Hơn nữa, anh lại còn cynique đến nuớc nói là: "Tao chỉ có tội chống THữu, chứ tao có chống Đảng đâu? Toàn là chúng mày làm đổ vấy cho tao! Sao không tố những điều tốt, tao đã khuyên răn chúng mày?" (Ôi chao, lại có điều tốt VCao khuyên anh em nữa co chứ!)
Cuối cùng, VCao bảo thẳng mặt HCầm rằng tính mày hay mách lẻo thì nhớ cho kỹ nội dung cuộc gặp hôm nay đấy, có mách thì mách cho đầy đủ!
Cuộc hội đàm bửn thỉu ấy xong rồi, không biết VCao có về báo cáo lãnh đạo hay không?... Nhưng HCầm thì có: anh ta gặp NĐThi, báo cáo ra sao không rõ, nhưng cũng có thể đoán là anh ta chắc không báo cáo đúng về riêng cái phần của anh!
TPhác kết luận: Cả hai thằng đều như hai con đĩ rạc đĩ ròi cả. Bỉm hết chỗ nói!
Hôm sau, tôi gặp HCầm, có cả LĐạt, ở Hội Nhà văn. Tôi xạc HCầm, sao lại làm thế, VCao nó khinh. Cụ thể, là khi về, VCao nó có rêu rao là vì mày thấy Đảng vân bảo vệ nó, nên mày lại định xun xoe dựa nó! Việc gặp VCao thì không sao, nhưng nội dung không thể như thế được!
Xạc HCầm xong, tôi lại xạc VCao (chắc rằng những lời đó sao cũng tói tai anh). Tôi nói: VCao không có cái quyền gì đi "hạch tội" anh em như thế! Đúng trên tình bạn hay trên lập trường Đảng, đều không có quyền ấy. Mà lại còn "vu" tổ chức chính trị cho anh em, thật là một sự vu khống rẻ tiền mà bửn thiu!... Nếu như VCao trách anh em là đã vì dát, vì hèn mà "tố" anh, lời trách ấy cũng chỉ là trách trên quan điểm vẫn đứng ở chống đối mà trách, dù sao nó còn có lý một chút! Chứ bảo là "tổ điêu", là "đổ vây" thì hoàn toàn sai!
Sau đó, tôi cũng khuyên HCầm, thôi cái sự pum đi. Thôi cái sự lắng quắng đi tìm chỗ dựa kiểu ấy! Mà bây giờ chỉ có một con đường dựa hẳn vào lãnh đạo, còn bạn bè thì chì là chỗ giao du tình cảm, đứng đắn mới được! Không nên tiếp tục cái lối "thành khẩn" đó với "tiên chỉ"!
Nhân câu chuyện, HCầm có hỏi, tôi mới nói rõ cái việc tôi đã "tố" VCao, ĐĐHưng là nghĩa làm sao?
Thực ra, trước khi HCầm báo cáo, tôi dự định là giữ VCao và ĐĐHưng lại, như là "giữ lại một nửa thành phố, chỉ đầu hàng một nửa", để sau đây về thì sẽ còn chỗ làm ăn, sẽ cải tạo hoà bình thôi, như vậy khỏi bị bĩ thế quá. Nên báo cáo tổ, bị hỏi, bị dồn, bị truy nữa, tôi vẫn giấu quanh, không chịu thúc thủ cái một nửa thành phố đó!
Đến lúc HCầm báo cáo, tức là HCầm "renãre" hai ông bạn quý đó rồi. PhVũ lên tố thêm VCao. LĐạt thì chỉ xác nhận, tố thêm tí tinh, còn bao che ĐĐHưng nhiều. Hơn nữa, qua báo cáo HCầm và LĐạt thì tôi "đuợc" đua lên mũi nhọn, "đuợc" hội truờng chờ đợi rất ghê!
Bão lúc ấy chầu chực trên đầu lâu tôi!
Tôi phải tính kế, vừa thoát thân, vừa thoát cho 4 thằng đang bị dồn đánh ghê gớm (TD, HC, LĐ, TPh), vừa để sao cho VCao, ĐĐHưng hiểu mình, qua cái ý ngầm của bản báo cáo!
Cụ thể, tức là tôi nghĩ rằng: "Bây giờ chỉ còn con đuòng duy nhất, là đầu hàng Đảng. Không có con đuờng khác. Mà đã hàng thì hàng thực sự, về sau mói thực sự trời êm bể lặng đuợc. Thế nào là hàng thực sự? Hàng thực sự là: mỗi người phải ra mà gánh lấy cái phần bão, do chính trách nhiệm mình gây ra! 4 thằng đang chịu cái trận bão đó rồi, còn hai ông anh VCao, ĐĐHưng thì xin nhờ đến vai hai ông, mang vác lấy cái phần của các ông! Chẳng lẽ mà ai nhận vơ lấy cái phần đó được! Gọi là cái nghĩa đồng sinh đồng tử! Nếu các ông nhận được ra điều đó, thì trở về vói Đảng cả, lại còn bạn còn bè. Làm ăn tử tế, thì về sau, tội được nhoà đi, cả 6 thằng lại khá giả cả. Còn như ông anh nào không hiểu, vẫn khăng khăng ở đường cũ,mà trách oán nhau thì, đó, thôi, aurcvoir, mỗi người tự chọn lấy số phận của mình!"
Đến giờ tôi vẫn cho chủ trương đó của tôi là đúng, nó có cái lương thiện và thông minh của nó. Đúng trước Đảng, trước bạn bè, tôi không có gì phải nghĩ lại cả.
Thực tế đã chứng minh cho giá trị chủ trưong đó. Quả nhiên: ngay trong lóp học, bão cũng đã ngàn đi dần dần trên đầu 4 thằng, và sau khi chuyển mạnh sang đầu 2 thằng kia ít bữa, rồi nó cũng ngàn đi.
Đến sau lớp học nữa, thằng nào cũng đều đuợc sống trong một không khí đuợc giải vây tuông đối dễ thở. Với thời gian, chắc nó sẽ càng dễ thở hon.
Chỉ có cái là trong bộ 6 thì có một sự phân hoá của trách móc, hằn thù... HCầm có vẻ khổ! LĐạt tự cho mình là oai nhất, "đúng nhất, vừa mức nhất, không vấy cho ai!", LĐạt cho tôi là "quá mức"!, ĐĐHung thì kẻ cả: "Tất nhiên có chuyện đó, nhung đã thuộc lịch sử rồi!" TPhác khó hiêù, vừa ghét HCầm, vừa ghét VCao mà vẫn nối lại một phần, còn đối tôi thì lại bảo là: "anh ghê nhất, anh giỏi nhất"!
Tóm lại, có một sự lục đục phức tạp và vô nghĩa lý chua thể kết luận ra sao.
Riêng tôi nghĩ: một sự lục đục tất yếu, ở đó sẽ nẩy ra một sự phân hoá rất tốt, đồng thòi cũng sẽ nở ra một sự đoàn kết lành mạnh. Bộ phận nào thực sự đi vói Đảng sẽ đoàn kết nhau làm liên minh. Cá nhân hay bộ phận nào đó đi vói Đảng hai mặt, hai lòng thì sẽ phân hoá, mà nên có sự phân hoá đáng mừng ấy.
25/5
Bây giờ, trong văn nghệ chỉ còn một centre de gravité, một trung tâm lực: Đảng!
Đó là một thu hoạch lớn của cuộc đấu tranh tu tuởng vừa qua. Nó chấm hết cái tình trạng "Xuân Thu Chiến quốc" trước, nát bét, dăm bè bảy mảng. Bây giờ, mọi người đã lục đục quay về tập hợp quanh Đảng.
Chính vì vậy, lãnh đạo có một trọng trách, khó và nặng nề, nếu không hơn trước thì cũng khác trước. Tình hình hiện nay là một thứ hỗn tạp mói:
- chủ nghĩa xét lại, khuynh hướng bôi đen đang bị đánh tan tác; bên sự đầu hàng thực sự đó đây còn có kẻ trá hàng. - chủ nghĩa giáo điều, khuynh hướng bôi hồng đang nhăm nhe ngóc dậy. Đó đây có lò mặt chủ nghĩa cơ hội, thính mũi mà vô tài.
Văn học đang có cái nguy cơ hạ giá trị, nguy cơ ca ngại một chiều, chạy theo sự cần thiết trước mắt, nguy cô bôi bác, và nhất là nguy cơ tràn ngập tác phẩm xoàng, phỉnh nịnh Đảng.
Còn cái nguy cơ xét lại đã bị đẩy lùi, tới cái mức: không thể nào hòng phản công lại dù dưới hình thức tinh vi nào. Có chăng chỉ là lẩn lút, nổ bằng mồm dăm ba quả mìn muỗi còn vương sót lại trên chiến trường, không tài nào thu dọn hết! Có vậy thôi.
Những điều đó chắc lãnh đạo cũng có nhận định; tôi e rằng lãnh đạo có chiều lỏng tay vói chủ nghĩa giáo điều và cơ hội chăng?
Đây là lúc rất tốt để phát huy đoàn kết, chứ không phải phát huy hằn thù.
Phát huy cảnh giác, không phải phát huy sự nghi kỵ bỉ ổi. Phát huy sự sáng tạo chân thực, trung thành sự thực, không phải phát huy chủ nghĩa phỉnh nịnh rẻ tiền, không phải phát huy chủ nghĩa xoàng xĩnh, miễn là bôi hồng, còn tha hồ cẩu thả.
Riêng những nguôi NVGP, tôi thiết nghĩ nên phát huy sự hối lỗi và cải tạo chân thực, không phải phát huy chủ nghĩa co hội, tinh thần lập công giả dối; cũng không phải phát huy chủ nghĩa buông tay thả mặc. Đối họ, nên lịch sự hon, mày tao chi tớ nhiều quá rồi, vì: nên phát huy tự giác, chứ không phải phát huy sự phẫn trí của nguôi bị sỉ nhục... Lãnh đạo có phải cùn lý đâu mà phải giở những ngón tục tằn? Chủ nghĩa nhân đạo không cho phép đè nén, lăng nhục ai, dù một nguời có tội nặng! Bên ta, một con nguôi xấu nhất, vẫn xứng đáng gọi là ông, là anh, nếu không gọi là đồng chí. Dùng sự sỉ nhục để cả tạo nguời ta, không thể là một phuong pháp cách mạng: vì nó hết sức phản khoa học, phản trí thức.
Đừng bao giờ nữa trở lại cái thời gọt đầu bôi vôi!
VCao
Trong lóp học, lúc bị đánh dữ, NgSáng có bảo tôi là: VCao nó buồn lắm, không khéo nó tự sát mất, hôm qua nó đã nói ra mồm nhu thế rồi!
Vậy NgSáng thành thật lo lắng. Tôi hiểu chất VCao, nên đáng lý phải lo, thì tôi lại chì cuòi thầm.
Sau lóp, anh chàng vẫn còn cố giữ cái thế "tiên chí" trong sự thất thế. Anh nhận định, chê trách nguời này, ban khen kẻ khác. Chẳng hạn, TPhác thì đuợc ban chữ "propre", LĐạt chữ "ãigne". HCầm bị ghét, có lẫn khinh. Tôi bị tiên chỉ ghét, oán và căm nữa. Hon thế, VCao còn hách dịch, đi hạch tội cả HCầm.
Thòi gian này, cửa hiệu VCao vắng khách. Không ai dám đến đèn nhanh cúng vái, vị thủ từ nghĩ sao? Buồn làm sao? Và trách oán những ai? Có khi nào tự trách mình không?
Một mặt khác, đối lãnh đạo, VCao lại có cái sen khác. Anh tỏ ra mình tiến bộ, và anh mè nheo, dựa trên cái thế Tiêh quân ca. LĐạt đua lên hình ảnh: "đối Đảng, anh chàng như một con đĩ, vì Đảng chót lỡ khi xưa có quan hệ với anh, có con có cái rồi, nay anh chàng cứ dắt con đến mà kêu rên, ăn vạ Đảng!"
Anh cứ tuyên bố rất đĩnh đạc là: "Đảng bảo vệ tao"! Rằng: "lớp học đang được trên đánh giá lại, vì phưong pháp phát hiện CCRĐ thì không đảm bảo kết quả là hoàn toàn đúng" v.v...
Anh cũng biết rõ, đối lãnh đạo, cái điểm có thể mè nheo được, chứng cớ là khi kiểm thảo, anh nói: "Đảng khai trừ tôi, thì đối vói cái Tiến quân ca của tôi thế nào?" Quả, thật đúng là một sự rày rà, nhưng như mọi sự rày rà, nó cũng vẫn có mức độ của nó thôi, nếu VCao vượt chân qua mức ấy, thì sự rày rà đó sẽ không còn được xét đến nữa.
TPhác nói: "rất lạ, là nó cứ nói vói mình, rất cynique rằng, nó xưa nay vẫn là người tiến bộ, theo Đảng! Kỳ thế cơ chứ, bao nhiêu lần pum, ăn uống, nó nói những gì, bây giờ nó làm như không có cả! Mà nó lại rất thành thực cơ chứ!" VCao quên thực hay sao? ĐĐHưng bĩu môi, sì một cái: "Quên!... Nó thiếu probité thì có!"
Đang lúc kiểm thảo ở cơ quan, thì tiên chỉ đi pum. Tất nhiên là lãnh đạo phải biết! Một tối anh mò đến THữu. THữu hỏi:
- Có còn chống đối không?
- Thôi rồi, VCao nói.
- Nhung pum thì vẫn còn chứ? THữu hỏi độp một cái. Khác gì một cái tát.
VCao choáng nguời, cuòi xoà, thú nhận và xuê xoa:
- Có một lần... Hì...
- Đã mắc chua?
- Chua... Hì... Buồn quá thì lại đi... hì... chứ chua mắc! Hì... VCao về, kể lại chuyện ấy, có vẻ khoe cái sự thân mật của mình với Đảng, đến đuợc cái độ ấy. "Rồi truớc khi nhận là có chống đối Đảng, - VCao kể-, thì mình lại đến nhà mụ Đức. Vừa thấy mình, mụ Đức đã kêu lên: Ối giòi oi! Cái mặt ông cứ lì xì ra thế kia kìa! Giòi hỏi giòi!... Thôi thế thì ông nói ra một câu đi, ông cú’ giữ lại làm của làm gì, ông nói ra một lời đi, bây giờ cả nuớc mong chờ một lời ông nói đấy!... Mụ Đức nói thế, nên về mình mới chịu nhận là chống đối Đảng đấy chứ!"
Tức là VCao đã lại đi bói, xem có nên nhận tội hay không! Mà bói với toán gì, sao lại kỳ lạ thế! Hoặc giả VCao có bói thật, hoặc giả bịa ra, hoặc bói thế khác, về lại kê’ ra thế vậy!... Nhung biết làm sao? Anh chỉ còn có "sự tuởng tuợng" để an ủi mình, chúng ta cũng nên giầu lòng bác ái để cho anh còn cái quyền tự huyễn hoặc ấy... Tôi có cái cảm giác đứng truớc một tay đại phú đang ngồi trên đống tro cả cái cơ nghiệp bị thui sạch, ngồi đó ôm một cái lọ cổ mà thở than cái huy hoàng cũ.
31/5
HCầm ra toà
Tháng 4 năm ngoái, HCầm phát đơn toà án, kể xấu vợ cả (cô Xuyến), và đòi ly dị. Đâu nhu là theo gương ĐĐHưng, và có cả ý kiến của mưu sĩ đó nữa thì phải. HCầm và HYến lại đi gặp cả nữ luật sư VTHiêh nữa. Không hiểu hỏi luật ra sao, chỉ biết là từ đó hai người có vẻ chắc mẩm. Song toà cứ ngâm đơn đó mãi, chưa xử.
Tói nay, toà mới xử. Đang lúc đánh Nhân văn dữ dội, ôi chao, công lý lúc này mói nghiêm sắt làm sao. Sự thể thế nào?
Chị Xuyến có đơn kiện HYến, là quyến rĩi chồng chị, tức HCầm. Chị ấy lại không kiện chồng, cao kiến đó là tự chị hay do sự mưu tính của ai, nếu có thì phải chăng là do anh chị?
Nhận đơn này, nhân dịp đánh Nhân văn, toà đem án ra xử, một buổi chiều nóng nực tháng 5. HCầm, HYến đều ra hầu kiện. Các báo đều có phóng viên, nhu Thiều Quang chẳng hạn.
Phiên toà găng lắm. Đây là một bài học về đạo đức yêu nhau. BSNguyên lên kể tội HCầm: Nào "cô hàng xén răng đen”, nào "cười như mùa thu toả nắng", HCầm ngờ đâu thơ anh lại "vận" vào anh khóp thế!
Chánh án cho HCầm nói rất ít, gần như chỉ cho trả lời bằng chữ "có" hay "không". Ví dụ: "hỏi anh rằng, khi về Hà Nội, anh có gian díu vói một nguôi đàn bà đã có chồng không? Anh không cần nói dài, chỉ cần trả lòi là có hay không thôi!" HCầm tất nhiên đáp: "Có!" Vì việc ấy có thật. Lại hỏi: "Anh có nhận thấy việc anh làm là bất chính hay không?" HCầm: "Có", v.v... Tức là rất gọn, và rất rõ. Chân tuớng phoi trần ra.
Cuối cùng toà tuyên bố: 1) bác đơn xin ly dị của HCầm, 2) không công nhận việc kết hôn giữa HCầm và HYến, coi đó là một việc không họp pháp. (Không họp pháp nghĩa là phạm pháp.) Hộ khẩu sẽ sửa lại cái việc ghi hộ tịch sai lầm ấy.
HCầm ra về nhu một cái tã.
Anh chàng đọc Kỉêu. Ngâm mấy câu thơ Hãy đi mãi nhu "khi thếkỷ rung chuông lừa bịp" (Ôi! Anh có cảm giác bị lừa, ai lừa anh thế? Mà khi tôi làm câu thơ kia, tôi không hề nghĩ rằng làm đểbênh vực cho anh!)
Sớm sau, HCầm đến cơ quan, diện mạo suy đồi han. Anh có nhũng nụ cuòi suợng sùng mà hằn học, những tia mắt căm tức, nhũng cử động không tự chủ, nhung bao trùm tất cả là cái dáng dấp một nguôi thất vọng lớn, bộ điệu rụng ròi: anh rũ ra, hơn một cái tã!
Lúc anh thốt ra: "Công lí gì? Chẳng còn công lí gì nữa!" Lúc đột nhiên anh hỏi tôi: "Thành thật có lợi gì không hủ mày?" Lúc anh phân trần "nhiều điều nói láo. Vu khống." [...] Anh xoè cái tay, xỉa ẽo ợt một cái: "vẫn biết là bất chính, nhung về sau mình đã xây dựng đứng đắn thế nào!" Anh ức lãnh đạo: "họ không thành thực. Đùng một cái, nhu thế!" Có lúc anh lại oán ĐĐHung: "Vì mình nghe nó, đưa đơn ra toà nên mới đến nỗi này!" Cũng có lúc anh trách anh: "Đang lóp học, toà đã định xử. Lúc ấy chưa đánh to như bây giờ. Giá lúc ấy mình đừng đề nghị hoãn lại sau lóp học, cứ để xử ngay, thì không bị thế này... Chỉ vì mình không có mưu mẹo, tính toán gì hết. Tai mình thành thưc quá!" Sự phân tích thiên tài ấy, HCầm nhắc đi nhắc lại vô số lần. Chẳng hạn, tôi hỏi anh về việc viết thư cho vợ cả, có câu "Anh yêu em vì hoàn cảnh kháng chiến và vì nhục dục", việc ấy có hay không? HCầm hoi chau mày, thú thực: "Chỉ tại mình thành thực quá!... Chứ một thằng có mưu mẹo, đòi nào nó lại viết như thế? Thành thực chang có ích gì!" Cả đến lúc đi giải, anh cũng quay nghẹo đầu sang phía tôi, vừa đái vừa triết lý về cái thuyết "thành thực" ấy: "Mình đối lãnh đạo thì thành khẩn hết sức, mà các ông ấy lại cứ nói dối vói mình!..." Và anh chép miệng: "Lần này mình trưởng thành thêm lên!"
LĐạt thì cứ hô hố: "Cái lối làm như thế sỉ vả, mình không tán thành!..." Anh nhăn mặt một cái, rúm cả mũi lại, như một con khỉ thấy cái món mắm tôm nó kinh tởm, song, sự kinh tờm chưa kịp kinh tởm hết, thì LĐạt đã khoái chá tuyên bố: "Mình... thương nó lắm!" (không biết sao lại thương một cách khoái trá như thế?)... "Cái việc lãnh đạo mìn cái cầu HYêh đi, không cho anh chàng trở về đó, thì mình cho là đúng. Nó sa lầy ở đó... Mình cũng mong cho nó thoát ra... Không biết ông anh nghĩ thế nào, còn đàn em nông nổi thì... em nghĩ như vậy." (LĐạt có cái lối xưng "đàn em", cứ như bố người ta vậy!) LĐạt đang phân tích vậy vói tôi, thì HCầm chợt vào, LĐạt chợt như một đứa trẻ bị bắt quả tang ăn vụng. Anh chàng len lét, trở về bàn, ngồi đọc Guerre & Paix.
HCầm mom men đến, ngả ngốn trên bàn, tâm sự với LĐạt. Tôi nghe xa chỉ thấy lõm bõm, những tiếng cười hô hố của LĐạt, ròn rã điểm cho những lý lẽ của anh: "mìn cái cầu ấy đi"..., "không cho anh trở lại cái hố ấy"..., "thếlà phải"..., "còn về sau thế nào không biết"..., "theo tao, mìn cái cầu ấy đi là có lọi cho mày" (LĐạt khoái trá nhắc có đến 10 lần cái chữ "mìn cái cầu")..., "rồi về sau, đi thực tế về, suy nghĩ kỹ rồi, bình tĩnh rồi, thì lúc đó, tùy theo, cũng có thể đặt vâh đề lại, chứ không phải là không!" v.v... Đặc biệt là LĐạt cười tướng lên và nói một câu rằng: "Tính cậu hay báo cáo, nói ra rồi cậu lại báo cáo sai tinh thần đi! Hì... Hì...", HCầm ngượng, lắc đầu: "Không! Mình trưởng thành rồi!"
