Hồ Sơ Mật Liên Xô

Rôbinhan của Ôđétsa - làm quen với Zhaichiên - cuộc tập kích kiên quyết – vận quan may mắn - hỷ đoàn trưởng kỳ diệu - sự bổ nhiệm mới - sự chẩn đoán khiến người ta nghi ngờ - chiến dịch không triển khai được - tiếng súng ở Siêbankha.

Nhà thổ của Macgiônkích Zhaichiên khai trương trước cách mạng vẫn được bảo tồn trong thời kỳ Chính phủ cách mạng lâm thời cầm quyền sau khi Bônsêvích lên vũ đài, thì nghề của nhà buôn tháo vát này, chỉ còn đợi chờ ngày đóng cửa thôi. Hơn nữa còn ngấm ngầm cầu nguyện nhất thiết đừng để mất tự do. Việc bộ đội của Đennikin mơ ước lật đổ được Bônsêvích, đối với ngành nghề của Zhaichiên rất được hoan nghênh, hơn nữa ở mức độ nào đó giúp cho ông khôi phục được ngành nghề. Khi trên đường Ôđétsa râm mát cây cối hai bên rải rác, thấy những chàng bộ đội mặc quân phục ngoại quốc thì nghề nhà thổ của Zhaichiên trở nên thịnh vượng. Bọn binh lính và sĩ quan đến từ Hi Lạp, Pháp, Anh, Rumani thay thế khách thường xuyên của nhà thổ ngày trước - bộ đội Ucraina ăn mặc đúng mốt, sĩ khí hiên ngang và Quân đoàn Ba lan với danh hiệu là vô địch.

Khách chơi không bao giờ thiếu, khách chơi mà nhà thổ thích nhất phải kể đến các thuyền viên trên chiến hạm "Không Sợ” đậu ở bến cảng Ôđétsa. Nhưng ông chủ nhà thổ cũng không bao giờ từ chối được phục vụ đồng bào của mình nhất là đối với người của đơn vị Đennikin. Bởi vì ở Ôđétsa bộ đội Đennikin được coi là cơ quan phản gián. Trưa một hôm, trước cửa nhà thổ chật ních những gã mua vui tìm thú đang tìm chọn người đẹp trẻ đến. Lúc này một đại uý pháo binh với thân hình chắc nịch đến, ông chủ nhà thổ như tiếp khách nước ngoài vậy, hết sức thận trọng mời chào ngài đại uý hơn nữa luôn miệng nói cười vui vẻ. Vâng, bất kể khách nào đều không được làm mất lòng. Khách mà oán trách, thì phiền phức lắm, nhưng ai mà hiểu rõ được các anh lính tráng ấy? Có thể phải ra mặt trận vào ban đêm. Kìa, chưa đến cho người đi đặt phòng rồi.

"Chìa khoá gác xép tầng chót ở đâu?”  Người đến ra lệnh thế "đưa chìa khóa đến..."

Zhaichiên sợ hãi liếc nhìn vị khách, định nổi nóng, nhưng nhìn vẻ mặt của vị đại uý pháo binh, rõ ràng ông không suy đoán được ý định của anh, thế rồi lập cập đưa chìa khóa. Viên đại uý cầm chìa khoá tung lên, rồi đón lấy một cách thành thạo, sau đó với sự hướng dẫn của chủ nhân, đi xuống cầu thang.

"Tôi hy vọng ngài hiểu cho, tối nay một vị đại uý như ngài cũng chưa từng tới".

Ông chủ nhà thổ buồn bã nghĩ thầm. Rõ ràng ông chưa đoán ngay được con người ấy là ai, song cứ phải vất vả suy nghĩ ngầm. Lúc bấy giờ cả Ôđétsa đều đang bàn luận một tên tuổi nổi tiếng của người Bisarabiya. Khi nhắc đến tên tuổi anh ta, người thì sợ hãi, người thì phấn khởi. Có tin, người ấy đã từng mạo hiểm đột nhập  vào nhà tù cứu Đảng viên Bônsêvích bí mật bị bắt, phá hoại đường sắt, cướp được nhiều vũ khí rồi vận chuyển sang tay đội du kích ở bờ bên kia sông Đênhiếp. Tối đến, Zhaichiên nghe được tin đồn càng khó mà tin rằng một tên phỉ cướp, tung tích bí hiểm trong thanh thiên bạch nhật, đột nhập vào cơ quan phản gián của Đennikin, trải qua một trận đấu súng quyết liệt, hắn đã cướp đi nhiều văn kiện bí mật, rồi ngang nhiên chạy trốn, mà tên thổ phỉ kẻ cướp ấy đúng là mặc bộ quân phục của đại uý pháo binh.

Ở Ôđétsa, Zhaichiên là một tay nghề, làm ăn nổi tiếng. Tuy vợ ông xuất thân là người tầm thường, nhưng sau khi cưới đã trở thành quý phu nhân đeo chuỗi hạt kim cương có giá trị. Khi chị có lòng tốt, thì chị sẽ không nề hà gì làm ra vẻ đài các, đối với các bạn gái trước đây của chị. Nếu không phải vì tình hình Ôđétsa không ổn, trong thành phố thường có tiếng súng, chị thường cùng với chồng, dọn vào ở trong biệt thự hào hoa ở ven biển. Do tình hình rối loạn trầm trọng, cũng như ngày càng trở nên cấp bách, khiến cho Zhaichiên đã mấy lần muốn đến xem tình hình cơ quan phản gián, sau khi bị bọn cướp ngang ngược hoành hành ở đó đang treo giải thưởng nhiều lạng vàng tróc nã tên Bisarabiya xuất quỷ nhập thần ấy. Với bản năng tự bảo vệ hoặc là do bẩm tính nhát gan, ông đã nhiều lần xoá bỏ ý nghĩ mạo hiểm hành động.

Vào lúc nửa đêm, viên "đại uý” từ trên gác xép tầng nóc đi xuống. Với khẩu khí lịch sự chủ nhân ông trong cuốn sách Scôtt của nhà văn Anh, anh tỏ lời cảm ơn ông chủ nhà thổ hấp dẫn ấy, rồi anh báo với ông chủ rằng anh muốn thay bộ quân phục của mình lấy một bộ quần áo thường dân. Zhaichiên không lấy bộ quân phục đại uý lượt là ấy bởi vì ông liên tưởng rất nhanh tới, rất có thể tên thổ phỉ ăn cướp ấy mặc quân phục trong khi đấu súng bị người ta nhìn thấy. Vì thế ông hiểu rõ ràng rằng, nếu bị cơ quan phản gián của Đennikin phát hiện, điều đợi chờ ông sẽ là cái gì. Mặc dầu rất lưu luyến, nhưng ông vẫn đưa cho vị đại uý lạ lùng ấy bộ thường phục. Trong nháy mắt đã thay xong quần áo, thế rồi rút một búi tóc giả trong cặp da ra, đội lên đầu vừa tròn lại nhẵn thín của anh. Quả thực khi người ấy mang lại búi tóc giả, người ta không nhận ra nữa: đứng trước mặt Zhaichiên là một thân sĩ lực lưỡng, trắng béo, cử chỉ kiêu ngạo. Khi chia tay, anh vô tình buột miệng ra một câu khiến cho Zhaichiên không thể nào quên được. "Tôi mắc nợ tình cảm ngài...".

Sau bảy năm, tức đêm ngày 6 tháng 8 năm 1925 Zhaichiên dùng khẩu súng poọc hoọc giết chết người sẽ trả ơn ông - Gơrigơri Ivanvích Kôtôpxki, Quân đoàn trưởng, anh hùng diệu kỳ trong nội chiến vinh dự được tặng thưởng ba Huân chương Hồng kỳ. Anh là vị "đại uý” tạm thời trốn ở nhà thổ của Zhaichiên sau khi tập kích chớp nhoáng cơ quan phản gián của Đennikin.

Tên thật của hung thủ giết hại vị Thống soái bộ đội được che giấu đã hơn 60 năm. Hơn nữa trong hàng chục cuốn sách, Bách khoa toàn thư và tư liệu tham khảo về căn bản cũng không nhắc tới tên tuổi của con người đó. Thí dụ trong bộ Đại Bách khoa toàn thư của Liên Xô đầu tiên đã trình bày về cái chết của Kôtôpxki như sau: "ông bị người ta âm mưu sát hại tại nông trang quốc doanh "Siebankka". Cuốn Đại Bách khoa toàn thư Liên Xô tái bản năm 1953 và năm 1965 vẫn dựa theo bản xuất bản năm 1937. Còn những lần tái bản sau đó thì hoàn toàn đã thay đổi. Thí dụ, trong cuốn Đại Bách khoa toàn thư Liên Xô xuất bản năm 1973, thậm chí không có tài liệu có liên quan đến địa điểm mà Kôtôpxki bị sát hại. Cách nói hàm hồ trong sách rằng ông được an táng ở thành phố Pilchun (nay là thành phố Kitôpxki ở Ôđétsa - tác giả) lại được trích dẫn trong cuốn Bách khoa toàn thư quân sự Liên Xô xuất bản năm 1977. Những đầu mối trong các sách lịch sử và các cuốn tiểu thuyết đều do văn kiện của chính giới cung cấp. Tập sách "Tiểu sử danh nhân" xuất bản năm 1982, trong đó cuốn sách kỷ niệm Kôtôpxki đã trình bày cái chết của ông như thế nào: “Tối ngày 5 tháng 8 năm 1925, ông đã tham gia buổi đốt lửa trại của các đội viên thiếu niên Luchanốp, sau đó mọi người tham dự đêm liên hoan cùng vui chung với nhau một thời gian. Nhưng trên đường về nhà, ông đã bị kẻ địch đã phũ phàng giết hại ông”.

Trong một cuốn sách dày 200 trang, chỉ giới thiệu ngắn ngủi năm hàng chữ in nội dung cái chết của vị Thống soái nổi tiếng trong cuộc nội chiến, điều đó càng dẫn tới làm cho người ta không hiểu nổi về sự mô tả hàm hồ, không rõ ràng. "Từ viên đạn của khẩu súng poọc hoọc kia đã kết thúc một cách phũ phàng sinh mệnh của ông..". Khẩu súng poọc hoọc đó là của ai? Rút cục tên hung thủ vô danh ấy là ai? Tại sao nó lại bắn vào Kôtốpxki? Vẫn chưa có câu trả lời.

Đại Bách khoa toàn thư Liên Xô đã xoá bỏ mất những nội dung có liên quan đến việc Kôtốpxki bị ám sát ở Nông trường quốc doanh "Siebankha" vậy thì sẽ không thể tìm thấy câu trả lời trong các cuốn sách khác xuất bản trước đó chứ gì? Cuốn sách có thẩm quyền nhất về mặt này tức là bản hồi ký của vợ Kôtốpxki bởi vì trong toàn bộ thời kỳ nội chiến, bà luôn luôn đi theo chồng. Ngoài ra năm 1958, Kisơnióp đã xuất bản một cuốn sách nhỏ 50 trang lấy tên là "Những người con trung thành của nhân dân Liên Xô" lượng phát hành rất ít, chỉ có 3.000 cuốn. Song cuốn sách đó lại là văn kiện tài liệu duy nhất có thể giải thích hàm ý của "Siebankha" cũng như mùa hè năm 1925 tại sao Kôtốpxki tới đó.

Căn cứ lời kể của Ôlêga Pitơrốpna, bà trước đây là bác sĩ, bà làm quen với Kôtốpxki trên chuyến xe lửa chạy ra mặt trận, sau đó ít lâu họ đã cưới nhau. Tháng 7 năm 1925, lần đầu tiên Kôtốpxki được phép đi nghỉ. Bởi vì từ 1924 ông thường hay bị đau dạ dày. Một lần bị đau khi ông đang ở Kiép, Giáo sư Sanôpxki bước đầu chẩn đoán ông bị loét dạ đày, đề nghị ông nằm viện để theo dõi. Nhưng sau khi cơn đau qua đi, Kôtôpxki lại cảm thấy mình vẫn mạnh khoẻ như trước đây, không có bệnh tật gì cả. Vợ ông đã giấu ông lặng lẽ báo cáo bệnh tình của ông cho Tư lệnh quân khu Ucraina. Theo lệnh của Hội đồng quân sự, ông đến Mátxcơva để tiến hành xét nghiệm toàn diện.

Các cuộc hội chẩn, xét nghiệm và chiếu X quang kiểm tra của các Giáo sư đã tiến hành khoảng hai tuần, cho rằng ông không phải mắc bệnh loét dạ dầy, mà là do thần kinh bị suy nhược mà gây nên chứng bệnh về cơ năng thần kinh đường ruột. Kôtôpxki cự tuyệt đi điều dưỡng ở viện điều dưỡng: đã dành chỗ ở rất gần biển, nếu muốn cả nhà cùng đi nghỉ, thì hà tất phải đi đến một viện điều dưỡng nào? Blôngtai đề nghị ông đến Nông trường quốc doanh "Siêbankha" của quân đội ở ngoại ô Ôđétxa, để cả gia đình họ đến nghỉ ở đó vào cuối xuân đầu hè.

Phòng điều dưỡng của Nông trường quốc doanh "Siêbankha” không to, tất cả có thể tiếp nhận được hơn 30 người đến nghỉ. Kôtôpxki được sắp xếp đến nghỉ ở một căn phòng nhỏ riêng biệt. Căn phòng này ở bên ngoài làng, rất hẻo lánh, không liền kề với các căn phòng khác. Tình hình ấy khiến Olêga Pitơrôpna rất lo âu. Theo bà, trước khi họ tới nghỉ ở nơi này, Cục bảo vệ chính trị quốc gia đã bắt được hai nhóm khủng bố phá hoại. Chúng được cử tới trụ sở của Bộ tư lệnh quân cận vệ số 2 của Hồng quân tại Uman, là nhằm để ám sát Kôtốpxki. Ngoài ra nơi này cách biên giới không xa, càng làm cho Ôlêga Pitơrốpna cảm thấy sợ hãi. Vì thế, bà đã thi hành một số biện pháp đề phòng, chuẩn bị một khẩu súng máy hạng nhẹ, trong nhà nuôi một con chó coi nhà ở nông trường. Kôtốpxki ngủ ở ngoài hành lang, sau mỗi khi đợi để ông ngủ say, bà ra ngồi ở trước cửa sổ để nghe ngóng tỉ mỉ mọi động tĩnh đáng nghi ngờ.

