính là PhQuán dẫn Nguyễn Bùi Vợi đến choi, ngồi lì hết tối.

Ngoài ra, đôi lúc rỗi, hai vợ chồng chơi tam cúc tay đôi, vợ tôi ham lắm, tôi cũng chiều, đến tận hôm nay không dứt, cỗ bài đã nát cả vì con Cún nó vò.

Khí hậu mấy ngày Tết nắng và ấm. Phố xá khô ráo. Có lẽ vậy sạch hơn là mua phùn, nguời ta túa ra đuờng, đông vui hơn. Song giá đôi lúc có tuới tí mua xuân thua hạt và mảnh nhẹ, thì thú hon, có thi vị Tết hon, miễn là nó không kéo dài thành một thứ mưa phùn ê ẩm và nhớp nháp. Tất cả chuyện Tết có vậy.

Suýt quên: Tự dưng 3 ngày Tết lại rộ lên một cái tin là: tôi tự vẫn chết rồi. Có anh lại còn đến tận nhà xem, có cái màn đen Louis Chức 25 chăng ngoài cửa hay không? Ngày xuân có tin ấy, thế là điềm may đó... Tôi cũng nên coi là như vậy, tiện hơn. Tôi ăn cái Tết tiết kiệm ra điều ung dung lắm. Tâm tư thoáng gió mà nhàn nhã! Báo chí cũng im tịt đi, không "xây dụng" cho ai nữa, ý giả còn tôn trọng cái tình vui ngày lễ của dân ta. Tôi cũng không đến thăm hỏi đám bạn thân như VCao, ĐĐHưng... Vì lẽ họ vừa đi học về 26 , đêh e rằng mang tiếng cho họ. Sớm, trưa, chiều, tối... tôi tìm vui thú trong sự hoan hỉ mừng xuân của thành phố. Nghĩa là vui cái vui khách quan. Và nhiều lúc tôi bắt quả tang tôi ở cái tâm trạng: "được một ngày vui, níu lấy chẳng rời ra"!

25/2

Hop co quan

Cơ quan HNV họp củng cố. Nó mói lộ ra lắm chuyện chứ. Chả quét nhà mà, quét nhà bao giờ cũng phát hiện ra rác. Mà toàn nhũng thứ rác khiếp cả. Nào chuyện bà Giáo vói anh Quang, mà nạn nhân là Chế Lan Viên, là 3 đứa con bị nhếch nhác, và là cả cơ quan nữa. Rồi chuyện chị Minh vừa nghe tôlôíôn vừa để "ai ấy" ôm ngang nguời. Lại chuyện mấy anh thịt một con gà, ngày Tết lạc vào cơ quan. Rồi chuyện đồng chí Lãm vói một cô Yến đã có chồng nào đó, câu chuyện kéo dài 3 năm nay rồi. Lại chuyện "nhẩy đầm", và lén mang cả cái radiô của cơ quan đi một nơi nào đó để nhẩy!

Vân vân, các thứ tội của một thứ tự do chủ nghĩa bệ rạc. Ghê nhất là ngay lúc cơ quan đang phát hiện và đấu tranh nhu thế, thì ở buồng bên, xảy ra một vụ khỉ gió. Số là chị Hoà nữ y tá đang ở đó, có một mình, thì ông Nam hành chính của Hội Nhạc sĩ sáng tác vừa hay đến đó, thấy chị có một mình, ở giữa gian buồng hiu quạnh, ông ta bèn giở ngay cái trò bóp vú! Chị vùng vằng. Ông ta bảo: im đi còn hơn, nói ra thì cả hai cùng tù!

Thật là ban ngày ban mặt. Một sự đểu táo tợn!

PhOuán Thụy An

PhQ không đến học Thụy An nữa. PhQ bảo: "Bây giờ bạn bè không biết thế nào! Tình thế này khó phân biệt quá!"

Xét lại

Mộng Lân bị quy là có khuynh huớng chủ nghĩa xét lại. Anh đáp:

- Tôi chì có khuynh hướng hay kiếm điếm công tác mà thôi.

Báo chí không thấy hung như trước nữa. Những người đi học lóp đảng viên về đều dè dặt. ĐĐHưng có vẻ bi, anh nói vói cái ton buồn buồn, lời lẽ không còn như là nhổ cái morsures như trước: "Chân lý tức là một sự thích họp với khách quan!". VCao thì một mặt đi vói lãnh đạo, một mặt vẫn đi với anh em, tuy dè dặt hon. (Tại sao lại có cái chuyện: một bên lãnh đạo, một bên anh em?) Hoài Tuân Tưởng không hiểu thế nào. Hình như bão cũng không toucher họ nặng gì lắm. Có lẽ vết thưong chỉ sầy da, làm cho họ hăng tiết thêm lên, tuy bề ngoài dè dặt.

Một điều đáng mừng là: bọn kiếm chác xem chừng mặt mũi không có chiều hả hê. Ý như không có gì mà kiếm chác được! Nếu vậy tức là sự lãnh đạo đã có ý chuyển. Tôi thiết nghĩ, một sự lãnh đạo không làm hài lòng bọn co hội chủ nghĩa, đó tức là một sự lãnh đạo có co tốt, có thể tập họp được những tài năng lưong thiện.

Tôi cũng chẳng mong gì hon một sự lãnh đạo như thế. Một không khí văn học trong sạch, ở đó sự sáng tạo chân thành được khuyến khích, sự kiếm chác bị ruồng rãy không tha... ít lâu nay, tôi thiếu sự lãnh đạo đó, và thèm không khí ấy, thèm đến khát khao.

Nếu rồi đây được như thế, tức là lãnh đạo sẽ thu được nhân tâm.

Còn như không được vậy, vẫn đi con đường cũ, dung túng bọn kiếm chác, thành kiến và ruồng rãy người tài năng, thì nhất định là mầm lộn xộn vẫn còn, nhân tâm còn ly tán. Không người này thì cũng có kẻ khác đứng dậy phản đối. Biết trước là ai được?

Dù sao, tôi cũng mong lãnh đạo không lộn về con đường xấu hổ đó nữa.

27/2

THoàì

Kinh nghiệm học tập, từ ngày mình vào Đảng, chưa có lớp nào dân chủ như lóp vừa rồi. Mình thống nhất về điểm chuyển lên xã hội chủ nghĩa, thì về mặt tư tưởng, nó có những chuyên biến cần phải có, mà mình chuyển không kịp.

Còn về mặt văn nghệ, đường lối nghệ thuật chủ nghĩa xét lại thì mình còn phải nghĩ thêm. Ớ lóp học mình cũng đã có phát biểu. Bây giờ có cái anh nào nó xấu, nó lại nói thế nào, đến tai các ông ấy, các ông ấy lại bảo sao đi học về mà còn nói vậy.

Nhung lớp học quả là không ép uổng. Chỉ có cái là có sao nhận vậy, chớ nhận liều, chớ đổ vấy. Và tuy không có chủ trương, song có lúc nó gần như CCRĐ, thì tùy từng anh, cái chất người của mình, lương tâm mình v.v...

Hoang mang

NgThLong khó chịu cái việc Nguyễn Xuân Sanh đổ vấy cho anh em. Tôi đang nói chuyện vói anh, thì anh bảo: - Tao lo lớp này, có người không được đi, thì rồi cái lúc đấu tranh tư tưởng nó khó mà rõ ra làm sao...

Mặt anh nó có cái gì làm sao ấy, gần như lo lắng, nhuộm buồn rầu! Tôi thấy nét mặt anh và giọng anh, nó có cái gì làm tôi hiêù rằng "có người không được đi" kia, có lẽ là có tôi trong số. Tôi bảo:

- Ai đi học, ai ở nhà... thì cứ lưong tâm cách mạng, lưong tâm nghệ sĩ mà giữ chứ sao. Có sao nói vậy. Rồi tùy các ông ấy muốn xử sao thì xử.

Tôi ngùng một lát. Hai đứa im bặt. Rồi tôi lại hỏi:

- Ai bảo cậu là có người không đi học?

- Ấy... mình cũng nghe thế!... Lóp này là Đảng mở cho đảng viên và quần chúng tốt của Đảng...

Nghe chữ quần chúng tốt, tôi im bặt. Tức là tôi hiểu rằng BTiến chẳng hạn là quần chúng tốt, vậy thì tôi là quần chúng xấu vậy.

Lát sau...

Tôi đi đái, gặp NgXSanh ở nhà tiêu. Sanh bảo:

- Thôi, khăn gói mà đi học... Độ một tháng.

Tôi dừng lại tiếp chuyện Sanh. Tôi nói: chưa nhận được giấy. Sanh nói:

- Ấy lóp trước cũng vậy, gần đến noi mói đưa giấy.

Rồi Sanh nói: - Tôi cũng đi học lại. Bồi dưỡng tư tưởng mình cho chắc.

Xong hai người cùng đi đái. Câu chuyện có vậy, lúc tôi ra, gặp NTLong đứng giữa cầu thang, hỏi vọng xuống:

- Sanh nó bảo gì mày đấy?

- Bảo khăn gói đi học.

NgTLong lắc đầu cười:

- Giả vờ đấy! giả vờ!...

Anh đi lên. Tôi dắt xe đạp về. Nếu quả Sanh nó giả vờ, tức thị tôi không được đi học à?

Mà "không được đi học", bây giờ riêng trường họp tôi nó có nghĩa là "bị coi là đối tượng".

Ông BTìến

(Cả PhQuán lẫn HTLinh kê)

Đâu trước Tết, một đêm liên hoan với đồng chí nước bạn (Vátsilép đạo diễn kịch - cái tên ghi đây không đảm bảo đúng -) thì lúc say rượu quá, BTiến mới giở nhũng cái trò vè mà lính tẩy say thường giở ra đối vói phụ nữ.