HCầm nghe xong, ra chỗ tôi, đành lòng mà nói: "LĐạt nó phân tích, mình cũng đồng ý!"... Xong anh lại than phiền: "Các ông ấy cho mình là đứa bạc tình phụ tình dễ như chơi. Có phải đâu! Mình yêu không tính toán... Mà bây giờ mình đã xây dựng gia đình hẳn hoi trên tư tưởng lâu dài, ăn đòi ở kiếp!" Tôi gật đầu: "Con người ta mỗi tuổi mỗi khác." LĐạt hề hề: "Nói vậy, chưa hết đâu, ông anh thì có đến sáu, bảy mươi cũng chưa hết." HCầm cãi lại: "Mình yêu HYến thật. Định bạc đầu trọn tình thật..." Tôi lại nhắc lại: "Mỗi tuổi mỗi khác, chứ không nhất thiết cứ phụ tình thường xuyên mãi..." Xong tôi lại bảo: "Cậu đa tình thì đúng hơn!" HCầm có vẻ thích, anh lại phàn nàn tiếp: "Các ông ấy đánh giá mình thế mói bỏ mẹ người ta chứ... Chắc cho rằng ừ thì cắt đứt, nó cũng đau, song cái thằng tình phụ quen rồi thì cũng chỉ dăm bĩra nửa tháng là xong!... Đánh giá thế thì chết mình!"
Rồi không hiêù làm sao, anh lại nẩy ra một ý nghĩ thật là kỳ diệu nữa, rằng: "Có lẽ các ông ấy cho mình là thằng ngoan ngoãn, dễ cải tao, nên mói làm thế!" Tôi bật phì cuòi, ý nghĩ mói ngộ làm sao! LĐạt chạy đến, vừa tự ngắm nghía trong cái guong tủ đứng (!) vừa hỏi: "Cái gì?" HCâm lại xỉa tay õng ẹo nhắc lại: "Mình vừa nói ra một cái ý mói nữa, là, có lẽ các ông ấy cho mình là dễ cải tạo nên mói giải quyết thế!" LĐạt phá lên cuòi, thiên tài nhu anh cũng không thể nghĩ ra đuợc một cái ý nhu HCầm thế...
Rồi HCầm chán nản, nói "chi còn tự tử là xong", anh nói cứ tron tuột đi, nên tôi buộc lòng không tin. Rồi anh lại kêu vô sản chuyên chính găng quá, và le socialisme est fait 1'homme et non 1'homme par le socialisme v.v... Nghĩa là, một số những luận điểm cũ lại lộn về vói anh... Lúc nãy anh nói đồng ý với cái chuyện "mìn cái cầu" do LĐạt nghĩ ra, nhung qua câu chuyện chẳng thấy sự đồng ý ấy ở chỗ nào cả.
Mà anh chàng lại có một cái chủ quan kỳ dị, là anh cú’ mè nheo sao lãnh đạo "giải quyết" cho anh, truớc khi đi thực tế, để anh đuợc "yên tâm!" Thật là một em bé giơ tay kều mặt trăng! Giải quyết cho anh yên tâm thì chỉ có cách xoá cái bản án mói tuyên bố có cách đây mấy hôm, chua ráo mực!
Găp đồng chí Cương
Chiều thứ bảy, đồng chí Cương gọi "anh em" đến, đồng chí Cương lịch sự gọi là mời. Anh em đến gần đủ số. PhVũ ngồi, đầu cứ cúi xuống, tôi thấy một cái gáy trăng trắng trên cái cổ áo sơ mi hôm đó sờn cổ (mọi khi thì sơ mi PhVũ không bao giờ là sơ mi sờn cổ cả). HTLinh yên lặng, mặt như sáp nhẵn lì, con mắt cận gằm xuống, cố ra vẻ hiền từ. TPhác nửa chùng mói đến, gầy hết chỗ gầy, mặt như một cái xương khô khẳng, cậu lững thững đi vào, chọn chỗ cửa sổ ngồi, thong thả cuốn thuốc lá. LĐạt ngồi ghế bành, lợi dụng thời cơ, đả lẻ của anh NgVTý mặt bẹt một điếu thuốc Thăng Long I. ĐĐHưng mãi sau tôi mói trông thấy, ngồi một góc, mặt cynicỊue nhìn "lãnh đạo".
Trước buổi gặp này, có lắm tiếng "sì sầm", chủ yếu do Thanh Châu thả ra. Theo anh thì Vĩnh Mai đi họp Đảng về bảo rằng, kỳ này đi thực tế, lãnh đạo sẽ cho mỗi người 4 vết! "Bằng lương một anh lái máy cày rồi còn gì! Phần tử mà được vậy đã là may!" Thanh Châu đặt vâh đề: "4 vết thì mày có đi được không?"Anh nói: "Xin về nhà kiếm ăn vậy!" Thái độ anh lo lắng thành thực, nhưng đó là một thứ thành thực ít nhiều "bịa" thêm ra!
Tin ấy gây hoang mang, lo nghĩ ít nhiều. Tôi cho là nó vô lý, vậy mà vẫn lo. Nhiều anh em khác cũng vậy.
Lãnh đạo gặp anh em là đúng lúc. Đồng chí Cương ăn nói lịch sự, nguôi cán bộ chính trị đó trưởng thành hơn xưa khá nhiều. Cách ăn nói vừa thực, vừa giản dị, làm người ta tin được. Đồng chí nói đại ý: "Sợ không gặp, anh em không được biết nghị quyết Đảng, nghe vớ vẩn mà đâm ra nghĩ ngợi! Trung ương có chỉ thị cho chúng tôi: Đã nói cải tạo, thì cải tạo thực bụng đến cùng. Chúng tôi tích cực chấp hành chỉ thị đó. Vì vậy không giải quyết theo như một số đề nghị là giải quyết nghiêm khắc! Chúng tôi mòi anh em đi thực tế 6 tháng, cơ quan vẫn đài thọ. Trước khi đi, thì mòi anh em học một lóp 1 tháng. Chúng tôi đang cân nhắc, nên chia anh em vào các tổ, hay tập trung làm một tố riêng... Kỷ luật thì do các Hội bàn, nếu nặng quá, chúng tôi sẽ có ý kiến, rằng: tình hình này, không nên làm gắt gao quá! Còn nếu kỷ luật vừa, hay nhẹ quá, thì chúng tôi thôi, không có ý kiến." v.v...
Buổi gặp thoải mái.
Những "phần tử" chả đang chờ đọi ở lãnh đạo một sự gì "nặng nề" hơn, nay thấy "biện pháp" dễ chịu quá, thích họp vói tình trạng "đã xa ròi hoặc đã không lao động" cúa số đông!
Đi 6 tháng nó như một cái cầu bắc để thí sức, để tói nhũng cuộc đi lâu dài hơn. LĐạt gọi đó là một cái baptême de sueur
HLoan thì lại vẫn cứ muốn xin ra biên chế, về quê: anh chả đã quen làng, muốn tự lập làm ăn, khỏi bị sự phiền nhiễu vói lãnh đạo.
9/6
Lóp học "Thời kỳ quá độ" đã được 1 tuần.
Ngoài một số như VCao, FQuán, NgSáng, Sỹ Ngọc, QDũng... đem gài vào các tổ khác, còn tất cả tập trung vào một tổ 13 người.
MPhúTư tổ trưởng. TrLêVăn trước ở tổ khác, hôm sau lại điều về tổ này.
Việc đánh đống lại trong một tổ như thế, hồi đầu, gây trong các "phần tử" một số suy nghĩ không được tốt lắm. Bản thân tôi thấy như thế sẽ đào sâu thêm cái hố chia rẽ, đã khá sâu sắc, giữa đám Nhân văn và mọi người. Tức là, nhấn mạnh thêm cái scission, đáng lý cần xoá dần! Chu Ngọc, đến cuối tuần, còn kêu về cái việc chia tổ đó, nhung kêu một cách khéo, là: phát biêu dễ bị cười, với lị một đống như thế này, dễ "trở lại" cái tình trạng ăn nói bố láo tai hại trước!
Song qua ít ngày, đa số lại nhận thấy cái mặt tốt khác của việc tập trung phần tử như thế: sự học tập nó tự do tư tưởng hon là đem gài lẻ vào các tổ.
Kể ra, chia tổ như vậy là thể hiện ra sự "phân biệt đối xử" thật! Song đó là một sự phân biệt đối xử cần thiết, và có lợi trong tình hình còn ngang ngổn này.
LĐạt từ thứ Năm trước, làm việc liên miên với đồng chí công an, đâu tên là Miên (hay Châu?). Đây là một sự khai thác thêm tài liệu về bọn Đang & Thụy An, - đồng thời cũng là một sự giúp đỡ thêm cho LĐạt, nhìn kỹ lại những ngóc ngách sự quan hệ và ảnh hưởng cũ. Nghe đâu rồi cả HCầm, cả tôi sẽ đều có nhũng buổi làm việc tưong tự.
HCầm đề nghị gặp đồng chí THữu làm gì? Hôm nay, một đồng chí nào đó (inconnul), gặp tôi ở cầu thang lớp học, bèn "À", vồ lấy, nhắn tôi nói vói HCầm là: "Đồng chí THữu bận không gặp được! H.c có gì thì gặp đồng chí Cưong!" Do đó tôi mói biết chuyện HCầm đòi gặp đồng chí TH ấy! Cái anh chàng thật là không biết điều! Chắc lại mè nheo vợ con gia đình chi đây. Một tí việc cũng đòi lên tận đồng chí THữu! Sự mè nheo nào cũng có cái ngu của nó.
Từ một tuần nay, trong các phần tử, có xuất hiện một nét bất ngờ là: ham học! ít nhiều ai nấy đều thành thực có cái tình cảm đã nguội lạnh từ lâu ấy!
Bản thân tôi thấy có một cái gì nó đang khôi phục lại trong nguôi. Học lý luận bây giờ nó lại có cái thú vị, nhu hồi xua, khi tôi bắt đầu vào cách mạng! 3 năm nay đã tuởng không bao giờ còn muốn trở về vói "sách", vói "nguyên lý" kinh điển nữa rồi!
Bản "Nguyện vọng" tôi viết là: - huớng lâu dài tôi muốn công nhân hoá, dùng đó mà cải tạo, và viết, - huớng 6 tháng sắp đi thực tế này, tôi muốn là 6 tháng học nghề, tập sự nghề mói, cụ thể là học "máy nổ" ở nhà máy dệt Nam Định hay Hòn Gai!
Liệu lãnh đạo có chuẩn cho không?
Tôi muốn chọn một nghề thợ nào đó, nó đòi hỏi kỹ thuật hon là sức ngrrời, nó đòi hỏi thạo sử dụng máy móc hon là bắp thịt: - có vậy sức tôi mới đuong nổi lâu dài Nguyện vọng ấy có phải là một sự bốc đồng tiêù tu sản hay không?
Cũng có thể, một phần nào. Song không phải là chính. Tôi đã suy kỹ:
Đối tôi, đuờng ấy có lọi, để tiêm cho tu tuởng và ngòi bút tôi một cái gì thực sự là cuộc đòi, là cái mói!
Vả, đó là đường duy nhất, thích hợp vói điều kiện tôi. Tổ chức xã hội XHCN bản sắc của ta sẽ đưa đến tô’ chức văn nghệ khác. Lãnh đạo đã nói rồi: Sau đây, văn nghệ sĩ chỉ có: 1) trong biên chế văn nghệ, rất ít (tôi chắc hẳn là không có tôi trong số rất ít đó), 2) không ở biên chế, viết mà sống (tôi cũng chưa thể đi đường này, vì lẽ viết còn khó mà dùng được), 3) ở biên chế một co quan, một xí nghiệp, một nông trường v.v... nào đó, sống bằng lương ấy. Tôi chọn con đường này, tương đối họp tôi nhất, gần như là duy nhất họp tôi.
PhOưán
Quán ở Nghi Tàm, cùng dân đi đánh cá (theo Quán khoe). Khi kiểm thảo ở Phòng Văn nghệ, Quán về phản ứng kịch liệt, viết thư lên trên, khiếu nại về việc bị sỉ vả quá đáng. Nghe đâu có một anh nào đó kêu là: trước ở cùng buồng PhQ, anh cứ bị mất cắp luôn! - PhQ chửi lại: "Chính tôi là người bị mất cắp nhiều nhất trong cái Phòng Văn nghệ này! Các anh ăn cắp của tôi!" Kiểm thảo đến nước thế, thật là một chuyện chỉ có Quán với những anh nào đó ở Phòng Văn nghệ bộ đội, mới có thể xảy ra được!
Đi học lớp Thời kỳ quá độ, PhQ từ chối, không nhận phụ cấp lãnh đạo cho. Không hiểu sao, Quán lần này lại tự ái vậy? Lãnh đạo xếp anh vào tổ bộ đội, song, ra vào trạm gác khó, nên anh lại được xếp vào tổ khác.
Hiện nay, Quán nói với tôi là muốn vào Quảng Bình, làm một việc gì đó mà sống, cắm rễ ở đó vĩnh viễn. "Đảng cứ nên coi mình là một nguôi dân thường. Mình không muốn được sự giúp đỡ nào đặc biệt. Đảng giúp đỡ toàn dân, mình cũng như một người dân, Đảng giúp đỡ đến m ức ấy thôi. Chứ đi 6 tháng mình không thích!" 17/6
PhVũ phản ứng
Đang giữa lóp học, ở tổ nhân bàn một vâh đề khá xa vói vâh đề chuyên chính vô sản, PhVũ tự dưng phát biểu về chuyên chính vô sản, về Nhân văn, về anh.
Giọng nói cáu uất, lông mày nhíu lại. Mắt long lên, đôi lúc đóng đinh vào một diêm trống trước mắt, còn thường thì cúi gằm xuống: nguôi ta có cảm giác anh biết những điều anh nói là bất lực, nhưng vì ức quá, không kìm được, nó cứ phải buột ra.
Đại ý anh nói:
-Tôi... tôi... tôi rất sợ vâh đề chuyên chính nó nó... cứ đi lạc đi (tay khoát chéo một cái)... Cái lối quan liêu... rồi thì... thì bè phái... độc quyền... Chẳng hạn đôi khi Trung ương... anh tập trung tất cả lại trong tay anh... Anh làm láo!... Bè phái độc quyền... người ta không chịu được... anh lại bảo chống Đảng... Tôi, tôi, tôi cứ liên hệ bản thân tôi thì biết. Không phải là trước kia tôi nghĩ... là là mình chống Đảng... Lóp học cứbốc người ta lên... Cái tâm trạng ấy... ở lóp học, anh bảo người ta tự kiêm thảo, rồi anh lại đăng báo! Đăng báo, nó cứ gộp lại... khủng khiếp vô tả... Con nguôi ta trong tay anh... bất lực. Tôi cứ liên hệ tôi thì rõ. Tôi, tôi thấy bất lực... Nói thếkhông phải tôi không thấy Nhân văn sai... Nghĩa là có sai..., đấu tranh thì phải rồi... Tôi trước kia, có sai..., không có lúc nào tôi nghĩ chống Đảng... con người ta không phải khốn nạn đến thế... Bây giò, anh coi... tất cả là địch... Chịu sao nổi?... Tôi nói vậy, vì tôi thấy học ở đây xuôi chiều quá... tôi phải nói ra... Bên Liên Xô, cứ chuyên chính bừa đi, về sau phục hồi bao nhiêu người, vừa đây lại phục hồi... Nghĩa là chuyên chính thì phải rồi, nhưng anh nắm tất cả... ai anh cũng cho là địch... Nguy hiểm vô cùng!... Sự dốt nát... vói giáo điều, bè phái... ai chịu được... Bọn kiếm chác lại cứ lồng lên, nhân co hội, phê phán báo thù...
Tóm lại, một thứ hổn lốn vô lý lẽ, tiếng nói rồ dại của sự uất ức mù loà...
Tổ xô vào đấu tranh vói PhVũ. Người ta vừa muốn vạch cho PhVũ thấy lẽ phải, vừa muốn tự vệ!
Vì sao PhVũ phản ứng?
Chu Ngọc đã vạch ra khá rõ: "Từ lóp học cho đến về co quan, PhVũ đều không thấy lỗi mình, cứ đổ cho mọi nguôi, tưởng rằng thế tức là đã tự kiểm thảo, đã là chuộc tội, đã là xong xuôi cả rồi!... Không ngờ, vẫn bị đánh, đăng báo... Do đó anh ta phản ứng!"
Tức là sự phản ứng của một sự tính lầm! Nói cách khác, cái sự tính lầm, hy vọng lầm ấy, bây giờ trở thành một sự thất vọng, nó nổ bùm ra!
Nhưng liệu sự nổ bùm đó, nó thực hay là giả? Hay là cả hai, vừa thực vừa giả?
21/6
Mùa Hè năm nay có những ngày kỳ lạ. Gió đông bắc thỉnh thoảng lại tạt về miền Bắc. Bầu trời đâm nặng một mầu xanh xám lì lợm, hình thức hệt mùa Thu. Cũng có lá rụng, cũng có tiếng heo may, cũng có mầu tro rắc khắp chân tròi... [...]
ơi chủ nghĩa cộng sản! Tôi yêu par anticipation, cái bầu trời muờng tuọng truớc ra ấy, một bầu tròi mát mẻ, ngoan ngoãn do con nguôi điều khiển! Gió bão mua nắng trong tuong lai kia sẽ hiền nhu lũ loài vật nuôi trong nhà, một lũ gia súc nhốt chuồng hay thả rông ra, tùy ý chủ!
26/6
ĐĐHung và piano
Hội Nhạc có cái piano mói. ĐĐHung thèm nó lắm. Muốn đánh song cửa khoá. Những giờ mở cửa thì lại vào lúc ĐĐHung học. Ngoài giờ học thì lại khoá.
Hung nhòm cái lỗ khoá, uớm bằng mắt. Anh về tìm đuợc một cái chìa, uóc chùng có thể vừa, đến thử, quả nhiên mở đuợc!
Thế là ĐĐHung có thể chẳng hạn đến sớm hơn giờ học, mở cửa, đàng hoàng vào sử dụng chiếc piano lúc đó dĩ nhiên đang rỗi. Anh đang ở cái thòi kỳ ham học kỹ thuật, anh tiếc tùng giờ một, một sự dam mê đến cảm động. Cái đó cũng dễ hiểu, kỹ thuật nhạc cần lắm, nhạc sĩ kháng chiên ta lại nắm đuợc nó chỉ ở một mức độ khá thấp. Vả, nguôi ta biết rằng ĐĐHung có nhiều tham vọng lớn về nhạc granã ambitieux, cũng tốt thôi về một mặt nào; và anh lại coi là cái "guerre de technique” là cái bao trùm thòi đại này. Anh coi "technique" là cái thìa khoá, để mở cửa cái kho tàng tâm hồn anh, anh đánh giá là khá giàu có.
Một hôm, anh đang đánh cái piano ấy thi Đỗ Nhuận vào, bắt gặp. Dĩ nhiên ĐNhuận phải ngạc nhiên: cái cửa khóa thế mà anh chàng lại mở đuợc! Pỉagrant déliti
ĐĐHung ấp úng một cách bình tĩnh, nói ngon lịm đi: -Anh cho tôi đuợc đánh một chút những lúc rỗi. ĐĐHung gọi ĐNh là "anh". Cũng không phải vì thế mà ĐNhuận gật đầu, hoàn toàn không trách gì anh về chuyện mở trộm cửa đó. Chắc ĐNhuận cũng cảm động về cái sự ham học ở một nguòi bạn hiện đang ở cái thế kém cỏi hon anh rất nhiều ấy.
27/6
PhOuán có môt cuôc thí nghiêm
PhQuán bỏ lớp học Thời kỳ quá độ. Anh chỉ học, đâu có vài buổi. Rồi anh về Nghi Tàm, ở lì đó, làm bạn vói dân chài, thi thoảng lại phóng xe đạp về Hà Nội (thi thoảng gần như có nghĩa là hàng ngày).
Tối qua gặp, tôi mới hiêù thêm một chút về ý nghĩa việc bỏ học này.
Theo lời anh, thì anh muốn thí nghiệm một đường lối riêng. Đảng có một cách cải tạo văn nghệ sĩ, chỉ đạo học và đi thật chặt chẽ. Anh muốn làm theo lối của anh, tức là anh không muốn cái sự chỉ đạo thắt chặt ấy. Vì, anh nói: "Lúc nào mình cũng muốn chống một cái gì!" Tôi hỏi: "Sao không chống xét lại? Chống tự do chủ nghĩa? Chống phiêu lưu?"
PhQ cười:
- Chống cái gì, chứ lại chống xét lại, mình không muốn... Tính mình vốn phiêu lưu cơ mà! Hì... (Anh chàng độ này, lại mọc thêm ra cái trò cynỉque\)... Hì!... Chống phiêu lưu hoá ra chống mình à...
PhQ im một lát, nói tiếp:... Nghe LĐạt bảo độ này anh quan tâm cải tạo lắm... Anh sợ à?...
Tôi cũng giở lối cynique lại:
- Mình sợ thật.
- Đánh tha hồ mà không sợ mói được chứ!
- Mình thích sợ. Sợ thực thà để mà cải tạo thực thà... Hì... Cậu tưởng chỉ riêng cậu mói thí nghiệm à? Mình cũng thí nghiệm, nhưng khác cậu. Mình: sợ để mà cải tạo, những cái gì không thông cũng cứ nghe ông Đảng hẵng. Vì ông Đảng trước có lý nhiều lần. Vài năm xem sao... Đến khi viết nếu mà 1) Đảng thích, 2) mình thích, 3) in được ra, có tiền sống, thế là thành công...
Nói với PhQ, không thể nào không giở cái lối bông phèng, chi có cái là CỐ sao bông phèng ấy chứa đựng chút điều bổ ích. Tôi hỏi:
- Sao cậu không lập quan hệ tốt với lãnh đạo? Cứ cái trò ấy, thì viết ai in?
- Mình không cần... Tôi hỏi anh: vì sao bây giờ, dù viết tốt, lãnh đạo cũng không in cho là làm sao?