Kôtốpxki nghỉ ở đây rất tốt, ông được sống yên tĩnh, nên hệ thống thần kinh của ông cũng được tăng cường. Mặc dù như vậy, nên vẫn kéo dài thời gian nghỉ của ông, nhưng ông quyết định trở về nhà ở Uman, vì vợ ông đang có mang, hơn nữa, chỉ còn một tháng nữa, sẽ sinh con.

Ngoài ra trong Quân đoàn còn có rất nhiều việc: có tin đồn rằng ông sẽ phải nhanh chóng chia tay binh lính và các cán bộ chỉ huy thân yêu của ông, sắp tới sẽ có bổ nhiệm mới đối với ông, các loại tin đồn tương tự ngày càng nhiều. Điều mà mọi người đều biết là những tin đồn ấy không phải là không có căn cứ. Song những người biết được tình hình thực tế đó, lại đã trầm mặc hơn 60 năm. Phần lớn họ sợ liên lụy đến mình và người thân, thế rồi đem theo bí mật ấy đến khi chết. Nhưng sau khi trải qua sự yên lặng trang nghiêm bị tổn thương, cuối cùng chân tướng của sự thực trở nên rõ ràng.

Mọi cái đều có báo ứng nhân quả. Chúng ta tạm thời không bàn việc có liên quan đến Kôtốpxki sắp phải điều động lên Mátxcơva, mà là tiếp tục nghe Ôlêga Pitơrốpna kể về tình hình Kôtốpxki qua đời. Chúng ta đặc biệt nhấn mạnh địa điểm này, bởi vì địa điểm này rất quan trọng, đây là chứng cứ về người mục đích duy nhất được công khai đăng trên báo chí.

“Tối ngày 5 tháng 8, Kôtốpxki tham dự dạ hội lửa trại hè của Đội thiếu niên tiền phong Luchanốp, 9 giờ tối ông trở về đến nhà". Bà viết hồi ký: "Những người điều dưỡng ở đó quyết định tổ chức tiệc tiễn chân chúng tôi. Mười một giờ đêm khuya mọi người tụ tập lại. Kôtôpxki lại không muốn tham gia, bởi vì ông không thích những cuộc dạ hội ấy, hơn nữa lúc bấy giờ ông cảm thấy mệt mỏi, ông nói với các Đội viên thiếu niên tiền phong rằng, rằng nhất định phải quét sạch tập đoàn phản cách mạng Antônốp vì thế ông thường cảm thấy sức ép về tinh thần rất lớn".

Nghe nói cuộc dạ hội tiến hành không được vui vẻ thoải mái. Mọi người với giọng nói rất to, ngữ khí cũng rất cứng nhắc, nhưng Kôtốpxki không đồng lòng, rõ ràng ông rất buồn. Sở dĩ ông lưu lại ở đó là vì có vị Tổng giám đốc kế toán của Cục sản xuất công nghiệp quân sự trung ương tới thăm ông. Sau đó một mình tôi trở về nhà trải giường.

Bỗng tôi nghe thấy hai tiếng súng cấp bách, sau đó là sự yên lặng như tờ. Hình như đầu óc tôi bị chững lại: “Không phải bắn vào ông đâu ?” Tôi chạy bổ tới hướng có tiếng súng nổ và kêu lên, "xẩy ra cái gì vậy?” Không có một hồi âm nào. Khi tôi chạy tới đó, nhìn thấy Kôtốpxki nằm phủ phục ở góc nhà những người điều dưỡng ở. Tôi vội vào bắt mạch ông, không thấy mạch đập nữa. Tôi vội kêu toáng lên "Hãy mau lên cấp cứu, Kôtôpxki bị giết hại”.

Những người điều dưỡng nghe thấy tiếng súng ở bên ngoài cửa sổ đều phải đi ẩn náu mãi tới khi nghe thấy tôi hô hoán họ mới ra. Kôtốpxki được khiêng vào trong nhà bếp. Tôi tỉ mỉ kiểm tra vết thương ở ngực ông. Ông đã mất hết cả những hiện tượng sống còn, vì viên đạn bắn xuyên vào động mạch chủ của ông, nên ông chết ngay.

Trước khi cơ quan điều tra tới, tôi khoá cửa nhà bếp lại, rồi một mình trở về biệt thự. Mệt rã rượi ra, tôi ngồi ở hành lang ngoài. Lúc này Đội trưởng đội cảnh vệ Nhà máy đường Siêbankha đã đến. Anh quỳ trước mặt tôi nói: "Hãy cứu con với! Bà là mẹ của toàn quân, cũng là mẹ của con, hãy cứu con với, chính con đã giết ông...".

Tôi chỉ có thể nói một câu: "Hãy cút khỏi nơi đây!" Anh ta ra đi, tôi trấn tĩnh lại rồi chạy đi tìm Giám đốc Nông trường quốc doanh. Anh em công nhân có phân công nhau đi tìm hung thủ, kỵ binh cũng men theo bờ biển đi tìm theo hướng Ôđétsa.

Tối đến, chúng tôi chuyển thi hài Kôtôpxki tới Ôđétsa. Ngày 11 tháng 8, quần chúng Ôđétsa đưa Kôtôpxki đến Binchun, sở dĩ an táng ông ở đây là vì trong cuộc đời cách mạng thời kỳ đầu chính ông đã sáng lập ra Đội xích vệ ở đây.

Rõ ràng trong bản hồi ký của bà quả phụ Kôtốpxki Olêga Pitơrôpna mất năm 1961, không chỉ rõ họ tên của kẻ thích khách. Nhưng chúng tôi lại phát hiện một chi tiết hết sức quan trọng, chức vụ của kẻ thích khách. Ôlêga Pitơrốpna gọi y là Đội trưởng đội cảnh vệ Nhà máy đường.

Bây giờ xin nói về việc bộ đội kỵ binh của Kôtốpxki xây dựng lại Nhà máy đường Pêrêgơnôpxki ở gần Uman. Đơn vị của ông được lấy tên của vị ủy viên nhân dân Ucraina, rải rác đóng ở các nơi trong vòng mấy chục cây số như Uman, Caixin và Kơrigiơpôli. Từ năm 1922 trở đi ở Liên Xô không có chiến trường nữa. Điều đau đầu nhất của các sĩ quan cấp tướng của Hồng quân là vấn đề ăn và mặc của các chiến sĩ. Vì thế đã thành lập Hợp tác xã tiêu dùng riêng cho quân nhân, với tôn chỉ chẳng những cung cấp hàng hoá cần thiết cho bộ đội, mà còn tiến hành sản xuất nữa. Kôtốpxki tích cực ủng hộ bộ máy, xí nghiệp kinh doanh sản xuất tương tự và trạm sửa chữa trong quân đoàn của mình. Nhà máy đường Pêrêgơnốpxki lúc bấy giờ ở vào tình trạng ngừng sản xuất. Kôtốpxki có thân chinh thị sát Nhà máy này. Ông cho rằng việc khôi phục sản xuất của Nhà máy này là có lợi. Thế rồi ông đã ký những hợp đồng trồng củ cải đường với nông dân địa phương, kết quả đạt được thành tựu chưa từng thấy, sau khi cùng với nông dân và công nhân hạch toán các hạng mục, thì các Hợp tác xã tiêu dùng của quân nhân trực thuộc Quân đoàn thu được lợi nhuận rất khá: Ba vạn tấn đường có chất lượng cao. Hội nghị các nhân viên công tác ở các Nhà máy đường họp ở Mátxcơva, V.Ai Chirenxki, Chủ tịch Ban kinh tế quốc dân tối cao lúc bấy giờ, xây dựng Nhà máy đường Pêrêgơnôpxki thành xí nghiệp kiểu mẫu. Lẽ nào Đội trưởng cảnh vệ của Nhà máy này lại là hung thủ giết hại Kôtốpxki? Hắn tên là gì?

Tên họ của kẻ bắn vào Kôtốpxki không đề cập tới trong các cuốn sách xuất bản sớm hơn: "một phát súng vô nguyên cớ và không hề có ý nghĩa gì bỗng nhiên đã kết thúc cuộc sống sôi sục của Kôtôpxki. Lúc bấy giờ anh đang ở độ tuổi trẻ tráng kiện, thiết tha tham gia chiến đấu, luôn luôn sẵn sàng hiến dâng thân mình cho thắng lợi của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Là một chiến sĩ trung thành cam nguyện cống hiến tất cả cho tương lai tốt đẹp của con cháu thế hệ sau, tên tuổi của ông sẽ mãi mãi được ghi vào sử sách đấu tranh giai cấp". Mấy câu ấy là lời kết thúc trong cuốn sách giới thiệu về Kôtốpxki cho lớp trẻ xuất bản năm 1931 của C. Sibiriacốp và A. Nicôlaép. Lịch sử giải thích hoàn toàn kiểu Stalin lúc bấy giờ chiếm địa vị chủ đạo, tức dùng những luận điệu rập khuôn về hình thái ý thức để che đậy sự thực lịch sử, dùng những từ ngữ khéo đưa đẩy để che đậy những chi tiết mà mọi người quan tâm.

Lẽ nào lại không có một tài liệu ấn loát nào nhắc tới tên tuổi của hung thủ? Chính lúc tôi hầu như hết hy vọng, bỗng phát hiện một cuốn sách nhỏ cũ kỹ đã ngả màu vàng cất giữ trong một cái hòm có khoá ở Thư viện trung ương Đảng cộng sản Liên Xô, khiến tôi cảm thấy rất bất ngờ. Cuốn sách nhỏ ấy to bằng cuốn bút ký bỏ túi chỉ có 30 trang. Do thiếu không khí và ánh sáng nên cuốn sách nhỏ đó, hầu như đã hoàn toàn mục nát, cầm lên tay thì liên tiếp rơi xuống đất những mùn giấy mục nát. Căn cứ vào số và ngày đăng ký có con dấu của năm 1929 tôi phải rất vất vả và khó khăn mới lấy được cuốn sách đó từ trong kho sách ra. Cuốn sách nhỏ ấy xuất bản năm 1925 sau khi Kôtốpxki mất được ít lâu, được thu thập trong tập sách, mà tạp chí "Khổ sai và đi đầy" xuất bản với giá rẻ. Tờ Tạp chí ấy là do Hiệp hội những người bị khổ sai và phạm nhân tù đày toàn Liên Xô chủ biên. Sau này theo lệnh của Stalin, Hiệp hội và Nhà xuất bản đều phải hủy bỏ.

Rất khó nói địa phương nào vẫn bảo tồn một cách kỳ diệu cuốn thứ 2. Đây quyết là một cuốn sách phải ngừng xuất bản. Quả thực tôi không dám tin vào mắt của mình. Hai hàng cuối cùng của cuốn sách ấy có viết: "sáng sớm ngày 6 tháng 8, ở Nông trường quốc doanh "Siêbankha" trực thuộc Cục sản xuất công nghiệp quân sự Trung ương cách Ôđétsa 30 dặm. Maduôtốp, Đội trưởng đội cảnh vệ Nhà máy đường Quân đoàn kỵ binh, dùng súng poọc hoọc bắn một phát vào lồng ngực Gơrigơri Ivanôvích, giết hại ông”. Té ra hung thủ là Maduôtốp. Nhưng tại sao trong cuốn sách xuất bản năm 1934 lại không có tên anh ta? Qua đối chiếu, nội dung hơn 30 hàng trong đó không hề có sửa đổi gì với cuốn sách của Sipiriacốp và A.Nicôlaép cùng biên soạn nhằm giới thiệu Kôtốpxki cho lớp trẻ. Có điều là trong cuốn sách không đề cập tới chi tiết về họ tên của hung thủ cũng như tấn bi kịch ở Siêbankha, lại tăng thêm một đoạn văn dùng từ ngữ tài hoa khéo léo, nội dung trống rỗng, không hề có đặc điểm nhân cách hoá, một đoạn văn có thể thêm vào bài thương nhớ bất kể một nhà cách mạng Bônsêvích nào. Rõ ràng Sipiriacốp cùng ngồi tù với Kôtốpxki hơn một năm đã đặc biệt tìm một người am hiểu viết về cách mạng và cuộc nội chiến cùng biên soạn cuốn sách ấy.

Như thế là trong cuốn sách nhỏ mong mỏng bỏ túi xuất bản trước đây ngót 70 năm ấy, lại không chú ý nhắc tới tên họ hung thủ đã giết hại Kôtốpxki. Nhân tiện xin bổ sung thêm, đó vẫn không phải là tên thật. Song sau đó tên họ kẻ giết hại vị tướng lĩnh nổi tiếng trong thời gian nội chiến cũng không thấy xuất hiện trên sách báo Liên Xô nữa, ở nước ngoài thì lại càng không thể có.

Năm 1990, nhà xuất bản "Quân cận vệ Thanh niên" đã xuất bản cuốn sách "Nguyên soái Hồng quân" do Rôman Phuli viết. Đây là cuốn sách đầu tiên xuất bản ở trong nước kể từ năm 1919, sau khi ông rời khỏi tổ quốc Một số sách khác của ông, như "Hành quân trên băng”  và "Giấy đen chữ trắng" trong những năm 20 từng xuất bản ở Nga Xô. Do ở chương một của cuốn "Nguyên soái Hồng quân" viết về Tukhasiépxki, cho nên chỉ đến 1932 một nhà xuất bản ở Béclanh có xuất bản. Êrenbua nói, chính phủ Xô Viết không tha thứ cho tác giả và con buôn xuất bản sách. Về sau, năm 1933, vẫn Nhà xuất bản ấy ở Béclanh, Phuli lại xuất bản cuốn sách giới thiệu các Nguyên soái Liên Xô khác như Vôrôsilốp, Buxiôngni, Buhaokhơn và Kôtốpxki.