Tửu sắc mà lị. Đâu như ở câu lạc bộ quốc tế gì đó (không đảm bảo). Tức là nói nôm ra, là BTiến sử dụng hai bàn tay đê’ lao động của mình, vào cái việc sờ mó, gỡ gạc đàn bà con gái người ta.

Thế mới có cái câu: BTiến lộ nguyên hình!

Trước đây có chuyện Học Phi Trúc Quỳnh. Nay lại việc BTiến này nữa!

Thế ra cái loài ấy hay có cái loại việc ấy.

"Quý sự tầm quý nhân."

Phan Vĩi

Vở ciné Tiếng hát cửa biển của PhVũ lại gặp khó khăn. Vì nhiệm vụ tiến lên xã hội chủ nghĩa nên còn phải xem xét lại.

PhVĩi bảo: nếu không quay, tao sẽ không bị thiệt về nghệ thuật, nhưng thiệt hại to về kinh tế.

Mà kinh tếbây giờ lại còn đẹp hon nghệ thuật lắm cơ chứ! PhVũ lại kê’ chuyện sáng mồng 1 Tết VCao đến thăm NĐThi, lúc về vợ hỏi mới lộ ra, nhưng vì có PhVũ ở đó, nên VCao nói lảng ra rằng: "người ta đến thăm cả bọn hoạ ở đó, chứ riêng gì NĐThi". Song ông Thi không có nhà. PhVũ kết luận: "Sớm quá!"

PhCung

Tự dưng học hành đến nơi mà Liên hiệp Hội lại cho PhCung nghỉ công tác. PhCung lo. Không hiểu sao. Có phải vì các ông ấy sợ mình ở đấy đâm lộ chuyện hay không? Hay là vì cái "giả vía", các ông ấy mói cho là mình là cái thằng mất dậy? Đã mất dậy thì thôi, không dậy cho nữa, để mà biết tay!

Tôi hỏi PhCung xem cái "giả viá" ấy có gì?

PhCung cười hì hì, kể lại:

- Cũng chả có gì hì... Có một chỗ mình bảo là cái đảng mạ, hì, nghĩa là cái thứ mạ, mình gọi là đảng mạ, dùng tiếng quê vậy cho nó vui, hì... Lại có chỗ mình định ca ngợi các đồng chí chuyên gia, thì mình cũng dùng tiếng quê, bảo là: "các ông ấy béo mà phương phi như Tây đoan", "cái đệm các ông ấy nằm mà bà con ta nằm thì ngủ không biết khi nào trở dậy được", hì... mình cứ nói tiếng quê vậy, để bà con nhân dân ta đọc cho nó vui... hì...

Tôi lo dựng tóc gáy:

- Anh viết thế mà bảo là tiếng quê! Anh có bị đánh mất xác cũng không oan...

Về sau tôi hỏi HTLinh. Linh bảo:

- Cái thằng, nó cứ có cái lối thế. Nó cho rằng viết phải đả cái gì một tí thì mói oai. Anh em khỏi cười.

- Ai bảo nó thế?

- Ấy thế mói khỉ!... Nó cú’ nghĩ như thế cơ chứ!

3/3 đến 14/4

Lớp nghiên cứu 2 văn kiện.

Một lớp học lộn đảo tất cả, từ con người mắt, đến từng tế bào óc! Do đó mà rồi văn học chung cho đến cuộc đòi riêng từng người cũng sẽ lộn đảo tung lên hết, từ nay trở về sau.

Từ chỗ khẳng định thế giới bây giờ là ở thời kỳ quá độ chủ nghĩa tư bản tiến sang chủ nghĩa xã hội, đến chỗ khẳng định được, ở nước ta 3 giai đoạn tiến lên chủ nghĩa xã hội đã bắt đầu từ ngày hoà bình, những nhận thức chính trị cơ bản và rất giản dị đó giúp cho mỗi người nhận thấy rõ vị trí của mình trong 3 năm qua đã đứng ở đâu, ủng hộ ai, phản đối cái gì?

Nhân văn Giai phẩm thế là đã đứng về phe tư bản chủ nghĩa, phản đối xã hội chủ nghĩa; hơn thế, lóp học trình bày sự thực, làm cho tất thảy đều thấy rõ chân tướng bọn cầm đầu NVGP, đó là một công ty phá hoại bao gồm những kẻ phản cách mạng, đứa là phần tử Quốc dân Đảng cũ (PhKhôi), đứa là mật thám trước (TDuy), đứa là tên bất mãn chống Đảng có lịch sử, đi đến chủ nghĩa trotskisme (Nguyễn Hữu Đang),... chúng ngoặc vói bọn trotskistes Trương Tửu, TrầnĐThảo, và với bọn gián điệp vẫn liên lạc vói Sainteny, là Thụy An.

Nhìn rõ được chân tướng những ông bạn quý của tôi đó rồi, tất nhiên chân tướng của tôi nó cũng phải lộ ra, không còn có thê’ che đậy được nữa. Nói thì giản đơn, song quá trình tỉnh ngộ của tôi nó đã là một kết quả hết sức là phải căng não ra, phải có sự trâh áp của khách quan, phải có bàn tay kiên quyết của chân lý cách mạng. Mà tu tuởng thù địch của tôi nó còn chống đánh kỳ cùng, giữ từng căn nhà, từng góc phố, khác gì một cuộc chiến đấu trong thành phố.

Tôi là cái gì?

Truớc Cách mạng, tôi là một thứ hổn lốn phản động của những tu tưởng tư sản điạ chủ: hưởng lạc đến đồi trụy, hám danh to đến bệnh "vĩ đại cuồng", vô chính phủ đến phá phách mọi trật tự, thoát ly đến roi vào sinh hoạt sa đoạ, và đi vào các trường phái nghệ thuật vị nghệ thuật, tượng trung, lập thể, siêu thực... và vào triết học ru ngủ tối phản động của Bergson.

Trong Kháng chiến, con nguôi phản động đó bị trâh áp, hoàn cảnh chiến tranh và chân lý vô sản đè cổ nó xuống, nạo rửa mói chỉ được một phần nào.

Trở về Hoà bình, nhân co hội cách mạng gặp khó khăn khắp thế giói và trong nước, lại gặp hoàn cảnh một thành phố "Mỹ hoá" như Hà Nội, tức thì con nguôi phản động cũ cúa tôi nó lộn lại. Nó không hiện nguyên hình như cũ, mà khoác áo mới, nhũng "chống công thức", "đi tìm cái mới", thực chất đó chỉ là cái vỏ che đậy cho cái ruột thối của chủ nghĩa xét lại và tư tưởng trotskiste. Con người phản cách mạng như thế phát triển vói tốc độ "tử vì đạo", nó phá phách khi hung hãn khi tinh vi mọi cản trở, tức là mọi nguyên tắc và lý luận cách mạng, nó hức đầu bướng bỉnh và tàn nhẫn vào quy luật phát triên khách quan của lịch sử. Nó đấu tranh ở bộ đội, ra Giai phẩm mùa Xuân, làm thơ phá hoại, đúng cùng hàng ngũ bọn NVGP, bắn lại cách mạng, bắn lại Đảng, trong khi Đảng vẫn giang lớn hai cánh tay kêu gọi nó lộn về, ngực Đảng hở, vô tình, bị viên đạn nhẫn tâm nó bắn đến bị thuơng.

Không thê’ đếm hết những viên đạn ròng rã 3 năm qua tôi đã bắn vào Đảng, khi thẳng mặt, khi bắn sau lưng, lọi dụng tình thương của Đảng mà phản bội. Cứ thế, đối Đảng, đối nhân dân, đối bạn bè, đối gia đình, đối văn học, tôi đã gây biết bao tình tội, mà suốt một cuộc đòi còn lại, làm việc và ăn năn hết lòng, cũng khó mà xóa đi cho hết. Tôi đã tự lừa dối là một người có óc suy nghĩ độc lập. Song sự thực chứng tỏ tôi chỉ là một con rối mà những đường dây tư tưởng thù địch nó đã giật cho múa may tùy thích. Tôi đã tự lừa dối tôi là một martyr của Đảng quan liêu, song sự thực chứng tỏ đối Đảng, đối nhân dân tôi là một kẻ tội đồ mà dân ta, Đảng ta hãy còn chưa trừng trị.

Tôi đã tự lừa dối tôi là tôi đi một con đường cao quý, con đường chịu tội cho loài người (chcmin de calvaừc). Song sự thực chúng tỏ con đường tôi chỉ là con đường phản bội, con đường phá hoại nhơ bẩn và tàn nhẫn.

Tôi đã tự lừa dối là tôi tử vì đạo vì mục đích đi tìm cái mói cho xã hội, cho văn học, cho con người. Song sự thực chứng tỏ tôi đã là đứa tay sai muốn chết cho bọn tư sản phản động, cho chủ nghĩa xét lại, cho tư tưởng trotskiste, và cho bọn đế quốc chúng đứng trên cao hết, chăng ra một bức mạng nhện những tư tưởng hiểm nghèo và độc địa.

15/4

Báo Nhân dân với môt sinh viên

ơ cuộc nói chuyện của nhà văn Liên Xô ra, tôi đi với TPhác.