- Việc ấy nếu có, cũng rất dễ hiểu. Đảng cần có những văn nghệ sĩ trung thành Đảng, cần nhất điều đó. Không trung thành thì nay anh viết tốt, mai anh lại chửi rồi, in cho anh khác gì nuôi ong tay áo? Để rồi lúc anh chửi thêm khó đánh cho à? Trung thành truớc hết hẵng!... Con nguời vói tác phẩm phải thống nhất.
PhQ cãi:
- Balzac thì sao?
- Thòi Balzac khác, con nguôi thiếu điều kiện để mà thống nhất vói thực tế khách quan. Do đó, mâu thuẫn trong tu tuởng: 2 con nguôi trong 1 nguôi , có khi chính kiến sai, mà tác phẩm tốt. Thòi đại đó chịu trách nhiệm mâu thuẫn ấy... Bây giờ khác, vì ta có điều kiện để thống nhất, do thời đại cung cấp, nếu ta không thống nhất, đó là trách nhiệm ở ta...
PhQuán im một lát, nói:
-Tôi cũng chỉ lo nhỡ vài năm sau, tỉnh ra, thấy chuyện thí nghiệm mình sai!... Nhung tôi cứ thí nghiệm hẵng. Nếu có thất bại, thì cũng cung cấp đuợc một kinh nghiệm, trở thành một nhân vật cho các anh viết tiểu thuyết vậy!... (Anh hoi buồn) Thực ra, tôi có cái ý phục thù... Làm cho biết tay.
- Phục thù!... Truớc kia mình cũng có ý ấy. "Tôi không cần sự giúp đõ của Đảng, tôi lại làm hay hon những thằng đuợc Đảng giúp đõ, cho biết nhau"... Hì... Bây giờ mình lại chán cả cái ý báo thù ấy rồi, ... Vì báo thù là một sự tôi chán lắm. Chán ngấy...
Cuối cùng tôi khuyên PhQ, ít nhất ở xã, "độc lập" một mình nhu vậy, thì nên có quan hệ tốt với úy ban và chính quyền xã. PhQ khoe: - Ấy! Anh không biết! Tôi quan hệ tốt lắm!..
PhQ ra về.
Tôi lo loanh quanh quá. Có cái gì nó nằm ở đằng sau câu chuyện, sau thái độ anh, mà tôi ngửi thấy nó đang đe dọa anh. Không khéo cái anh chàng trẻ nguời non dạ ấy đang dự định một cái
coup de tête gì đây! Anh chàng ỷ sức quá chăng? Sức gì mà ỷ? Anh ỷ vào tuổi trẻ chăng? Cuộc đòi vốn hay tha thứ cho tuổi trẻ thực, song, nhu mọi sự, sự tha thứ này nó cũng chỉ có hạn thôi... Tại sao PhQ hay có cái thú làm cho nguôi ta phải kinh ngạc về anh? PhQ không hiểu, rằng cuộc đời nó không thể chịu nổi mãi mãi những cái snrprises ãésagréables ấy à? Quả đô thị là một cái gì có cái "tôi" hay phát triển, cái tính khinh nhờn, nhất là ở những nguôi còn non trẻ quá, nhu PhQuán.
1/7
Ba giờ ruõi chiều ngày 30/6, mẹ Cún đẻ đứa con thứ hai. Là một thằng Cu. Chua có tên. Nặng 2,5 cân. [...]
Tối Chủ nhật 29/6, bố đi nghe ông Truông Chinh nói về cách mạng văn hoá tư tưởng, lúc về đã muộn, thấy nhà còn ánh đèn, tuỏng mẹ nó thức. Đến gần, thấy cửa khóa khoá chữ, bố đã sinh nghi: từ hôm qua, mẹ Cún đã kêu đau; truớc lúc bố đi nghe nói chuyện, mẹ nó cũng lại kêu đau, bảo đi thăm thai. Bụng sút hẳn xuống. Thế này, chắc mẹ nó đi đẻ đây [...]
Bố về còn kịp. Lớp học lại đã xong. Thật là đẻ đúng thòi cơ vô cùng. [...]
Đêm nhà hộ sinh tĩnh mịch, ánh sáng ngọn đèn đầu hành lang, nằm chìm lịm trong bóng tối. Trời có ánh trăng thanh thanh. Cái sân mát quá, gió thừa thãi. Bóng lá um tùm, một sự tĩnh mịch có trọng luợng của đợi chờ, của hồi hộp... Đêm nay, ở địa điểm này, một sự tinh anh xuất hiện, vói danh từ: nguôi.
Suốt đêm, bố trằn trọc: sự hồi hộp đánh nhau vói cái đức ngủ của bố. Nó sẽ thua, nếu không có khách quan, nghĩa là muỗi, kèm đó là nhiệm vụ xua muỗi cho con Kha. Mẹ nó thì không chịu ngủ, cứ ngồi trong nhà đẻ nhăn nhó. [... ] Đến khoảng một giờ chiều, bố ngồi trong buồng đẻ, cố viết cho xong bản thu hoạnh lóp học. Xong, bố sách cặp lồng, định về nhà thổi com đem đến, mẹ nó nhăn, ôm bụng, gàn: bố đừng về nữa. Em đẻ đến nơi mất rồi![...]
Bà Chính ghi giấy nhận thực. Mục tên đứa bé còn để trống: bố mẹ nó còn chua bàn đuợc ngã ngũ về tên đứa con này!... Trông nó quắt queo quá. Sự sống cựa quậy trong tã lót, thật cảm động, nhung đây là một sự sống rúm ró, đỏ hỏn. Có lẽ đứa trẻ nào mới ra đời cũng vậy chăng? Đa số đều giống na ná, nhu những ông lão, nhũng bà già kề miệng lỗ. Khỏi điểm và kết cục cuộc sống có những chỗ giống nhau.
Thế là gia đình tôi, miền Bắc, và nuớc ta thêm một nhân số. Nói rộng ra là loài nguôi, nhung e rằng rộng quá.
617
Hôm nay cho con về nhà. [...]
Cuộc từ biệt nhà hộ sinh tiến hành lộn xộn. Ai cũng bận cả, gặp ai thì chào nấy. Đằng về thì cũng vui vì đuợc về, nguôi ở nhà hộ sinh thì cũng vui vì đõ đuợc một bà đẻ là đõ việc. Tuy vậy, đằng sau cái tình cảm ích kỷ đó, vẫn có sự cảm động của sự chia tay giữa những nguời đã sống cạnh nhau ít bữa. Không thế thì đời sống xã hội không thể có đuợc.
Me sừ xe tay bóp chẹt nhau CỊUắ\ Thuòng thuòng quãng xe Nguyễn Thái Học - Vũ Lợi này là 150, 200đ. Bây giờ, me sừ ấy bảo: 1200đ! Và hắn ta nói: "Bà đẻ mà lại! Đến Ngõ Trạm nguời ta cũng vừa đi 7, 8 trăm đây nè!" Tôi không mặc cả nữa, nói thế thì không còn nói chuyên mặc cả đuợc. Lão xe tay nguời cao, vạm võ, chạc 45 tuổi, da mặt hồng hào, môi dầy và nhờn, mắt cặp quẹm. Quần lão xắn cao. Ăn nói tron tru, có vẻ anh chị. Một anh xích lô khác định đi cho tôi với giá 400, bị lão đến chèn. Lão gọi anh kia ra. Anh chàng trẻ tuổi, còm, bé; sau khi nghe lão kia nói gì một hồi, anh đành bỏ đi, dáng điệu miễn cuỡng, lảu bảu: "Bà đẻ thì bà đẻ chứ!"... Mẹ Cún cứ sồn sồn lên: "Thôi đi bộ! Ra kia đi xe điện! Vợ con các ông không đẻ hay sao! Bây giờ lại còn mê tín nữa à?"
Một xích lô khác đạp qua. Tôi làm hiệu gọi. Có lẽ găng quá không tiện, lão xe đầu tiên kia đến bảo tôi: "Thôi, tôi đi 500 vậy. Ông khỏi phải mặc cả xe khác nữa!" Tôi gật đầu, cho xong chuyện. Lão xe này chịu chở bà đẻ tức là lão không mê tín. Lão chỉ đòi trả bằng giá cắt cổ, tức là lão buôn trên sự mê tín ấy.
7/7
Kỷ luật!
Cuộc họp ở HNV, 51 TrHĐạo, anh NĐThi nhân danh tổng thư ký mới HNvăn, lên công bố nghị quyết cuộc họp Ban Chấp hành gần đây. Giữa các mục, có mục thi hành kỷ luật những người đã tham gia NVGP:
Anh nói khá rành rọt, ít hoa mỹ. Sự thành thực có trong lời anh. Việc thi hành kỷ luật này nhất thiết phải có. Trung ương dặn anh là khoan hồng, rất khoan hồng nữa. Thi hành kỷ luật không có nghĩa trả thù. Không có nghĩa phải công bằng theo luật Talion: "mắt trả mắt - răng trả răng"! Nó chỉ nhằm 1) đảm bảo ngăn chặn sự phá hoại của tư tưởng xấu, 2) thúc đẩy sự hối lỗi của những người phạm sai lầm. Còn mục đích: nêu gương trong xã hội, không thấy anh Thi nói. Tôi nghĩ đó cũng là một lẽ quan trọng, nếu không thì sự ăn ở trong xã hội sẽ trở nên impossiblel TƯ cũng có chỉ thị cụ thể: phân biệt kẻ thù địch chính trị vói sai về học thuật, phân biệt nguôi hối cải vói kẻ ngoan cố, phân biệt nguôi mắc lỗi lần đầu vói kẻ chống đối có lịch sử. Liên hiệp Hội, Tiểu Ban Văn nghệ có thêm: chiếu cố đến cống hiến cách mạng.
1: Chiếu theo những điều đó thì bọn Đang, Tửu, PhKhôi, ThAn, v.v... không được hưởng sự khoan hồng. Một số sẽ bị toà án trùng trị. Còn thì bị khai trừ hết khỏi các hội nghệ thuật. Tiền vay các quỹ các hội, đến kỳ hạn phải trả, toà án sẽ đòi. Tác phẩm họ, không in, trừ phi, một ngày nào đó họ có biến chuyển căn bản... Nghĩa là xã hội cô lập họ, trừng phạt họ. Chuyên chính vô sản làm nhiệm vụ cách mạng của mình. Tuy vậy, cách mạng một lần cuối, cũng mở cho họ một con đuờng: "Anh có cải tạo lao động không? Hãy thay đổi con người anh thành một người lao động thực sự! Hãy tỏ sự thiết tha tự cải tạo bằng cách ấy!" - Tính chất cách mạng của chuyên chính vô sản như thế: sự trừng trị bao giờ cũng cố gắng tối đa kèm theo một sự mở đường sống cho kẻ phạm tội.
2: Còn những người khác thì kỷ luật, một thứ kỷ luật giả mau lẹ: Tôi và LĐạt bị khai trừ 3 năm, vẫn là hội viên, quyền xuất bản cũng đình chỉ trong kỳ hạn đó. Do vậy, tiền nợ chưa đòi. (Đâu như ĐĐHưng, TPhác cũng bị khai trừ có thời hạn ở Hội Nhạc - Thế là trong "bộ 6", chỉ có 2 người được phân biệt đối đãi: Văn Cao, có lẽ vì thế lực của cống hiến Tiến quân ca, và Hoàng Cầm, vì giác ngộ sớm sủa trong lóp học.)
3: Thứ nữa, đến cái mức cảnh cáo, đình chỉ quyền xuất bản 1 năm. Như: HCầm,TrLêVăn, PhQuán, PhVũ, HTLinh, TLâm, Thanh Châu, HLoan, Chu Ngọc...
HCầm từ mức trên được rút xuống mức dưới này, chắc HCầm lại nức nở khen sự sáng suốt của lãnh đạo, sau khi anh đã bực bội phản ứng đến tuần lễ, vì việc vợ con phải đưa ra tòa án.
Những kỷ luật này thi hành từ ngày nào? - Tôi quên không hỏi.
Việc đình quyền xuất bản, theo anh Thi, là nhằm đảm bảo ngăn chặn sự phá hoại của tư tưởng xấu. Anh cũng nói là, thòi gian cũng có thể rút bớt, tùy theo tác phẩm đột xuất. Tốt, thì cũng có thể in, với sự đồng ý của Thường vụ.
Thế là tôi mất 7 năm, kể từ Hoà bình bắt đầu sinh sự, cho đến ngày xóa án.
3 năm trước là cái courbe của sự sa sút. Tôi mong 4 năm sau là cái courbe của sự phục hưng. Tư tưởng người ta, nó cũng có cái luật mouvement accéỉéré. Đó là là một sự an ủi không phải mơ hão. Tôi thì chi khoa học mói có thể an ủi tôi thực sự. Chủ nghĩa Mác đối tôi sẽ là thuốc, là an ủi, là đòn bẩy.
7 năm trong văn học có nghĩa lý gì? Một cái chớp mắt. Nhưng 7 năm trong đời một con người thì có nghĩa lý lắm! Chớp mắt mãi không xong.
Nhưng sự tất yếu tới phục hưng thắng lợi là: sự thực tâm của tôi, cộng với sự thực tâm của lãnh đạo... Điều tất yếu đó sẽ tác động quyết định, xiên qua tất cả sự rậm rịt của bao nhiêu ngẫu nhiên: thành kiến, ghét cá nhân, nghi kỵ, đố kỵ nữa...
Nhố neo
Hãy hạ biển những con fâu mốc
Hãy quạt lò! Tích trữ than đen!
Tôi có tội đã nằm thiu hải cảng
Tâu tôi! Nào! Hãy nhô’neo lên!
Đi! - Cầm bút là nghề du mục!
Thơ ca là Khoa học Bách khoa: -
Tôi là tuyết Bắc Kinh, là thợ lò Cẩm Phả là chân sào Đa-nuýp, là Thơ!
Còi đã hú! Con tầu buồn quay mũi
Một đống mùi xoa nhợt nhạt bến tầu
Đây là lúc chiến tranh tình cảm
Chào con ơi! Chào mọi thói quen! Chào!
Tôi! - Được phú nhiều khả năng vượt biển!
Nằm đây ư? - Ngứa lở thân tầu!
Chủ nghĩa cá nhân! - Mày đã giam tao
trên một xứ mưa rồ tuyết dại!
Cám ơn Đảng! - Đã nhổ neo xã hội!
Nhổ neo này hơn mọi nhổ neo xưa
Đi! - Tải đá! - Những nơi cần kiến trúc
Những triền sông, hải cảng đợi chờ!
7/1958
Kỷ niệm đầu năm 1958, bão lớn tư tưởng. Tôi nhổ neo khỏi hải-cảng-xét-lại.
10/7
Đi!
Sáng thứ Năm tuyên bố sự sắp xếp các phái đoàn đi thực tế.
VCao, Tuân, Tướng đi Điện Biên. Đa số những anh bị 1 năm kỷ luật, thì được chiếu cố nguyện vọng. Anh đi Thái Bình, anh vùng mỏ, anh Hải Dương... Đi ghép vói các nguôi khác.
Riêng 4 người 3 năm (TD, LĐ, TPh, ĐĐHưng) thì đi riêng, từng người một. Không theo nguyện vọng. Mà lãnh đạo xếp cho đi bộ đội sản xuất, nông trường. Theo anh Cương đả thông từ tối hôm trước, thì đi bộ đội, lợi cho sự cải tạo hơn. Bộ đội hiện nay tập thể và lãnh đạo chắc hơn cả công nhân... Anh Cương cũng có bảo là, như tôi muốn học máy nổ, thì vào đó mà học. Học máy cày cũng có! Anh nói thành thực: "Ờ ờ... chuyện này bí mật nội bộ, nhưng cũng nói... Ờ... Tuy kỷ luật nói 3 năm, song vẫn có thể rút ngắn... Ờ... tùy theo thái độ cứa các đồng chí..." Anh Cương nói thì người ta có thê’ tin. Anh trình bày rành rọt và thực thà chủ trương của Đảng thực tâm muốn cải tạo anh em. Lương thì để sắp xếp lại, tương đương cũ. "Để cho anh em yên tâm mà cải tạo tư tưởng." Lao động về thì anh em sẽ học lóp tập trung 6 tháng nữa... "Trình độ anh em học được lớp ấy. Qua bản thu hoạch, tôi có nghiên cứu... Chứ một số khác, như Hồ zếnh, Mộng Sơn... thì tuy không có sai lầm gì, song trình độ kém quá, sẽ không học được lớp ấy!" Anh Cương nói:
- Chúng tôi có nhiệm vụ thi hành chỉ thị TƯ đối anh em. Chúng tôi phải làm cho tròn trách nhiệm... Ờ... không thể làm phiêu lưu... Ờ ờ... có anh muốn ra biên chế, đi lao động, làm nghề khác... ờ... cũng tốt thôi, song chưa đảm bảo... Chủ nghĩa Mác anh em chưa được học có hệ thống... ờ... mà phải đảm bảo anh em không roi rớt về mặt văn học... chứ thả ra thì tư tưởng anh em có thể cố, song mặt tiếp tục văn học, thì không đảm bảo.
Tối hôm ấy, TPhác lại tỏ vẻ buồn, bi đát, défaitiste: - "Tôi học một cái nghề khác. Chứ hon 40 tuổi đầu, nhạc lại kém, mòn đời cũng chẳng đạt tới một trình độ nào trong âm nhạc đâu!... Tốt hon hết là chọn lấy một nghề khác, đê mà có một vị trí, một năng suất trong xã hội chủ nghĩa!" Tử Phác cũng bịa thêm khá nhiều. Tuy vậy, anh Cương vân vô về:
- Đồng chí có khả năng nghiên cứu chứ! Không nên bi quan. Đời mình còn dài!...
Sau đó, anh Cương lại nói: lo cho PhQuán hắn ngông mà phiêu lưu quá. Hắn cứ tưởng vậy, sẽ lại thất bại mất thôi. Tôi muốn tìm gặp nó mà không gặp được...
Lúc ấy, tôi cũng lo cho PhQuán thật thà. Cái anh chàng ấy nó fier một cách không suy nghĩ. Đúng hơn thì suy nghĩ của Quán đồng nghĩa vói kiêu ngạo, bông lông và non. Buổi tối ấy làm mọi nguôi vui vui. Người lãnh đạo chả dễ chịu, mát mẻ, do đó truyền đạt được sự nhân hậu của Đảng. LĐạt khoái, một thủy triều lạc quan bốc anh đi: "TD ơi! Sửa sai đi."
Hai thằng lên phố Hàng Giầy. Bát phở dừ ba tối ấy, ngon và yêu đòi. Nếu không gặp cái anh chàng Đoàn Phú Tứ hai mắt gần nhau kia cùng ăn một bàn, thì bờ biển tình cảm tôi tối ấy không bị gợn sóng, và những épaves đen xỉn. LĐạt có bảo tôi: - Thằng PhQuán, bảo nó thì nó lại đi thôi mà! Đến như mình, hung hăng thế mà còn chịu nữa là.
Tôi lắc đầu:
- Nói phét! Đố mày bảo được!
- Tao bảo được thì mày mất gì nào?
- Mày bảo nó đi 6 tháng này được, tao chịu mày tài..
LĐạt đổi giọng:
- Thôi! Chả dại! Ai biết đâu mà dám chắc vói nó.
11/7
Tôi nghe tin là PhQ sẽ đi Hải Dưong. Do TPhác nói.
Lạ chưa?
Những ý nghĩ nó đến và đi khỏi đầu PhQ thật dễ như bỡn. Một cái quán trọ các thứ khách thập phương, bông lông, óc nhẹ bằng bấc.
TPhác đi Thái Bình. LĐạt đi Thanh Hoá. ĐĐHung Thái Nguyên. TDần Phú Thọ. Toàn đi nông binh hết.
12/7
PhQuán lai di
Đang giặt thấy Q dắt xe vào ngõ. Tôi hỏi:
- Lại đi phỏng? Không theo chủ trương riêng của cậu nữa à?
Anh chàng cười:
- Hết tiền rồi. Thôi không theo chủ trương riêng nữa.
Nói chuyện một lát, Q khoe đang viết một cái "thú lắm". Quán kêu hết tiền. Quán khoe lãnh đạo cho Quán đi Hải Dương. Quán lại triềng một cái giấy đi khám bệnh, "may ra lại có bệnh gì, thì Quán lại nán lại vài tháng!" Lát sau Quán dắt xe ra, bảo là đi bệnh viện.
Tôi trông theo Quán. Mới hôm nào Quán khăng khăng không chịu "đi". Hôm nay Quán lại "đi"! Tôi biết Quán đã khá lâu. Hiểu thấu một con nguôi thật khó biết mấy!
20/7
Đốt mũi!
Ngày 10: đốt cái mũi phải. Đang nửa chừng con dao điện hỏng. Nói là con dao, song tôi thấy nó nhu cái dùi, bằng gang tay! Nó hỏng đang lúc cái mũi phải tôi đầy hoi khét của thịt cháy! Thế là ngừng.
Ngày 14: đốt cái mũi trái. Thông đồng bén giọt. Song cái dao bập sâu, nó sắc quá. Y sĩ Hạnh về sau nói là: đáng lý mũi dao phải tròn mói tốt. Nhưng chưa có arrivage. Con dao này sắc quá. Bập sâu. Tôi nghe loáng thoáng chữ ”abscès"\ Abscès mũi thì sao? về hoi lo.
Máu ra nhiều. [...] Từ 14 đến 19, tôi cứ ngày một, hoặc cách ngày lại đến Bạch Mai.[...] Tôi hỏi, "Liệu tôi mất bao lâu?" Y sĩ Hạnh: "Có lẽ 10,15 ngày".
Đến giờ, y sĩ tuyên bố: "Thôi! Đợt đầu như vậy cứ tạm coi là thắng lợi! Lận đận anh khổ quá! Mùa Thu anh lại đến nữa!"
Vậy tức là mũi tôi đã thắng lọi bước đầu!
21/7
Đi!
Các đoàn đã lục đục đi. Có đoàn sắp. Song họ cũng chỉ là chuẩn bị chưa xong, không có vâh đề gì!
Duy bọn tôi có vâh đề. Bộ đội không nhận! Một cái tin bay vọt ra, mỗi người hoạt động tưởng tượng một cách. Tôi thì chỉ nghĩ: có lẽ cơ sở lắm vâh đề, cho mình về bất lọi, nên cơ sở không nhận! Mặt khác tôi hoi lo: thành kiến thế này, đi, có khi bị đánh!