Rôman Pôrisôvích Phuli năm 1986 mất ở Mỹ. Cho tới khi chết, ông cũng không được nhìn thấy những cái gọi là sách văn học chống Liên Xô của ông xuất bản ở Mátxcơva. Là người làm chứng rất sinh động ngót 80 năm lịch sử nước Nga, ông cảm thấy rất bức thiết cần phải thông báo cho nhân dân toàn bộ sự thật của lịch sử.

Với đề mục giản đơn và mộc mạc không hào nhoáng "Cái chết của Kôtôpxki” ở chương một ông mô tả ngày cuối cùng của vị tướng Hồng quân ấy, nội dung không dài, chỉ có mấy dòng ngắn ngủi. Phuli có trích dẫn bài phát biểu của Siêmieo Buxiôngni, bạn chiến đấu của Kôtốpxki trên lưng ngựa tại buổi lễ tang. Phuli có bình luận về bài phát biểu của Siêmiao Buxiôngni rằng: "Có thể cho rằng Kôtôpxki bị đánh chết trên chiến trường”, tác giả với kinh nghiệm già dặn gây hứng thú cho bạn đọc rằng: "Không, rất nhiều điều nghi ngờ về cái chết của vị Nguyên soái kiệt xuất đã ba lần được tặng thưởng huân chương và được bầu vào Ban chấp hành Trung ương”.

Thậm chí ông còn nêu ra tấm gương trong lịch sử. Năm 1882, tướng M.Đ.Xkhơbierep nổi tiếng bỗng đột tử ở khách sạn Angơrêchen. Tính tình ông nóng nảy, chính phủ không ưa thích ông, vì thế mặc dù chiến công của ông rất lớn, nhưng mọi người đều hiểu rõ rằng, các sĩ quan cao cấp của quân đội Nga hoàng và triều đình đều rất ghét Xkhơbierep, thế rồi tin đồn ở khắp mọi nơi xoay quanh về nguyên nhân cái chết của ông, có tin nói rằng vị tướng bạch phỉ ấy bị tên thiếu uý kị binh được lệnh đầu độc ông.

(Xkhơbirep (1843-1882) thượng tướng bộ binh nước Nga (1881), từng tham gia quân Viễn chinh Hi-va ở Trung Á năm 1873 và cuộc viễn chinh ở Anchiêkin 1880 - 1881, tham gia đàn áp cuộc khởi nghĩa Hảo Khan (1813 - 1876). Trong cuộc chiến tranh Nga-Thổ vào năm 1877-1878, ông đã chỉ huy thắng lợi bộ đội.)

"Nhưng còn ai đã giết chết vị tướng Hồng quân? Ro. Phuli nghi vấn: "Vị sứ giả của Bộ tư lệnh trong quân đoàn của Kôtôpxki sai khiến Maduôrốp bắn mấy phát súng vào ngực ông làm cho ông phải bỏ mạng ngay ở hiện trường”.

Mãi tới 65 năm sau, chúng tôi mới được rõ, vốn dĩ kẻ bắn vào Kôtốpxki không tên là Maduôtốp. Y không phải là sứ giả tin cậy của Bộ tư lệnh, cũng không phải là sĩ quan cấp phó của Kôtốpxki, còn ông chủ nhà thổ Ođétsa trước đây - Zhaichiên, năm 1925 làm đội trưởng cảnh vệ Nhà máy đường Pâyrêgơnốpxki, Rô Phuli xuất bản cuốn "Nguyên soái Hồng quân" tại Béclanh, đã Nga hoá cái từ "Mácgiônkích" thành "Maduôrôp".

Tại sao Mácgiônkích lại có cử chỉ như thế ? Rôphuli tiếp tục dẫn chứng các tài liệu khác viết rằng: Thông tin của báo chí về cái chết của Kôtốpxki rất hàm hồ, có thông tin cho rằng vị sứ giả cãi nhau gay gắt, nên súng bị cướp cò, viên đạn bắn trúng vào ông nên ông bị chết, có thông tin nói Maduôrốp là gián điệp của Cục Trinh thám Rumani.

Maduôrốp sứ giả của Bộ tư lệnh có bị thẩm vấn không? Trên báo chí nói rằng từ lâu y đã tích cực chuẩn bị hoạt động mưu sát này. Để tránh bị thất bại, trước khi ám sát, y đã từng bắn thử bằng một khẩu súng poọc hoọc, sau này chính y đã dùng khẩu súng này để ám sát Kôtốpxki.

Ở đất nước khủng bố này, Maduôrốp đã ẩn náu. Còn tên gián điệp của cục trinh thám Rumani đi đâu? Sứ giả ấy của Bộ tư lệnh chính không phải là cái gậy ảo thuật của Cục bảo vệ an ninh Chính trị quốc gia toàn Liên Xô à? Chính thông qua cái gậy ảo thuật ấy đã trừ khử kẻ âm mưu đảo chính, gây nguy hiểm cho đất nước.

Chính là đã lưu truyền những tin đồn ấy về Kôtốpxki.

Cái chết của Kôtốpxki hợp tính quy luật một cách hết sức lạ lùng. Những người ra vào trong mưa bom bão đạn, trải qua biết bao gian nan nguy hiểm mà vẫn bình yên vô sự, thường hay bị chết bởi những vụ ám sát ngấm ngầm của các tên thích khách.

Mà sứ giả của Kôtốpxki chính là loại người ấy.

Nếu khâm phục sự nhạy cảm phân biệt phải trái của Phuli. Ông mô tả rất tỉ mỉ lễ tang của Kôtốpxki: 20 khẩu đại bác của bộ đội kỵ binh Hồng quân số 2 đóng ở trong thành bắn những phát đạn đại bác để tiễn biệt, thành phố Ôđétsa treo cờ rủ tưởng niệm ông. Các Nguyên soái Hồng quân như Diêgiơrốp, Buxiôngni và Iakin có phát hiểu tại buổi lễ tang, họ ví Kôtốpxki là con đại bàng chiến của Hồng quân. "Cầu mong cho Kôtôpxki bay bổng trên bầu trời làm cho kẻ thù kinh hồn bạt vía hơn hẳn khi ông phi trên lưng ngựa”.

Một số thành phố lấy tên Kôtốpxki đặt tên cho đường phố. Về sau có người đề nghị xây bia tưởng niệm cho vị Thống soái kỵ binh ấy của Hồng quân. Rôphuli lúc bấy giờ suy đoán rằng, có thể xây dựng bia tưởng niệm Kôtốpxki, nhưng bia tưởng niệm không biết nói, nó không nói được gì.

Rút cục cuối cùng là tác giả di cư ra nước ngoài. Còn bia tưởng niệm Kôtốpxki cũng không chỉ xây dựng một cái. Tiếp theo lại bắt đầu quá trình thần thánh hoá con người, loại trừ mọi cái có thể gây nên những ảnh hưởng xấu, miêu tả một kẻ phản bội thích đấu tranh trở thành nhân vật chính diện lương thiện. Trong nhiều sách và phim ảnh kỷ niệm ông, hình như ông chưa bao giờ trải qua thời thơ ấu, phảng phất như mới sinh ra đã là nhà cách mạng, khi ông nói chuyện, làm việc đều không có văn kiện để làm chỗ dựa. Viện hồ sơ quốc gia chưa bao giờ cho các nhà sử học, nhà văn và phóng viên ra vào tự do. Bất cứ ai đều không được tra đọc những văn kiện có liên quan mà Cục cảnh sát Sa hoàng ghi chép về những hoạt động trước cách mạng của Kôtốpxki. Còn hiện nay tại sao trong nhiều văn kiện Cục cảnh sát gọi Kôtốpxki là "Thổ phỉ” hoặc "Tên đầu sỏ thổ phỉ” thì mọi người đều biết cả rồi. Ngoài ra những tài liệu điều tra về việc Kôtốpxki bị mưu sát ngay từ thời khởi đầu ấy cũng không biết tăm tích rồi. Những tài liệu ấy không biết có còn được bảo tồn ở chỗ nào không? Không chỉ tên của Zhaichiên, mà còn tất cả những tài liệu có liên quan với nông trường quốc doanh Siêbankha đều bị cấm không được đăng báo. Trong các bản hồi ký của các chiến sĩ lão thành cũng làm việc dưới sự chỉ huy của Kôtốpxki, bất cứ một chi tiết nào có liên quan đến tấn bi kịch ở Nông trường quốc doanh Ôđétsa đều bị xóa bỏ phũ phàng đi.

Tạp chí "Ngọn cờ” lần đầu tiên phá vỡ sự phong toả về câu chuyện Kôtốpxki bị hại. Năm 1989 tờ Tạp chí này đã đăng bài "Sau khi tiếng súng nổ” do Víchto Khachacốp viết, trong đó có nêu mấy cách nói khác nhau trình bày về vụ mưu sát xảy ra ở Siêbankha. Ông không né tránh những tin đồn lưu truyền trong những năm 30 có xảy ra đấu tranh về nguyên nhân vụ mưu sát.

Khachacốp viết rằng, có một lần một vị quan chức đến trụ sở Ban biên tập "Báo buổi chiều Kitsniôp" của ông (Khachacốp), quan chức ấy sau khi đề cập đến việc của một số người, đột nhiên có nói rằng:

“Khi Kôtôpxki mất, tôi có ở hiện trường. Tôi có thể kể về tất cả những việc đã xảy ra. Không sở dĩ tôi muốn nói, không phải để cho ngài viết tất cả quá trình đã xảy ra. Những sự thật có liên quan đến cái chết của ông từ lâu người ta đã không cần nữa. Tôi chỉ tiện thể nói để ngài rõ”.

Thếrồi ông nói:

"Lúc bấy giờ tôi và Kôtôpxki đều ở Siêbankha. Tối hôm ấy chúng tôi ngồi uống rượu ở trước bàn ăn. Lúc này Kôtôpxki đưa tới một người đàn bà trẻ lạ... Chúng tôi uống rượu vốtca, cùng tán chuyện với nhau, thấm thoắt đã nửa đêm. Lúc này Kôtôpxki phát hiện thần sắc của mắt vị sĩ quan trẻ ngồi đối diện ông, nhìn người tình mới của ông không hay. Rồi ông cởi dây đeo súng, rút khẩu súng lục chỉ về phía viên sĩ quan nói, "Tao giết mày". Viên sĩ quan cấp phó của Kôtôpxki biết rõ ông đã nói, thì ông làm, nên vội lao tới giật lấy khẩu súng của ông, chính trong khi giành giật ấy, súng đã nổ. Là do bản thân Kôtốpxki đã vô ý bóp cò viên đạn xuyên vào trái tim ông..."

V.Khachacốp cho rằng, tuy con người này biết rõ mọi chi tiết, nhưng những điều ông nói, không có một câu nào là thật cả. Nhưng tại sao ông lại nói như thế ? Phải chăng là nhằm đề cao mình? Sở dĩ có một cách nói rất không thể tin được về nguyên nhân cái chết của Kôtốpxki được lưu truyền rộng rãi, là vì cho đến nay vẫn không có ai nói rõ tình hình thực tế của tấn bi kịch ở Nông trường quốc doanh Siêbankha.

Con trai của Kôtốpxki Gơricơri, Gơricơriêvích Kôtốpxki hiện là Nghiên cứu viên nổi tiếng của viện nghiên cứu phương Đông, Phó tổng thư ký Hội liên hiệp những người làm công tác khoa học kỹ thuật thế giới, anh căm phẫn nói: Khi cha anh mất, anh mới được hai tuổi. Anh (Kôtốpxki con) sinh ra là một việc mừng lớn đối với Kôtốpxki: bởi vì ông và vợ trước sau không thể nào quên được nỗi đau mất đi bào thai sinh đôi con gái, ông ước mơ có một cậu con trai nữa. Khi biết được tin đứa con trai ra đời, Kôtốpxki đang ở Mátxcơva. Do tha thiết hy vọng sinh con trai, ông vội tới ga xe lửa. Nhưng vì tuyết nhiều chất thành đống, giao thông đường sắt bị tắc nghẽn. Rồi ông đổi sang cưỡi ngựa và chuyển sang đi xe goòng trở về Uman.

Kôtốpxki con vẫn luôn tìm cách giải đáp về nguyên nhân cái chết của cha anh. Mẹ anh đã từng phẫn nộ bác bỏ tin đồn nói rằng cha anh chết vì cãi cọ nhau. Anh tin ở mẹ anh, tin chắc chắn rằng mẹ anh hết sức thực thà. Ôlêga Pitơrốpna cùng với A.I.Uriăngnôva, chị của Lênin làm Hiệu đính viên cho cơ quan báo của Đảng dân chủ xã hội do chồng của Uriăngnôva chủ biên. Bà học ở trường Đại học y khoa Mátxcơva, bà là học trò tốt của Bunchiênkô, bác sĩ ngoại khoa nổi tiếng, khi bà làm ca mổ cuối cùng là bà đã 66 tuổi. Các bạn đồng nghiệp, láng giềng và tất cả những ai quen biết bà đều kính trọng bà. Kôtốpxki con không có một lý do nào nghi ngờ mẹ anh giấu giếm anh điều gì. Bởi vì dù cho đã phải trải qua những nỗi cực khó chưa tưng thấy, Ôlêga Pitơrốpna cũng chưa bao giờ để cho con trai có một chút nghi ngờ nào xảy ra đêm hôm tháng 8 đáng sợ ấy.

Trong bài viết của Kôtốpxki con trên tạp chí "Ngọn cờ”, có trình bày như sau: "Về nguyên nhân cái chết của cha luôn luôn trăn trở mẹ tôi, mà những tin đồn nói xấu danh dự của cha (bảo rằng cha tôi chết vì cãi nhau) dần dần đã trở thành cách nói của chính giới. Năm 1934 khi mẹ tôi nghỉ ở Viện điều dưỡng quân đội, bà nghe thấy mấy viên sĩ quan trẻ nói đùa rằng, sau khi mấy người ấy biết được con người ở trước mặt ấy là ai, thì rất băn khoăn, họ ấp a ấp úng nói với Ôlêga Pitơrôpna rằng, Cục chính trị Hồng quân công nông thông báo như thế đấy".