TPhác thấy phen này là cả một sự đảo lộn trong cuộc đòi. Tôi khuyên TPh nên nhân lúc này mà sống mạnh dạn hon. Qua nhiều câu chuyện, TPh kể lại chuyện báo Nhãn dân chữa cái bài do một sinh viên viết về TDần ăn cắp Maia. TPhác bảo: tay sinh viên đó là học trò Hữu Loan, kỳ này bị truy tợn, mói viết một bài gửi báo ND, đại ý chỉ có nói đến những réminỉscences thơ Maia còn ở trong thơ TDần. Báo ND mói chữa và đặt tít thành: ăn cắp thơ Maia. Dưới lại thêm rằng, cả HCầm, LĐạt, HLoan v.v... cũng là bọn dùng thủ đoạn đánh cắp đó cả... Anh sinh viên kia hốt quá, đến phân minh báo ND, yêu cầu cải chính, không được, bèn đến xin lỗi HLoan, kể tình đầu như vậy. HLoan lại kể vói TPhác, và dặn chớ nói với PhQuán, LĐạt, sợ nó bô bô nói đi.

Tôi nghe câu chuyện, cười xoà, nói:

- Kê’ ra, bọn mình còn vu cho Đảng những vố cay hơn, nên cũng không nên coi những chi tiết đó làm trọng nữa.

TPhác cũng gật đầu. Giá trước lớp học thì câu chuyện không thể có một cái kết luận vui vẻ như vậy được.

16/4

Đi đâu? Làm gì?

Vấn đề đặt ra vói tôi là cải tạo lao động, nhưng tôi còn có một gia đình, cũng vấn đề ấy, nó bao hàm thêm một ý nữa: cải tạo lao động thế nào mà có thể đõ đần thêm chút ít cho vợ con nữa.

Vợ yếu quá, đã mổ ruột, việc nặng không kham nổi; lại còn con nhỏ, vài tháng đã thêm một đứa, là 2, con trước con sau, vợ cứ xoay vào vói chúng nó là đã đủ kiệt sức rồi. Nuôi con là một thứ lao động mệt nhọc bậc nhất trong các thứ lao động, chỉ có cái là nó không thể gọi là "lao động sản xuất", trừ phi muốn choi chữ thì gọi vậy mói được mà thôi... Vậy lấy gì nuôi vợ con? Một gia đình 4 người, chỉ có tôi tưoug đối còn sức lao động, phải đóng vai lao động chính! Mà viết thì phải ách lại rồi, còn hai bàn tay vô nghề, đi học việc thì lưong sẽ khoảng 2 vạn 7! Vợ thì biết làm y tá, khâu khiu bít tất, dệt một chút, máy chữ một chút v.v..., cũng muốn làm, mong làm, song không có việc; vả nếu được việc thì phải nuôi nguôi làm trông con, lỗ hà ra lỗ hổng, lại chỉ còn trông độc vào lưong tôi mà thôi.

Thật là khó. Tôi chưa biết tính sao? Cho nên bàn vói vợ giả nốt cái nhà phố Trần Phú 27 , một tháng thu được 6 vạn, tôi cũng bàn suông vậy, muốn từ bỏ cái nhục ăn bám đó đi nữa mà không có lối cụ thể! Vả lại giả nhà, phải giả cả tiền thu lợi suốt mấy năm qua, trên 2 triệu, thì lấy đâu ra? Mà vâh đề cải tạo lao động là một vâh đề khâh thiết bức bách lắm rồi. Không thể đừng đuợc. Tôi có cảm giác phải vuợt qua một ngọn Hy Mã Lạp Son! Cuộc sống có những lúc thử thách con nguôi ta một cách hết sức nghiêm nghị. Cuộc sống có khi buộc nguôi ta phải sống cho ra sống. Tôi không muốn làm một kẻ hèn nhát. Cái sàng lớn của xã hội chủ nghĩa sàng không thuơng sót, tôi không muốn làm một kẻ bị sàng đi. Ôi chao, phải nhận chân một sự thật: lòng quyết tâm cải tạo xã hội chủ nghĩa của tôi nó còn ít tự giác quá. Nó còn nhu bị bó buộc. Cái mói chua tin hoàn toàn, cái cũ chua gột cho hết. Một con nguời thảm hại tột độ.

LĐCao và tình hình

Ban tối Lý Đăng Cao đến choi, với một nguời nữa không giói thiệu tên, chỉ bảo là: "bạn"!

Vợ tôi sửa soạn đi Nam Định, đi đòi nợ lũ em gái, lấy dăm vạn tiêu xài. LĐCao có vẻ nghi, nói xa nói xôi rằng: không nên đi lại "khác quy luật", rằng bây giờ công an nguời ta phải theo dõi, v.v...

Tôi cuời xoà. Một kẻ nhu tôi thì nhất cử nhất động, nguời ta đều có quyền đặt vấn đề cả. Tất nhiên.

Nguôi bạn LĐCao còn khuyên tôi nên giữ gìn. Vì địch nó còn đang tung tin hoang mang ghê lắm: bắt nguời này, nguôi kia tự vẫn v.v... Và có thê’ nó thủ tiêu tôi đi, hoặc khiêu khích quần chúng đánh tôi, hòng đê bôi xấu chế độ ta.

Tôi nghe làm phải. Đó cũng là cái ý đã có lúc đêh trong đầu óc tôi.

Hiện nay, Nguyễn Hũu Đang, Thụy An, Minh Đức đã bị bắt, chẳng bao lâu sẽ ra toà. Báo chí vẫn tiếp tục diệt đánh Nhân văn, một chiến dịch cần thiết, (mà trước kia tôi lại cho là một sự bom phồng chế tạo!) - Bộ 6 Giai phẩm mùa Xuân 5i đã buông tha nhau ra. Bọn NVGP cũng ôrovoa nhau hết. Sỹ Ngọc (theo lòi Văn Giáo) đóng kín cửa, miễn tiếp khách!

Bản thân tôi, do chỗ đã tự giác đình bản tư tưởng thù địch (phải nói là một thứ tự giác kết quả của áp lực khách quan!) nên về mọi mặt khác, tôi cũng đình bản cả giao du, đình bản cả việc viết lách! Có cái thú là: đình bản những idées noires, đình bản luồng cảm nghĩ bi thảm cũ! Tự dung, tôi cảm thấy có cái gì đã nới ra quanh tôi: đất đai cho tôi sống nó rộng thêm nhiều, rất nhiều! Vòng vây do tôi tự tạo nó ra, nay hầu như đã giải toả đi, còn lại ít nhiều cũng chỉ là trong phạm vi sự cảnh giác cách mạng cần thiết mà thôi.

Có nên đi gặp những đồng chí lãnh đạo, để hỏi những việc cần phải làm không? Đi thì lại sợ bị hiểu lầm. Nhưng nếu ngồi nhà, tiêu cực đọi, có khi còn bị hiêù lầm hơn gấp 28 bội: Người ta dễ hiểu những biêù hiện tích cực, hon là những biểu hiện ngấm ngầm, tiêu cực.

19/4

Tình hình

Lóp học đảng viên trước Tết, lớp 304 cán bộ văn nghệ văn hoá, nghiên cứu 2 văn kiện đã bế mạc rồi. Đó là 2 lóp đấu tranh tư tưởng.

Hiện nay cuộc đấu tranh đang chuyển sang một bước cao hon: đấu tranh chính trị. Bọn Đang - Minh Đức - Thụy An, thân thì bị cầm tù, tội ác thì đem bêu đầu trên báo chí. Vai trò của bọn chúng trong các vụ phá hoại 3 năm qua đang được vạch trần, mà mới chỉ vạch về mặt hành động, còn mặt bùa mê tư tưởng thì chưa vạch.

PhKhôi thì đóng cửa, nằm khàn, không đọc báo, tức là trốn cuộc đấu tranh, chỉ đọc các truyện và sách vớ vâh giải trí. TTửu, TĐThảo làm gì?

Còn bọn loại B chúng tôi hiện ra sao? Làm gì?

TD, HC, LĐ đang tiếp tục kiểm thảo ở cơ quan (lóp học 10 ngày) cùng vói những QDũng, TrLVăn, ThChâu, HPhương, YLan, NgThLong v.v... Chúng tôi đi sâu vào kiểm điểm sáng tác hơn nữa. Kiểm điểm sáng tác cho sâu mới thật là khó sao! Cứ như phải rứt bỏ một mảng thịt của mình, cú’ như ly dị một người yêu. LĐạt được mình nhắc cái Cha tôi (Mon pèrè) thì cười, và rồi cũng đành hạ bút mà hạ thủ nó cho rồi. Bản thân tôi mới tiếc cái Việt Bắc 29 làm sao chứ!

QDũng thì thú thực là: ở lớp học nói chữ phản động không sao, bây giờ đặt cho mình chữ ấy, nó cứ thế nào ấy! Anh ta kêu: trưa nay vợ cãi nhau với một anh hàng xóm về chuyện cống rãnh vớ vâh, mà anh kia thì hoàn toàn là trái rồi, thế mà QDũng không giám nói gì. Hì! Vì cái thằng cha ấy nó chả xem báo nhiều, lỡ ra cãi nhau vói nó, nó lại chửi móc phản động này nọ thì khổ! Lát sau QDũng lại kể chuyện ấy một lần nữa, và nói thêm: nếu nó làm quá mình sẽ đưa ra công an.

NgThLong thì cứ thắc mắc về nhũng hiện tượng phát hiện sai, như cái bếp điện Thụy An cho, như chuyện LĐ, TDần đi lại tụ tập ở nhà anh ta! V.v... Làm gì có?

Không hiểu VCao, ĐĐHung, TPhác nay ra sao? Đôi lúc qua nhà VCao nghe thấy tiếng đàn, chắc anh bạn buồn lắm đấy. Vì anh mất cái vương quốc rộn rịp của anh rồi! Anh như người còn lại một mình trên một căn nhà cháy, ôm lấy một cái cột than, trong khi mọi người đã đi hết cả rồi! Khổ thân anh chăng!