Sớm nay họp với đồng chí Cương. Anh nói rõ: - Cơ sở một SỐ đã trả lòi... ờ ờ... một số cơ sở trả lòi thôi... chưa phải tất cả... ờ ờ... Họ cũng bảo, ý kiến chúng tôi thì thế, còn tùy trên, nếu cứ hạ lệnh thì chúng tôi cũng phải theo... ờ ờ... Chúng tôi đã họp lại vói Tổng cục Chính trị. Bây giờ chưa thay đổi chủ trương, vẫn cố khắc phục khó khăn, để thực hiện được chủ trương đưa các đồng chí đi nông binh... ờ ờ... TCCT đã phái người xuống thảo luận lại vói các cơ sở... ờ ờ... cũng không nên ép họ. Nếu họ vui vẻ thông thì càng tốt... ờ... Không thì chúng tôi sẽ nghiên cứu lại... Vì vậy, hôm nay, mời các đồng chí đến,... báo tin các đồng chí biết... ờ ờ... để các đồng chí khỏi phải suy nghĩ... Các đồng chí sốt sắng đi thì cũng tốt thôi, ờ ờ... thế này, nó hoi làm mất đà của các đồng chí... Song chúng tôi sẽ cố gắng... Về phần các đồng chí cũng vậy...
Sau đó, anh em đề nghị lung tung. Nào nên cho đi chỗ nào họ nhận vui vẻ thì hơn, nào nên tổ chức anh em đi thành tổ, hơn đi lẻ, nào phái cán bộ vào phụ trách anh em. Đồng chí Cương gật đầu: - "Để chúng tôi nghiên cứu!" Khi đó, ĐĐHung cất tiếng:
- Chúng tôi mong đi ngay, đọi mãi, không có việc gì làm. Nó thế nào ấy. Các đoàn khác người ta đi tấp nập cả rồi...
Đề nghị anh xem có thể giải quyết nôi trong tuần này hay không?
Đồng chí Cương đáp:
- Chỉ độ tuần này thôi. Chúng tôi sẽ cố sao cho nội tuần này xong, để các đồng chí khỏi chờ đợi lâu quá.
ĐĐHưng cuòi, équivoqiie.
(Sau đó, TPhác nhận xét vói tôi rằng: - Nó đến tao, nó nói, chỉ muốn lưu lại dù một vài ngày cũng tốt. Nó hỏi thế, để tâter xem còn được bao lâu đấy mà!
Thế mà tôi chẳng nhận ra! Lại tưởng nó hăng đi thực, đã mừng!)
PhQuán lai về
LĐạt nói: "Tao vừa thức dậy ban sáng, đã thấy nó ngồi chồm chỗm ngoài cửa rồi!" Nó tức là PhQuán.
Anh chàng đi hôm 17. Đoàn gồm: Hoàng Trung Thông, TrLêVăn, Chu Ngọc, PhQuán.
Hôm nay 21, anh chàng đã lại về!
Quán lấy cớ: xã ở bên này sông, bên kia sông là trại hủi! Quán sợ bị hủi, uổng mạng, nên Quán bỏ về! Chẳng hỏi ý kiến đoàn, hay địa phưong gì hết!
Anh Cương kêu: "Nó cứ làm như lãnh đạo chỉ có một việc cúa nó! Tôi đã trả lòi là làm thế vô tổ chức. Bây giờ cứ lộn về đi. Chúng tôi sẽ phái người xuống xem, nêù ở đó nguy hiểm, sẽ đề nghị tỉnh điều các đồng chí đi noi khác. Nếu muốn cải tạo thì đi. Còn không thì tùy ý!"
Tôi gặp PhQuán ở trên gác (Liên hiệp Hội) đi xuống. Mặt phụng phịu nhu một đứa trẻ con vòi cái gì không đuợc! Cái anh chàng! Cerveau girouettel 26/7
TPhác đến choi. Phác mặc soóc: hai chân bằng hai cái tăm. Mặt xuong. Phác vừa ở VCao ra:
- Tao đến đòi nó quyển Bartók, TPhác nói. Nó để hàng năm không biết có đụng đêh đuợc chữ nào không?... Các vị maỉtres bên mình thì chán thật. TPhác nói sang chuyện một vị khác. Nhu me sừ... Là gì? Chỉ là một ỉnstrumentỉste thôi. Dĩ vãng nguôi ta chỉ biết là cụ choi ở Đà Nằng. Connaissances âm nhạc có cái gì chứ! Chẳng qua ông Đảng đề cao. Một số jeun.es đâm ra phục. Thế là lên mặt thầy... Nói cái gì cứ ập ừ, ra vẻ maitre. Cứ làm nhu profète ấy cơ chứ!... Đấy, làm đuợc một cái opérette... nào dạo thử... nào văn công vồ lấy mà choi... văn công thành một cái công cụ của lão ta... Mà đó chỉ là một cái thí nghiệm thôi. Đã xong đâu?... Mình thì bao giờ đuợc thế?... Đảng lại trân trọng đón tác phẩm của sừ ấy... Có 45 phút thôi!...
Một lát TPhác lại nói:
- Mình thì đừng hòng bao giờ!... Độ tao làm cái FM Đức, sừ Cuơng bảo đem văn công tập thử cái màn I. Chỉ thấy nói vậy, chứ có tập tành gì đâu! TPhác có vẻ chán chuông. Tôi khuyên anh một chút:
- Ngoan vói Đảng thì lại đâu có đó! Mày còn lạ gì ông Đảng nữa.
-Tao cũng nói vậy vói mày đấy. Còn lạ gì nữa! Cứ là bị trù suốt đời. Đừng hòng mà ngóc lên được! Nhiều cá nhân nó ghét mình quá. Tao cứ tự hỏi: "Mình làm gì mà nó ghét tợn thế?" Bao nhiêu đứa, nó bố láo bằng vạn mình, không sao! Có lẽ vì mình orgueilleux quá!
Tôi thấy cũng phải. Orgueil là một thứ ỉnsuỉte. Orgueil thường xuyên, là một ỉnsuỉte thường xuyên. TPhác sống ở đâu, có mặt ở đâu, cú’ như là chửi người ta ở đấy! Một tiếng chửi ngầm bất tận, tức là: sự không thèm chú ý... TPhác quay sang chuyện VCao: - "Thứ 2 nó đi. Nó tiếc là tổ trưởng không đi... NĐThi nó đi nằm bệnh viện mà! Tao bảo nó là: NHTưỏng làm tổ trưởng thì thích bỏ sừ rồi còn gì! Nó lắc đầu, bảo là trên không tin NHTưỏng. Giá thằng Thi đi, cứ quan hệ tốt vói nó, là suốt về sau dễ chịu!..." Tôi cười... Rất là Văn Cao!... Không cần thuyết minh thêm nữa...
Trước khi về, TPhác còn chửi HCầm thêm vài câu: "Nó đến tao, cứ hò rượu! Tao refuser. Có đấy, nhưng không nên uống, tiếng bay đi!... Hừ! Ông HCầm thì sợ lắm!... Bây giờ tao mang tiếng là tao débaucher ông HCầm vói ông VCao co chứ!... Hôm nọ TLâm với HCầm cùng có mặt ở nhà thằng anh họ nó! Nó bảo pum. TLâm nhất định không! Thế mà HCầm nó lại lăn vào hút!... Nó thế co chứ!"
Môt cái công văn
5 giờ. 1 tiếng gõ cửa.
Tôi mở hé ra: một bộ mặt quen quen, đâu ở Liên hiệp Hội, thường đưa công văn! Chưa kịp hỏi, anh ấy đã đưa ra một cái phong bì vàng nhờ, thứ giấy in ro néo, lộn ngược lại. 1 cái công văn. Người đtra giấy đi ngay.
Có lẽ giờ đi đã điểm!
Vợ hồi hộp chờ. Tay ẵm cu Còm, tay quạt con Kha nằm lăn đất đá hoa.
Công văn nói vắn tắt: "Việc đi công tác của anh, Tổng cục Chính trị đã cho cán bộ xuống các cơ sở đả thông, nhưng chưa về. Cho nên việc đi phải như thế nào, Tiểu ban chưa quyết định. Xin báo anh biết để chờ. Và khi Tiểu ban hội ý vói TCCT xong (sau khi cán bộ đi cơ sở về) sẽ báo đến anh!"
Giấy này, hôm qua LĐạt đã nhận được rồi.
Vợ yên trí. Thường những lúc cáu, vợ cứ bảo: "Chỉ mong anh đi cho nó chóng lên!" Nhưng, đó đúng chỉ là lời nói lúc cáu thôi! Lúc mất trí khôn!
27/7
Suốt đêm trước không ngủ được.
Về một scène ãefamiỉỉe.
Có gì đâu?
Cuối tháng túng, vẻn vẹn còn 5000 đồng. Mà trước mắt còn đến một tuần những thức ăn, quà cáp với tiêu pha.
... Ban chiều đến choi LĐạt, thằng cha ốm, nằm khèo. Tôi bảo "vợ nó đuổi". Cô Thúy cười bảo: "Đuổi yêu chứ gì!" -"Đuổi thật!"
Tròi nắng. Đi cắt tóc. Vớ được quyển "Ici le Saỉnti" Xem tràn.
3 giờ gõ cửa. Vợ mở. Vào. Tôi cứ ngồi xem le Saint. Vợ mè nheo một ít nữa. Rồi cười. Tôi hôn cho một chặp. Vợ càng giỗi, giỗi đi giỗi lại, đến tối thì xong! Mẹ ở nhà một mình chả lắm việc, mói trách bố: "Đi! Đi nữa đi!"
29/7
Đì!
Loại cảnh cáo đã được giải quyết đi cho sớm. HCầm đi Thái Bình (nghe đâu PhQuán cũng lại đi!) HTLinh Hải Dương. PhVũ, LĐThanh Cẩm Phả.
30/7
Ông lang Đôn Thư cho đơn mẹ nó. Đơn để có sữa. [...] Một cái đơn thuốc bổ nữa, song, cạn tiền, nên mẹ nó còn đê’ đấy. [...]
Những ngày chuẩn bị "đi" bận túi bụi. Mà lại là những việc không phải chuẩn bị cả. Những việc liên quan gián tiếp tôi. Nào cắt mũi, thuốc men cho con, cho vợ, với lại các việc vặt gia đình. "Đi đồng một việc dài, ở nhà chín mưoi hai việc tròn!" Có những ngày, bố thì khụt khịt, mũi chảy máu, chảy nước mũi khó chịu. Gia đình thì diễn ra cái cảnh: chồng ốm hầu vợ đẻ, vợ đẻ hầu chồng ốm!
1/8
Ớ nhà khó, nhu cầu nó tích lại, đợi lúc có tiền, xổng ra nhâu nhâu đòi hỏi. Có hàng núi cúa, nó cũng xâu bằng hết. Vérité plus Cịu'ancienne
Gió vào nhà trống chỉ lay đổ nhà. Tiền vào nhà khó chỉ làm nhà thêm khó. Suy thêm.
Ví dụ tôi có 10 vạn!
Thì sao?
Áo vợ rách rồi, có 2 cái rách bưom cả 2. Quần cũng vá chằng đụp rồi. Con Cún cũng phải ít là 2 bộ. Thằng bố chỉ còn độc 1 sơ mi, giặt khô lại mặc.
Thằng Còm bị thiên ti, phải đi ông lang. Mẹ nó cạn sữa, có tiền ắt phải có chân giò, kèm với vài thang thuốc.
Thế là bao nhiêu rồi?
Chua hết. Còn nhiều cái cần dùng: 1 cái phích, 1 bánh xà phòng thom, thuốc đánh răng, bàn chải cũ cùn rồi, toè toẹt cả! Chua xong, [...]
Thế là chớp mắt, một đống tiền đội nón đi, không hỏi chào ai hết! Nhìn xa một chút: cuối năm sẽ đến, với thuế, các món tiêu pha giỗ chạp! Cuối năm sẽ đến đột ngột nhu một cơn giông.
"Lo cũng chẳng lại với giời", triết lý LĐạt! Đó là triết lý của những người quá lo, hay ngược lại, không có lo gì hết. LĐạt thuộc số này.
Pessimìstel
Cái gì cũng phát triển, kể cả nỗi bi quan Tử Phác!
Lần này, anh tỏ vẻ chán hơn. "Instinct nó báo cho tao biết như là 4 thằng sẽ bị hy sinh!" Anh lo bọn Bắc Kinh nó về. Càng học Nhạc, anh càng chán, thấy mình "ngoại đạo" quá. Từ trình độ anh đến lâu đài Nhạc, có cả một sa mạc cháy khô. Toàn những lửa vói bão cát! Anh thấy không đủ sức vượt sa mạc. Vì sao? Anh thiếu lạc đà dự trữ nước, vói lòng can đảm... Anh lại nhắc đến chuyện vù! Ôi chao! TPhác lại đi assommer người ta bằng cái bi quan dissolvant của anh.
TPhác nói về VCao: "Kế của nó là tranh thủ lại kỳ được tín nhiệm chính trị đã bị mất! NgTuân cũng thế!" Tôi hỏi: "Bằng cách nào?" TPhác nói gọn: "Coute que coutel Tiến bộ!... Bạn bè trừ một số nó ghét, còn ngay như tao, nó cũng bảo: hãy tạm xa nhau vài năm! Hừ!... Nó nói bỉéssent thế! Bạn mà lại xa được nhau vài năm! Bạn gì? Choi với nhau không lợi nữa thì nó thôi thôi, chứ có gì? Gọi là bạn thì thiếu nhau ít ngày cũng không được ấy chứ!"
TPhác nói về cái besoin d'épanchement của anh. Anh cho là anh có mâu thuẫn. Vừa thích solitude, vừa thích societé. Không như thằng Vũ Cao hay thằng LNgTrác chẳng hạn. Chúng ích kỷ tận tủy. Chẳng cần chơi vói ai hết! Mà đối ai cũng nói nói cười cười!... Hờn hợt đi!
Trong cả câu chuyện, tôi chỉ thấy loé lên mỗi tia hy vọng: Anh bảo lần này đi, tao sẽ prendre note, có gì viết. Sang cái đất văn học có lẽ hơn! Âu cũng là một cái thiện ý, may ra cũng có cơ cứu vãn "cậu" chăng?
5/8
PhQuán lại đi
PhQuán lại đi Thái Bình. Vói HCầm. Anh nói: không có bị trù chết!
Liệu lần này, cu cậu có giở quẻ nữa hay không?
Quán đưa tôi xem một bản tin miền Nam. Đâu như do một anh bạn nào bên Văn hoá cho mượn (có phải Thành?). Bản tin nói xấu tình hình văn học miền Bắc. Luận điệu mốc rồi, vẫn chỉ vu là: miền Bắc thiếu tự do! Tôi bị cité, cùng với HCầm, PhKhôi, Thụy An (!) Ngồi vói cái cỗ ấy mới hôi chứ!
Đặc biệt có một bài riêng về PhQ. Miền Nam nó đưa cái bài chống quan liêu của PhQ, bóp méo xệch đi, thành những miền Bắc đói vói lị quan liêu hại dân! Nó làm như quần chúng no ở miền Nam. Làm như quan liêu ở miền Nam không có! Ôi chao! Ở đó quan liêu là cả một chế độ, không ai còn nói đến nữa! Vì, c'est 1 mal incuráblel Ớ chế độ ấy, quan liêu là một sự tự nhiên! Không cần phải bàn!
6/8
Anh Quý
Tôi đến 46 phố Thuốc Bắc. Mậu dịch thuốc... Chả lần trước có một anh xem đơn sinh sữa của vợ tôi thấy lạ, có hẹn tôi, nếu công hiệu hay không cũng đến cho anh biết. Công hiệu thì anh học. Không thì anh mách cho một phưong khác.
Tôi đến là trường họp này, gặp anh. [...] Anh biên cho tôi một cái đon.
[...] Vào cân thuốc, anh làm hoá đơn lắc đầu: "Sinh địa không bán! Phải có giấy giới thiệu co!"
Tôi đứng ỳ ra.
"Bán thì bị kiểm thảo chết! Vị này hiếm!"
Tôi vẫn đúng ỳ. Song, có anh làm hoá đơn khác ngồi bên, nói: "Đơn ông Quý cho đấy mà. Thôi! Đưa tôi bán cho!" [...] 3 thang mất 4700 đồng!
TPhác
TPhác phê phán một hồi quyên ưiãiot của Đốt. Và phê phán chung cả thiên tài ấy. Những "lằng nhằng", "nhân vật mờ", "viết ẩu", "chia đoạn 1, 2,3 chả ra gì..." TPhác nói: "tủn mủn mà lằng nhằng quá. Connaissance về cuộc sống ít quá, toàn chuyện vặt. Viết dài dòng thế, ở cái siècle utilitaire bây giờ không được!"
Anh quay ra chê VCao là bịp. Thơ khó hiêù là bịp. Tôi nói: "VCao nó có khướu, nhung ít Science thôi!" TPhác cứ bảo là bịp... Anh chuyển sang ĐĐHưng: - "Thằng Hung cũng thế. Bịp! Anh chàng làm cái cỉavier câm đem đi học. Bảo tao, tao bảo: Mình épicurien. Đánh cái cỉavỉer câm không có pỉaisir, mình chịu!... Tao nói thế khỏi blesser nó thôi chứ! Nó làm cái clavier câm đó là để bịp. Đầu tiên là bịp HThịLiên... Drame tợn! Musique là cái art de Vespace et de ỉe temps. Phải hình thành trong không trung một sonorité, nó truyền đi... Chứ cỉavier câm thì làm gì? Bảo luyện tay thì được bao nhiêu? Ăn thua gì?" TPhác lèo lộn lại VCao: "Ông VCao nữa. Ông ấy bảo làm harmonie bằng mắt! Hon cả maitre thế nữa!..."
Đi!
Theo TPhác thì 4 thằng sẽ đi chung. Đi Hải Dương. Hoàng Châu Ký làm tổ trưởng. Độ tuần sau đi. Đỗ Nhuận bảo TPhác vậy. ĐNhuận bảo đã quyết nghị rồi, nay mai cậu sẽ nhận đuợc giấy báo!
Đi chung, có tổ truởng thế này, LĐạt thì không thích bằng đi riêng. "Phiền nhất là cái anh tổ truỏng, chứ mày tuởng!" TPhác, ĐĐHung thì thích. Có tổ truởng nó cảm thông hon. Nhu có cái tampon giữa mình vói đơn vị.
Tôi thì ba phải. Đằng nào cũng đuợc. Con ngựa tái ông, biết thế nào nói truớc đuợc?
Còm
Thuốc ông Đôn Thu cho cu Còm kiến hiệu trông thấy.[...]
10/8
PhOuán
Quái! Thằng cha dắt xe đạp đến chơi tôi. Đã đi từ thứ Hai cơ mà. Hôm nay Chủ nhật!
Anh chàng đội mũ casque bộ đội tùm hum. Vành cụp xuống một bộ mặt bắt đầu cháy nắng, màu ruợu vang.
Quán kêu: "Tổ nó không nhận! Bảo về đi tổ khác." À ra thế!
Nhung mồm Quán nói, biết đâu mà tin đuợc? Một kỷ lục về ăn nói và hành động lung tung phèng. Quán bảo: -Mình đi tìm THoài. Đánh cho một trận. Anh có quyền gì mà bảo tôi là "đần độn và hung hăng"! Nó viết báo Văn học. Ớ đấy mình xem lộn tiết, định về đánh. Bạt tai cho thật đau. Cho mà nhớ đòi. HCầm nó bảo tôi là, có đánh thì chớ đánh ở cơ quan, nó bắt! Cứ đến nhà riêng mà đánh!...
úi chào! Mưu HCầm vói lại dự định PhQuán! Tôi vội can "ông em":
- Thôi! Cái việc phải thế. Chả nhẽ viết báo mà lại khen Nhân văn à? Cái việc chửi thì phải chửi chứ!
PhQuán nghĩ sao, nói:
- Nếu vậy, nó viết để cứu nó, thì thôi!
May đời cho Quán! Chứ nếu Quán đến đánh THoài thực, THoài hắn sẽ bảo: "Đó! Chẳng đần độn và hung hăng là gì?"
13/8
Mấy ngày, mẹ nó bị bại hông, một bệnh mói. Bác sĩ Chính bảo: 1 số cán bộ đã bị, phải nằm nhà thưong rồi!...
Nhà thiếu một lao động. Bố bận quá. Tay cứ như một cái máy, đi đến đâu, cứ như phải phá đồi. Thế là gắt... Gắt thì còn cái lý gì nữa?
Nguy cơ của các gia đình chỉ có 2: túng và bận! Đó là bọn đao phủ, hành hạ tình yêu.
Nếu chữa bại hông, phải tiêm thuốc, có chất soude, sẽ tắt sữa. Mà sữa thì lại đang gây. Hiện tại hãy còn đọi xem số mệnh nó chuyên tói đâu hẵng.
Tôi vẫn chưa có lệnh đi. Trên bàn chưa xong. Lệnh nó lại hay đến thình lình. Biết đâu mai hay mốt? Đi lúc này, mẹ con nó gay lắm. Nhưng chờ đi mãi, sốt ruột, như tất cả mọi sự chờ đọi. Khó chịu.
Không có công tác (đi là công tác số 1 hiện nay), ngồi không, hình như mình đã làm một điều gì bất công đối xã hội! Muốn đi,... lại lo cho mẹ con nó. Mâu thuẫn! Cuộc đòi phức tạp muốn vậy. Lúc nào tôi cũng ôm dăm bảy thứ, xô xát nhau trong bụng.
15/8
Tức 1/7 Mậu Tuất. Thế là vào Thu. Thời tiết có một sự thay đổi. Nhung có phải vì con bão tạt, nó là tác giả chính của thay đổi đó không? Dù sao, đâu đó trong bầu không, có những frissons mới.