Kôtốpxki con còn kể một sự việc như sau: Năm 1936 mẹ anh là Đại biểu tham dự Đại hội đại biểu vợ các tướng lĩnh Hồng quân họp tại Điện Kremli. Khi Nguyên soái Tukhasiepxki tiếp kiến các Đại biểu dự đại hội, đã đặc biệt đi tới trước mặt Ôlêga Pitơrốpna, ân cần thăm hỏi bà rằng: "Ở Vác-sa-va có xuất bản một cuốn sách do một sĩ quan Ba lan viết, trong sách xác nhận chắc chắn Kôtôpxki là bị chính phủ Liên Xô mưu sát". Năm 1949, Kôtốpxki con tìm được cuốn sách đó ở Thư viện trường Đại học Vácsava. Cuốn sách đó chẳng những là kỷ niệm cha anh, mà còn kỷ niệm một số tướng lĩnh quân sự nổi tiếng khác của Liên Xô. Trong cuốn sách đã quả quyết rằng Kôtốpxki bị chính phủ Liên Xô ám sát, chính vì ông thẳng thắn, không gió chiều nào theo chiều nấy, nên ông có uy tín rất cao trong nhân dân. Ông chẳng những chỉ huy được thiên binh vạn mã, mà còn hô một tiếng được trăm người hưởng ứng trong nhân dân khu vực hữu ngạn Ucraina. Kôtốpxki con cho rằng, Tukhasiepxki lúc bấy giờ rõ ràng ám thị cho mẹ anh rằng cái chết của Kôtơpxki có sắc thái chính trị.

Năm 1946, Kôtốpxki con ngẫu nhiên gặp một trinh sát viên quân sự quen biết. Trinh sát viên ấy đang thẩm tra xử lý vụ án Siemiaonôp, một tên đầu sỏ bọn bạch phỉ bị bắt ở Mãn châu lý một năm trước. Cuối những năm 20, Trinh sát viên này được điều đến làm nghĩa vụ quân sự ở Kiép từng đến nhà Kôtốpxki. Vì thế Kôtốpxki con biết được Trinh sát viên ấy đã từng nhìn thấy những tài liệu về vụ án Kôtốpxki trong Phòng hồ sơ tuyệt mật của Cơ quan An ninh quốc gia. Vốn là từ những năm 20, khi cha anh còn sống, những tài liệu mà cha anh tiến hành hoạt động gián điệp có liên quan đã được gửi tới Mátxcơva. Trinh sát viên đã rất hàm hồ trả lời những thắc mắc của Kôtốpxki con, ngoài ra cũng không nói gì hơn nữa. Kôtốpxki con nói, con người ấy và Ôlêga Pitôrốpna, bà mẹ anh đã qua đời đều không hề nghi ngờ cha anh là một trong tốp người đầu tiên ở trong nước bị mưu sát chính trị sau cách mạng tháng 10.

Rõ ràng chỉ có ngày nay thời đại vạch trần chân tướng đã đến, mới có khả năng đồng ý kết luận ấy của Kôtốpxki con. Trước hết chúng ta cần phải nghiên cứu lại lý lịch tiểu sử của Kôtốpxki, cần phải làm rõ tại sao mặc dầu Kôtốpxki đã lập nên những chiến công hiển hách cho Xô Viết, nhưng đối thủ của ông trong những năm hoà bình lại luôn luôn xảy ra. Có lẽ không phải vì vị Thống soái kỵ binh Hồng quân ấy đã khống chế vương quốc độc lập hơn mười thành phố ở miền Nam nước Nga và ven sông Đơnhiép, đến thời đã ngoài bốn mươi tuổi vẫn chưa chín chắn, mà còn vội vàng hấp tấp hay sao? Thời thơ ấu ông thích mạo hiểm, làm bộ hống hách và hiếu thắng, ngăn đường cướp giật ở vùng Bisarabia, ông chẳng những không hề sửa đổi những tính nết ấy, mà còn ngày càng trở nên trầm trọng hơn. Ngoài ra, vương quốc của Kôtốpxki còn xảy ra nhiều xung đột với Hội đồng quân sự cách mạng. Ở đó ngoài lệnh của Kôtốpxki ra, không có luật pháp. Ông vừa là Lãnh tụ, lại là Quan toà, hay là Nhà nước. Năm Kôtốpxki bốn mươi tuổi, vẫn giống như trước đây, trời không sợ, đất không sợ, song ông xưa nay là như thế.

Giống như thần thánh mà các hoạ sĩ vẽ vậy, các nhà đạo diễn điện ảnh, nhà tiểu thuyết và bọn bồi bút nổi tiếng, cần cù bận rộn nửa thế kỷ, họ đã sáng tạo ra hình tượng các nhân vật chính diện hoàn mỹ chu đáo, giống như đúc. Còn cuộc sống của Kôtốpxki thì đúng là không cần phải tạo dựng ra, bởi vì từ thời thơ ấu, cuộc sống của ông đã tràn đầy những câu chuyện li kỳ, trong bất cứ một cuốn sách hấp dẫn nào. Nếu câu chuyện viết dựa theo sự thật, thì nhất định sẽ hấp dẫn.

Lúc lên bảy, Kôtốpxki đã trải qua cuộc sống bay bổng lên đầu tiên trên bầu trời, từ trên nóc nhà cao sáu đến bảy trượng Nga của Nhà máy rượu, ông bị rơi xuống. Vì thế phải chữa vết thương mất một năm, mà hậu quả của câu chuyện lần này, là đã tạo ra tật nói lắp trầm trọng, sau này cùng với thời gian trôi qua, thì tật ấy đỡ nhiều. Cha ông muốn cho Kôtốpxki tiếp thu nền giáo dục tốt đẹp, nhưng vì cái tật nói lắp đã làm đảo lộn mọi thứ, rồi ông được gửi tới học ở Trường quốc dân theo chế độ hai năm.

Thời nhỏ, tinh thần ông luôn căng thẳng, tính tình bộp chộp. Rô Phuli cho rằng, hình như do quá trình khổ tâm của thời thơ ấu, đã quyết định cuộc sống lung tung kiểu thổ phỉ của ông sau này. Thời nhỏ ông có hai sở thích - vận động và đọc sách. Vận động khiến cho thân thể ông khoẻ mạnh, còn đọc những tiểu thuyết mạo hiểm và những kịch bản rất hấp dẫn khiến cho cuộc sống của ông trở nên cuồng nhiệt. Do có những hành vi khiêu khích, ông đã bị nhà trường kia đuổi học, cha ông lại gửi ông tới học ở Trường nông nghiệp Kôrôchin. Nhưng Kôtốpxki không thích nông nghiệp. Khi ông 16 tuổi cha ông đã đột ngột qua đời. Thế là phải bỏ dở việc học hành, và bắt đầu đi làm công nhật cho một công tước giầu có tên là Khantacuchin ở vùng Bisarabia. Chính ở đây, ông đã bắt đầu cuộc đời mạo hiểm đầu tiên, và trải qua cuộc sống trước ngày làm cách mạng.

Năm 1926, nhà xuất bản ruộng đất và Nhà máy đã xuất bản một cuốn sách do Phôlichsơ Côân đề tựa cuốn sách của M. Bansucốp, lấy tên là "Đảng viên cộng sản không yên phận". Trong sách đã viết đoạn lịch sử mang tính chất bị kịch ấy "... Kôtôpxki từng đi làm công nhật cho gia đình một địa chủ nhỏ, từng có nỗi niềm ân oán riêng với tên địa chủ ấy. Hiện nay làm công nhật cho một quán rượu nhỏ người Nga ở Mỹ, có ngoại tình với nữ chiêu đãi viên, phu nhân công tước Tatakuchinnơ cũng làm ở quán rượu này.. Sau khi biết được quan hệ yêu đương với phu nhân công tước, công tước giận dữ lấy kiếm định chém Kôtôpxki. Kôtôpxki nhanh trí giật thanh đoản kiếm trong tay công tước, sau đó ôm gọn người công tước quăng vào phòng quản trị. Công tước chạy tới Kitsniốp và phát đơn kiện. Rồi Kôtốpxki bắt đầu báo thù. Ông châm lửa đốt trang trại của công tước ngọn lửa cao ngút trời."

Về đoạn ấy của cuốn sách xuất bản sau này lại có cách nói khác nhau. Trong đó không có nỗi niềm ân oán riêng tư. Còn nguyên nhân xung đột giữa người làm công nhật trẻ với công tước đã biến thành sự đối kháng gay gắt giữa lao động gian khổ của cố nông với cuộc sống xa hoa của các ông chúa đất. Khi Kôtốpxki bẩm sinh thẳng thắn lần đầu tiên xảy ra đối kháng với địa chủ, rồi với giọng điệu hống hách kiểu ra lệnh chứng tỏ ông coi khinh địa chủ. Tên địa chủ nổi giận đùng đùng múa may đoản kiếm, khi y còn chưa đụng tới Kôtốpxki, thì Kôtốpxki đã nhanh nhẹn khéo léo giải giáp được vũ khí của y, và quăng y từ trong nhà quản lý ra ngoài. Tên công tước tức điên lên, bèn ra lệnh cho bọn đầy tớ trong nhà trói tên học việc ấy lại, đánh đập anh, đến đêm quẳng anh ra ngoài đồng cỏ. Một cuốn sách khác xuất bản vào những năm 70 có miêu tả một đoạn như sau: Kôtốpxki bị địa chủ ra lệnh đánh đập, có tin người làm công nhật trẻ tuổi ấy đã chống lại hình phạt về thể xác và làm nhục không công bằng đối với nông dân.

Hình tượng của ông vẫn tiếp tục được khắc hoạ thành nhân vật kinh điển. Rất nhiều cảnh đều được cấu trúc lại, đều được phó thác cho cuộc xung đột giai cấp hoàn toàn khác nhau và phù hợp với nhiệm vụ tuyên truyền lúc bấy giờ. Trong đó mấy tác phẩm có viết: sau khi đối kháng với địa chủ ngang ngược hống hách, Kôtốpxki đã trở thành người nổi bật chống lại áp bức. Từ đó đi lên con đường đấu tranh chống lại Nga hoàng. Những tác phẩm ấy thậm chí đã lược bỏ bản tính sâu sắc của nó.

Trước Cách mạng Tháng Mười, ông chẳng qua chỉ là một người cộng sản tự phát, thậm chí còn bị ảnh hưởng của chủ nghĩa vô chính phủ. "Tất cả những đau khổ và hạnh phúc của Kôtốpxki, đều ở chỗ ông quan tâm đến nỗi đau khổ của mọi người, bản tính của ông là không thể tha thứ sự giễu cợt đối với quần chúng nhân dân, cũng như ông không bao giờ xung đột với những người mà ông dẫn dắt lên con đường cách mạng". Têlix Kôen khi đề từ cho cuốn sách "Đảng viên cộng sản không yên phận" của M. Bansucốp có viết như vậy Kôtốpxki cũng giống như chủ nhân ông trong lịch sử phong trào cách mạng nước Nga của Midơkhavích, họ phải chịu đựng gian khổ vất vả vì hạnh phúc của hàng chục triệu người, mặc dù họ đã cố gắng hết sức đấu tranh, nhưng trước ngày cách mạng, lại chỉ biểu hiện là sự phản kháng tự phát của nhân dân.

Sự mô tả đơn giản hoá, mô thức hoá về Kôtốpxki bắt đầu vào những năm 30, tất nhiên trước hết - xuất hiện trong '"Giáo trình giản đơn về lịch sử Đảng (b) cộng sản Liên Xô" trong đó có nêu lên mấy vị anh hùng đã qua đời trong thời kỳ nội chiến lúc bấy giờ, rõ ràng là vì họ sẽ không gây mối đe doạ đối với những người lãnh đạo mới. Năm 1926 trên tờ tạp chí "Đảng viên cộng sản" Ucraina có đăng một bức thư ngắn của Stalin lấy đầu đề là "về Kôtôpxki" đã khẳng định những tư tưởng chính về đặc điểm chủ yếu của Kôtốpxki trong "Giáo trình lịch sử Đảng cộng sản Liên Xô (b) đơn giản”. Bức thư ấy được trích dẫn nguyên văn "Kôtôpxki mà tôi quen biết là một cán bộ tổ chức có kinh nghiệm phong phú, là một Đảng viên cộng sản ưu tú và là Cán bộ chỉ huy xuất sắc". Hầu như Tổng bí thư đã giúp cho các nhà sử học và các nhà viết tiểu thuyết ra chủ đề trong sáng tác. Người viết rằng : "Tôi nhớ rõ ràng tình hình năm 1920 lúc ở mặt trận Ba Lan, lúc bấy giờ Buxiôngni đã đột phá được phòng tuyến của Rhưthômin, tấn công vào hậu phương của quân đội Ba Lan, còn Lữ đoàn do Kôtôpxki chỉ huy đã cực kỳ dũng mãnh tập kích vào quân đội Ba Lan ở Kiép.. Theo các chiến sĩ Hồng quân lúc bấy giờ nói, đối với bọn Bạch vệ của Ba Lan, không có ai giống như Kôtôpxki, khiến cho chúng nghe tin đã sợ khiếp vía, bởi vì ông sẽ hoàn toàn nghiền nát chúng. Ông là một người dũng cảm nhất trong các vị chỉ huy khiêm tốn của chúng ta, là một người khiêm tốn nhất trong các vị chỉ huy dũng cảm. Đó là Kôtôpxki trong ký ức của tôi. Chúng ta sẽ mãi mãi tưởng nhớ ông, ca ngợi ông”.