LĐat nhìn xa

Chết vẫn chưa chừa cái lối lý luận suy diễn vớ vẩn, LĐ nói: "Trước kia giáo điều chả là một sự cản trở, người ta chống lại, quá đi thành ra xét lại! Bây giờ đánh xét lại là đúng rồi, nhưng nhất định chủ nghĩa giáo điều sẽ nhân cơ hội này mà ngóc dậy. Contrepoiãs mà! Sẽ giáo điều một thời kỳ lâu. Cho đến khi chủ nghĩa xét lại đã thành một vấn đề lịch sử thì người ta lại sẽ thấy chủ nghĩa giáo điều là một cản trở cần phải chống nó! Đúng như thế đấy!" Dạo này anh chàng "nhũn" tợn! Anh ta cứ bầu mình lên làm "ông anh tư tưởng" của anh ta! Có bao giờ anh ta chịu cái nước đàn em một cách thực sự như bây giờ đâu?

PhOưán kế

Hôm bế mạc lóp học, các tổ trưởng họp bàn xem nên cho ai phát biểu. Rất là gay.

Có người nêu: không nên cho Nhân văn nói! Xong bàn đi bàn lại, thấy rằng lớp học là lớp học chưng cả, thì nên để cho họ phát biểu, mói là có kết quả chứ.

Nhưng rồi lại bàn: chọn ai? Bàn mãi, rồi quyết định là chọn: 1) TDần (vì đầu sỏ loại B) 2) PhQuán (vì là một anh bị ảnh hưởng).

Nhưng rồi lại sợ nó nói bố láo câu gì, cuối lóp rồi, thì phiền. Xong bàn là: cho nó viết ra, thông qua trước xem có được không hãy.

Nhưng rồi lại sợ nó lên nó nói mồm thêm ra ngoài cái đã viết. Xong bàn là: gài người bên cạnh, gài người thật cúng, để lỡ ra nó có nói gì láo thì còn đập lại được!

Nhưng rồi TD, PhQ phát biểu, cũng đường được cả thôi. Kể ra thì khách quan cũng có cái quyền cảnh giác như thế, vì chủ quan tôi và bè lũ, mấy năm qua đã tỏ ra là một lũ người bất trắc, không thể nào có thể dễ tin ngay được!

22/4

Don nhà

Liên hiệp Hội dọn sang 51 Trần Hung Đạo, ở kề với Hội Nhà văn: giải quyết vậy có lọi cho sự đoàn kết và sự chặt chẽ cúa lãnh đạo.

Chỉ phải cái là hơi chật, dù rằng bộ phận xuất bản HNV dọn sang 10 Nguyễn Thuợng Hiền.

Bầy đoàn thê tử lếch thếch đi. Bà Giáo thì đi đẻ, ai dọn hộ buồng? Còn Quang thì đã bị toà án bắt từ một tháng nay, vì cái tội làm loạn đạo đức cơ quan lên, ngót nửa năm nay. Lần này, PhKhôi không còn chây buóng đuợc nữa, phải bỏ cái buồng ở Hội Nhà văn, di sang Nguyễn Thuợng Hiền, dịp này chắc lão ta lại tức cảnh nên vài câu thơ ai oán!

26/4

Tôi quan liêu

Tôi vẫn thuòng tự coi là một nguời đúng ở mũi nhọn chống quan liêu, song đối phe cánh tôi, tôi đã quan liêu hết chỗ nói, dù rằng quan liêu này có nghĩa khác.

Rất nhiều việc tôi không biết. Chân tướng từng người chang rõ, cũng như không rõ những việc họ đã làm.

Lê Đai Thanh

Một anh rề rà, háo danh và dâm dục đến bỉ ổi.

Anh ta vốn bất tài, năm chục tuổi đầu chưa có chỗ ngồi trong văn nghệ, không biết oán ai, bèn oán lãnh đạo. Đi với Nhân văn thì cũng bị khinh, nhung cứ đi, làm một tên chạy cờ. Còn kiếm chác được tí tỉnh. Anh ta đem cái "oai" ấy về Hải Phòng, hòng kiếm, ăn nói, lên mặt. Đúng là một tên tướng Tầu chạy hiệu.

Xun xoe.

Kiếm chác.

Nguôi tuyên truyền độc nhất cho LĐại Thanh là: chính LĐThanh! Mà lại tuyên truyền một cách rẻ tiền, cố đấm, giả dụ: "Mình ở Ban NCST", - "Ban NCST là Ban quan trọng nhất của HNV, mọi việc từ đó mà ra cả!"

Lâu lâu, anh ta sợ người ta quên mình đi, thì anh ta lại vẽ vòi ra một công tác nào đó, vụn vặt mà anh biết rằng không ai thèm làm, người ta sẵn sàng bố thí cho anh, để anh dựa vào đó mà kiếm chác chút đỉnh. Giả dụ anh đề ra: "Chúng ta còn ít chú ý cải lưong quá! Anh em cải lưong nguôi ta thắc mắc." Thế là nguôi ta cho anh đi làm (...) cải lưong! Một dịp để cho anh lăn vào cái giới đó, huyênh hoang. [...]

Buổi kỷ niệm Nguyễn Du, anh ta tranh lấy cái việc đọc bài Văn tế thập loại chúng sinh, cái giọng thầy cúng hạng bét của tướng Tầu LĐThanh là một sự thất bại thảm hại, song không sao, miễn là có chấm mút!

Bản "thú tội" của LĐThanh quanh co, chỉ nói có háo danh và hủ hoá (mà nói cũng qua loa bề ngoài), còn tư tưởng chính trị, quan điểm nghệ thuật thì giấu quách đi cả!

Thanh Châu

Một nhà văn già tuổi, không già tài và bất mãn. Anh ta luôn thèm thuồng ti tiện, thèm ăn, thèm uống, thèm danh vị. Một tuần lễ mà anh không đuợc ai mời đi ăn, có tí thịt vào mồm, thì tuần ấy vợ con mất nhờ!

Lúc nào anh ta cũng bám lấy việc "viết đã hon 20 năm nay!". Lên xuống cái cầu thang gác, cũng là "lên xuống đã hon 20 năm nay!". Một con nguời tự huyễn hoặc một cách kỳ dị. "Mình viết ngày xua kém gì Nguyễn Tuân!". Lại so đọ vói NgTuân co chứ! Ểch so với bò! Anh đã đổ cho Đảng rằng Đảng đã bạc đãi sự bất tài của anh, không cho sự bất tài của anh đuợc nẩy nở! Anh ta đổ cho vợ, làm nhu rằng vợ anh là nguời đã làm cho anh trở nên một kẻ bất tài! Anh ta lại đổ cho cả "bọn trẻ" nữa, khổ chua, làm nhu rằng cuộc đời tiến lên nó là nguyên nhân của sự trì trệ của anh. Một nguôi nhu thế là nguôi có thê’ "mua đi, bán lại" đuợc, chẳng khó khăn gì.

Nên Thụy An nó đã mua đuợc anh, chẳng tốn kém gì, bằng một cái giá hết sức rẻ mạt.

Nguôi ta thấy anh chàng luôn luôn có mặt tại nhà Thụy An, chầu chực đó, đọi những miếng quà tấm bánh, mẹt bún suòn ban sáng, hoặc cốc cà phê, điếu thuốc lá... Cái lối che tàn của văn nghệ sĩ xửa xua. [...]

KLân gọi anh là "nguôi kiếm chác la liếm", đúng! Anh ta chẳng biết chê cái gì hết, đến nuớc anh đã quên cả cái tu cách, sự biết xấu hổ của một con nguôi tầm thuờng, dù rằng anh còn cố đậy điệm cho nó bằng một luợt vải the tồi tàn và rách hở.

TrLêVăn

Một người có mặt ở tất cả mọi tổ chức chống đối (Nhân văn, Giai phẩm, Đất mới, Sách Tết, Chủ nhật Vui, Nhóm Thơ Đường...) mà bộ diện vẫn có vẻ "ôn hoà"!

Một người mà bọn phá hoại mỗi ngày một tín nhiệm thêm lên; đồng thòi địa vị anh trong tổ chức cách mạng HNV cũng mỗi ngày mỗi được tín nhiệm.

Chất anh là chất đồ Nho... Sự chống đối nó bền, nó dai, nó lại được đậy điệm dưới một cái hình thức nhu mì, hoà nhã.

Trước kia, trong cái nhóm 5 người TrLêVăn, QDũng, Thanh Châu, Hữu Loan, Lê Đại Thanh, tôi với LĐạt vẫn thường khen TrLêVăn là "tiến bộ nhất", chính vì chất hiểm đó của anh.

NHĐang, PhKhôi, TĐThảo... đều apprécier anh... Tại sao TĐThảo hay lui tới TrLêVăn? - Chính vì hắn ngửi thấy ở anh cái chất ấy, hắn tin anh, mà đồng thòi đối cách mạng, anh chưa bị lộ mặt như bọn tôi!

Chất chống đối của anh, nó ngoan cố, vói mầu sắc phong kiến: cái tiết tháo phản động của một anh đồ Nho chống cách mạng! Ví dụ hồi "giải toả", tôi có nói với anh: "có thê’ ta nên tự phê bình công khai, chưa biết chừng!". Anh ta cười: "Anh khuyên gì? Khuyên nguôi ta đầu hàng!" Quê Tú Xưong. Yêu Tự lực Văn đoàn. Kháng chiến vớ vâh chạy quanh các co quan, coi Kháng chiến là một sự "nhiễu nhưong", "loạn lạc"! LêĐThanh đi với bộ đội, xộc xệch, gặp TrLêVăn, Văn tặng ngay hai câu thơ:

Dưới chân anh thắt đôi giãy rút Trên cô’anh đeo một chiếc quần!