Buổi chiều rõ hon hết. Nắng nhạt đầu phố. Mua rơi lắc rắc, có pha lẫn một chút mầu vàng. Ánh hoàng hôn không đỏ chót nhu nhũng ngày hạ, bị cắt cổ! Buổi chiều xuống bây giờ, hơi vàng, hơi xanh, vói một chút khí mát, đôi khi hoi lạnh. Nhìn ra ngoài đuòng, ánh sáng đìu hiu, hà hoi suong trên các mái nhà nâu xỉn, các thân tuòng vôi loang, cả các lùm cây, tuy vẫn xanh đậm. Mấy ngọn đèn sớm chảy mủ vàng trong lòng phố. Các gian nhà co ro trong những sợi miến mua lay nhay. Có nhà ăn com duới đèn, ánh lửa không gắt nhu những ngày nực cũ. Buổi chiều tắt nhu một tiếng thở dài, man mác.
Ban tối lại có vẻ vào Thu hơn cả ban chiều.
Nhạc nổi góc phố, ở loa phóng thanh, những âm thanh loi bơi trong những sợi tơ mua chen với ánh đèn vàng.
Mùa Thu, âm nhạc nhiều khả năng buồn bã hoá nguôi ta... Tôi bị bắt cóc đến những xứ nhiều tuyết, đen nhẻm... Đến quá đêm khuya, anh lục tào xá 60 ế đã qua phố, anh lồ mái phàn 1 bán đắt, cũng ế đã qua phố,... thì, trong mưa, có tiếng rao ướt át bác tâm quất, cũng ế, trời mưa, không ai muốn tẩm!
21/8
Ngày mai, 5 giờ 30 sớm tôi lên đường!
Đi Hải Dưong, nông trường Chí Linh. Hoàng Châu Ký tổ trưởng. Tổ viên: 4 thằng với HLoan. Thế là ngã ngũ.
Nghe nói, các tổ khác đều phâh khỏi cả. VCao mổ dạ dày ở Thuận Châu, đánh thuốc mê 8 lần mói mê! Theo NgTuân thì đó là vì "thằng cha tẩm nhiều thuốc phiện, rượu v.v... quá"! BXPhái học nghề mộc, hứng thú: Anh thấy lợi cho việc đóng khung họa! Các tổ nhà máy bị gay hon các tổ hợp tác xã. Thứ lao động xí nghiệp nó lệ thuộc vào máy: không nghỉ được với nó, không đãng trí được! Nguôi phải khớp, phải thi vói máy!
NgThLong đi s. Son về, kêu: vợ phải lại! Theo lời THoài thì anh chàng sợ đi lao động, lấy đít vợ làm lá chắn. Những tin tức vụn như vậy. Còn bộ đội thì đâu hôm qua liên hoan xuất phát.
Ngày cuối cùng tôi ở nhà, càng bận hon tất cả mọi ngày khác. Việc nó dồn lại, vì cái thuyết bất diệt "Thôi, để mai!" - Hon nữa, vợ lại tổ chức một tí liên hoan còm.
May!
Vợ đã đõ cái hông.
Thôi! Đóng số.
22/8
Khởi hành. Tôi dậy sớm nhất, từ 1 năm nay, và có lẽ hon nữa. Đáng lẽ không đánh thức con Kha dậy, sợ nó mếu, đòi đi. Song mẹ nó khâh khoản: - "Anh đánh thức nó, bảo nó là anh đi công tác. Không nó thức dậy, thấy mất bố nó mãi, nó không hiểu ra sao!" Tôi lôi nó, vỗ nó. Nó không dậy, ấm ứ, đạp bố. Lại khóc hứ hự nữa. Lát lâu, Cún mở mắt, ứ mấy tiếng khó chịu, rồi lại quay đi, ngủ.
Cu Còm ăn sữa, bỏ dở đến 60. Mẹ nó hỏi: "Kha! Con có ăn sữa không?" Con Kha đang nhắm mắt tuởng ngủ, vội "Cóoo!" một tiếng dài nũng nịu, ngỏm choàng dậy. Mẹ nó đổ sữa ra bát, cho Cún ăn. Khổ thân Cún, nó thèm quá, làm một hoi ráo bát... Thế là con bé tỉnh.
Tôi vác ba lô ra ngõ. Mẹ con bế nhau theo. Tôi thuong con Cún quá. Thưong mẹ nó: hai đứa con, lại còn chợ búa, com nuóc, lau nhà... Mẹ nó sẽ bận Còm nhiều hơn. Con Cún ai hầu? Quấy, mẹ nó sẽ đánh cho!
Trên tay mẹ, Cún nhìn bố. Nó không hiểu. Thấy lạ: ba lô to xù bên nách bố!
Tàu điện leng keng. Tôi chạy xốc đi, chào hai mẹ con. Con Cún mi bố. Tôi chạy trốn. Người sắp thành sáp rồi.
Xe điện bỏ loang loáng phố xá đằng sau, hai mẹ con bồng nhau đầu ngã tư Vũ Lợi, sớm tinh mơ quạnh quẽ.
Tân Hưng, Đại Lợi, Hung Thịnh... các biển hàng đỏ, xanh, vàng, tím... Lần đầu tôi đê’ý chúng. Thôi, chào!
Bến ô tô. Ngơ ngác. Nghe tiếng gọi, tôi ngoảnh lại: HChKý và TPhác trong một cái quán vỉa hè. Quán bánh cuốn, có che một cái phên liếp. Nắng sớm đã hắt vàng cái quán nhỏ. Tôi vào. Thây bà Nghĩa vói hai con TPhác, 1 u em đi kèm.
Lát sau thấy LĐạt, một mình đang ngó các ô tô.
ĐĐHưng chậm ru thế? Ông anh bận những caviar, sữa chắc? Nắng chóng cả mặt rồi. Bến ô tô vàng, bốc hoi trong nắng sớm.
Đợi mãi. Đàng xa, một nguôi vận áo cụt tay, kiêù áo sợi sport, quần soóc tím, bệ vệ xe đạp, ở portebagage có một đứa bé! Ông anh à? Đằng sau là một xe xích lô, một đống trẻ con che lấp Thái Thị Liên.
LĐạt kêu tướng: - "Thôi đúng ông anh rồi!" Bầu đoàn thê tử tong tả bên xe, ngổn ngang va li, túi dết, ba lô, cặp, làn... LĐạt cười to: "Tao ghét nhất tiễn đưa. On devỉent iãioti" Anh chàng vừa dứt lòi: Thúy đã hiện ra, áo xanh viền lụa trắng, cúc trắng, quần đen bóng! LĐạt devient idioti Thì ra, ban sớm cu cậu đèo vợ đến, rồi xua vợ về, khỏi phải bị cái lúng túng vì tiễn! Thúy nó lại rình ở đầu phố, xem các bạn khác có ai đưa tiễn gì không! Bầu đoàn thê tử những bà Nghĩa, bà Thái Thị Liên khuyến khích cô ta chạy ra!
Thế là bến xe bốc lên một thứ tình cảm của chia biệt, không được phép ủy mị, song vẫn là chia biệt, nó vội, hấp tấp, không khớp lắm vói cái bề bộn xe pháo của cái bến lem luốc, lổn nhổn.
Hành trình: Hà Nội, đến Lai Khê thì xuống xe. Đợi ô tô ở đó, để đi Đông Triều. Tập đoàn Chí Linh quá hay chưa đến Đông Triều? Cả bọn không biết đường. Hỏi thăm thì thất vọng lắm: ô tô có thể không cho lên, vì sợ nguyên tắc lấy người giữa đường! Rồi thì những bao nhiêu bao nhiêu cây số đi bộ! v.v...
Sau một đống những chuyện phức tạp, nào anh đáp nhờ xe gỗ, anh đi xe đạp v.v... thì 5 thằng đã ngồi đống trên lưng chính một chiếc xe của tập đoàn sản xuất miền nam Chí Linh: xe căm nhông, xếp đầy luồng cao tận mui. Luồng lại dài, lê thê sau xe, có lúc quét đất. 5 thằng ngồi cao tít trên cái đống luồng, không chằng buộc gì cả ấy, nó lồng bồng, chỉ chực tuột xe, đưa cả nguôi xuống... Long đong trên đường xóc, chiếc căm nhông nhảy một thứ foxtrot lấc cấc! 5 thằng bật lắc trong cái điệu nhảy bị động, cắn cà cắn cẩu ấy! Mặt tròi độ lượng buông xuống cho anh em hàng tâh lửa nóng ran.
Chiếc căm nhông Star (Ba Lan) đầu bẹt, thân dài, luồng lê thê sau như một cái đuôi. Nó say sưa đưa chúng tôi từ Lai Khê, qua 2 con đò, bập lên đất Hồng Quảng, qua thị trâh Đông Triều, vòng vào đất Hải Dưong: huyện Chí Linh bụi mù, mênh mang đồng núi. Thảo nguyên chăng? Bốn bề bát ngát, không có cây to, lũy tre xanh. Toàn bụi vói những bãi đất bao la, trên đó vạc con đường mới, đất đỏ cháy. Tự dưng chúng tôi đứng ở giữa bãi mênh mông đó, đồi đất thoai thoải xen núi đá, bao bọc chung quanh một vòng vây rất rộng, tít tắp chân trời: Đây! Tập đoàn sản xuất Chí Linh!
Mặt TPhác chẩy ra: Ở đây xa Hải Dưong 50 cây, 2 con đò. Hy vọng đạp xe ra thị xã, hò hẹn vợ con, tắt!
Đi rửa mặt: nước giếng đục, nước phèn khó chịu, bết tóc. Đất đỏ tiếp theo đất đỏ, từng mảng vỡ hoang trên màu lục xa tít.
Ở đây có một ít lúa. Còn toàn thấy mía từng cụm, xen vói ruộng khoai. Cây cành khô xác. Ariãitél Rải rác, mấy căn nhà, mấy tập đoàn ở xa nhau, lưa thưa các ngọn đồi phát bằng đi, trống vắng như mấy cù lao giữa bể. Có nhà quét vôi trắng, cái màu lôm lốp ấy lạc lõng... Chưa thành phố thành hàng gì hết.
Chân trời rộng quá. Không có gì ngáng mắt. Nhõn quang tha hồ phóng xa, hàng chục cây số, để gặp những đồi núi thấp xa tít, một cái thành bọc tròi lại. Cảnh thiên nhiên này lớn quá, vẻ đẹp hùng vĩ của nó đè bẹp hoi nguôi. Giá ở đây một mình, sẽ không thể chịu đựng nổi cái đẹp bao la, quá brut này.
Tôi có cái gì say trong huyết quản. Một cái Hà Nội ồn ào kêu gọi, tiếng vợ con, hoà trộn vói sự mệt mỏi bắp thịt, gió máy đường xa, bụi đất đỏ, sự bí mật những ngày sắp đến. Buổi chiều xuống xanh nhợt đồi núi, lo tho vài bóng nhà. Một ngôi chùa nát, một ít đồn bốt giặc. Một nguôi trại, áo khách xanh lục, tay cầm roi tre quất con trâu kéo xe củi ở rừng ra. Bữa com đầu tiên chúng tôi ăn có cá kho, và canh cá nấu khoai sọ!
Mỏi dừ, vẫn không ngủ sóm. 4 thằng ngồi bẹp gí dưới vòm trời đêm quá rộng, nặng trĩu sao, đè xuống ánh sáng bạc. Ớ cái cảnh bao la này, chúng tôi sẽ sống mấy trăm ngày đằng đẵng.
23/8
Chiều đi tắm suối, về hâm hâm. Làm 2 viên paỉudrine. Ban tối, rửa chân ở giếng, bị rùng mình. Suốt đêm lên con sốt. Lúc rét lúc nóng. Lung, xuong sống ê ẩm: cái xe luồng tẩm quất một buổi, mà 2 ngày đêm chua hết mỏi. Con sốt baptême vùng vỡ hoang!
24/8
Chủ nhật. Đi chợ Ngãi. Mua sắm bát, thuốc lá, diêm... ĐĐHung làm con gà thiến. Tôi lại bị sốt, ăn bã cả mồm. Tối, phân phát đi các tập đoàn. LĐạt tập đoàn Nam Ngãi. TPhác: Hành Thiện. ĐĐHung: Ba Tơ. Tôi: Thống Nhất. ĐĐHung bảo: - Mình thành phần sức khoẻ rồi! Nên tổ truỏng mới cho xuống tập đoàn ấy.
LĐạt: - TDần đầu sỏ, cho đi Thống Nhất là phải. Tập đoàn tiến bộ nhất mà.
TPhác thêm: - Tao chờ xem thằng nào đuợc cử đi Thống Nhất mãi! Mày trúng số độc đắc đấy!
Chỗ này là Thày Lày, giáp giới Bắc Nồi, cách một con suối. Nghe đâu nhu Bắc Nồi nuớc độc thì phải. Mấy hôm chờ đọi, khí hậu, cái bao la trời đất ngâm vào từng thớ thịt. Tôi lại ốm nữa. Nguời buồn, thịt bã. Miệng đắng. Đồng chí ở liên đoàn nói: "Đi chỗ cực mói đi, chứ chỗ suớng thì các đồng chí đã chả đi!" Một châm ngôn sống giản dị, đẹp, cao, khó vói tói.
Duói ánh đèn bão uể oải, thiếu dầu, chúng tôi tiếp xúc với các truỏng tập đoàn. Nhũng bộ mặt đen xạm gió nắng.
Mấy chiếc răng vàng. Quần áo đủ kiêù, đen, xanh công nhân, bạc thếch, trắng cũng có.
Chúng tôi được giói thiệu về tiểu sử khu vực này: Từ cháng Chạp 57 mói có mấy đồng chí đi thực địa đến miền bỏ hoang đây. Mùa đông rét, cây cành chết khô. Người ta đào một cái hố, che một cái dù ở đó, võ hoang với 2 tập đoàn Quyết Thắng và... (?) Cho đến nay mói 7,8 tháng, đã mọc lên những 30 hedares mía, 2000 gốc dứa, 500 trâu bò, 20 hedares lúa, cộng thêm các thứ lặt vặt đến 100 hedares. Mọi nguôi được lưong ăn 6 tháng 15 vạn, tiền thiết kế cơ bản 20 vạn. Ngoài ra liên đoàn vay được của ngân hàng vốn kinh doanh, đâu như 20 triệu... Tên công trình này là: Liên đoàn Sản xuất miền Nam. Nó gồm 19 tập đoàn, trên hết có một hội đồng quản trị, cơ quan nhà nước... Đã có tiếng máy kéo sình sịch. Một công trình thủy lọi đang đắp ở chân núi, bên kia là Hoàng Hoa Thám. Noi đây sẽ có moteur, rồi thủy điện. Anh sáng điện đèn sẽ rọi miền cỏ hoang này. Thành phần: đa số Liên khu 5, một ít Nam, Bắc. Đó là những thương binh, những nhân viên biên chế, những cán bộ công an, thôn xã bị lộ mặt, đi tập kết, một ít rất ít vợ con... Vỡ hoang, kiến thiết miền Bắc, tiếp tục sự nghiệp cách mạng, ngày nay họ nhận nhiệm vụ ấy. "Thắc mắc nhiều, mà làm cũng nhiều", theo lời một trưởng tập đoàn. Nhớ vợ con quê hương... [...]
Buổi tiếp xúc đầu tiên vói các trưởng tập đoàn dễ chịu, cỏi mở, nhất là về cuối. Anh em nguôi ta ngại: các anh là trí thức, liệu có hoà đirợc vói nông dân! Liệu hai tu tuởng có gặp nhau?
25/8
Ban sớm, chúng tôi liên hoan một ấm trà. Tính toán các món tiêu. Rồi chia nhau đi các co sở.
Tôi đến Thống Nhất.
Một căn nhà quét vôi trắng, duói viền ít mầu vàng. Có tí sân truớc cửa vói một cái vườn hoa còm: cỏ xanh, 2 bụi trúc thấp lo tho vàng nhợt, những hoa dừa khô trắng, và một cái mâm trồng những cúc núi màu phẩm hoen hồng, những cây giền tây đỏ, bọc một túm nhân thọ xanh chưa nảy hoa. Trông ngoài, thấy đỏm.
Vào nhà. Anh Cầm, trưởng tập đoàn, người to, đen, chỉ tôi chỗ đặt ba lô, rồi đi làm ngay. Mấy người thổi harmonica trong nhà, không ra bài gì hết. Tường đầy những tranh Hoà bình 5 màu da, tranh Liên Xô, tranh Ngưu Lang Chúc Nữ, tranh trẻ em hồng hào Trung Quốc. Lại có cả ảnh ban phụ trách, 3 người, 2 người 2 bên cười, người ở giữa (ông Cầm) nghiêm nghị, cả 3 đều côm lê, ca vát, ông bên trái tô mầu, môi cười đỏ.
Nhà 2 buồng lớn, hành lang ở giữa cũng kê giường. Khoảng 25, 26 cái sát nhau 10 đến 20 phân chật! Màn vắt. Quần áo treo vách. Ba lô hòm xẻng ở các đầu giường, và trên giường. Mấy chiếc xe đạp, có chiếc tháo cả vành bánh. Khẩu hiệu Đảng Lao động Việt Nam muôn năm. Rất nhiều bằng khen: CCRĐ đợt 5, sửa sai, và Huân chưong Chiến thắng nữa. Ánh lãnh tụ, ở đây còn treo Bulganine 2 . To nhất là ảnh Lênin. Lênin ở đây, noi vỡ hoang này, thật thích họp: Lênin là người đã vỡ hoang cả một giai đoạn lịch sử.
Cấp dưỡng làm dưới bếp. Nhà vắng. Tôi ngồi bắt chuyện hai chú học sinh, đến đây học máy kéo. [...] Chú Bé cao lớn, đen, môi dầy, quần xanh vá, áo maillot: tôi không chịu được một quả đấm của chú. Chú Guốc nhỏ nhẻ, nói cứ dạ dạ theo kiêù lịch sự của miền trong. [...] Lát sau Bé hỏi tôi: "Chắc sau đây về, anh cũng sẽ đặt mươi bài thơ chắc?" Quốc thêm: "Chắc hẳn chứ! Một tập sách ấy!" Tôi cười, giấu khổ tâm trong cái cười ấy: "Ừ! Có thể!..."
Lát lát, lại thấy một người từ bếp lên, chắc đi làm tạt về, lên hỏi tôi: "Anh TDần đó à?" Tôi vâng. Cụt có vậy thôi. Nhìn nhau một tí, cười. Rồi anh đó lại đi. Hai ba lần, liên tiếp vậy. Tôi đâm ngợ: "Có phải là tôi được xem mặt hay không?"
[...] Lát sau, có một anh hút thuốc, quần áo đen, gầy, đến cạnh tôi hỏi thăm. "Bắt đầu anh làm việc nặng ngay không được. Làm việc nhẹ hẵng!" Tôi hỏi: "Việc thế nào nặng? Thế nào nhẹ?" Anh đáp: "Nặng như bón phân mía. Cây nó mọc sít. Phải chui, lách. Lá nó cứa toạc thịt. Nắng hầm hầm không chịu nổi... Nhẹ như lùa bò..." Tôi nói: "Từ nhẹ, đến nặng, tôi muốn biết làm mọi việc!" Anh nói: "Rồi sau anh học cả cày nữa nhé! Thôi! Anh ngồi nhé. Tôi đi làm." Tôi sực nhớ, ban sớm, có lẽ không phải người ta đến xem mặt tôi. Một sự hoài nghi con tiều! Chỉ vì hai bên không biết khoi chuyện. Hãy tin: nguôi lao động có nhiều chất thiện!
Buổi tối, tôi được giới thiệu với toàn tập đoàn. "Như chúng ta đã biết- lời anh Cừu, phó đoàn- đồng chí Dần có sai lầm kiểm điểm trong khi công tác ở trên kia... Nay đồng chí đã tự nguyện tự giác tới đây, làm công tác sản xuất với chúng ta. Đồng chí sinh hoạt với đoàn, văn hoá đồng chí có thể giúp thêm. Sinh hoạt Đảng không dự. Sinh hoạt phí một tháng vạn tám, như chúng ta. Giường chiếu, chúng ta phụ trách. Còn các thứ khác, thì đồng chí... ừ... đồng chí chuẩn bị lấy... À, còn sản xuất thì đồng chí tùy sức, vào tổ sản xuất hoặc tổ chăn nuôi thì tùy nguyện vọng. Chủ nhật ta nghỉ thì đồng chí cũng nghỉ... Ngoài ra ta để cho đồng chí một tuần một buổi hay một ngày, để đồng chí ghi chép tài liệu, giúp cho cấp trên (!). Chúng tôi giói thiệu thêm nội quy ở đây: 20 người toàn đảng viên, một nữ, chia làm tổ sản xuất và tổ chăn nuôi. Ban quản trị có tôi, anh Phang, anh Thuần. Còn chi ủy thì có... à thôi, chi ủy thì không phải giới thiệu.... Anh em thêm ý kiến. Và đồng chí TDần có ý kiến gì cũng nên nói."
Dứt lời đã thấy tiếng đoàn trưởng Thuần cất lên, nói to như sét, mặt đanh thép:
- Đồng chí TDần xưa kia là một đảng viên. Đồng chí trong một giai đoạn nhất định đã có những sai lầm nhất định đối với Đảng, đối vói chế độ. Tôi vừa mói đi xa về, được đồng chí Cừu cho biết. Nay đồng chí xuống đây, do Đảng cho đồng chí tói, để cải tạo cái bản thân mình. Đồng chí phải cố gắng. Phải thành thực. Phải thi đua sản xuất. Phải thi đua tăng năng suất, tôn trọng nội quy, y như một đoàn viên ở đây. Để tư tưởng đồng chí có thể cải tạo tới một mức nhất định! Cái gì làm được thì phải làm hết sức. Sức khoẻ có bao nhiêu thì phải nói thực ra. Ốm thì cũng cho nghỉ như mọi anh em, chứ không bảo là chúng tôi có một ý kiến gì khác vói đồng chí... Nghĩa là văn hoá của đồng chí thì chúng tôi cũng học. Nhưng đồng chí phải học sự sản xuất của chúng tôi. Ớ đây chúng tôi phải thảo luận nhau nẩy lửa. Có khi cùng một ý kiến thì không phải thảo luận, còn khi ý kiến khác nhau thì phải thảo luận, to tiếng sôi nổi, để mà thống nhất được... Đồng chí phải thành thực... Đồng chí có ý kiến gì?