Lời nói của lãnh tụ là phép tắc. Thế rồi, các học giả đã xoay quanh chỉ thị ấy bận rộn tới hết tốp này đến tốp khác, không dám vượt khỏi phạm vi cho phép nửa bước: Đảng viên cộng sản ưu tú, Nhà tổ chức quân sự kinh nghiệm dồi dào và Vị chỉ huy xuất sắc, mặt trận Ba Lan, đó là đầu đề cho các bạn, các bạn hãy sáng tác đi! Còn tình hình trước Cách mạng Tháng Mười cũng không có gì, tại sao vậy? Lẽ nào sự phản kháng tự phát của nhân dân lại có nhiều hình thức biểu hiện? Hay là sợ có người phát hiện Toà án của Nga hoàng lại xét xử Kôtốpxki là tội phạm hay sao? Sa hoàng trừng trị không phải là các đại thần vương công mà là bọn địa chủ. Nếu Sa hoàng trừng trị đại thần vương công, thì lại là một việc khác. Thí dụ Siêm Kôxki, giống như Kôtốpxki, ông cũng xuất thân là tạo phản, hơn nữa không có mối quan hệ nào với đảng phái nhưng ông lại chĩa họng súng vào đại thần Sêrêvan. Vì âm mưu mưu sát vương công đại thần, nên ông bị coi là chính trị phạm, còn Kôtốpxki lại chỉ có thể coi là phạm tội nói chung. Nhân dân không nên biết những điều ấy, hơn nữa cũng sẽ không hiểu được. Tốt nhất vẫn là viết các đề mục ấy như mặt trận Ba Lan, đảng viên ưu tú...

Năm 1904, nếu có ai nói Kôtốpxki là Đảng viên cộng sản ưu tú, thì anh sẽ phải cười vỡ bụng ra. Bởi vì lúc bấy giờ anh đều không có quan hệ với bất cứ một đảng phái nào. Ông làm theo ý mình mười hai đấu sĩ dũng cảm khác thường đã hỗ trợ cho ông, họ ẩn náu trong rừng cây. Sau khi lần đầu tiên họ tiến hành cướp bóc điên cuồng, thì cảnh sát bắt đầu bận rộn, còn bọn địa chủ cũng bắt đầu ngủ không ngon. Họ ráo riết tăng cường cảnh vệ điền trang của mình. Khắp nơi đều có bố trí dầy đặc các trạm gác để lùng bắt thổ phỉ to gan lớn mật ấy. Nhưng chúng vẫn tiếp tục cướp bóc. Một lần, chúng đã bao vây một số đội nông dân, vì quần chúng bạo động, nên bị áp giải tới nhà tù ở Kítsưniốp trong rừng cây, Kôtốpxki đã thả họ ra và đã ký tên trên cuốn sổ nhỏ của Đội trưởng đội áp giải: "Đầu sỏ thổ phỉ diêm vương đã thả người bị bắt".

Thảo nào cậu bé vì nói lắp rất xấu hổ, nhưng sức cảm thụ rất mạnh, chìm đắm trong ảo tưởng của tiểu thuyết hoặc kịch bản, bởi vì hầu như từ đầu chí cuối chỉ nói về mình. Anh được người ta gọi là Charlemôrôm dưới ngòi bút của Silớc, Tubơrốpxki dưới ngòi bút của Puskin, Zelim Khanôm dưới ngòi bút của Biesarabốp. Bởi vì ông thường hay xuất quỷ nhập thần, thường hay ló ra ở những nơi không dự đoán được. Tiếng tăm của tên đầu sỏ thổ phỉ Kôtốpxki ngày càng lớn, thậm chí có người nhìn thấy ông ở Ôđétsa nói rằng khi ông đi, thường hay ngồi xe ngựa bỏ mui của ông, mang theo hai người bạn - Pusơkhalép, người đánh xe ngựa và sĩ quan cấp phó Chiêmianisân.

Trong toàn bộ khu vực Bisarabia, Kôtốpxki trở thành đề tài hàng đầu được mọi người bàn tán. Phóng viên nhiều tờ báo ở miền Nam luôn luôn có thông tin về hành tung của ông. Ngay cả bọn kẻ cướp trong các tiểu thuyết trinh thám cũng không dũng cảm nhanh trí như Kôtốpxki. Vợ con địa chủ và các phóng viên vẫn duy trì mối quan hệ mật thiết với ông. Thế là họ đã trở thành những người cung cấp nhiệt thành nhất về các câu chuyện ly kỳ được giải thưởng Romantích bao trùm như "Kẻ cướp quý tộc", "Thổ phỉ khôi ngô", "Người trả thù lương thiện".v.v... Trong nhiều thành phố, ông xuất hiện với danh nghĩa một nhà quan cách giầu có, ăn mặc lịch sự, ông ngồi trên xe ngựa mui trần của ông, là một chàng trai với vóc người cân đối, tóc đen, râu rậm. Nhiều người tranh luận về thành phần xuất thân của ông - có người nhận xét, nhìn xa ông giống một người dân, có người bảo rằng, thậm chí ông không biết dùng những từ ngữ của xã hội thượng lưu, để nói rằng. Thực tế Kôtốpxki đã thưởng thức và nếm chuẩn xác đủ các loại rượu ngon, thông hiểu âm nhạc, đua ngựa và thể dục, nên nói rằng ông được giáo dục rất tốt. Đồng thời ông lại là một người rất thông minh, ngay cả những khách hàng bị ông "bóc lột” cũng rất thông cảm. Thí dụ một từ báo nhỏ ở Ôđétsa có thông tin một việc là: kể chuyện về việc Kôtốpxki đã giúp đỡ nông dân một làng ở ngoại ô Kitsơniop bị cháy như thế nào.

Trên báo chí có viết: một hôm trời hửng đẹp, một chiếc xe ngựa tư nhân chạy đến trước cửa nhà một hộ cho vay nặng lãi ở Kítsơnióp, trên xe có một ông khách ăn mặc lịch thiệp, ông mặc một chiếc áo da sang trọng cổ áo bằng lông da hải ly. Con gái ông chủ cho vay nặng lãi ấy đã tiếp vị khách kia và nói với ông rằng cha cô vắng nhà. Vị khách ấy yêu cầu hãy đợi một lúc, tiểu thư đồng ý. Trong nhà khách, ông nói năng lịch thiệp và cử chỉ tao nhã, dần dà khiến cho tiểu thư ấy lúng túng vụng về. Cô nói chuyện với chàng trai hoạt bát ấy trong nửa tiếng. Vẫn không thấy cha cô trở về, chàng trai ấy bèn tự giới thiệu:

"Tôi là Kôtôpxki".

Nghe tên ấy, tiểu thư sợ mất vía, cô khóc cầu xin ông đừng giết cô. Kôtốpxki an ủi cô, như một vị cha cố vậy, thậm chí ông còn vào bếp rót cho cô một cốc nước. Sau đó ông giải thích cho tiểu thư bị hồn xiêu phách lạc kia rằng: "không có việc gì lớn đâu, có lẽ cô cũng được tin một làng ở ngoại ô Kitsơnióp bị cháy chứ gì? Cần phải giúp đỡ gia đình những người bị cháy ấy. Theo tôi, chắc cô sẽ không từ chối để cho tôi chuyển ngay cho họ một ngàn rúp chứ ?".

Một ngàn rúp được đưa tới tay Kôtốpxki. Khi ra đi, trong tập ảnh của tiểu thư ở phòng khách, hoàn toàn thuộc phong cách của một thị trấn nhỏ, ông có ghi một câu: "Cô con gái và cha đã để lại cho tôi ấn tượng tốt đẹp, Kôtôpxki".

Phu nhân Siênkhơtsơ, bà Giám đốc ngân hàng khi tiếp phóng viên tờ báo ấy cũng vui vẻ phấn khởi nói tới Kôtốpxki. Kôtốpxki xông vào nhà họ và lấy những đồ quý hiếm, phu nhân Siênkhơtsơ định lặng lẽ giấu kín một chuỗi ngọc trai đang đeo trên cổ bà. Có lẽ do căng thẳng nên bà vội giật, kéo chuỗi ngọc đang đeo ở cổ bị đứt ra, dây chuyền quý báu rơi xuống đất. Nhưng điều khiến bà giật mình là Kôtốpxki không cúi xuống nhặt những đồ quý báu đó, mà lại đánh giá cao sự nhanh trí của bà, và còn lộ rõ nụ cười vui vẻ.

Thành phần gia đình Kôtốpxki, như thế nào? Gia phả của ông như thế nào? Những truyền thuyết và tin đồn có liên quan về mặt này đều không ít. Chúng tôi xin giới thiệu những văn kiện tài liệu tin cậy nhất - đó là tự truyện do Kôtốpxki viết ngày 19 tháng 9 năm 1916 cho Viện tư pháp khu vực Ôđétsa. Ở đây chúng tôi xin trích dẫn nguyên văn bản thảo: Tổ tiên tôi là quý tộc ở tỉnh Khamennhep Bôtuôlixki. Ông nội tôi từng là một sĩ quan. Khi giải ngũ mang quân hàm thượng tá. Đồn điền lớn của ông nội ở gần thị trấn Khơrutdiê, huyện Banta tỉnh Camiannhiêp Bôtuôlixki. Ông nội có một con gái và 5 con trai. Cha tôi là con út. Khi ông nội qua đời, cha tôi mới khoảng 12, 13 tuổi. Sau đó ít lâu, đồn điền phải bán đi hết, vì mấy người con trai khác của cụ, không muốn cùng nhau kinh doanh tài sản của gia đình. Một người anh của cha tôi từng làm sĩ quan của Sư đoàn bộ binh 14 ở Bôtuôlixki hoặc ở trong đoàn Rhưthômin, thành phố Binchiêri, tỉnh Bisarabia. Khi ông giải ngũ, mang quân hàm trung tá. Rút cục nguyên nhân nào và vì sao làm cho gia đình chúng tôi lại rơi vào tầng lớp tiểu tư sản thành phố Banta, tôi không thể giải thích nổi, cha tôi cũng chưa bao giờ nói tới. Nhưng có lẽ Sôphia Gơnxkaya, chị cả của tôi biết được việc này trước đây, ở chỗ của chị có thể còn bảo lưu một số văn kiện chứng minh là thành phần quý tộc và huân chương của ông nội cuối những năm 70 thế kỷ 19, được ManukBiei, một địa chủ lớn nhất ở Bisarabia giao cho Pitơ Nicôlaêvích, anh ruột cha tôi, làm kiến trúc sư xây dựng Nhà máy rượu ở thị trấn Cansiêxthơ, huyện Kítsơniốp, tỉnh Bisarabia, cách Kítsơnióp khoảng 35 dặm Nga. Thế rồi cha tôi dẫn cả gia đình (mẹ tôi và anh ruột Nicôla) di cư tới Bisarabia. Lúc đầu, cha tôi làm việc ở công trường xây dựng Nhà máy rượu, sau khi Nhà máy xây dựng xong, ông chịu trách nhiệm quản lý phân xưởng cơ khí, và làm việc ở đó mãi tới năm 1895, ông bị ốm rồi qua đời.

Nhà máy rượu khánh thành được ít lâu, thì bác Pitơ bị ho lao rồi tạ thế. Gia đình tôi ở Cansitơ lại có thêm nhân khẩu: Chị Sôphia sinh năm 1877, chị Elêna sinh năm 1879, tôi sinh ngày 12 tháng 6 năm 1881, em gái tôi Maria sinh năm 1883. Mẹ tôi sau khi sinh ra mấy chị em chúng tôi thì tạ thế, mặc dù cha tôi lúc đó còn rất trẻ, nhưng vì thương yêu chúng tôi, cha tôi không tái giá, mấy chị em chúng tôi đều có bảo mẫu chăm sóc. Cha tôi suốt ngày bận công việc tại nhà máy, vì thế trong những năm tuổi nhỏ chúng tôi thiếu người quan tâm tới nhu cầu tâm lý của trẻ nhỏ. Cả đời tôi chưa được hưởng cái tình cảm yêu thương đầm ấm mãnh liệt, thần kỳ và ngọt ngào không gì sánh nổi của tình mẫu tử. Cái số phận tàn khốc đã làm tôi mất đi...

Sau đó Kôtốpxky nói về người cha của mình. Cũng chỉ vì viết tự truyện trong lúc bị tù, nên hồi ký mới bi thương đến thế, trong hồi ký của mình, thì cha anh !à hiện thân của lòng lương thiện. Nhưng đồng thời cũng là người rất nghiêm khắc, thậm chí còn tàn bạo nữa. Không ai nhìn thấy ông cười bao giờ. Ông rất thành thực nên được đồng nghiệp thậm chí cả những chủ trang viên kính nể. Cha của Kôtốpxki tạ thế lúc 40 tuổi. Tình yêu tha thiết và sâu nặng của ông đối với con cái rất ít khi lộ ra ngoài, mà rất hàm súc. Ông chết vì cảm nặng chuyển sang ho lao. Lúc đó ông đã hơn một giờ ở trong nhà sửa chữa nồi hơi sau khi nồi hơi sửa xong đang phun hơi nóng, ông đi ra ngoài trong lúc trên mình ướt đẫm mồ hôi vì thế bị cảm lạnh.

Những năm còn tuổi thiếu niên, nhi đồng là thời kỳ rất quan trọng, đối với một con người. Nhưng những năm tuổi trẻ của Kôtốpxki lại rất đau buồn, không được sưởi ấm bằng tình mẫu tử, mà tình mẫu tử đối với tâm linh của trẻ nhỏ, chẳng khác gì ánh sáng mặt trời đối với cây xanh. Đối với Blôngtai, Kirốp và những người Bônsêvích bí mật nổi tiếng khác cũng vậy, những ngày vui vẻ hiếm hơi đã hình thành những giây phút hạnh phúc trong thời niên thiếu của họ. Cha mất khi Kôtốpxki mới vừa tròn 16 tuổi, lúc đó anh là đứa trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ. Vì cô đơn nên càng buồn phiền, thêm vào đó là khiếm khuyết về cơ thể - miếng ăn gây ra những đau khổ về tinh thần. Chàng thiếu niên có khả năng tiếp thu rất mạnh, rất say mê những cuốn sách nói về Sêtêphan Lasin, sứ giả tự do của Spactac, ruồi trâu Côdắc và Phulasep tự xưng làm vua, ngoài ra anh còn thích xem những sách báo bị cấm. Lúc đó Kittsniốp chưa phải là hạt nhân của những người cách mạng Mác xít hùng mạnh, những kẻ vô chính phủ vẫn có đất hoành hành. Vì thế tất cả những sách báo có liên quan đến chủ nghĩa vô chính phủ Kôtốpxki đều đọc. Trong những sách báo đó đề cao việc áp dụng các thủ đoạn khủng bố, tước đoạt tài sản của địa chủ, cưỡng bức địa chủ và Nhà máy phải khảng khái mở ví nhiều hơn nữa. Rõ ràng là việc đọc nhiều những tiểu thuyết một cách bừa bãi, không có hệ thống và cố gắng bắt chước sách báo như vậy, đã có ảnh hưởng rất lớn tới tư tưởng vốn đã có màu sắc phiêu lưu lãng mạn của Kôtốpxki.