TrLêVăn với nhóm 5 người ảia anh có cái lối "Nhân văn mồm". Tức là ngồi và kể, xuất bản bằng mồm, giả dụ kể chuyện: có một anh vì nghèo quá, đầu mới đội mũ nan vành to. Quần thì tiết kiệm, cắt ngắn và hẹp như ống túp. Thế là anh ta bị coi oan là một cao bồi!

Rồi thì khúc khích cười với nhau.

Về nhân, gần như Thanh Châu.

Quang Dũng

Trước là một người trong Việt Nam Quang phục Hội, năm 44 bị lộ, trốn sang Vân Nam, công tác ở các trạm biên giới. Nửa năm choi vói Nguyễn Tường Tam. Ngay cái tên Quang Dũng cũng tỏ rõ cái ảnh hưởng đó.

Anh sống với hiện tại cách mạng lạc lõng, bơ vơ, đầu quay về cái cũ, nhớ thương, nuối tiếc đến hằn học với cách mạng.

Hay đi tìm những cảnh tịch mịch ngồi hoài cổ. Thương xót nước Việt Nam cũ "hiền lành", "êm ả", thương tiếc quê hương nặng "thuần phong mỹ tục" trước, mà anh cho rằng CCRĐ và cách mạng đã cướp mất của anh rồi! Anh chán cái thời thế nhiều "biến thiên", lộn đảo tất cả như nay! Thơ ca anh toàn là những cái gì xót xa, hẻo lánh, suy sụp, "quán nuớc bên đường", "cô hàng xén". Anh là tiếng than của sự tàn lụi, giọt lệ của quá khứ, tiếng khóc của những chế độ đã qua; anh là một tiếng thở dài, lúc nào cũng ngồi lù lù bên cuộc đời cách mạng.

Bản chất phản cách mạng như thế khác lối trotskiste hùng hổ. Trotskiste khoác áo cách mạnh đê’ phản cách mạng, còn lừa bịp được một số trí thức, văn nghệ sĩ, đó là lối phản cách mạng "hợp thời trang" nhất! Còn lối phản cách mạng của QDũng là một lối quá lỗi thòi, tự nó có một cái chất thất vọng, tuyệt vọng, ai oán, mà QDũng lại tự dối mình là "tính tôi tiêu cực,... do dự..." Anh ta sống quá cách biệt với xã hội cách mạng, lúc nào cũng hoảng hốt, lo sợ. Anh ta sợ công an đến thành panicíuc, cho con quét đường từ nhà, ớ đầu phố Lý Thường Kiệt, quét đến tận toà án, cốt chì đê’ lấy lòng công an!

Sự tâh công mạnh mẽ nhất của QDĩmg vào cách mạng là: than vãn, u hoài, và ba lơn.

Xiếc khỉ là cả một sự thảm thương ngậm ngùi cho thân thế mình. Cái vai con khỉ kia, là kết thúc của cái kiếp con người! Nó còn bệ rạc hon cái Tây Tiến người đi không mọc tóc, khí thế đoàn quân giống như một lũ chinh phu Quốc dân Đảng! Anh ta còn dự viết những "con chó có nghĩa cúa người ăn mày thòi xưa", hay "cảnh đêm ở nhà ga, có một số nhũng người bán lạc rang vói tấm quất ế, gặp nhau"!

Chơi với TrLêVăn, đêm khuya, hai anh cứ đi xe mãi, tiễn Văn tận nhà, xong Văn lại tiễn Dĩmg lộn về nhà Dũng, rồi Dũng lại tiễn Văn lộn lại..., cứ vậy mãi không dứt ra được, một cái thứ tình bạn và hai cuộc đòi chán mửa ra không có lối thoát!

Anh vác chai đi mua nước mắm, vác củi cho vợ, trông khổ sở, "bêu rếu" chính phủ làm sao ấy.

Một buổi chiều, đứng ở gác HNV nhìn ra tròi gió mà nói: Napoléon ở đảo St. Hélène. (Kháng Chiến truớc anh có vẽ: Từ Hải chết đứng!) (Quốc dân Đảng = Quang Dũng đây -NHĐang -)

Tôi có cảm giác, chính Quang Dĩing là hiện thân Tiếng sáo tiên kiếp 30 , ai oán và bám riết mãi lấy cuộc đời cách mạng hiện nay!

29/4

Phùng Cung

- Nhục lắm. Mẹ nó. Mình xin về nhà có đuợc không nhỉ? Mẹ nó. Có những thằng nó không bằng một thằng đồ gàn phong kiến nữa! PhKhôi chẳng hạn. Hắn cho vợ hắn gặp tôi, nhắn rằng: "Tôi đã nói gì với anh, anh cứ tố ra hết đi. Vì tôi thì già rồi, mà anh thì còn trẻ!" Mẹ nó, nhục quá. Anh bảo nên thế nào? Có nên xin ra biên chế không?

Tôi nhìn PhCung, ái ngại cho anh quá. Đâu nhu trong khi học tập, anh ta "hỗn" quá, bị đuổi khỏi lóp làm sao ấy... Tôi khuyên anh, rằng nên đầu hàng đi; rằng chi có một con đuờng, "họ" là chân lý, mình đầu hàng, là phải; rằng không nên xin ra biên chế, lúc này việc ấy có thể là một sự tiến công của tu tuởng thù địch; rằng không nên coi là nhục, oan ức gì nữa, mà cú’ nghĩ lại xem tổng cộng cái bồ chữ mình đã chửi vào lãnh đạo nó to nhu thế nào, còn oan và nhục gì nữa?

PhCung xem ý không thông gì lắm. Tôi thấy khổ! Một con người có cái gan "tử vì đạo" là PhCung, than ôi, cái đao anh định chết vì nó chính là cái đạo phản cách mạng, sao mà anh chưa tỉnh ngộ ra hử anh?

VCao

ít ngày trước qua nhà VCao, dưới thấy vắng xe đạp, trên gác thì buông ra nhũng nốt đàn, nó lơi bơi và lăn lóc lỏng chỏng trong bầu không, tôi tự dưng cứ nghĩ đêh một cái miếu hoang, nghĩ đến nét mặt rầu rĩ của người nghệ sĩ "tiên chì" đó. Và nghĩ đến cái đại dương cầm VCao đã tự hào tuyên bố rằng: nó sẽ là một vật quý viện bảo tàng, vì có bàn tay VCao đã đặt trên cỉavier đó!

Cách đây vài ngày, ở cơ quan về, buổi sáng, tôi thấy nhà VCao mở rộng cửa, có một cái thang bắc từ gác anh xuống dưới đất, bên hè có một cái xe bò to nằm chờ, nhìn lên trên, thấy mấy người ra vào cầm dây, xem hướng, chỉ chỉ, bàn tán nhau: họ đang tính cách giòng cái đại dương cầm xuống, chở đi!...

Chắc không phải là chở đi để đặt vào viện bảo tàng.

NHĐang kêu oan

Lê Đạt kể. Đạt gặp công an, về việc phát hiện thêm về Đang và Thụy An. Đồng chí công an cho biết: ThAn hắn đã nhận là haute police của địch.

Còn Đang thì hắn cũng nhận là hắn có âm mưu lật đổ Trung ương, bằng phương pháp hoà bình, về vấn đề tổ chức đảng phái chính trị, hắn khai là chưa có.

Xong hắn lại kêu oan! Rằng: báo chí cứ bảo hắn là đầu sỏ, oan hắn quá; sự thực, đầu sỏ là bộ ba Đang, Đạt, Cầm, chứ không riêng gì hắn! về nội dung số 6 31 , hắn khai có bàn vói Đạt và Cầm. Hắn còn khai có bàn với Đạt và Cầm sẽ ra những số đặc biệt về CCRĐ, về công thuong nữa.

Theo Đạt nói thì: HCầm cũng biết nội dung số 6 thật, chỉ có cái là bây giờ cu cậu chối! Còn nhũng số đặc biệt về CCRĐ, công thuong, thì Đang hắn chua hề bàn với ai sốt!

2/5

Hoàng Tổ Nguyên

BỐ lái xe cho nhà Gannay, giám đốc nhà băng Đông Duong.

Gannay là nguời Do Thái, từ thu ký quèn mà leo đến chức giám đốc. Hắn già rồi mà không vợ không con, thuờng có tật kê gian. Hắn hay có lối "bố thí", nguôi nghèo đọi hắn ở cửa nhà băng, nộp đơn xin, có nguời đuợc hắn cho hàng 100 $, 200 $ về làm ma. Hoặc gặp nguôi tàn tật đi ăn xin, hắn gọi vào hỏi han và cho công việc, tỷ nhu xén cây hay quét vuòn trong nhà hắn, dĩ nhiên là tiền công rất rẻ, mà nguời kia không hê dám bao giờ mở mồm nài xin, vì cái lẽ đã hàm on hắn!

HTNguyên liệt chân từ khi mói đẻ. Bố Nguyên đánh mẹ Nguyên, ngày 1, 2 trận, chang mấy ngày không. Gannay bảo bố Nguyên cho Nguyên cho hắn, làm con nuôi, song bố Nguyên không nghe. Sau bố Ng. bỏ mẹ Ng., nguôi mẹ đó lên núi tu Phật. Ng. cũng theo mẹ, song người mẹ bị bọn sinh viên lưu manh nó gạ gẫm, không tu được, bỏ chùa, sau đi tái giá. Từ đó Gannay nuôi Nguyên, cho đi học vẽ.