Tôi chưa nói. Định đợi anh em nói xong cả hẵng. Đọi mãi không thấy ai. Không khí nặng. Nghe tiếng quạt phành phạch đồng chí Thuần, một tay quạt như biến, một tay bành cổ áo maillot cho gió lọt vào ngực. Đồng chí Thuần mới đi bán 500 con vịt ở Thái Bình, và thu cái tổ nuôi vịt 4 người ở đó về với tập đoàn. Mãi sau có một đồng chí hỏi: - Chúng tôi lao động, hay nói đùa nhau, người ngoài có thể lấy làm kỳ... Thì đồng chí đừng lấy làm lạ.
Xong không ai nói nữa. Không khí đè xuống. Đồng chí Cừu hỏi: đồng chí TDần có nói gì không? Tôi có. Mọi người nhìn.
- Tôi đã đến đây thì là tùy tập đoàn. Việc gì tôi làm được thì làm. Không thì tôi nói thực. Các đồng chí cũng nên nói thực.
Có vậy thôi. Cuộc họp sang mục phân công ngày mai. Anh em thảo luận to, cưóp lòi nhau. Nhiều khi át cả chủ tịch. Cuộc họp vui lên, ồn ào.
26/8
Hai tay lấm, tôi bóp lá cây thanh hao. Thom quá. Một thứ bạc hà nhẹ nhõm mình mây đang mỏi dừ. Tôi được phân công nhổ lạc với ông Kình hơn 40 tuổi, người Quảng Ngãi. [...] Chúng tôi làm việc, cùng vói bình minh (nó cũng có việc của nó). Sương mù đọng các thân lạc đốm nâu, các lá rỉ, các lá còn cố xanh gượng gạo. Đất ẩm dính nhép. Tinh thần đến vói công việc: ông Kình chỉ việc tôi cặn kẽ. Chả có gì, chỉ là nhổ!
Thoạt đầu, tôi còn nhổ một tay, được cây nào lại sang tay. Kha khá rồi đập đất. Rồi xếp đống một bên. Những động tác giản đơn, có lẽ từ thòi Bàn Cổ vẫn thế! Sau tôi làm nhanh hơn, không kém ông Kình mấy chút [...] Chùng 10 giờ, hai chúng tôi đã nhổ xong non một mẫu.
Công việc cắt khúc nhiều quãng nghỉ. Thuốc lào, thuốc lá. Vài câu chuyện vặt... [...]
- Anh quê ở đâu?
- Anh được mấy cháu?
Tôi phải trả lời nhiều người, chi 2 câu đó. Và tôi cũng hỏi lại:
- Anh quê ở đâu?
- Anh được mấy cháu? Rất giản dị. Suốt ngày.
Ban trưa, mỏi quá. Lưng và xuơng sống được hỏi tội đầu tiên. [...]
Chiều lại nắng gắt... Tôi, ông Kình, thêm ông Dầu nữa, ngồi giữa đồng cỏ, dưới bầu tròi đỏ lửa, bóc lạc. [...] Ông Kình, ông Dầu hỏi tôi về cái tích Nhân văn Giai phẩm. [...] Tôi tóm tắt cái dại cũ của tôi. Và nói vắn tắt: bây giờ tôi muốn cải tạo lao động, tuy rất ngại, rất nhớ nhà... Ông Kình an ủi: "Ai cũng có cái sai. Chúng tôi cũng có nhiều thắc mắc, vói cái trình độ của chúng tôi. Người biết cao hon thì mói có thể thắc mắc những đường lối chính sách này nọ. Như chúng tôi cũng thế, mình cú’ nghĩ là mình đúng thì mói làm. Rồi khách quan nó mói trật ra, tức là sai... Anh không nên nghĩ lắm, hao mòn con người đi... Chứ các anh, thì theo chính sách Đảng cho đi lao động để biết được cái cực rồi về, lại xếp vào công việc của các anh. Đâu có phải suốt đời khó nhọc như chúng tôi!" Ông Kình an ủi tôi rất giản dị vậy. Mà thấm.
Nắng cắn chúng tôi có đến nghìn miếng cắn. Vai, lưng, cổ, tay, chân. Bất kỳ chỗ nào hở ra là mặt tròi nó cắn ngay. [...] Ông Thuần chạy nhắng khắp. Cà mỗi anh một tí. Chăng hạn:
- Thế nào anh TDần?
- Khá mỏi! Tôi nói cụt lủn.
- Chưa mỏi đâu!
- Chưa mỏi đâu mà!
- Mới là động tác 1. Rồi anh sẽ lần lần qua 36 động tác.
Tôi cười nhạt.
Ban đêm, nó tê tê đi ở lưng, ở các đầu gân. Mà vẫn khó ngủ.
Các ông ban
HChKý về Hà Nội. Anh em gửi nhờ thư. Nên lại gặp nhau. Đêm sáng trăng.
ĐĐHưng: - Tao ra mãi Cô Vịt. Đi tù’ 4 rưỡi, 8 giờ đến nơi. Làm một lúc mỏi dừ, ông bạn báo: "Anh bê hộ tôi cái thúng này ra kia!" Mỏi, vẫn bê, cú’ làm như không thôi. Chả nhẽ sao?
- Ông anh có sức - LĐạt nói - Đi xa thì đã làm ít.
- Chết! Chết! Giờ đi có tính vào giờ làm đâu ông anh?... Ngày mai mình lại đi tải vôi... Sau nữa, cầm đục, cưa gỗ, bào... Được cái, con đường mình đi làm có hàng chuối. Tạt vào, làm một trắắmm...
- Noi tao, có cả na! LĐạt khoe.
- Na ở đâu? TPhác vồ lấy hỏi.
- Bọn học sinh... LĐạt nói... nó mua ở đâu... ăn cả ngày... Chắc mua ở làng.
LĐạt hôm đầu đi nhổ khoai. Và triềng khoai.
TPhác đi lùa bò. Pâtre. "Bò lang" (không phải "Ngưu lang!") Gan bàn chân cu cậu mỏi, vì phải chạy thi với bò. "Tao tưởng nhẹ. Có thể đọc sách được! Nào ngờ.... Lại còn cắt lá nữa chứ! Nhưng được cái không phải gánh... Tao nhớ chúng mày quá!"
Ngày baptémc de sueur đã qua. 4 thằng đều có vẻ khá dễ chịu.
27/8
Đi trồng thơm (dứa). Tất cả 8 nguôi, có tôi trong số. [...] Hai bộ phận chủ yếu: bộ phận đào lỗ 2 nguôi, bộ phận lấp lỗ 4 nguôi. Còn tôi, làm nhiệm vụ bỏ ngọn dứa vào cái lỗ đã đào, để nguời khác đến lấp lỗ, chèn ngọn mía. Việc giản đơn. Động tác thô sơ: cỏi lạt, cầm ngọn dứa, đến lỗ, cúi xuống, bỏ vào, chèn tí đất cho nó đứng tàm tạm ngay. Việc này hỏi chuyên cái lưng. Cái xương sống sẽ được mềm đi! Đó chỉ là tiếp tục sự rèn luyện hôm qua. Còn những chuyện gai dứa đâm tay, hoặc gốc nhọn, cỏ sắc cứa chân với thịt da, không kể. Việc nào chả có tai nạn của nó.
Buổi chiều, đổ mưa. Tôi muốn mang paraverse đi. Song còn ngại, có lẽ nó lạc lõng.
- Anh Kình ơi! Có mang... mang... à... áo tơi đi không? Tôi hỏi. Và sáng kiến ra chữ áo toi bình dân!
- Anh có áo toi à?... Đem đi...
Chỉ có đổi tên nó đi thôi, mà tự dưng tôi đeo cái paraverse xanh bộ đội không thấy ngượng nữa!
Thế là phát minh được một quy luật. [...]
28/8
Thòi gian ở vùng đồng cỏ này đi chậm! Mãi không hết ngày.
Đêm qua khó ngủ quá. Mắt cứng nhu gỗ. Toàn thân mệt, nhung nó không chịu ngủ, vì cái trống cải luơng bên cạnh. Tiếng nhị ò e vói bài hát oán vọng cổ. Tập đoàn Quyết Tiến chuâh bị 2/9.
[...] Hôm nay đổi động tác. Tôi vào tốp lấp lỗ. Đây là một hệ thống động tác chóng gây sự vói rất nhiều bắp thịt của tôi. Cái tay thì cuốc, lấy thêm đất lấp lỗ. Da tay phen này có cơ sung phồng. Tay sẽ thành cái tay lý tuởng: "Bàn tay chai rắn!" Nghe câu thơ thì êm, chứ thực tế thì đau... Còn cái chân phải hất đất ở trên đồi gồ ghề, lắm gốc nhọn, rồi dận, nhu cái vồ, cho đứng cái gốc dứa xanh. Song cái anh đuợc tôi luyện nhiều nhất vẫn là cái anh lung! Tôi nhận thấy, từ hôm đầu, chả việc nào là không động đến anh ta cả! Vậy, rèn luyện cái lung, cần thật! [...]
Anh Trần Viên
Chúng tôi đuợc triệu lên gặp anh, buổi tối. [...] Đó là nguời đến cắm cái dù trên bãi đồng cỏ bỏ hoang này. [...]
Anh Viện hỏi thăm, chúng tôi "có ai ốm không? Ăn uống khẩu vị các anh có hợp không? Thực mà... các anh có thể ăn riêng... Cứ nói thực mà..." Rồi những "anh em họ đối vói các anh thế nào?" Nguôi anh đen, mặt dài, mắt sáng, môi hoi hở, trông thật và dễ tính... Sau, anh nói:
- Gặp các anh... để nói một sự uớc mong của chúng tôi... uớc mong từ lâu... Là có một quyển gì viết về công trình của anh em ở đây... Những nguôi ra Bắc thì mỗi nguôi một công tác, đâu đó cũng cần viết... Còn ở đây, những anh em đi sản xuất... Thả vào một noi hoang vu... Kiến thiết xã hội chủ nghĩa miền Bắc... Các anh ở đây, lao động gì đó thì cú’ làm. Chỉ yêu cầu các anh ghi chép cho, sau này viết thành tác phâm...[...] Kỷ niệm hợp tác XHCN... Kỷ niệm áp dụng máy móc vào nghề nông lạc hậu,... phải nói đại lạc hậu. Nhu cái tracteur kia, các ông ấy đòi bỏ! Thôi, cày trâu rẻ hon ét săng!... Hì... Các ông ấy không nghĩ đến đất mói dỡ, còn lắm gốc! Trâu nào chịu nổi?... Rồi thì những sự thất bại của chúng tôi. Giống cấy không kịp thòi vụ, không hợp thổ nghi... [...] Và lại còn thế nào là con nguôi xã hội chủ nghĩa nữa?
Đề nghị của anh Viện đánh thức trong 4 thằng một mớ suy nghĩ. Đánh trúng bụng nhau quá! Nhung yêu cầu ấy không họp vói chủ truong trên đối chúng tôi.
- Ý kiến anh, ĐĐHung nói, rất hợp với anh em... Song không có thì giờ.
LĐạt cũng kêu: Mệt quá! Không có sức mà ghi nữa! Tôi biết là nó nói dối: thằng ấy nó có ghi bao giờ? Nó làm việc kiểu tài tử.
- Việc anh đề ra, TPhác nói, không thuộc thẩm quyền chúng tôi. Trên có cho 1 buổi để ghi. Nhung văn nghệ có phải thế đâu? Có phải nhu con bò, ăn no một luợt, rồi về chuồng, nhai lại? Văn nghệ phải ghi những lúc hứng! Hứng là ghi ngay! Bỏ qua, nó sẽ quên mất... Việc này, chúng tôi không có thẩm quyền trả lòi anh... Xin đợi anh HCKy.
-Tôi ghi buổi trua. Mệt lắm. Ngày nào cũng phải ghi mới đuợc... Tôi nói. Một tuần ghi một buổi thì nó rụng hết. Thức trua ghi, rức óc lắm.
29/8
Hôm nay, tôi lại biến thành phụ nữ: tôi làm cái việc đàn bà, bóc lạc. Trời! Bao giờ tôi mới thành đàn ông?
Bức thư
Sớm tôi vào chuồng hôi, thấy một bức thư chùi đít. Cứt dính trên giấy trắng nhoè nhoẹt các hàng chữ mực xanh nội hoá (tư bản làm mực ấy). "Mang danh là một cán bộ mà đi tự túc, rồi về Nam nói vói đồng bào ra sao?... Tư tưởng em như vậy, em cũng nói đê’ anh tính giúp hộ em..." Bức thư đó vì nằm đây, tất nhiên là một bức thư không gửi đi!
Chiều mưa to và dai. [...] Mưa trắng tròi trắng đất. [...] Mưa đã ăn bớt một ít núi, một ít chân trời của vùng này. [...] May! Hôm nay nghỉ. Lý do là mưa quá. [...]
30/8
Tôi tiếp tục bóc lạc. Song cũng đã làm được một động tác đàn ông, là gánh lạc từ ruộng về nhà. Chuyến đầu tôi gánh vừa phải. Chuyến sau, tăng năng suất, tôi chất đầy gánh, làm như một nguôi khoẻ, sức lực... Đi ặc è. Tê cả vai. Tôi phải nghỉ 2 bận, không một mạch như chuyến đầu được... Qua cái cầu bắc thân cây bập bềnh, tôi chực ngã.
Anh em góp ý: - Anh gánh một nửa này thôi... Gánh nhẹ mới học trở vai được! Không có chỉ được một vai... Còn cái lưng thì nên khòm khòm nó lại, gánh mới được khoẻ! Cái lưng thẳng đuỗn vậy, yếu sức không đi xa được.
Phải! Thẳng lưng thì yếu không đi xa được... Một bài học rất hay. Tôi tự nhận xét, thấy đúng là tôi có cái tâm lý của một người yếu: cứ làm ra như mình khoẻ, không kém gì ai!
31/8
Hôm nay, cùng toàn miền Bắc, khu vực này làm, để nghỉ liền 1/9 và 2/9.
Tròi cả nắng. Tôi chịu tội hoả thiêu trên ruộng lạc. Gió cũng đứng. Nó đi đâu? Nắng này, gió cũng sợ. Không dám thò mặt ra.
[...] Nhổ được vài luống, tôi thấy buốt tay dữ. Rồi cũng không để ý! Đến lúc nghỉ nhìn ra: 3 nốt phồng tướng. Còn chân bị phồng thì nhiều lắm. Chả lẽ nghi. Tôi tiếp tục cố một luống nữa. Đau quá. Nó buốt tận đáy thần kinh.
[...] Tay tôi thế này, rồi sau 2-9, tôi sẽ làm được cái gì? Có lẽ, chuyên sang cái động tác chăn bò.
Thòi gian ở vùng này đi chậm. Buổi sáng lê đi rề rề, buổi trưa dằng dặc, buổi chiều ặc è. Hoàng hôn nặng chình chịch, mầu son của nó đè trên núi đồi, không muốn tắt. Bao lâu rồi? Hàng mấy thế kỷ tôi đã sống ở cảnh hoang này? Không! Mói chỉ 10 ngày!... ơ Hà Nội, ngoảnh đi ngoảnh lại đã thấy những Noel với Tết lù lù sau lưng!
Sau thời gian 6 tháng ở đây về, học mấy tháng? Và sau đó, thì sao? Cuộc sống sẽ đẩy xô tôi tới những chân trời nào?
Đi lao động? Đến công tác ở một cơ sở XHCN? Công tác gì? Cơ sở nào? TỔ chức cái tương lai mình ra sao? Làm thế nào yên cửa vui nhà?... Giai đoạn quá độ này, cái nghề tôi, nghề khỉ cầm bút, nó bấp bênh, chưa có cách ổn định. Người ta khó mà sống mãi trong cái thế ấy, mất thăng bằng. Cái ngày mai nhiều gió máy quá.
1&2/9
Cái Tết 2/9 qua đi, để lại một ít bã bòi trong các bắp thịt, và trong tâm hồn. Một số những cổng chào, lá xanh hôm qua, hôm nay đã xám đỏ, khô khốc.
Từ mồng 1, đã mọc lên khắp vùng hàng mấy chục cái cờ đỏ thắm. Toàn cờ mới cả, mầu sắc đậm đà. Các tập đoàn rục rịch những giết bê, lợn, ít ra cũng gà vịt... Nơi tôi, một ban tổ chức được lập nên, có nhiệm vụ tiêu cho hết vài vạn tiền thừa. Người ta giết một con lợn, sớm tinh mơ mồng 2, nó eng éc ở cái sân đầu nhà. Người ta mua thêm ít thịt bò. Menu tương đối: thịt bò lụi (nướng), nem rán, thịt lợn bó thành một thứ giò giăm bông, trúng đúc thịt, giá xào, rau sống, và bánh đa!... Ăn rất lạ: món gì cũng đem cuộn vào với bánh đa sống dúng nước. Nem rán cũng cuộn!
[...] Những ngày tết nhất thế này, cái vui ồn ào càng gọi sự nhớ nhà... Nhiều anh lì ra... Nhiều anh vui nhộn, để đánh lừa mình: vỗ trống như điên, hát bội, hoa tay múa chân, miệng hét tướng. Đêm chưa khuya lắm, có nhũng đôi đưa nhau về các mạn bóng tối. Ngay sau nhà máy, phía suối cũng có. Ngày Tết!
3/9
Sớm 2/9 hôm qua, tôi đi chăn bò. Để cho đỡ người. Được đi nghe radiô. Tưởng hôm nay lại được chăn bò thì thú hon, song anh Thuần phân công tôi đi nhổ lạc. Ra ruộng, anh Hoàng lại phân công lại: tôi gánh lạc về nhà [...]
Một đoàn 3 chị gánh củi rừng về nghỉ vệ đường... Tôi gánh thử. Úi cha! Không nhấc lên được... Đổi vai trái, tôi cố, vai gánh lên, hục, như một quả núi đè tôi, gánh rơi phịch xuống. Tôi bị một coup de reỉns. Các chị cười... Ôi chao! Tôi lại còn chưa được bằng đàn bà. Mấy hôm trước, tôi cứ ước thành đàn ông... Thôi, hạ thấp khẩu hiệu xuống: Bao giờ tôi thành được đàn bà?
Các ông ban
ĐĐHưng bị cafard tợn. Nhất là từ lúc có cái chuyện bế mạc lớp Nhạc 2 năm Triều Tiên dạy!... Hưng lo cho tiền đồ mình. Liệu có bị rớt lại, trong khi người khác, họ có điều kiện học kỹ thuật, tiến ầm ầm!
TPhác thì chực chạy trốn sang văn học. Cu cậu viết roman. Ghi nốt thơ... Thì cứ làm. Đời một nghệ sĩ, đổi các võ khí là thường, trước khi dừng ở một võ khí sở trường... LĐạt nghe chuyện, tỏ thái độ catégorique: "Thôi! Bảo ông anh thôi cái chuyện ấy đi!" Đạt ta không tin ở người chuyển nghề ư? Hay không tin ở người nghệ sĩ ấy, đã tự báo hiệu bằng "Quay tơ" 3 l Tôi thấy nó tồi tội. Cả Hưng, cả TPhác bị rơi vào một drame kỹ thuật, khó thoát. Từ ABC trong nhạc, đi đến chỗ đạt được cái tham vọng lớn, "đại nhạc sĩ", mà nói hay không nói ra, hai ông anh đều sẵn có! Đó là con đường lên cung trăng! Mộng cao tay thấp, biết làm sao?
TPhác làm vẻ cứng, an ủi ĐĐHưng. Chê là "kiêu mà dao động!" Nhung chính TPhác đã tính kế chuồn: nhẩy sang văn học, hoặc chui vào tiền đồ của đám con, dạy nó thành tài âm nhạc, nhờ cậy chỗ tựa ao ước ấy!... ĐĐHung chê TPhác là chủ quan! "Đánh đến thành, sắp mất cơ đồ còn nói không việc gì... Lại bảo xem tiêù sử các thiên tài nhạc sĩ! Hừ... xem tiểu sử, một lúc thì xong. Chứ làm gì?... Inspiration thì có trội hơn mọi người đâu, VChung, NĐPhúc, sàn sàn cả... Khiếu văn chương trong âm nhạc cũng chẳng phải là quyết định!..."
Tôi mù nhạc. Nhưng cứ xét đoán thì cũng thấy, tiền đồ cái "nghiệp âm thanh" của 2 ông anh đáng lo lắm... Nếu không có một cái gan autodidacte, gan bằng quả tạ, thì rớt sau mất!... Đi đôi, phải có sự trau đúc tâm hồn, tạo dần ra cái thế giới cảm thức, thế giới âm thanh của mình! Le moi est à découvrir! Vérité pour toutartiste, à ríỉmporte quel pérìoãe de sa vie, m à son apogéel...
Tại sao các anh không cần cù, như con kiến, tha mãi từng sợi cỏ âm thanh về tổ? Tha từng cái rác một... Tôi có cảm giác, họ vẫn tài tử... Làm việc có hứng mói làm... Nhưng, người ta có thê’ làm húng cả cái hứng lên cơ mà! Sao không ghi cần cù, một cái sổ tay những mẩu nhạc? Tập trung gạch đá lại, sợ rằng giầu nguyên liệu quá ư? Créer son mondel Tạo ra thế giói của mình phải là một cái việc hàng ngày. Nó thành hình từng mẩu, chứ đừng hòng qua một đêm sẽ nở sinh ra ngay nó!... Faites ães assemblages de sons, créez votre monde, joiưnellement
Tôi mù nhạc... Nói không có trọng luợng, nguôi ta không tin... 2 ông anh sẽ bị dằn vặt thế nào nữa, đến khi nào?... Cái đó tùy các ngài.
Suốt ngày gánh. Vai đau, sờ thấy nó u! Hình nhu có cái gì mâng lên. Buổi chiều tôi gánh gấp đôi sáng. Đang đi, quang đứt phụt. Anh Cầm cuòi: "Hì! Gánh khoẻ dữ... Hì... đứt cả quang! Hì!" Không phải. Cái quang lão quá, đêh ngày chết trong khi công tác đó thôi. Ông Hoàng xem vai tôi, lắc đầu: "Chua đỏ lắm!" Chết nỗi! Giơ cánh lên không đuợc, mà vẫn còn ở trình độ "chua đỏ lắm!"