Trong phim "Kôtốpxki" có một đoạn rất nổi tiếng như sau: "Khi chủ nhân ông vào phòng làm việc của một tên địa chủ có lắm tiền của ở Rasapia, anh ta ra lệnh: "Đứng lên trên bàn, tôi là Kôtốpxki", đoạn phim này có thực. Tên địa chủ ấy tên là Niêcơrut, có lần hắn đã nói khoác lác với một số người quen ở Kitsniốp là hắn không sợ Kôtốpxki, vì trong phòng làm việc của hắn có lắp chuông báo động nối liền với đồn cảnh sát ở gần đó, nút bấm của chuông báo động đặt ngay dưới chân bàn. Kôtốpxki cũng đã nắm được tin này. Kôtốpxki giữa ban ngày ban mặt đến nhà Niêcơrút bắt phải nộp tiền. Cái mệnh lệnh này của Kôtốpxki khiến các em nhỏ rất thích, đã có thời ở nông thôn cũng như ở thành phố, chỗ nào cũng thấy nói tới mệnh lệnh này. Các em nam giới hết lớp nọ đến lớp kia, rất thích đóng vai "Kôtôpxki".

Tôi cho rằng không ai hiểu bản chất của Kôtốpxki bằng Philip, ông viết: "con người Kôtôpxki thể hiện đủ cả sức mạnh, linh hoạt và cảnh giác của loài dã thú. Những lúc nguy hiểm nhất, ngay cả những lúc ngàn cân treo sợi tóc, cũng đều rất chủ động. Có lẽ là vì ông là một "kẻ cướp quý tộc" không tham của cải chăng ? Đây cũng là điểm khác người của Kôtôpxki. Ông theo đuổi những cái khác, ông đóng vai thổ phỉ nguy hiểm nhất và có thể nói là đóng rất tuyệt vời".

Philip lúc đó nói, ý kiến cho rằng trong con người Kôtốpxki lẫn lộn cả tính chất khủng bố, tội phạm và thích cuộc sống căng thẳng, nói như vậy là rất đúng. Để chứng minh cho kết luận của mình, Philip đã đưa ra hai ví dụ: Có ba người cưỡi ngựa đến trang trại của một địa chủ, người đi ngựa phía trước, chạy đến tự giới thiệu với tên địa chủ đang đứng trên ban công rằng, mình là Kôtốpxki "Ông đã nghe thấy rõ chứ ? thế này này. Con bò sữa của nhà nông dân Mamusưkhơ chết rồi. Tôi hạn cho ông trong vòng 3 ngày phải đem một con bò sữa của nhà ông đến cho ông ta, đương nhiên phải là con bò có sữa và béo khoẻ. Nếu trong vòng 3 ngày mà ông không thực hiện, lúc đó tôi sẽ lấy hết số gia súc của nhà ông đấy! Ông hiểu chưa ?".

Sau đó ba người cưỡi ngựa đi khỏi trang trại. Bọn địa chủ rất sợ Kôtốpxki, không tên nào dám trái lệnh. Lần này rất có thể người nông dân kia có được một con bò sữa.

Những câu chuyện thẩn kỳ ngoài vòng pháp luật của Kôtốpxki ở Sarapia đồn ầm lên, khiến bọn cảnh sát mất mặt. Nỗi hoảng sợ luôn luôn vây quanh bọn địa chủ, nhiều tên đã phải dọn đến ở Kitsniốp.

Đoàn người ngựa không ngừng săn đuổi những chiến binh nghĩa dũng của Kôtốpxki ở trong rừng. Có lúc hai bên đã gặp nhau, người của Kôtốpxki bắn nhau với cảnh sát. Mặc dù chính quyền đã treo tiền thưởng rất hậu, nhưng suốt trong một thời gian dài, không làm sao bắt được Kôtốpxki.

Việc lùng sục điên cuồng đối với bọn thổ phỉ lương thiện này cuối cùng lại kết thúc bằng việc làm cho tên Trợ lý Cảnh sát trưởng của Sở cảnh sát số 3, khi dẫn một đoàn kỵ binh đi lùng sục bị một phen xấu hổ. Tên Trợ lý Cảnh sát trưởng Chalibêca không phải là bị Kôtốpxki bắt mà hắn tự chui vào rọ. Hắn bị thủ hạ của Kôtốpxki bắt trói dẫn đến trước mặt Kôtốpxki, hắn vội vàng vái lạy xin tha chết. Người đứng đầu đám phỉ lại một lần nữa có những cử chỉ bất ngờ tha cho hắn về, nhưng bắt hắn thề, từ nay trở đi phải ngừng mọi hành động lùng sục bắt bớ. Chalibêca tuy đã thề, nhưng vì hắn không có cảm tình với bọn "Cường đạo lương thiện", nên sau khi được tha, hắn đã xảo trá, thâm hiểm thông qua những người Nga ở miền Nam nhẹ dạ, cả tin để thăm dò nơi ở bí mật của Kôtốpxki. Rồi vây bắt Kôtốpxki và những chiến hữu chủ yếu của Kôtốpxki. Việc Kôtốpxki bị bắt và bị giam tại nhà tù Kitsniốp là những tin mà những người bán báo rong đã khản cổ rao trong một thời gian. Chalibêca chiến thắng bắt được Kôtốpxki và được thưởng một ngàn rúp. Đó là vào hồi tháng 2 tháng 1906.

Ngày 31 tháng 8 năm 1906, một bức điện mật thông báo các nơi trong nước Nga, trong đó nói tên tội phạm nguy hiểm Kôtốpxki có ý đồ vượt ngục. Nhưng không phải ai cũng biết là Kôtốpxki bị nhốt trong một phòng đặc biệt có thể coi là một cái "cũi sắt" , mà lại ở trên tháp cao sáu tầng luôn luôn có người canh giữ ngoài ra ở dưới cũng như ở trên sân còn có những trạm gác. Ngay bản thân Kôtốpxki cũng cho là không thực tế chuẩn bị không đầy đủ, vượt ngục thất bại. Kôtốpxki với một thân hình tráng kiện, ý chí kiên cường, khao khát tự do mà bị nhốt vào một phòng riêng, cách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài.

Kế hoạch vượt ngục giống như những tình tiết mà nhà văn Anh, Khơnandow mô tả trong cuốn tiểu thuyết dài. Kôtốpxki nếu trốn được, thì sẽ làm cho cả nước Nga phải nhốn nháo. Bài viết trên đây là của tác giả M.Pasôcốp trong cuốn sách nhỏ. "Người đảng niên Đảng cộng sản không an phận" tác giả đã không giấu sự ca ngợi của mình đối với bản tính thích mạo hiểm của Kôtốpxki, ông ta còn nói, mặc dù kế hoạch này là rất không thực tế, thậm chí không thể thực hiện được, nhưng có thể là không ai, không có lúc nào lại có thể nghĩ là có. Kế hoạch của Kôtốpxki là trước hết hãy giải giáp vũ khí của lính canh và cảnh vệ trong nhà tù rồi khống chế nhà tù, sau đó mời Kiểm sát trưởng, Cục trưởng cảnh sát, Giám đốc Sở cảnh sát và Sĩ quan hiến binh đến nhà tù, rồi lần lượt bắt từng người một nhốt vào, sau đó nhử đội áp tải đến khám xét như thường lệ và nhân đó giải giáp vũ trang của đội áp tải. Sau khi những tù nhân đã có quần áo thường phục và vũ khí rồi sẽ giả làm đội áp tải một số lớn phạm nhân từ Kisniốp đến Ôđétsa, rồi cướp xe hoả chạy ra ngoại thành, sau đó toàn bộ tù nhân bỏ tầu hoả chạy trốn vào rừng.

Giai đoạn đầu của việc vượt ngục là phải giải giáp vũ trang của hơn năm mươi người, vì thế khi đến giờ phơi nắng, các tù nhân phải hành động ngay. Tiếng nói của tên đầu sỏ thổ phỉ Kôtốpxki đối với các bạn tù được coi như luật pháp, hai người tù bị nhốt riêng phải đòi đi nhà vệ sinh cùng một lúc, khi lính gác mở cửa thì nhân dịp cướp ngay lấy súng, rồi dùng súng đó đến khống chế tên gác ở hành lang, sau đó tất cả những người tù đều chạy ra phía cửa lớn, nhưng những bước tiếp theo của kế hoạch lại không trọn vẹn, những tên lính gác lần cửa cuối cùng, đã vứt chùm chìa khoá ra ngoài tường, mấy người tù trèo qua tường nhưng bị bọn cảnh sát ở gần đó phát hiện và bắn chặn. Khi Kôtốpxki dẫn những người tù chạy ra phía sân, thì lính ở nơi khác đã được điều đến, thế là tù nhân bị chặn lại ở trong sân. Nhiều người tù quay trở lại phòng giam, một số người khác làm công sự ngay tại hành lang. Kôtốpxki tuy bị lưỡi lê đâm vào tay, nhưng hai tay hai khẩu súng lục giơ lên hô lớn: "Nếu ngài Tỉnh trưởng đến và hứa không đánh đập chúng tôi thì chúng tôi sẽ nộp súng".

Có lẽ anh không nghĩ rằng, ngài Tỉnh trưởng sẽ đến chăng, Tỉnh trưởng đã đến thật! Sau khi nhìn thấy tỉnh trưởng, Kôtốpxki mới chịu vứt súng xuống.

Để trừng phạt Kôtốpxki, Kôtốpxki bị giam trong một cái "cũi sắt" đặc biệt tận trên tháp cao tới mười tám thước mặc dù vậy, lần này Kôtốpxki lại trốn và đã trốn thành công.

Nghe nói lần vượt ngục này, có vẻ lãng mạn một chút: Kế hoạch táo bạo lần này thực hiện được là nhờ có sự giúp đỡ của một quý bà. Quý bà này là vợ của một quan chức có quyền thế ở Kitsniốp, bà ta đến nhà tù thăm Kôtốpxki, cùng đi còn có Trợ lý nhà giam, thì không còn gì phải ngại. Để tránh làm cho quý bà có quyền và có thế này, không được tự nhiên, người Trợ lý trại giam đã quay mặt ra phía cửa sổ. Lúc đó quý bà đã ngưỡng mộ Kôtốpxki từ lâu mới thừa cơ đưa cho Kôtốpxki một gói bánh mì lớn, trong đó có dấu một khẩu súng Broning, một lưỡi cưa và một sợi dây thừng rất chắc, và cả một số thuốc lá có tẩm thuốc phiện. Lúc này quý bà không còn nghĩ gì khác kể cả địa vị của chồng và danh dự của bản thân.

Kôtốpxki chọn một điếu thuốc không tẩm thuốc phiện vừa đi vừa hút ở trong phòng, miệng thở ra những làn khói thơm ngát và lẩm bẩm khen thuốc ngon. Tên lính gác không chịu nổi thèm khát, liền rút một điếu trong bao thuốc Kôtốpxki đưa mời, sau đó Kôtốpxki giả vờ ngủ, thực ra là đang chú ý !ắng nghe những động tĩnh trong nhà tù. Đợi tới khi tên lính gác đã ngủ say, Kôtốpxki mới dùng cưa, cưa đứt hai thanh chấn song cửa và bẻ cong về phía ngoài, rồi dùng thừng buộc vào tụt xuống sân. Khi trời sáng cũng là lúc đổi phiên gác mới phát hiện chiếc dây thừng và phạm nhân đã trốn mất.

Lúc này cảnh sát, đặc vụ và gian tế ở các thành phố đều được huy động vào cuộc. Kôtốpxki vẫn trốn ở thành phố Kitsniốp. Nhưng tự do mới được hơn một tháng, lại bị cảnh sát đến vây bắt. Khi phát hiện thấy cảnh sát, hắn đã bất thình lình chạy vọt ra khỏi nơi trú ẩn và bắn loạn xạ, bọn cảnh sát bị bất ngờ chạy cuống lên, nhân dịp đó hắn chạy tới một ngõ nhỏ, nhưng ở đây đã có hai cảnh sát phục sẵn, một tên đã bắn Kôtốpxki bị thương vào đùi, mặc dù bị thương hắn vẫn đẩy được người đánh xe ngựa qua đường và cướp xe tháo chạy. Do nhẹ dạ cả tin, một lần nữa lại làm hắn phải khổ sở, hắn nhờ ông chủ nhà trọ đi mua bộ quần áo thường phục, nhưng không ngờ ông chủ nhà trọ đi báo cảnh sát đến bắt, vì thế Kôtốpxki lại một lần nữa phải tra tay vào còng.

Nhưng nhà tù rất ngán "vị khách" này, vì hắn thường làm cho những người canh gác khiếp đảm. Hắn nói với tên Trưởng trại là hắn không muốn ngày nào cũng bị khám xét, thế là từ đó không bị khám xét nữa. Hắn có khả năng sai khiến người một cách khó hiểu. Hắn không lúc nào từ bỏ ý nghĩ vượt ngục, thế là hắn đã đưa ra một kế hoạch khiến người ta khó tin: Nào là phát động tất cả tù nhân vùng lên khởi nghĩa, nào là đào một đường hầm rồi trốn. Đúng, hắn đã đào hai tháng liền. Ngay khi hắn ở trong tù, những người đã từng chơi bời với hắn, khi hắn còn tự do vẫn cảm thấy ngán. Báo "Đời sống Pisarapia" đưa tin kết quả khám xét tên tù đáng sợ này cho biết. Trong phòng giam Kôtốpxki người ta tìm thấy một dao găm Phần Lan, một khẩu súng Broning, một sợi giây thừng dài bơn mươi thước, hai cái kẹp, ngoài ra còn tìm thấy một đường hầm. Kôtốpxki bị nhốt trong phòng riêng, hoàn toàn cách biệt với bên ngoài, cửa phòng lúc nào cũng có hai lính gác. Vậy những thứ đó từ đâu đến và vào bằng cách nào mà cảnh sát không biết. "Chỉ với những mẩu tin ngắn như thế, cũng đủ làm cho bọn địa chủ phải khiếp vía".