Nguyên có tính lưu manh. Ăn nói và hành động hung hăng. Mở mồm là chửi "Bố nó", "Đánh bể sọ thằng LQKỳ đi!", anh ta lại dựa vào cả cái chân tàn tật của mình: "Thách đứa nào dám mó vào cái thằng Nguyên què này!" Rồi thì doạ hành hung: "Nêù thằng LQKỳ mà ngồi chủ tịch đoàn thì thằng Nguyên này sẽ đâm cho nó vài nhát, rồi muốn đi tù thì đi!"

Trong văn học, Nguyên có cái lối làm ăn quay quắt. Anh tự xung rất lố là nhà tho Nam bộ số 1. Hồi Nhân văn, anh đưa cho NV một bài thơ thật tốt, tính toán rằng, đăng ở NV bài thơ tốt ấy lãnh đạo cũng không thê’nói gì anh hết, ngược lại lãnh đạo sẽ sợ mất anh, phải tranh thủ anh, thì anh sẽ dễ bề yêu sách lãnh đạo! THữu thì anh vẫn chửi, nhưng anh làm thơ thì ca tụng: "Lòi anh THữu nói ban chiều"!

Đến việc lấy vợ cũng kỳ quặc! Nguyên vói Thanh Bình cùng nhằm một đám ở Hải Phòng. Hai anh giao hẹn với nhau: bây giờ hai thằng cùng đến hỏi, cấm tuyệt không thằng nào được nói xấu thằng nào, và lần nào đến choi vói cô ấy thì câm được cất lẻn đến một mình, phải hai thằng cùng đi!

Đối bạn bè, Nguyên cũng giao du theo kiêù du thực, thằng nọ chết vì thằng kia được! Nhung, hễ xảy ra sự gì Nguyên không bằng lòng, thì anh giở mặt ngay, như giở tay. Hôm trước, anh cãi nhau vói HgTâh về chuyện không cho mượn quần áo cuối, tức thì hôm sau, vào lớp học, anh "tố" HgTâh về mọi thứ chuyện, đâu đó anh cũng móc ra! Nhà vợ anh, trước kia anh "hữu khuynh", lấy lòng hết sức, nhưng rồi nhùng nhằng chưa cho cưới, thế là anh quay lại, định là "đem ra toà án kiện!". Nhân văn trước đối anh, choi bời thân thiện, đến trước lớp học, anh đùng đùng giở mặt, "nổi lập trường" lên một cách bất thình lình, chửi bới đến mức không còn ai hiểu ra sao nữa!

Lá mặt lá trái, quay quắt, cái chất lưu manh là một cái chất khó cải tạo bậc nhất. Vì nó không có lý luận, không có lý tưởng, không có tin ở cái chính nghĩa nào hết, nó chỉ có mỗi nó làm mục đích mà thôi.

7/5

Kiểm thảo sáng tác

Đảng đoàn HNV đê’ cả một tuần này, để cho Nhân văn viết lại cái phần kiểm thảo sáng tác! Theo như đồng chí NXSanh nói, thì tuần trước, phần đó viết chưa sâu, vì thiếu thòi giờ, thì tuần này viết lại cho kỹ. Mà phải viết sao cho có thể dùng in công khai được.

Sau khi mọi người đã nộp cái của quốc cấm, nghĩa là cả một đống những Nhân văn Giai phẩm rồi, thì tập trung cả ở một phòng, viết kiểm thảo.

HTNguyên thì cứ thắc mắc: Sáng tác mình, bảo là khuyết điểm tiểu tư sản, giả tạo gì đó thì có, chứ còn đánh đấm phản động gì thì thiệt là hổng có!

QDĩing cũng không nhận thấy tư tưởng phản động đánh đấm gì trong tác phẩm. Anh chàng vẫn cái điệu pha trò kiểu Sạclô, tiếng cười đồng nghĩa với tiếng thở dài. Chẳng hạn "Là người rõ ràng mà hoá ra là éỉémentỉ Élément Nhân văn\ Phần tử Nhân văn mà lị! Hi hi (khe khẽ)".

Cụ Đại thì muốn được nói chuyện một chút: "Hàng mấy tháng rồi chưa được nói chuyện với nhau, thèm hẳn đi chứ lị!"

Anh nào anh nấy lăn vào viết. Lắm hình dung từ, lắm tiếng tự phê dao búa! Ví dụ Lê Đạt, có mỗi câu mở đầu bài Mây người tự tử là câu "Nhân đọc báo Nhân dân số 822" 32 , mà LĐạt lại tự phê là: "đó là một âm mưu của tôi dùng Đảng để đánh Đảng!"... Nghe mà khó tin thay! Mỗi ngày anh chàng lại có vẻ xích lại gần giống "Thiều Quang"!

HCầm tự phê cũng gớm, đúng là bác phó vữa, rất nhiều chữ nghĩa trang kim lóng lánh. Nào: dán nhãn hiệu dân tộc, nào: thuốc độc tẩm đường, nào: bôi đen bọc giấy bóng kính v.v...

Tôi cũng không kém. Bao nhiêu hình dung từ phản cách mạng, phản động, phản Đảng, phản bội, chống chế độ, xét lại, tờ-rốt-kít. Không còn thiếu chữ gì. Giặc-bút, viên đạn xét lại, mũi tên độc địa của chủ nghĩa cá nhân đồi trụy, chủ nghĩa vô chính phủ và đầu óc làm phản v.v..., tôi sáng tác thêm nhiều chữ nữa để mà miêu tả chân tướng mình, cho nó hết lòng một thể.

Chắc các đồng chí lãnh đạo đọc một loạt kiểm thảo bọn tôi lần này thì phải bựt cười lắm đấy! "Trước kia thì nói nhẹ chúng cũng không nghe. Bây giờ thì chúng lại còn tự sỉ vả gấp triệu lần sự phê bình của lãnh đạo!"

Attention!

- TrLêVăn bênh vực auto-suggestion là khoa học. Anh bảo: đó là phưong pháp của Couet. Rất giản dị. Mỗi tối đi ngủ, thì mình tự nhắc mình 20 lần rằng "je suis meiỉỉeur à tout point de vue". Attentìonì

- LĐạt say sưa kể và bênh vực E. Triolet về lòi phát biêù mới đây của bà. E.T. nói: làm avant-garde thòi nào cũng khó, phải trải qua bị chà đạp, đến moãerne, đến trở thành classiquel Nhưng thòi nay làm avant-garde càng khó! Vì nguôi ta sẽ bảo anh hoặc chống réaỉỉsme socialiste, hoặc conformiste vân vân! Rồi E.T. nói: réaỉisme socialiste chỉ là 1'angle de Vĩte, không phải là một phưong pháp! LĐạt tán thành quan điểm này.

Tôi tranh luận vói Đạt, chưa ngã ngũ. Lòi đi tiếng lại, Đạt hỏi tôi: "Có chủ nghĩa Staline không?" Đạt nói: "Văn nghệ phục vụ chính trị có phải là caractère spécifique của văn nghệ đâu, vì ngành nào, kinh tế, giáo dục v.v... chả đều phục vụ chính trị cả!" Đạt nói nếu hiện thực là phưong pháp thì bó lắm!

"Bây giờ khó lắm!"

Tôi cũng nghĩ: quả là khó!

Vì cứ lý luận của E.T. thì bản thân nó là một con dao hai lưỡi! Ai chả nhận mình là avant-garde được?

Ngoài ra, còn nhiều chỗ quyết đoán. Sao lại bảo làm avant-garde thòi nay khó hon xua? Sao lại bảo chỉ là 1'angle de vuc?

Tôi chua đuợc đọc nguyên văn, mói nghe mồm LĐạt. Attentionl

- HCầm kể, có một học sinh gặp Cầm, nói đại ý rằng: ừ thì các anh ấy thuốc phiện, đồi trụy, v.v... nhung sáng tác hay; bây giờ chuyển thì thử sáng tác xem có hay hon truớc không?

Chắc anh học sinh đó là một thứ adepte entête của Nhân văn, của tu tuỏng tiêù tu sản mà thôi. Attentionl

12/5

PhOuán

Lâu lắm cu cậu lại mò đến mình! Sau lớp học, cu cậu về nhà, nghĩ quanh nghĩ quẩn ra sao, bây giờ thấy cu cậu phản ứng!

Quán kêu nhiều nhất về việc "báo chí nó đánh mạnh quá"! Không riêng báo, mà những báo cáo mồm mới ghê hon gấp vạn. Nào bảo PhQ đã hủ hoá với ThAn mấy lần! Nào nói sai cả hiện tuọng đi, ví dụ TTửu nó nói trí thức là viên ngọc, thì lại nói rằng TTửu nó kích PhQuán là viên ngọc! Hoặc nói rằng TĐThảo nó bảo PhQuán trả lời báo Nhân dân về bài Nói thật, thì theo Quán nói, "thế là oan nó", vì ý định ấy là "do mình"!

Ngoài ra, Quán còn kêu là do không khí và áp lực lóp học, nên Quán bốc. Ví dụ, đi tu đạo Ấn Độ, thì mình nghĩ rằng, "các anh, ai cũng có chỗ bi quan, đi xem bói", mà bản thân mình chả lẽ không có gì, mới bịa ra cái việc tu đạo ấy!

Lại nhu việc "cầm cờ đi biểu tình" Quán cũng bảo là "mình nói vậy cho nó oai"! Chứ chả lẽ không có gì?

Và bây giờ thì Quán nhận định là: "mình chỉ có cái kiêu ngạo với lại vô kỷ luật! Có vậy thôi"! Lại sụt mức đến thế nữa co chứ! Quán có vẻ chán nản lắm: "Không bao giờ lấy lại đuợc"! Quán kêu là Quán ở một xóm lao động (Vân Hồ) mà nguời ta không muốn nấu com cho tên phản động PhQuán ăn nữa co chứ! Tôi nghe lạ tai, không tin, bèn hỏi: - Thế bây giờ cậu ở đâu?