Ban tối, anh em ngồi ngoài sân. Đếm các thứ sao: sao Vuợt, sao Hôm, sao Cầy, sao Mắt Vịt, sao Rua, sao Vệ Nữ, Thất Tinh, sao Chổi v.v... Nhung cũng chỉ là đếm trên đầu ngón tay. Chứ trông lên cái "thực địa trời sao bạc" trên kia thì mù tịt gần hết. Câu chuyện chuyển lung tung. Tại sao biết trái đất tròn? Sao biết nó quay? Sao lại có cỏ cây, loài nguôi? Sao có nguôi đẻ 4 tháng xong lại đẻ nữa, báo Nhân dân đã đăng đó? Sao đàn ông cũng chửa?... Rồi lại: sao có quả đất, trăng sao, loài nguời? Những con nguôi ở khu vực khai hoang này căn vặn vũ trụ huyền bí. Họ không phải là những nguời không bao giờ biết đặt những vâh đề lớn đâu!... Tôi không có gì ngạc nhiên. Khi xua, nhiều đêm hành quân, những nguôi lính giản dị cũng đã đặt vói tôi những câu hỏi tương tự!... Trên kia có người không anh nhỉ? Ai sinh ra quả đất với muôn loài?... Hôm nay, ở đây, tôi cũng được hỏi những câu hỏi đại-bác-học ấy!...
4/9
Ban sớm, mưa lụt khu vực. Tròi đất bạc xoá. Chi bộ họp. Đồng chí Thuần bảo tôi: "Anh đi lùa bò hộ!... Anh em họp... Chiều sẽ có người thay cho anh!" Dĩ nhiên tôi "ừ".
5/9
Trời tiếp tục mưa. Nhũng anh nhổ gốc ướt như chuột lội. Đến như tôi ngồi bóc lạc ở đầu hè, cũng còn ướt át khó chịu nữa là... [...]
Nhất bì nhì cốt! Chiều nay tập đoàn ăn da nai. Một đống bùng nhùng, nâu sạm, bỏ vào xanh, bung dừ. Đem ra thái mỏng. Ruồi bâu lẫn trông chết khiếp! Rồi đem trộn với lạc giã nhỏ, và bầu thái miếng, với nước chấm. Mỗi mâm một bát tướng cái thứ nộm béo gây, dễ đau bụng ấy.
Ban tối, tôi giảng phân số cho lớp 4 lóp 5 họp nhất. Bụng nó chuyển. Ngoài kia, trời đổi gió. Heo may trèo qua những dãy núi trước mặt, kéo nhau về hàng đàn, lồng trên đồng cỏ. Trời đầy mây, đen, xám nhờ nhờ, đó đây chi hở vài ngôi sao mồ côi... Gian buồng chật chội mọi đêm oi bức, hôm nay bỗng trở nên ấm cúng! Gió vào đầy nhà, thổi tốc các màn, ùa cái lạnh khắp mọi xó xỉnh. [...]
6/9
Thứ Bẩy!
Tuần này nhanh hon tuần truớc. Giá tuần nào cũng cứ phi nuớc đại nhu thế nhỉ!... Tháng Chạp, và Tết sẽ kề bên nách: Tôi về noi phố nhỏ, về cái ổ gia đình trong căn buồng bề bộn thân yêu kia!
Mùa Thu nơi đây rõ nét, rất rõ... Những buồi chiều xanh tái tắt thở trên các núi đồi lợt lạt. cỏ cây xao động... [...] Lá thu thứ 2, tôi chua gửi về vợ... Vừa hay, mai anh Cừu, phó ban quản trị, đi Hà Nội, tôi viết thêm bức thu thứ 3, gộp 2 làm 1, gửi tay anh Cừu... Có nguời ở chỗ chồng đem thu đến tận nhà, chắc nguời vợ phải vui hon nhận thu ở ngirời phắc tơ, vẫn đứng réo tuớng ngoài lề đuòng!... Tôi đếm từng bức thu gửi vợ. 1, 2, 3... Đến thứ 7, 8 tôi sẽ về một bận: gọi là về lấy quần áo rét, chăn... Đến thu số 22, 23, đó là nhũng bức thu cuối chợ... Mãn hạn!... Một cuộc sum họp chờ nhau ở ngã tu tháng Chạp ta, tháng Giêng tây! Về sau ra sao nữa, chua cần nhìn xa lắm. Tuong lai lắc lơ, chẳng lý nào mày không dành dụm cho tao, nhũng sung suóng, những thành công xứng đáng!
Anh Ba Vòi
Đó là biệt hiệu TPhác do VCao đặt cho, rất đúng. Thuở bé, học toán, đầu bài hay ra, chẳng hạn, 2 cái vòi chảy vào một cái bể, 1 cái vòi tháo ra, v.v... Đằng này TPhác lại tháo sinh lực mình ra, bằng 3 cái vòi: vòi 1 là cái róm lòi, vòi 2 là cô Nghĩa (vợ TPhác), vòi 3 là các cô nhân tình nhân bánh của anh chàng đa tình truớc 1 fouleì
Ăn gì, thuốc gì cho lại?
Cu cậu uống thuốc cả ngày. Lát lại Stovarsoỉ. Lát lại đếm những hạt cứt dê thập toàn đại bổ... Thuốc, đối anh, có 3 tác dụng: - một, bồi duõng cái thân còm nhom, - hai, dân vận, công tác tình cảm tập đoàn anh ở, - ba, cung cấp khoái lạc!
Hòm thuốc cu cậu nổi tiếng. Có anh đại đội truởng ở Klung, phụ trách việc theo dõi thuong binh ở đấy, bị loét miệng, bèn đến TPhác, xin tí bột và pommade, pénicìlìn, TPhác biến thành một ông đốc tờ, cũng có ích (cho mọi nguôi và anh!), ở cái miền hẻo lánh này.
Nhung sao thuốc lại có thể cung cấp khoái lạc?
- Hừ... TPhác kể. Mình đúng là cái thằng épicurien... Tao tắm xong, bôi sa-li-si-lát khắp nguôi... Hừ... Xong tao vào đắp chăn... Hừ... nguời nó tê tê đi... Hừ.... Mình chi còn cái plaisir ấy... Hừ... Mình đúng là cái thằng chuyên môn đi chercher nhữngplaisirs... Hừ... Cu cậu cuời hừ hừ, khe khẽ, cynique. Phác nhớ Hà Nội tợn. Ôi Hà Nội với nhũng khoái lạc cúa nó! Gia đình, vợ, con cũng là một khoái lạc. TPhác loay hoay, nhiều đêm mất ngủ, nghe gió hú trên đồng cỏ. Rendez~vous vợ ở Phả Lại? Hay Đông Triều? Hay là xin phép về? TPhác đề cao, rất cao cái việc có cái chècíuc truy lĩnh! Nhân đó, về mua cái viôlông, lên đây cò cua... Cũng chẳng phải để tập, tuy cũng có, nhung cái chính là để "đõ buồn"... Nhũng buổi chiều vô tận, nhũng đêm bị cái nhớ hành tội.
"Mình có nhiều besoins, mà nó (HCKý) không cảm thông cho đuợc!" Bây giờ thì TPhác tuyên bố:
- HCKý lên, một ngày là tao xin phép về ngay!... ĐĐHung nghe nói, chơm chóp con mắt, mơ màng:
- Giá 1 tháng cho về 1 lần là phải!
- Chết! Chết ông anh! LĐạt kêu tướng... Có phải chuyện tính thời gian đâu?... Người ta muốn anh thay đổi cả cái môi trường của anh.
- Ai bảo mày? ĐĐHưng vặn.
- Hôm bàn ở tố đấy thôi...
- Ớ tổ, thì chỉ là một ý kiến cá nhân... Hưng nói. Không phải là một nguyên tắc... Mình lao động tích cực, 1 tháng chỉ xin có 2 ngày, thì có hại gì!
- Chết! Chết! Ông anh! LĐạt lắc quầy quậy... Đấy rồi mày xem. Không nói ra nhưng đấy là một nguyên tắc. Nguôi ta không muốn anh về Hà Nội luôn.
- Việc đếch gì! TPhác can thiệp... Nguyên tắc là anh chấp hành chính sách đi lao động 6 tháng. Tư tưởng thì bỏ cái position cũ... Còn đó là những vâh đề sinh hoạt... Ai chả có những besoins, cùng lắm thì chỉ bảo là: cái thằng nó không thắng được những faibỉesses của nó. Thế thôi chứ gì?...
- Đấy rồi chúng mày xem. LĐạt không chịu... Nguôi ta muốn anh changer mỉỉỉeu, chứ có phải lao động đơn thuần đâu?... ít nhất là phải 2 tháng trở lên mói được!
- Tao thì, tôi nói, độ tháng 10 tao về một lần. Gọi là lấy quần áo rét. Hì. Tháng 11, 12 gì đó, con lớn mà khỏe thì bảo vợ lên chơi... Tập đoàn tao nó cũng bảo cho vợ con đến ít ngày, 1 tuần. Anh em tử tế ra phết... Thế là 2 lần. Sang Giêng 59, thì hết hạn là vừa! 2 lần vậy thôi.
- Vợ con lên đây, TPhác nói, mắt gườm gườm, rét lắm mày ạ, ốm mất...
- Mặc ấm thì việc gì mà ốm, tôi đáp.
- Hì! Hì! Hì!... LĐạt cười khoái, như nắc nẻ... Ông anh có kinh nghiệm hồi Cải cách! Hì! Hì! Cái nhà ở ngay ngã tư đường đi! (ý nói Nhà Hạnh phúc) Hì hì! Độ ấy cũng rét! Hì! Hi!
- Không! Tôi nói... Anh em ở đây có một cái buồng, dễ coi hơn!
Bốn thằng bị cái nhớ nó hành! LĐạt được thư vợ hôm qua, nguôi đầu tiên có thư nhà! Con thì khỏe, nhưng Thúy đau đầu, đi Viện 303 rồi.
- Không phải tao! TPhác tiếc rẻ... Vợ tao mà đi bệnh viện, chết sống tao về ngay!
- Về cũng chẳng làm gì! LĐạt nói, chỉ có lý một phần... Quả vậy, nếu vợ ốm, lãnh đạo hẹp gì chẳng cho về? Vợ con trong hoà bình có phải chuyên coi nhẹ mà được! Người ta không cần thăm nom nhau, dù chỉ một chút thôi ư? Trong lúc bệnh tật, nhu cầu tình cảm ray rứt. Có người vợ suốt đòi oán chồng: "ốm đau anh bỏ mặc!" Nói quá đi, thì biết đâu, lần ốm nào đấy chẳng phải là lần vĩnh viễn không còn được thấy nhau? Lỡ ra chuyện ấy, có phải cả mình, cả lãnh đạo sẽ có một sự hối tiếc, và cả hối hận suốt đòi nữa ấy chứ!
ĐĐHưng dạo này, học tợn. Piocherl Theo lời LĐạt thì Hưng "tự bỏ tù mình" trong những nguyên tắc anh tự đặt ra, chẳng hạn: - tranh thủ từng phút,- ít tiếp anh em, v.v...!
Anh làm một bài hát gì đó, gửi TTLiên, có những "con chim én", ý giả khêu nhắc sự nhớ nhung, mùa Thu. TPhác tìm lối thoát: romarủ Mặt khác: salisiỉát tê nguôi! LĐạt sống trôi đi tuồn tuột. Anh chàng bắt đầu cố ghi sổ tay, cu cậu đã cảm thấy, thơ ca là một nghề, một thứ "kỹ nghệ". Nó sống vui, thích úng dễ dãi với tập đoàn... Xung phong đi lao động, lúc rỗi chạy nhởn những Bến Tắm, đồng cỏ, đồi thông xa tít dăm bảy cây số. LĐạt nó có cái "áo sơ mi của người sung sướng"! Ba nhăng ba cuội, la cà, bông lơn... Nó chỉ thèm "đớp"! Ăn ngủ ra trò, người béo quay. Vậy mà gặp ai nó cũng kêu: "Tao không ngủ được!" Tròi, ai tin! LĐạt mà không ngủ được, thì trên trái đất này, tất cả mọi con taupe phải đã quên cái giấc 6 tháng của mình!
- Anh em ở đây, anh Cầm đả thông tôi, anh em hay đùa. (Chả ban sớm, anh em phọt ra đằng mồm, những nhu cầu sinh lý béo ngậy.) Nhưng tồn cả lại, thì trong bụng chả có gì. Nói ra mồm hết trơn... Tập đoàn này chọn lọc kỹ lắm. Có tiêu chuẩn cả đấy chứ.
- Tiêu chuẩn thế nào! Tôi hỏi.
- Tiêu chuẩn chặt chẽ nhất là vấn đề vợ con. Anh em đề ra vói nhau là chỉ kết nạp người nào đã có vợ con ở trong Nam. Như vậy nó dễ. Anh nào lăng nhăng ở xã, anh nọ chị kia còn vâh đề, thì không kết nạp... Bắt đầu, đề ra là đoàn không kết nạp phụ nữ. Vì, nó sẽ đưa đến lủng củng nội bộ. Sau, anh Cừu làm cấp dưỡng 1 tháng, không chịu nổi... Thay sang anh Thỉ 1 tháng, không chịu nổi... Anh em không ai muốn làm, mà không đảm bảo vâh đề ăn uống... Anh em mói họp, đề ra vâh đề tìm một chị cấp duỡng. Thì cuơng quyết là tìm một nguôi già, có chồng con rồi, có sức khoẻ đảm bảo nữa... Tiêu chuâh vậy, khó lắm chứ không phải dễ... Ấy vậy, chị Giốc mới lên đây đó chứ! [...]
7/9
Một ngày Chủ nhật không đi chơi. Tôi vùi đầu vào viết: thế giói của tôi, nó cũng vui, an ủi, nhiều uớc mơ.
TPhác đánh xe đạp, rủ ĐĐHung ra Phả Lại. Choi và thăm thú đuờng đất! Guiđơn xe Phác có cái túi dây gai mắt cáo, trong có một cái chai, một ít bọc lặt vặt. ơ pócbaga, có cái paraverse bộ đội xanh, một đôi dép cao su đem đi chữa... Mua đã gây đàn tanh tách trên mái, một thứ nhạc mọi! Mua thế này, liệu hai ông anh có du hí đuợc không? Có lẽ lại lộn về mất.
Nhà vắng. Anh em tỏa đi những noi đông vui, [...]
Tôi đến đám tập đoàn của LĐạt, ĐĐHưng... Nhìn xa, thấy cái lưng bộ pyjama xanh của ĐĐHưng, lúi húi viết gì ở cái chõng duói cái mái lụp xụp sau nhà. Quái? Hưng không đi Phả Lại à?
Thì ra LĐạt mượn xe Hưng. Vớ được xe, cu cậu nhảy phắt lên ngay từ sân, khoái trá... Tôi nhìn thấy một đống sách nhạc, giấy má, trên ghi những biểu thức âm thanh gì đó, giống đại số... Hưng thu xếp các thứ lại.
Lát sau, anh đọc cho tôi nghe một bài anh mói làm. Đầu tiên, anh giảng cho tôi những Canon này nọ.
- Mình đi chăn bò trước cảnh vật, cảm thấy như mình nhận một message gì... Mình làm mấy thứ lòi, vì cần phải có len vào những lời khuyên.
Anh hát... "Những con chim én"... Nhạc tôi nghe như một thứ dân ca, nhiều vâh vương, âm thanh quyến luyến có cái gì nhớ, buồn, vang xa mà vắng. Nghĩa là khá, theo mũi phàm của tôi.
Hưng lại đọc cho nghe thêm một cannevas về một anh chăn bò, vói một con bê lêu lổng, lạc đàn... Đôi chỗ hát kèm... Nghe nhạc này, nhiều đoạn kém. Phảng phất réminiscences "Bé nghée ơoi" hoặc gì đó tưong tự. Cái này bâchél
Chiều tà, bọn LĐạt, TPhác về. TPhác mặt chảy nễ. Thì ra, cu cậu ra Phả Lại, không tìm được cái nhà trọ nào bằng lòng cho TPhác sẽ gặp vợ!
- Ông có cho trọ không?
- Có! Có!
- Vợ tôi đến, có chỗ không?
- Có! Có! Kia, gian buồng dưới kia dành riêng cho các bà... Ông nằm trên này... Nếu có cháu nhỏ, cũng có giường riêng kia!
TPhác muốn chung cơ. Púp! Thất vọng.
- Sao ngó bộ anh buồn vậy? Anh Cầm hỏi.
- Nhớ nhà! Tôi nói.
- Anh còn nhớ vậy, chúng tôi nhớ thế nào? Hồi mới ra, 54, lại gặp hồi đói, chúng tôi ở Thanh Hoá. úi tròi! Nhà cứ ở một nửa, dỡ ra một nửa, bán từng cái cột cái kèo. Dân đói quá chừng! Có con bê cũng bán đi. Có con lợn con gà cũng bán đi tuốt. Cả làng không còn một tiếng gà gáy cơ mà...
8/9
Chăn bò.
Tròi rõ là Thu. Mây xám, gió về từ phía Bắc, bên kia rặng núi cao. Mua lắc rắc suốt. Không có nắng nữa. Mặt trời hiền lành, lọc qua mây, tuôn những ánh trắng nhờ nhờ. Non một tuần nay, tôi đuợc huởng thụ cảnh sơ thu ấy. Trong cái trung đội trâu bò này, chỉ có một con bê là vô ký luật đột xuất. Ròi khỏi chuồng là nó chạy nhắng, vào cả ruộng khoai, bãi mía... Nó làm guong xấu, lôi cuốn mấy con bò, trâu a dua! Truớc kia, lũ này có thế đâu? Khi về tói chuồng, nó lại không chui vào. Nó chạy quanh, nhẩy phốc qua hàng rào, vào phá vuờn duợc. Vào đuổi nó, nó đã lại phốc ra. Nhanh nhu ngựa! Trông nó, tôi đâm ghét cái tính tự do!
Còn một con bò què đáng chú ý. Trông nó tội quá, đã què lại thêm bụng mang dạ chửa. Nó cứ khà khiễng theo sau đàn. Ngoan lắm. Chịu ăn, bạ đâu ăn đó, nuôi cái thai trong bụng. Con mắt nó đờ đẫn, nhìn trộm tôi, thật tội nghiệp.
9/9
Động tác số 1: đào gốc! Tôi đi làm, vói toàn những lực sĩ...[.r.]
Động tác số 2, cuối cùng và quyết định là: cầm cái xà beng trên 20 kí, xả vào rễ cái của nó! Xả mãi! Đêh khi cái gốc "ngoan cố" ngã rục xuống!
Tôi đánh nhau với một cái gốc to quá. Cũng mới chỉ là buớc cô lập! Mà đã: binh! binh! Cái cuốc bị văng đi. Tay ê! Cái đám rễ phụ rắn câng không chịu đứt. Rễ phụ mà to tuớng, chúng tử vì đạo, cố bảo vệ cái gốc!
Lúc đầu, tôi có cái dự định dại dột, là: cứ thử một mình nhổ cái gốc khổng lồ kia xem!... Sau, kinh nghiệm nó bảo tôi, là tôi ngốc, không biết luợng sức... Tôi cố mãi... Tay rát ràn rạt. Lung mỏi. Mỗi nhát bị chồn, nó lay suốt cả đến bả vai, nhu muốn nhổ văng cái cánh tay của mình đi... Cuối cùng, tôi chỉ làm đuợc một giai đoạn đầu. Còn buớc sau, thôi, nhờ anh Tuơng, nguôi thanh niên xà beng, răng vàng, mặt bù bụ, trông thực thà mà hóm ngầm.
Mặt tròi lên đã cao, trắng lôm lốp, chói chang. Không thấy mùa Thu nữa! Nắng quá, đây là một cuộc phản công trả thù của mùa Hạ chắc! Mặt trời khủng bố cỏ cây, đất cát, vói bọn tôi. Thịt da nguôi cũng bốc hoi khen khét, hoà với mùi cỏ say, mùi đất thum thủm.
Tôi tìm một cái gốc hạng tép. Cuốc, xà beng, cả 2 giai đoạn! Tôi hạ đuợc nó ngã. Cuốc bập những rễ phụ đứt phụt ngon tay lắm! Cái đuờng cuốc đi, đất nhẵn thín, mầu nâu bóng, có lẫn những mầu rễ trắng, trông ngon mắt. Phâh khỏi, tôi hạ liền một cái gốc tép riu nữa, nhỏ hon.
Anh em phân công tôi đi lấp các hố đã nhổ gốc. Chỉ có cuốc, vậy thôi. Các thớ thịt mỏi, muốn đứt. Sống lưng đau, cứng đờ ra. Tay muốn mưng phồng, mỗi lần nghỉ, ra cầm lại cuốc, sao mà đau, và ngại.
Chiều, nắng càng tâh công gay gắt. Hàng tâh bom Napalm ánh sáng thiêu đốt đất cát nóng bỏng. 2, 3 giờ, gió máy xem chừng yếu thế, đêh chiều thì tắt gió hoàn toàn! Suốt cả cái tháng 7 này, mùa Hạ mùa Thu giằng co nhau. Sống trong cái thế cầm cự ấy, vạn vật mệt nhoài... Sao mà tôi ghét cái ách thống trị gắt gao của mùa hè như vậy?
- Nắng này, anh ra đào gốc, không chịu nổi đâu! Nó hắt vào mặt, rát rạt! Anh Thuần bảo tôi... Thôi, anh ở nhà (!)... Anh xuống chuồng bò, cào phân! Mát mà! Có được không?
- Tùy... Tôi nói. Có lẽ mát thật, tôi nghĩ bụng, song cái mùi phân, tôi sợ lắm, phổi tôi vốn yếu!
Thế là tôi chuẩn bị đi cào phân.
Lát sau, anh Thuần đổi ý:
-Tôi định phân công anh cào phân... Song anh em biểu, nặng lắm. Anh chịu không nổi... Anh đi chăn bò vậy...
[•••]
Tôi đi lùa bò vói anh Anh: đó là một người ốm! Anh Anh bị đau dạ dày. Com nếp suốt...[...] Sức anh vậy... Người lại chậm...[...] Quả nhiên tôi phải chạy tợn.