Những người có danh tiếng ở trong thành phố yêu cầu phải tiến hành điều tra xét xử sớm, không nên chậm trễ. Còn toà án chưa có cách gì để mở phiên toà xét xử. Hơn nữa tên đầu sỏ tội phạm này, lại bắt đầu lôi kéo những tên tội phạm khác, sai chúng đánh lại những tên tội phạm thuộc phe cánh khác, có lần trong nhà tù đã xảy ra cuộc đánh lộn giữa hai phe, một phe ủng hộ Kôtốpxki với phe chống lại Kôtốpxki. Nhưng tên "thổ phỉ lương thiện" này đã gặp may. Với thân hình khoẻ mạnh và với năng lực siêu phàm trong việc sai khiến người khác, trong cuộc hỗn chiến, Kôtốpxki đã chiến thắng và nhiều người đã trở thành đồng đảng của Kôtốpxki.

Tháng 4 năm 1907 Toà xử Kôtôpxki mười năm tù và tước bỏ hết quyền lợi, Kôtốpxki rất bình tĩnh tiếp nhận phán xử và cho rằng mười năm tù hay tù chung thân chỉ là việc nhỏ. Từ Sibêri đến Niepnhic để làm người tù khổ sai ở đó phải trải qua các nhà tù Nicôlaiép, Simônikhơ và nhà tù Vanôp ở đâu cũng có nhiều người muốn tìm đến để báo thù. Nhưng những người tù đã được ngầm sai giết, để trả thù, khi đứng trước mặt Kôtốpxki, thì lại run sợ như chó cụp đuôi, không dám đến gần Kôtốpxki nửa bước. Khi ở nhà tù Niépnhic, Kôtốpxki phải làm việc trong những hầm mỏ rất sâu trong lòng đất. Anh đã chuẩn bị hai năm để vượt ngục, cuối cùng anh đã thực hiện một kế hoạch vượt ngục rất táo bạo. Sau khi đánh được hai tên lính gác, Kôtốpxki đã nhanh chóng vượt qua một cái hào rộng, rồi biến mất trong cánh rừng nguyên sinh Sibêri.

Sau khi len lỏi vượt qua hàng ngàn cây số đường rừng qua các vùng Pulagoocvich, Sitta, Iêccút và Tômôshi. Bí mật tiếp xúc làm giả giấy tờ, sống cuộc sống ngoài vòng pháp luật, cuối cùng đã về tới phần châu Âu của nước Nga. Làm đủ thứ nghề, nào công nhân bốc vác trên sông Volga, công nhân tạp vụ trên công trường, đầu bếp trong xí nghiệp xay bột mì, xà ích (người điều khiển xe ngựa), thợ rèn v.v... Việc nhẫn nại lâu dài không hợp với tính cách của Kôtốpxki, cuối cùng anh quay trở về quê hương - Pisarapia. Anh mai danh ẩn tích làm quản gia cho một nữ chủ trang trại. Ai có thể ngờ rằng, một ông trông dáng người nho nhã, đàng hoàng, đứng đắn với một tên đầu sỏ thổ phỉ ăn cướp ở trang trại một cách điên cuồng vào ban đêm, lại là cùng một người. Chẳng bao lâu sau, đã có người nhận biết được bút tích của Kôtốpxki và Pisanlapia cũng biết rằng gần đây, Sa hoàng đã điều một đội cảnh vệ của cung đình do Haga dẫn đầu từ Sant Pêtecbua tới Kitsniốp để bắt Kôtốpxki.

Lần này do quá tin người và với cái bệnh thích thao thao bất tuyệt, đã làm cho hắn một lần nữa khốn khổ. Sau khi đã khẳng khái cho một nông dân có nhà bị cháy, tiền làm nhà và mua sắm dụng cụ, hắn đã thuận miệng nói:

"Cầm lấy đi, cầm lấy, tiền này cũng không phải của tôi, không cần phải cám ơn, Kôtôpxki này, không cần cảm ơn".

Người nông dân đứng ngây người ra, vì cái tên Kôtốpxki này ở đây, ai mà không nghe tiếng, mặc dù vậy người nông dân này, cũng không kìm nổi thèm muốn món tiền thưởng to lớn, nên đã đi báo với cảnh sát về hành tung của ân nhân mà mình bất ngờ gặp.

Đêm hôm đó Haga đã dẫn một số lớn cảnh sát đến bao vây trang trại. Khi người chủ trang trại, biết một năm nay ai là người đã giúp mình trông nom trang trại thì kêu lên một tiếng rồi ngất xỉu luôn.

Kôtốpxki kiên quyết không hàng, hắn bắn trả cảnh sát trong khi bắn nhau, hắn bị trọng thương và bị bắt. Từ trước tới nay ở đây chưa có một người tù nào được áp giải một cách nghiêm ngặt như đối với Kôtốpxki. Báo "Pisarapia" viết: "Có tới mười ba vệ binh áp tải Kôtốpxki đến nhà tù. Tin Kôtôpxki bị áp giải tới nhà tù nhanh chóng lan khắp thành phố, trên đường phố chen chúc những người tò mò. Lần này Kôtôpxki sẽ bị giải đến Ôđétsa và bị đưa ra xử tại Toà án quân sự”.

Để có thể nhanh chóng đưa Kôtốpxki ra xét xử, nhà cầm quyền Ôđétsa đã thúc ngành điều tra phải khẩn trương. Sau khi nghe tin có thể bị xử tử hình, Kôtốpxki lại nghĩ ra một kế hoạch vượt ngục không được thực tế là dùng những tấm ván hòm đóng lại thành thang để trốn. Kôtốpxki đã viết ra kế hoạch tỉ mỉ vào một mảnh giấy vứt xuống sân chỗ các tù nhân đang phơi nắng, hy vọng có phạm nhân nào quen biết hắn, biết được việc hắn đang ở trong nhà tù này chăng, nhưng kế hoạch này không thành. Ngày 17-10-1916, Toà án quân sự tuyên bố. "Bị cáo Nigoócni Kôtốpxki 35 tuổi bị xử treo cổ”. Khi nghe toà đọc phán quyết hắn rất dũng cảm, cuối cùng chỉ yêu cầu toà không treo cổ mà xử bắn. Nhưng toà không đồng ý, thế là hắn phải đợi ngày chui đầu vào thòng lọng.

Nhưng đã xảy ra một việc làm người ta không thể hiểu nổi. Thực ra Kôtốpxki là người rất yêu cuộc sống, và tử thần cũng luôn luôn tránh xa anh. Mấy đoàn thể xã hội ở Ôđétsa đã phát động phong trào đòi thả Rôbinsơn của Pisarapia. Các nhà văn, nhà nghệ thuật và các nhân sĩ các giới khác đã chạy vạy khắp nơi, họ thông qua quyết nghị, quyết định tiến hành xin tha cho Kôtốpxki. Khi gần tới ngày thi hành án, thì phu nhân của tướng Sêmacôp lại làm một việc, lại càng khó hiểu, là yêu cầu phải hoãn lại ba ngày. Việc kéo dài thêm ba ngày đối với Kôtốpxki, quả như một chiếc phao cứu sinh, và đúng trong thời gian gia hạn, thì nổ ra cuộc Cách mạng tháng hai. Vì Chính phủ lâm thời lúc đó chưa tuyên bố bãi bỏ tử hình, nên chiếc thòng lọng vẫn lơ lửng trên đầu Kôtốpxki, nhưng lại xuất hiện thêm một cơ may. Ngọn lửa hy vọng này do nhà văn A.Phêvatônốp nhen nhóm. Sau khi đến thăm Kôtốpxki ở nhà tù, ông viết cuốn sách làm cả thành phố Ôđétsa phải cảm động "Bốn mươi ngày của người tù”.

Bất kể về giác độ lãng mạn hay giác độ huyền diệu mà nói, quá trình Kôtốpxki được miễn giảm rồi đến tha bổng được tiến hành một cách khéo léo tài tình. Những người ủng hộ ý kiến của Philip cho rằng, Nhà văn A. Phêvatônốp đã có tác dụng chủ yếu trong việc này. Lúc đó Bộ trưởng Lục, Hải quân của chính phủ lâm thời là A.I. Côsinkhôp trên đường ra mặt trận Rumani khi đi qua Ôđétsa, Bộ trưởng hải quân A.Va. Caosai cùng đi đến khách sạn "Lantô". Nhà văn Phêvatônốp được phép đến tiếp kiến. Hai vị Bộ trưởng tỏ ý nghi ngờ về yêu cầu của nhà văn. Nhưng nhà văn nói với hai vị Bộ trưởng là xử tử hình đối với Kôtốpxki là tuyệt đối không được vì cách mạng đã bãi bỏ tử hình, nhưng nếu cứ giữ hắn ở trong tù thì không có ý nghĩa gì, vì hắn sớm muộn sẽ trốn. Sau đó hai vị Bộ trưởng cũng tán thành, chỉ có một biện pháp giải quyết duy nhất là thả ra. Bộ trưởng đánh điện gửi lên Thủ tướng và nhận được điện trả lời: "Cách mạng sẽ khoan hồng cho Kôtốpxki".

Vừa được ra tù Kôtốpxki liền đến thẳng nhà Phêvatônốp cảm động nói:

"Thượng đế phù hộ, Ngài sẽ vĩnh viễn không bao giờ phải hối hận vì đã giúp tôi. Ngài hình như không biết tôi, nhưng mong ngài hãy tin tôi. Nếu có lúc nào ngài cần đến sinh mạng của tôi, thì ngài cứ bảo, Kôtốpxki đã nói không bao giờ nuốt lời".

Sau một thời gian Phêvatônốp vội vàng tìm đến gặp Kôtốpxki, ông ta đến không phải để đòi tính mạng của Kôtốpxki, mà là đối với ông ta mà nói, thì đứa con của ông ta còn quý hơn cả tính mạng của ông ta nhiều. Vì đứa con của ông ta là sĩ quan bị ủy ban tiễu phản bắt. Kôtốpxki đã báo đáp ân nhân của mình một cách đầy khảng khái và nhân tình. Kôtốpxki đã dùng biện pháp khiến người ta khó tin, để giành lại đứa con của ông ta từ tay ủy ban tiễu phản. Nhân dịp Philip đã kể rất nhiều việc làm rất có nhân tính của vị Thống soái Hồng quân có công huân kiệt tác trong cuộc nội chiến này.

Còn có một loại ý kiến khác nói về việc Kôtốpxki được cứu sống. Ví dụ tờ "Ôđétsa tiểu báo" số ra tháng 3 năm 1917 có miêu tả: H.B.Pulusinốpva, vợ của Tổng tư lệnh phương diện quân Tây Nam đã tiếp kiến Kôtốpxki ngay tại nhà Tổng tư lệnh dưới hàng cây râm mát ở Nicolaiepski. Cuộc thăm hỏi cảm động này diễn ra như sau:

... Sau khi toà án xử treo cổ Kôtốpxki, anh bị giải đến nhà tử tù ở Ôđétsa, Cách mạng tháng hai đã mở cửa các nhà tù, một số người được thả, còn một số người được ra khỏi nhà tù, đi sưởi nắng tại thành phố và nghe nói chuyện về tự do. Kôtốpxki nằm trong nhóm người thứ hai này. Sau đó khi ở bên ngoài, anh đã vô tình được phóng viên của tờ “Tiếng nói nước Nga" nói cho biết tên người đã cứu anh, hoá ra người cứu anh là Pulusinốpva. Vì thế Kôtốpxki quyết định đến thăm và cảm ơn bà.

Ba giờ chiều Kôtốpxki và nhà báo của tờ “Tiếng nói nước Nga" cùng đến nhà bà Pulusinốpva. Pulusinốpva nhiệt tình tiếp đãi họ. Là một người đã từng bị thẩm vấn khổ dịch, lĩnh án tử hình, phải sống cuộc sống tù ngục và tử tù, nhưng vẫn rất cứng rắn, Kôtốpxki lúc đó lại rất cảm động, vì vị chủ nhân của toà nhà, là người đã làm tất cả, để cứu sinh mạng của anh, người đã quyết định số phận của anh.

Em gái của Pulusinốpva là E.B.Giênihôpsicaia cũng có mặt trong buổi tiếp. Hai tay Kôtốpxki nắm chặt tay của Pulusinốpva và nói, mãi tới tận bây giờ mới được biết ân nhân cứu mạng của mình, thì thật là xấu hổ. Pulusinốpva đáp, bà rất sung sướng là trong những năm gian khổ đã cứu được sinh mạng một con người, sau đó bà kể về quá trình hành động của bà trong việc cứu Kôtốpxki. Lá thư của Kôtốpxki gửi Pulusinốpva đã để lại trong bà một dấu ấn rất sâu sắc, sau khi nhận được thư của Kôtốpxki, bà đã viết thư cho chồng, nói rõ về tình hình của Kôtốpxki và yêu cầu ông giảm tội cho Kôtốpxki. Bà nói trong suốt cuộc đời chìm nổi của mình Kôtốpxki chưa từng vấy máu và chưa hề giết ai. Đồng thời bà cũng viết một bức thư gửi tướng Patrốp, Chánh án toà án quân sự. Tướng Patrốp viết thư trả lời, vị Tổng tư lệnh này nói, ông ta đã nắm được vụ án của Kôtốpxki và tin rằng anh ta không giết người và quyết định sửa thành án tù vô thời hạn.