- Ớ... Quán đáp... vẫn ở Vân Hồ...

Tôi cuời, không muốn lật tẩy cu cậu: thế nghĩa là, ở Vân Hồ vẫn ở đuợc, tất nhiên vẫn phải có ăn chứ lị!

PhQuán lại kêu nhiều về việc đăng "Lời thú tội buớc đầu" của PhQ ở tạp chí Văn nghệ số 12. Sao lại thú tội, tự kiểm thảo chứ! Sao lại buớc đầu? Sao lại không hỏi ý kiến mình? Thế mà bảo rằng "không nói ra ngoài mọi việc của lớp học", mà bây giờ lại đăng cả lên vậy! Vân vân...

Tình hình

Cuộc đấu tranh cứ lộn đi lộn lại từ B sang A, lại A sang B, báo chí cứ xoay đi xoay lại mãi, cứ nhu một cái nồi khổng lồ của vô sản chuyên chính, ninh đi ninh lại cho nó dừ cái chủ nghĩa xét lại ra.

Tôi chịu cái hình phạt ấy, nhẫn nại và đau khổ. Hình phạt của một nguôi bị bung dừ. Không còn cách nào. Đây không phải là một sự trừng trị cá nhân; mà đây là "chúng ta" trừng trị một phong trào, một trào lưu tư tưởng của chủ nghĩa xét lại... Tôi vừa là một tội nhân. Vừa phải cố tách mình ra, làm một đao phủ thủ, hành hạ cái chủ nghĩa xét lại có thực trong tôi và đám Nhân văn.

HCầm đọc số 12 tạp chí Văn nghệ, có vẻ run, thấy bị "trích", bêu ra công khai. Anh chàng sống cảm tính quá, giác ngộ cũng chỉ là một thứ "cảm tính phức tạp"! Thấy bị bêu đầu, anh chàng đặt vâh đề: "Có phải là từ lớp học, vâh đề đã bị nêu ra quá to không? Mình vẫn ngờ ngợ ra sao ấy"!

Thanh Châu thì bom cái chán đòi của anh lên! Con nguôi ấy, cả đến cái sự bi quan cũng lại còn "bịa" thêm ra nữa co chứ!

TrLêVăn thì ngo ngác. Một thứ ngo ngác có lọi.

LĐạt kêu "bị lãnh đạo đánh giá quá cao". Anh kê’ là NgSáng rất thích cái "cưong lĩnh của liên đoàn cộng sán Nam Tư".

Bản thân tôi là một mớ nhiều thứ:

- tội chống đối tôi có thấy, song lại cũng thấy là "có cần phải bị bung quá dừ, quá dai dẳng trên báo chí thế này không?"

- xem xét một số tài liệu để ly khai hẳn với những cái gọi là "stalinisme", "stalino-rakonisme", "ịãanovisme".

- lo nay mai, cải tạo lao động sẽ bị surménageỉ Còn có tưong lai gì nữa được! Surménage thì tưong lai tức là ở trongbệnh viện, nếu không phải là ở một nấm mồ nào đó...

Cái lo này là chỉ đạo, thời gian này, chờ "án"... Còn sự "thấy mình bị bung quá", nó lộn đi lộn lại, mờ nét, mông lung, mãi sau mói rõ hình thù ra, tức thì nó bị tôi dồn đánh ngay: nó chỉ là một biến tướng của tư tưởng làm martyr từ 3 năm nay mà thôi.

Ông ban Nam Tư

Liên đoàn những người cộng sản Nam Tư vừa bướng bỉnh thông qua một bản cương lĩnh, tinh thần và lý luận đối địch vói Hội nghị Mátxcơva.

Về thế giói, Nam Tư không công nhận lý luận về "hai phe"; về ngoại giao, không công nhận Liên Xô lãnh đạo, ngược lại còn gán cho Liên Xô là "bá quyền chính trị", vói lại "bóc lột" các nước xã hội chủ nghĩa tiến chậm! về nội trị, Nam Tư chống việc đề cao nhà nước vô sản chuyên chính, mà lại đòi phải đi ngay vào đường "tiêu diệt nhà nước", đồng thòi giao quyền cho quần chúng và cho những quy luật tự phát của xã hội!...

Tức là quan điểm Nam Tư về các vâh đề căn bản đều nghịch vói quan điểm của phe XHCN đã xác định ở Hội nghị Moscou.

Rất lạ, làm sao Nam Tư lại sẵn sàng gán cho LXÔ là bóc lột vói thống trị, đồng thời lại hân hoan cám ơn sự viện trợ Mỹ (đã tói 800 tỷ đô-la)!

Đây không phải một coup de tête\ Mà là một hành động có cần nhắc của Nam Tư, nhất là sau Hội nghị Mátxcơva, việc này chứng tỏ cái đầu óc của Tito nó cứng và bướng, bằng đá!

Như vậy, khả năng tranh thủ Tito, xem chừng mảnh lắm. Tito đã quyết đương đầu cái gọi là "chủ nghĩa Staline", và đã quyết đi con đường "kế tục Mác" của mình kiểu ấy, thì tưong lai sẽ ra sao?

Không có gì tỏ Tito lui. Cũng không có gì tỏ rằng LXÔ và phe XHCN nhân nhượng!... Vậy kết cuộc sẽ ra sao?

Có lẽ lần này Tito sẽ bị một đòn nặng, một cái gì na ná năm 49 mất!

13/5

Không khí

QPhòng nói với QDĩmg về việc đấu tranh tư tưởng kỳ này:

- Mình thấy là làm quá!

QDũng xỏ lá, nháy mắt hỏi lại: "Sao?"

QPhòng giật mình, nói chữa:

- Mình nói là làm kỹ quá! Tốt! Tốt lắm!

17/5

Miền Nam

Miền Nam cắn lại trả thù cái đòn "công hàm" 7/3 33 của ta, bằng nhiều cách:

- ra tuyên cáo chĩa lại mũi nhọn vào LXÔ và Đảng,

- phản tuyên truyền về việc đấu tranh Nhân vãn Giai phẩm. Trần Chánh Thành Bộ trưởng Bộ Thông tin & Thanh niên của Diệm, đầu sỏ báo Dân chúng, - hắn làm một chiến dịch xuyên tạc việc đấu tranh văn nghệ, tung tin 17 văn nghệ sĩ "dũng cảm" bị "Việt cộng" bắt, in lại Nhân văn Giai phẩm, khuyên người ta nên đọc đó mà xem, "khỏi còn có ảo tưởng gì về sự tự do của Việt cộng"!

Tóm lại, luận điệu chúng rất là Mỹ, nghĩa là vu cáo đến cynỉcỊue, bịa đặt đến ngu si, gian ngoan đến lộ liễu.

Tôi bị cái nhục chúng nhắc đến trong số văn nghệ sĩ "dũng cảm" kia; tất cả số văn nghệ sĩ đó đều đã thấy rõ tội lỗi của mình trong cuộc đấu tranh tư tưởng vừa qua. Tất nhiên mọi cuộc đấu tranh tư tưởng đều có cái gay go cần thiết của nó, nhưng đây là cái gay go của sự cứu vớt, cái gay go của tình yêu của Đảng, phải kiên quyết cứu số văn nghệ sị đáng giận kia ra khỏi cái cũi của chủ nghĩa xét lại. Đâu là chuyện bắt bớ, cầm tù? Có chuyện ấy, nhưng lại ở Sài Gòn, hàng chục văn nghệ sĩ bị đưa ra toà, chỉ vì tội tự do ngôn luận chính đáng, họ đã nói tới vấn đề thống nhất, có vậy thôi! Ở Hà Nội này, người ta lại khuyến khích việc đòi thống nhất, tha hồ thả sức mà nói! Ở đâu, có tự do yêu nước, tự do bàn đến số mệnh của Tổ quốc, Sài Gòn hay Hà Nội? Ở đâu, những văn nghệ sĩ chỉ vì thi hành cái quyền công dân của mình mà lại bị tù hàng loạt?

Sự thực, ở Hà Nội, ta có bắt 3 tên NHĐang, MĐức, ThAn. Nhưng sao lại gọi họ là văn nghệ sĩ? NHĐang là một nhạc sĩ chăng? Hay một họa sĩ, một thi sĩ? Tuyệt nhiên không phải, cả đến gọi là phê bình hay nghiên cúu văn học cũng không phải. NHĐang chi là một thủ lĩnh chủ nghĩa xét lại, nhè những sơ hở trong văn nghệ nháy vào mà phá, MĐức là một tên phá hoại làm nghề xuất bản, hắn vừa có cái căm thù chế độ miền Bắc, vừa có cái đầu óc buôn tên nguời, coi văn nghệ sĩ là nhũng món hàng, nhìn văn chuông thành ra nhũng tệp giấy bạc lờ lãi, đánh giá sự hay dở của tác phẩm duy nhất trên tiêu chuâh bán chạy hay không, quan điểm "best seller" trong văn nghệ! Còn Thụy An, đó quả là một mụ có viết lách tí tỉnh, song mụ bị bắt không phải vì tội "cầm bút", mà vì tội làm gián điệp!

Vậy thì, ai là văn nghệ sĩ bị bắt ở Hà Nội?

Đâu là chuyện "khủng bố"? Nêù nói khủng bố thì ở miền Bắc này người ta không quen nói chuyện vói văn nghệ sĩ bằng quả đấm hay lưỡi gưom luật pháp! Có cần nhắc lại không? Năm ngoái Tổng thống đã nhờ đến du côn đem đá đến nói chuyện với báo Tiến thủ thế nào? Năm nay mấy chục nhà báo ra trước vành móng ngựa của toà 'bất công lý" Sài Gòn?