Có lẽ đây là ngày nhọc nhất. Cái nhọc lùa bò cộng cái nhọc đào gốc.
Đêm, tôi thiếp đi trong mộng ác. Tay mưng, đau nhất là ở những chỗ đã thành chai mà lại mưng tái lại. Mọi bắp thịt suốt đêm lọc acide, và chôn cất nhũng tếbào chết vì lao lực quá sức... Lục đục suốt đêm vậy trong toàn bộ xác thịt tôi... Sớm sau, anh em bảo tôi "đêm qua anh nói sảng dữ!"
10/9
[...] Gió khiếp quá. Hàng su đoàn gió bấc trèo qua núi lúc nào, đổ xuống đồng cỏ. Suốt buổi sáng, mùa hè bị đánh tan nát. Nắng bị gió may thổi mát đi, nguội lửa.
Gió tốc mái, rứt mấy lá gồi chuồng bò. Cây cành bị túm tóc, vật vã kêu gào, gió vẫn không tha. Các tàu chuối bị tuớc xo ra. Có tầu rách muớp, trông hệt một con rết xanh khổng lồ, hàng nghìn chân xanh ngọ ngoạy điên cuồng, cào trong không khí, cái đuôi nó bị giữ rịt ở thân, nó lồng lộn ngang ngửa, không thoát. [...]
Các nón lá bị gió nó hất chụp mặt. Nó kéo ra sau, quai nón xiết cổ nhu thừng thắt cố! Bụi phả vào mắt chúng tôi, chua dụi xong, gió đã ném thêm. Bọn tôi đào gốc, đã nhọc, còn bị lũ gió may kia trêu chọc. Nó đùa dai chứ!... Có lúc tôi cuốc đất, mắt nhắm tịt, một anh mù làm việc!... Sáng cũng còn chả ăn ai, nữa là bịt mắt! Cái nón tôi che đàng nào cũng bị gió tốc, hay úp chụp xuống! Khó chịu! Có lúc tôi bỏ nón để xuống đất, tức thì gió nó tung hê đi; đuổi nhặt nón, gốc nhọn thửa ruộng mói phát dở dang xiên thọc chân!... [...]
Mọi con gió, nó không đi cùng một kiêù. Kia! Búi xoáy lốc, một thứ valse tốc độ điên loạn! Có thằng nó chạy thẳng một mạch, bắt cóc bụi, đi một hoi hàng cây số! Có thằng nó lộn nguợc lại vài buớc, để rồi tông tốc lôi thốc lá cây đi! Có thằng nhẩy dù từ cao xuống! Có thằng là là đồng cỏ, cứ tăng gô nhẹ nhàng mà ôm cát bụi, lai đi...
Hai ngày liền, làm việc vói những anh "công nhất", tôi mệt quá. Toàn thân tê rức... không còn muốn sờ đến cái gì nữa. Cầm bút ghi cũng ngại, uể oải. Cái sọ không muốn nghĩ... Tôi phải bắt tội tôi, giở sổ tay ra. Ghi trở nên một hình phạt, "chế độ cuông bách ghi sổ tay!"
Gió thổi cái nhớ vào đầy ắp con nguôi tôi xuong thịt đang lên một thứ "sốt mỏi". Chỉ có cái nhớ là không biết mỏi mà thôi.
11/9
Mệt quá, tôi nghỉ.
Chấm bài luận. Đầu đề ra là: "Tả cảnh khu vực Chí Linh, khi anh mới đến". Đây là một số câu của anh em, loại khá nhất:
[...] - Nơi đồng cỏ hoang vu này, truớc kia có Hoàng Hoa Thám, và trong kháng chiến có du kích, có cán bộ của ta (anh Thuần) -... phía Đông có con suối, nuóc cuồn cuộn, từ núi đổ ra, nước trong xanh có một đàn cá đang vươn mình đua nhau như reo mừng chào đón người khách lạ phương xa (anh Thuần) -[...]
Ông Hoàng thì làm thơ! Anh Tương cũng vậy. Sính thơ khiếp! Peuple poètel Nhân dân ta thi sĩ lắm!
12/9
Mưa lút thút suốt ngày... Trên chín từng mây xám xỉn kia, bà Tròi hôm nay có nỗi buồn gì, khóc mãi?
Sớm, tôi đi lùa bò. Áo paraverse ướt hết. Nước ngấm dần, buốt vai, rét vào phổi. Tay reo lại, trắng nhợt đi... Cái chân nữa mói lạ chứ! Mọi ngày, tôi thấy nó đen sạm, bèn kết luận lầm là nó đã rám nắng! Ngờ đâu, chì là đất nó ngấm các lỗ chân lông, các kẽ! Bây giờ, aciàe của nước mưa rửa sạch đi. Cái chân tôi mói hiện nguyên hình: trắng bệch, như con chuột lội. Nhợt nhạt kinh!
Mấy tiêng đồng hồ dầm mưa, tôi rét run. Không dám đề nghị về! Anh Tân khoác áo toi lá, ngồi co ra sau một đống củi, tránh gió. Không thấy nguôi đâu? Mỗi cái áo toi mầu ngà ngà, gió nó tốc tùng mảng!... Đàn trâu bò lả tả, dưói bãi, trên đồi cao...
- Anh lùa đám bò trên kia xuống, ta về thôi! Anh Tân nói. Một câu nói đẹp như thơ vậy!
13/9
Tối qua chớp bóng. Đây là tối cỉné đầu tiên ở khu vực này. Đoàn chiếu bóng của Hội Hữu nghị Việt-Xô và Việt-Trung phục vụ; dĩ nhiên có những bài diễn văn hiếu hỉ dài dòng.
Tôi bằm lá. Để ủ phân xanh. Lá này cắt ở rừng, các ngọn đồi. Trâu kéo về hàng xe, đổ góc sân. Phải bằm nó ra, đem rải chuồng bò, chuồng trâu. Lũ súc vật rắc phân lên lá ấy. Nguôi ta sẽ cào, trộn cho quyện nhau. Rồi chất vào cái bể trữ phân.
Động tác giản đơn: một tay vơ lá, một tay cầm dao rựa băm trên một miếng gỗ! Thân người thì ngồi, chỉ có hai tay là lao động chính. Sống dao xiết vào đốt thứ 3 ngón tay trỏ. Đốt ấy sẽ phồng lên. Mỗi một việc lại gây sự với một bộ phận của người ta.
- Tôi gặp anh HCKý... Anh Trần Viện đi qua, nói chuyện với tôi... [...] Tôi đến choi chỗ anh em sân khấu. Anh em hỏi thăm anh thế nào, có khoẻ không? Tôi trả lòi: "Khoẻ thì không biết, chỉ biết là cố gắng lắm! [...]"
- Hừ!... Tôi nói... Cố gắng tức là sẽ khoẻ đấy... Hừ!... Trừ phi là cố gắng quá!...
[...] Thực ra, tôi đang lo surménagel Thở khó quá. Ngực bị ép, đau đau. Nhiều buổi chiều nguôi nó hâm hâm. Có phải là một triệu chứng bệnh lao không?... Một sự lao lực, so anh em thì xoàng, so tôi là quá sức, cộng thêm những lo nghĩ, những nỗi buồn, liệu nó có đánh quỵ tôi không? Trong một ngày, tôi không có phút nghỉ. Hai buổi lao động. Ban trưa thì ghi chép và soạn bài. Tôi dạy toán hoặc văn... Chưa kể những lúc tôi hướng dẫn riêng cho một vài anh! [...] Mệt hơn nữa, lúc nào trong đầu nó cũng sình sịch: một bài thơ làm dở, vói lại những câu thơ vặt vãnh hàng ngày tôi phải sản xuất đều.
Một ãouble travaill Tôi chi đi mỗi ngày nhiều calories, nhiều sinh lực! Còn thu: chỉ trần 3 bữa, thường thường là maigresl Tiền thì nhẵn túi, không có khả năng bồi dưỡng. Hiện nay thèm đường quá (non một tháng nay, chả đường chả mật gì hết), mà túi chỉ còn 6 chục!
Một cái tin bất ngờ: HCKý đã đến! Anh chàng đến trước sự chờ đợi của tôi, 1 ngày.
Một cái ba lô con cóc to tướng: "Của các ông cả, HCKý cười, tôi chả có gì!" Khổ! Anh chàng còm nhom thế kia mà thồ một cái quả núi con con nọ trên lưng! Ba chữ "vì anh em" nó nặng thực!
"Mắm tôm này", HcKý nói, "bà Nghĩa gửi ông... Bà ấy đã mở cho tôi ăn thử... Ruốc ông ĐĐHưng này... Còn cái này của ông hử?" HKý đrra tôi mấy chiếc quần áo lả tả...
- Hừ... Tôi khó chịu, vì sao vợ không gói lại?... Hừ... Không phải của tôi! Tôi nói.
LĐạt ôm ngay lấy: "Của tao! Của tao!" 1 cái áo veston xanh, có một con dài đuôi chạy quanh, vói một con dế còm đậu trên đó! Quái, dế ở đâu vậy?... HCKý rút thêm ra một đống những mầu nâu, xanh thợ bạc, những áo quần gì đó, LĐạt ôm chầm lấy, hí hửng "Của tao! Của tao!" Nó làm như ai tranh mất của nó.
"Cái bọc này", HcKý nói, "mới là của ông này!"...
- Giầy vói quần hử?
- Phải! Phải! Có đôi giầy...
- Có thư không anh? Tôi hỏi.
- Có! HCKý quay về phía lưng, lục trong cặp... Của ông đây... Bà ấy dặn mồm tôi: Ông cụ về ở với bà Phương rồi! Đâu phải nuôi cả ông cụ, cả bà Phương hay sao ấy! Có phải bà Phương không? (Tôi gật). Ông cụ không ở vói vợ ông, mà ở vói bà Phưong, bà nhà ông dặn vậy...
HCKý phân phát thư cho LĐạt, TPhác. ĐĐHưng vắng mặt, chiều thứ Bảy mà cu cậu lại đi chăn bò, để anh em ở nhà họp chi bộ!
- Thôi chết rồi!... TPhác tái mặt, kêu khẽ... Vợ tao nó chửa rồi, nó định cho thai ra!
- Sao?
- Sao?
Mọi người hỏi, chia buồn vói TPhác.
- Cậu mói ba con, HCKý nói. Con cũng lớn rồi, bận gì.
- Còn bé lắm, TPhác cãi. Cái thằng bé ấy còn bé lắm... Xong cu cậu tiếp tục đọc.
- Ba con cho ra thế nào được? HCKý đặt vấn đề nguyên tắc.
- Năm con mói đủ tiêu chuẩn! Tôi nói một nguyên tắc đã nghe lỏm một hôm nào đó, ở một buổi chuyện hão nào đó. - Năm con à? HCKý mở to con mắt, tuy mở to mà vẫn bé tẻo, he hé một cái kẽ; mắt anh nhỏ, dài, sâu mà lại lồi trong hố mắt và cái mặt mỏng tang, gầy, da vàng tái.
- Phải, năm con. Tôi đáp gọn
- Năm con thực à? HCKý hỏi gặng. Ông có nhớ đúng tiêu chuẩn không?
- Đúng!... Thế ông mấy con? Tôi hỏi.
- Sáu con... Anh chàng nhìn ra nắng nhạt ngoài cửa sổ... Trước khi đi, vợ mình cũng đang tình nghi có thai! Thai 2, 3 tháng... Mà con nhỏ mình mói 5, 6 tháng.
- Ha! Haa! LĐạt khoái chá... Ông quá tiêu chuẩn rồi còn gì! Ha! Ha!
HCKý mủm mỉm. Như cái anh có điều khoái, một mình. Anh khoe anh em một cái lọ tướng: 3 cái rau 4 , ướp! Tôi ngửi: sao mà tanh!
- Con em mình ở bệnh viện... HCKý kể. Bảo nó làm thành sirop cho, nó đã ừ rồi, không hiểu sao lại làm thế này? TPhác đã xem xong thư, cu cậu ủ rũ, có vẻ cố khai thác cái thảm kịch trường hợp anh.
- À, này... HCKý quay đầu về TPhác... Bà vợ cậu dặn mồm mình, độ 25 đến 30 bà ấy rỗi... Bà ấy sẽ lên đây!
- Lên làm gì chứ!... TPhác không muốn được hưởng một cái khẩu hiệu thấp thế. Đáng lý, cái cas anh có thể nài khâù hiệu cao hon, "về Hà Nội giải quyết vâh đề vợ con!"... Nhà tôi dặn ông bao giờ? Chắc là từ lâu rồi... Bây giờ, tình thế khác!
- Không! Không! HCKý chặn lại, thực thà. Mói hôm kia... Bà ấy đi họp gì, tạt qua tôi, dặn thế mà!
- Ha! Haa!... Thế là tin cuối cùng rồi!... LĐạt nhận xét, cu cậu nói vậy, tưởng làm an tâm được TPhác. Chả lâu nay, TPhác vẫn muốn đón vợ lên Phả Lại choi.
TPhác xỉu mặt... Hy vọng vù Hà Nội tan, khó lòng cứu vãn.
14/9
Buổi tối họp với HCKý. Mọi người báo cáo tình hình. Kiểm lại, anh nào cũng cố cả. LĐạt làm khoẻ, có thể là khoẻ nhất? Cu cậu bị nôn nắng, giữa một buổi làm.
ĐĐHung, TPhác thắc mắc chuyên môn tợn: không tập được nhạc gì hết.
Tôi thì đã thấy được cái lợi của lao động: nó phát triển đạo đức, trí khôn mình. Song rất lo sức khoẻ. Đà này sẽ đưa đến surménage... HCKý sáng kiến: xin cho anh em được nghỉ 1 ngày nữa (ngoài chiều thứ Bảy và Chủ nhật).
Tôi cưong quyết bỏ thuốc lá, vì ngực đau quá, cổ đờm, mĩii khó thở. Suốt tối, không hút một điếu nào hết.
15/9
Cả ngày nhịn thuốc lá. Tôi tự động viên: thử xem xem mình có ý chí mạnh hay không?
Nhịn thuốc là cả một nỗi khổ! Người nó nhơ nhớ khói đắng. Sau bữa com càng khổ. Những lúc rỗi, những lúc nghỉ giữa buổi lao động, buổi chiều... Mồm nó tanh tanh. [...] Tôi chống cự với tôi được đến buổi tối. Cả nhà đi họp đảng viên Klung! Thế là tôi sa ngã! Hút 2 điếu! Say đừ ra... Ôi chao! Đối với nhũng sự chát sự đắng, cái tình nghĩa người ta nó mới sâu sắc, khó rứt làm sao!
Ngày hôm nay cuốc vườn rau. Những chai tay cũ, nó lại tím bầm lên, không sung, nhưng máu tụ.
Người muốn gãy xương sống. Đặt mình xuống, mê man. Ngủ như là ngất đi, bất tỉnh nhân sự.
16/9
Lại hút mất 2 điếu. Thèm quá, tanh mồm không chịu nối. Ngày thứ 2 nhịn thuốc, khó hon ngày đầu... Theo kinh nghiệm, nguời ta nói: bỏ đuợc 3 ngày liền, là thoát.
Ban sớm, mua lụt trắng tròi đất. [...] Chiều, theo anh Thuần; dẫn hàng chục nguời ra đào ao cá. [...] Tôi vác cuốc ra bãi đất phá hoang. [...]
17/9
Tôi đi rào giậu. Chả có gì cũng mệt. Hình nhu, cái mệt đã tích lại trong tôi từ non tháng nay, bây giờ nó tràn ra! Luợng biến thành chất, cộng mệt nhỏ, sẽ thành surménage lớn: nếu quả vậy thật là nguy! Mà không có cách nào cứu vãn.
Công việc thì tôi cứ lăn từ động tác này sang động tác khác. Tôi là hòn đá lăn. Còn đọng lại chút rêu nào? Cái gì cũng chỉ sơ sơ chủ nghĩa. Nhu vậy nó có ích gì, cụ thể? Lao động phát triêh những đức tốt: cần cù, óc thực tế, tinh thần chịu khổ, và mở mang thêm tri thức xã hội cúa tôi... Lý luận nhu vậy đúng!
Nhung lao động thế nào? Luớt đi nhu vậy ư?... Thà học lấy một nghề gì, chắc bổ ích hơn.
Ôi! Ao uớc thuở 20!... Bây giờ, ao uớc tôi chí là: lao động ở một cái nghề thợ nào vừa sức, và có gia đình bên cạnh. Sau đây, khi văn nghệ đi dài, đi đòi, liệu giấc mơ tầm thuờng của tôi, có đạt đuợc không? Ví dụ: Trung Quy mô hoặc máy gạo, hoặc xí nghiệp nào đó, một xó ngoại ô Hà Nội? Không đuợc thì Cầu Đuống vậy... Cùng lắm thì về Nam Định, ôi, quê hương đã thấy tôi sinh ra, lớn lên, và sinh sống vòi bao nhiêu nỗi cực?
Chẳng dại nào như dại nào! Ban sáng, tôi bốc lên một chút, nhờ anh Cầm mua cho bao Thăng Long! Đó là một coup de têtel... Đang bỏ thuốc, mà lại tải cái của quyến rũ ấy về... Mới ngày thứ 3!
Thôi, hãy coi nó là một bữa tiệc khói, bữa tiệc chia tay với nicôtinl... Cũng như năm Dậu, có nhà ăn một bữa lớn, đê’ rồi, chết cả nhà, không còn bao giờ yến tiệc gì nữa!...
18/9
Tôi cứ đổi từ động tác này sang động tác khác, luôn xoành xoạch, như một người Do Thái đổi xứ sở.
Sớm nay, đi bóc lá mía.
Con suối đỏ như nước phù sa, dềnh lên, vì lũ. Phải cởi quần lội. Bãi mía bát ngát đọi bên kia.
Động tác: chân lê kiêù chân vịt, tay bóc lá vàng, cho trơ thân mía ra! Đó là triệt chỗ trú ẩn của loài sâu...
[...] Tôi phải lê đi trong sự bề bộn những con dao lá sắc ngọt, con ngang con dọc. Tay bị đứt lúc nào không biết. [...] Mặt tròi đã trắng xoá trên kia. Anh sáng như vôi nóng, rắc trên "sở mía". Tôi vừa làm vừa đơn giản những động tác thừa đi. Xoạch: hai tay tuột lá từ trên xuống đến gốc. Xoạch: hai tay cùng nhổ, bứt mạnh ra!... Thế là xong 1 gốc, chỉ có 2 cái xoạch... Thú vị chưa? Cái thân mía tô hô ra, sạch sẽ, thịt da mầu ngà, sâm sấp ít sương đọng!... Tưởng như một thiếu nữ trần truồng, vừa dội gáo nước cuối cùng một cuộc tắm gội!... Tôi chuyên sang chị khác! Xoạch! Xoạch!... Tôi đã lội xong bộ áo vàng thó, và hoen đỏ của chị rồi... Cô gái nữ đồng trinh đứng mơn mởn cái thân ngà ngọc! Cứ thế mãi, trăm nghìn cô thiếu nữ mía, thoát xiêm y! Một rừng lưng, đùi mầu ngà, thắng tăm tắp! Sự mơ tưởng vật dục đó, làm đậm đà công việc! Gây cho mình một thứ khoái lạc, rất động viên!
Song không phải chị nào cũng chỉ có 2 cái xoạch! Có chị khó hơn, lá dai không chịu đứt... Và khó nhất là khóm nào, có 2, 3 cô quần tụ. Lột cô chị lại vướng cô em... Tay bị cứa xót! Hơi nóng từ trời xuống, từ đất và các hốc mía bốc ngụt! Như một cái hầm... Tôi lại tức ngực... Khí thở trong cái hâm này bị đun sôi, mà hiếm, vì phải tranh nhau với hàng vạn cây mía kia.!
TPhác
Tao về phải mua lấy đôi găng tay. Để đi làm... Đời mình chỉ ăn ở đôi tay. Làm nó hỏng đi, hết cách kiếm ăn... Tao đi cắt lá, chăn bò, hay gánh... vẫn mặc thế này (áo sơ mi trắng, quần garbadine...) Tội gì?
Trần Viện về Hà Nội rồi... Có việc gì ấy... Nhân thể, đến xin chỉ thị anh Cương, về vâh đề cho bọn mình nghỉ thêm 1 ngày...
19/9
Sớm đi rùng hụt. Vì con suối, lũ nó ngăn bọn tôi, phải quay lại.
- Đêm ư qua, em mừng nắng hạ...
Một anh ngồi xe trâu, mặt phớt đánh trâu về phía con suối lũ, miệng hát.
- Không đi được đâu! Bọn tôi ngăn lại.
- Đêm ư qua... Kệ! Đi miết!... Đêm ư qua, em mừng nắng hạ... [...] Anh bạn không quen kia oi!... Chắc anh cũng không ngờ, sẽ là một nhân vật trong tiêù thuyết tôi đang thụ thai.
Tôi bị tai nạn, trong cuộc bắt gà!
Khỉ thế! Tôi phóng vào con gà; bên kia, anh Châu cũng nhảy bổ vào nó.
Bốp!... Hai nguôi văng ra... Con gà đi đâu mất! Anh Châu nằm lăn kềnh, ôm đầu gối... Tôi bệt đít, tay ôm trán. Đầu tôi váng lên, óc lọng...
20/9
Đầu tôi rức. Nuớc chấy vàng, một thứ mủ loảng... Sáng thứ Bấy ấy, tôi nghi... ít nhất tôi cũng còn cái quyền bảo vệ vết thuơng! Nếu nhiễm trùng thì sao?... Thiệt mình là một lẽ rồi, còn gây khó thêm cho xung quanh, ai rỗi hoi hầu mình? Một trạm y xá tí teo, noi đây, cũng chưa có.
1
Xôi lạp xường
2
Nikolai Bulganin: 1955 lên thay Malenkov làm Thủ tướng Liên Xô, song sau vụ tranh giành quyền lực với Khrushchev không thành bị loại trừ khỏi Bộ Chính trị và BCHTƯ ĐCSLX đầu năm 1958. Có lẽ nông trường Chí Linh chưa kịp cập nhật tin này nên tiếp tục treo ảnh Bulganin.
3
Tiêhg hát quay tơ: tác phẩm của Tử Phác
4
Rau/nhau bà đẻ