Ngược lại, ở Hà Nội, nên dùng chữ cúư vớt thì đúng hon. Bàn tay khoan dung của Đảng đã kéo những kẻ lạc đường ra khỏi cái tư tưởng độc địa của chủ nghĩa xét lại! Sao lại vu cho là khủng bố?

Un grand mensonge cousu ãefiỉ bỉancl

21/5

Môt cuôc hôi đàm bi ổi

(TPhác kê)

TPhác kê’về VCao và HCầm. Lắm chuyện lạ.

HCầm từ lớp về, đâm buồn, và hối là đã tố bạn. Anh ta lại đi pum, nhà người anh họ, nhưng theo anh ta nói vì "đến bất ngờ, họ kéo vào"! (Chú ý: bất ngờ mà lại bất ngờ những hai lần!)

Trong lóp, anh ta "tố" tợn, chắc tính rằng từ nay về là "dựa hẳn" lãnh đạo. Còn bạn bè cũ phen này là đi toi cả rồi. Song, trở về thì thấy khác! Sờ vào lãnh đạo cũng chưa thấy cái mấu nào mà víu cả! Mặt khác, VCao lại vẫn thấy "đình huỳnh"! Khả dĩ vẫn có thể là một cái tay vịn. Khổ thân cái kiếp anh chàng, suốt đòi cứ quâh quanh tìm cái cọc cho cái thân thể dây leo của mình. HCầm bèn tìm cách "trở về" vói tiên chỉ. Cũng phải nói thêm, rằng ít lâu nay, thái độ của PhCung (thằng Đang nó bảo: đéo mẹ thằng HCầm, nó khai bố láo cả) hay của Hữu Loan (khi kiểm thảo trước cơ quan HLoan 2 lần chửi xỏ: thằng HC hèn nhát!), những cái đó làm cho HCầm "nghĩ ngợi", nhụt cả kết quả lớp học. Vả cuộc đòi, nó có cái bình thường "hỗn tạp" của nó, không giống không khí cách mạng của lóp học, cuộc đời Hà Nội đã ít nhiều làm "hả" HCầm đi. Anh chàng một hôm viết thư cho VCao, đại ý nói muốn thanh minh về chuyện lớp học, song nhà VCao thì nguy hiểm, thì mòi VCao đến nhà mình!

VCao nhận được thư ấy, không biết nghĩ sao, bèn đi gặp NĐThi, đem việc ấy ra báo cáo, và xin chỉ thị "xem có nên đi gặp HCầm hay không"?

Dĩ nhiên NĐThi không thèm ngăn cản một cái việc chẳng có gì là nguy hiểm mà phải xin chỉ thị ấy!

VCao đến gặp HCầm, phố Lý Quốc Sư.

Một cuộc "hội đàm" bì ổi bắt đầu. HCầm khúm núm, nhận là mình dát, bị đánh quá, mụ đi như "một con đồng", họ hỏi đâu thì cứ phun ra tuồn tuột, không còn nghĩ ngợi gì cả nữa! Thế cho nên, khi về HCầm "không dám đi gặp anh em" nữa, sợ bị trách, nguợng mặt! Tóm lại, tức là sau khi đã thành khâh thú tội truớc Đảng trong lớp học, thì bây giờ thì HCầm lại thành khẩn thú tội truớc "tiên chỉ VCao"! VCao lên mặt hách. Anh hạch tội HCầm, chẳng hạn: - pum thì có phải là chống đối đâu, sao lại khai? Anh lại bảo là HCầm tố điêu, đê’ che giấu cái việc có "Đảng phái chính trị", đánh lạc lãnh đạo đi về huớng anh! HCầm thì nói hiện tuợng, TDần thì nâng lên "nguyên tắc", đều là cái "âm mưu che đậy cái tổ chức chính trị ấy". Anh lại nói là việc ấy, anh đã báo cáo lãnh đạo.

1

"Cái gì Toàn" chỉ Thế Toàn, một cán bộ chính trị trẻ, không có danh tiếng, tác giả một bài đăng trong tạp chí Học tập số tháng 7/1957 nhận định về 10 số đầu của tuần báo Văn thuộc Hội Nhà văn, trong đó có đoạn: "Qua 10 số đầu của tuần báo Văn, chúng tôi nhận thấy nội dung tờ báo còn nghèo nàn. Tờ báo hâu như xa rời thực tế, xa rời cuộc sống, tách rời những nhiệm vụ trung tâm của cách mạng." (Trích theo Trăm hoa đua nở trên đât Bắc, 1959). Báo Văn số 15 đăng bài trả lời của Nguyên Hồng, Tổng Thư kí tòa soạn. Nguyễn Tuân, Phó Tổng biên tập, cũng tham gia vào cuộc tranh luận này bằng bài Phê bình nhất định là khó, đăng trên báo Văn số 23 ngày 11/10/1957.

2

Xem thêm Bọn Nhân văn-Giai phẩm trước tòa án dư luận trong phần Phụ lục và hồi ký Chiêu chiêu của Tô Hoài.

3

Nít: Friedrich Nietzsche, Kăng: Immanuel Kant. Nguyễn Đình Thi xuất bản cuốn Triết học Nietzsche năm 1943.

4

Tô Hoài

5

Câu lạc bộ, Ban Nghiên cứu Sáng tác, Ban Văn học Nước ngoài đều thuộc Hội Nhà văn.

6

Ban Nghiên cứu Sáng tác

7

Có lẽ là Một ngày chủ nhật của Nguyễn Huy Tưởng

8

Tác phẩm của Kim Lân

9

Tác phẩm của Khái Hưng

10

Tác phẩm của Nguyên Tuân

11

Thơ Trần Dần (1955), đã in trong Tuyển tập thơ cách mạng do Chế Lan Viên chủ biên.

12

Bửu Tiến

13

Đại hội Đáng Cộng sản Liên Xô lần thứ 20 phê phán Stalin và tệ sùng bái cá nhân.

14

Gọi tắt tên Tiểu ban Văn nghệ Trung ương, thành lập tháng 10/1947, do Tố Hữu phụ trách, lúc đầu trực thuộc Tiểu ban Tuyên truyền, sau đổi thành Ban Tuyên huấn do Trường Chinh phụ trách. Tố Hữu tiếp tục nắm giữ khi Tiểu ban này đổi thành Ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương, cho đến khi ban này lại sáp nhập với Ban Tuyên huấn thành Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương, với những người kế nhiệm như Trần Độ, Hà Xuân Trường...

15

Tác phẩm của Nguyễn Đình Thi

16

Tác phẩm của Kim Lân

17

Đoàn kịch Sông Nhị là của Phan Tại. Thụy An chỉ là bạn và ở cùng nhà với vợ chồng Phan Tại. Sau khi đoàn diễn vỏ Topaze (Thày Tú) ít lâu, Phan Tại bị bắt. Trong phiên tòa ngày 19/1/1960, Phan Tại bị kết án 6 năm tù.

18

Số Chủ nhật của báo Nhân dân.

19

Tác phẩm của Minh Hoàng (tức Vũ Tuyên Hoàng) đăng trên báo Văn số 34 ngày 27/12/1957

20

Báo Văn không đình bản 2 số như đã tưởng, mà đình bản hẳn sau số 36 ra ngày 10/1/1958 có đăng truyện ngắn Ông Năm Chuột của Phan Khôi.

21

Có lẽ Trần Dần vẫn đinh ninh báo Văn sẽ tiếp tục ra, song số cuối cùng là số 36.

22

Thực ra đó là đoạn St Mathieu 7:7-10

23

Tức Trần Thiếu Bảo, chủ nhà xuất bản Minh Đức

24

Bên lề đoạn này, Trân Dần ghi: "cải chính: diệt Tuân, đấu Tưởng, kéo Tô Hoài".

25

Loui Chắc là chủ một hãng xe đòn đám ma rất nổi tiếng hồi đầu những năm 40 ớ Hà Nội.

26

Lớp học đấu tranh tư tướng đợt 1, tháng 2/1958 (trước Tết âm lịch) với 272 văn nghệ sĩ đảng viên tham dự. Trần Dần sẽ tham dự đợt 2 (13/3-14/4).

27

Ngôi nhà ở phố Trần Phú (nay là Đại sứ quán CHLB Đức) nguyên là tài sản của gia đình bà Bùi Thị Ngọc Khuê, vợ Trần Dần. Bà Khuê giao ngôi nhà này cho úy ban Quản trị Tài sản của những người vắng mặt trông coi và sau này hiến cho chính phủ. Vợ chồng Trần Dần lúc đầu sống trong một căn nhà nhỏ ở phố Sinh Từ (nay là phố Nguyễn Khuyến), sau dọn về phố Vũ Lợi.

28

Bộ 6 này gồm: Hoàng Cầm, Văn Cao, Lê Đạt, Trần Dần, Sĩ Ngọc, Tử Phác.

29

Gọi tắt trường ca Đi! Đây Việt Bắc\ của Trần Dần (tức Bài thơ Việt Bắc), trong đó có chương Hãy đi mãi.

30

Tác phẩm của Trần Duy

31

Nhân văn số 6 (số cuối cùng) đã in nhưng không được phát hành.

32

58 Bài thơ Chuyện mây người tự tử của Lê Đạt

33

Công hàm 7/3/1958 của chính phủ VNDCCH gứi Ngô Đình Diệm đề nghị trao đổi buôn bán, bình thường hóa quan hệ, tạo điều kiện thuận lợi đi đến thống nhất đất nước.