Pulusinốpva sau khi nói cho Kôtốpxki biết những chi tiết này, và qua báo chí bà biết Kôtốpxki ở trong tù đã tỏ ý vừa lòng và hỏi còn cần phải giúp đỡ gì thêm từ nay về sau nữa.

Kôtốpxki đáp, sinh mạng cá nhân anh ta không còn tồn tại nữa, trong những năm giải phóng nhân dân anh chỉ muốn sống vì người khác... Mà Phêvatônốp rất có thể là người đã chuyển bức thư cảm động của Kôtốpxki cho Pulusinốpva. Ông đã động viên tất cả những lực lượng có thể để giúp Kôtốpxki. Chẳng bao lâu án tù vô thời hạn được đổi thành tù mười hai năm mà còn được rời nhà tù vào những ngày nghỉ. Và mấy tuần sau Kôtôpxki viết thư lên ủy ban Ôđétsa yêu cầu được ra mặt trận, tiếp đó Kôtốpxki được tha có điều kiện và được cử đến bộ đội của Kitsniốp. Tháng 8 năm 1917 Kôtốpxki trở thành một đội viên của đội trinh sát bộ binh của Binh đoàn bộ binh 136 dưới sự chỉ huy của Tacanrôcatsky trên chiến trường Rumani. Cái tin có tính bùng nổ này và sau đó lại là một tin khiến người Ôđétsa nói lại một cách rất thiện cảm đó là: "Ngày thứ hai sau khi ra tù, anh ta đến ngay nhà hát kịch. Vào giờ nghỉ giữa hai màn kịch, trong phòng nghỉ ồn ào tiếng cười nói, Kôtôpxki với giọng nam trầm và đầy nghị lực đã tuyên bố : Tôi đã bán đấu giá bộ còng mà tôi đã phải đeo vì nước Nga đã sinh và nuôi dưỡng tôi. Thế là một nhà tư bản yêu mến tự do đã mua bộ còng ấy với giá 10.000 rúp".

Để chứng tỏ là người ăn mặc cầu kỳ, cử chỉ nho nhã, nói năng rành mạch. Kôtốpxki mặc bộ quần áo kỵ binh mầu đỏ bên cạnh có những đường kim tuyến, chân đi đôi ủng, đầu gối có đeo lắc vàng, nhỏ, gót ủng có đóng đinh chống trơn trượt, khi đi có tiếng kêu chói tai. Sau mấy ngày ở Ôđétsa. Sau khi thay đổi từ bộ quần áo kỵ binh lộng lẫy sang bộ quần áo lính thông thường, với hành vi độc đáo và dũng khí của kẻ thất phu, khiến người ta phải chú ý. Do có thành tích nổi bật trong chiến đấu, sau một thời gian không lâu ra mặt trận, anh được tặng thưởng Huân chương chữ thập Calepsky, và sau một thời gian giã từ người lính được lên chức chuẩn uý, được chỉ huy một đại đội kỵ binh Côdắc độc lập.

Khi Cách mạng tháng Mười, Kôtốpxki tham gia Đại hội đại biểu Tập đoàn quân số 6 mặt trận Rumani, trong Đại hội anh được bầu làm thành viên Chủ tịch Đoàn ủy ban quân sự, và tham gia Đảng đoàn Bônsêvích. Tuy lúc đó anh không hiểu lắm về Bônsêvích, nhưng anh tiếp cận một cách tự nhiên với những người có hành động thực tế. Cũng cần phải thấy rằng cách mạng, đặc biệt là trong thời kỳ nội chiến, đã thu hút nhiều lực lượng phản loạn không chín muồi, không an phận. Trong số họ nhiều người mới đầu nhiệt tình đón nhận cuộc sống mới, sau này có người đã phản bội lại cách mạng, có người đã phải đổ máu vì thắng lợi của cách mạng, cũng có người bị mất đầu ở chỗ khi người cách mạng cần phải thể hiện nghị lực kiên cường của mình. Nghị lực kiên cường không dễ mà có, và cũng không phải ai cũng có thể làm được.

Nếu nhìn nhận lịch sử cho đúng, thì cũng không nên quên, Kôtốpxki thậm chí ngay trong thời kỳ nội chiến, anh ta cũng thích nói câu "Tôi là một người vô chính phủ”, nhưng đồng thời anh ta cũng cho rằng, giữa anh ta và các Đảng viên Bônsêvích không có gì là khác biệt. Nhiều nhà sử học mãi tới những năm 30 đã chỉ ra rằng ngay dù sau này Kôtốpxki có là một người công tác cách mạng của quân đội, thì trên người anh vẫn có nhiều đặc điểm của người theo chủ nghĩa vô chính phủ. Đúng như ngay đầu chương này đã viết, những năm 30 là những năm ranh giới. Hình tượng của Kôtốpxki lúc đó được thần thánh hoá, mô tả anh ta như ông thánh trên trời vậy.

Kôtốpxki một “Kỵ binh vô chính phủ” mặc bộ quần áo kỵ binh mầu đỏ, đeo kiếm Côdắc cảm thấy đi mặt trận đánh bọn Bạch vệ sắp bị tan rã, dưới sự áp đảo của làn sóng cách mạng giống như đi tắm vậy, rất thích hợp với Kôtốpxki. Trong chiến đấu, Kôtốpxki bị bọn Bạch vệ bắt được nhưng thần may mắn vẫn phù hộ, khiến Kôtốpxki lại trốn được. Kôtốpxki ở lại Mátxcơ va một thời gian, tinh thần dũng cảm và tài năng kiệt xuất của Kôtốpxki được đánh giá đúng và công bằng. Theo chỉ thị của Trung ương, Kôtốpxki được cử về vùng Ôđétsa do Bạch vệ chiếm giữ và liên lạc với những Đảng viên Bônsêvích bí mật ở vùng này. Những người chấp chính của thành phố Ôđétsa cứ thay đổi như đèn cù: Đầu tiên là người Ucraina, sau đến người Đức, rồi đến Bônsêvích, sau nữa lại là phần tử Cơligoocniep. Kôtốpxki làm hộ chiếu giả, hoá trang là địa chủ tên là Ganôp. Nhưng cả thành phố cũng đã nhanh chóng nhận ra bút tích của anh, mà mỗi việc làm của anh, việc nào cũng đáng sợ như: cướp ngân hàng và kho vàng của Tangnikin, trấn áp bọn phản gián Bạch vệ. Sau một lần đột kích chớp nhoáng, sau đó bặt tin anh đã ẩn trong một kỹ viện và đã thoát hiểm một cách an toàn.

Giống như trước ngày cách mạng, anh vẫn nhạy bén linh hoạt, thích giả dạng khi thì là sĩ quan quân đội, khi thì là người trợ tế của giáo hội, khi thì lại là địa chủ. Nhà đương cục treo giải thưởng lớn cho ai bắt được  Kôtốpxki và đồng bọn, những nhân viên phản gián của cảnh sát và Bạch vệ săn lùng khắp thành phố vẫn tốn công vô ích, Kôtốpxki thích chơi những trò đấu dũng, đấu trí như vậy, anh vui thích vì những trò mạo hiểm. Trước ngày Hồng quân tấn công vào Ôđétsa, Kôtốpxki đã phải làm một việc mạo hiểm chưa từng có: hoá trang thành một Thượng tá chuyển ba hòm vàng bạc châu báu từ nhà hầm của ngân hàng nhà nước ra ngoài.

Lính dưới sự chỉ huy của Kôtốpxki, sau khi Hồng quân tấn công đều đổi thành kỵ binh. Bọn thổ phỉ dưới sự cầm đầu của Pêtônac, những người lính mặc áo xanh này trở thành mối uy hiếp lớn đối với khu vực Ucraina. Lực lượng của đơn vị kỵ binh này quân số không nhiều rồi được tăng cường, chẳng mấy chốc đã trở thành một Lữ đoàn kỵ binh thuộc Sư đoàn 45 do Aga chỉ huy. Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki nổi tiếng vì kỷ luật nghiêm minh, đây là một điều hiếm thấy trong những năm tháng rối loạn, sinh mạng con người không đáng một xu. Lời nói của Kôtốpxki tức là luật pháp, ai không tuân theo thì lập tức bị bắn bỏ - Xung quanh người Lữ trưởng đã từng phải vật lộn với cuộc sống tù đầy khổ sai và đã từng phải đấu tranh gian khổ một mất một còn với bọn cảnh sát và cơ quan phản gián của Đennikin có rất nhiều chuyện hà khắc vô tình. Nhưng Kôtốpxki phân biệt rất rõ giữa việc bắn bỏ những tên tù binh với việc trả thù cá nhân. Sở dĩ anh là một tên "kẻ cướp lương thiện" là vì anh cả đời thật thà. Khi anh phát hiện ra trong số những tù binh bị bắt có người trước cách mạng đã bắt anh nhiều lần và lần cuối cùng suýt nữa thì lấy mất mạng sống của anh, đó là tên Hachikhơly, nhưng không phải như tên tù binh này đã nghĩ là mình thế nào cũng bị Kôtốpxki bắn bỏ để trả thù, ngọn lửa ân oán cá nhân trong con người Kôtốpxki đã đột nhiên tắt ngấm, anh đã tha cho hắn.

Lữ đoàn Kôtốpxki của Sư đoàn 45 dưới sự chỉ huy của Achi, sau khi bị vây bốn tháng, đã đánh bại được quân đội của Pêtônac, sau đó Lữ đoàn kỵ binh của Kôtốpxki lại tham gia chiến đấu giải cứu Thủ đô phương Bắc. Trong cuộc chiến đấu đập tan quân đội của Ukiniky, Kôtốpxki lập công lớn, đơn vị của Kôtốpxki đi xe lửa về phía Nam, còn bản thân Kôtốpxki bị bệnh thương hàn phải ở lại Pêtécbua. Mấy bác sĩ được cử đến chữa bệnh cho người chỉ huy kỵ binh dũng cảm nhất của Hồng quân. Sau khi khỏi bệnh, khi lên đường Kôtốpxki được tiễn như người anh hùng bảo vệ Pêtécbua đỏ, anh mặc chiếc áo da gấu do Chính phủ Pêtécbua tặng, trên ngực lấp lánh Huân chương Sao đỏ, ngồi trong một toa xe riêng đi về Ecachênin, ở đó có những tướng sĩ dưới quyền anh bị thương trong chiến đấu đang chữa trị. Trên Đường trở về Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki đem theo cả vợ - Trên tầu hoả đi ra mặt trận anh quen biết một nữ bác sĩ, kết hôn ngay trên đường, rồi cùng đến đơn vị kỵ binh.

Tháng 1 và 2 năm 1920, chỉ một mình Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki đã như một chiếc búa đánh gãy xương sống của bộ đội Đennikin. Kôtốpxki thừa thắng tiến sâu vào sau lưng quân địch mấy chục cây số, khi chúng còn đang hoang mang rối loạn, đơn vị của Kôtốpxki thu được rất nhiều quân trang quân dụng. Tiếp đó là áp sát Ôđétsa, người Lữ trưởng càng tỏ ra nóng ruột không thể chờ được. Tác phẩm văn học có mô tả một cuộc nói chuyện bằng điện thoại giữa Kôtốpxki với tên Tư lệnh Bạch vệ ở Rachưchierinêya và Ôđétsa hầu như hoang đường như sau: Phương diện quân Rachưchierinêya nhắc nhở đơn vị bảo vệ Ôđétsa là Kôtốpxki chỉ còn cách Ôđétsa ba ngày đường nữa thôi, cần phải có biện pháp khẩn cấp để đánh lui đơn vị kỵ binh này của Hồng quân. Cuối cùng, phía bên Rachưchierinêya hỏi lại, ai là người đang nói chuyện với tôi đấy, "Kôtốpxki” - phía Ôđétsa đáp. Bây giờ là lúc nào rồi, mà hãy còn đùa được? thế là hai bên cãi cọ với nhau trong máy điện thoại. "Tôi bảo đảm với ông là, ông đang liên hệ với Kôtốpxki đấy". Là một người thích trêu đùa, đánh cờ và giả trang. Kôtốpxki không bao giờ để cho ngựa không sẵn sàng yên cương.

Ngày hôm đó, Kôtốpxki tấn công vào Ôđétsa, lao qua những đường phố đầy rẫy những quân Bạch vệ thẳng đến bờ sông Đênhiep để đi sâu vào tung thâm hậu phương quân Đennikin để cắt đứt đường rút lui của chúng. Thế là hơn một vạn quân từ sĩ quan đến binh lính Bạch vệ của khu vực Tilatbar bị chặn lại ở bên bờ sông Đênheip, đầy băng tuyết. Người Rumani ở bên kia sông cũng không cho họ sang, còn Kôtốpxki, thì từ phía Ôđétsa tấn công vào, anh ra lệnh cho bọn Bạch vệ đang bị vây khốn ở trên băng tuyết đầu hàng. Thế là Kôtốpxki tiếp kiến những tù binh, phương thức tiếp kiến tù binh có lẽ anh đã bắt chước ở những cuốn tiểu thuyết mạo hiểm mà anh đã đọc.

Đầu tiên anh chạy tới trước mặt những tù binh mặt mũi tái mét, sau đó quay lại đứng ở một chỗ nổi bật trước hàng quân chỉnh tề của Lữ đoàn, nói mấy câu chẳng có thứ tự gì. Có người chứng kiến đã mô tả, cuộc nói chuyện đó thể hiện lòng khoan dung của người Nga. Mặc dù sau khi chiếm được Ôđétsa, trên ngực Kôtốpxki có thêm một Huân chương Sao đỏ thứ hai nữa, nhưng trong ủy ban quân sự cách mạng, lại có người không coi đó là đương nhiên mà lại nói phương thức đối xử của Kôtốpxki đối với bọn Bạch vệ , ở trên bờ sông Đênhiep là "cách hành động của quý tộc Nga".

Sau đó Lữ đoàn kỵ bình Kôtốpxki được chỉ thị nghỉ để chỉnh đốn, hai tuần sau Kôtốpxki nhận được mệnh lệnh hành quân tới Giêmêlinca để đánh nhau với bọn bạch phỉ Ba Lan. Sau đó lại đánh nhau mấy ngày ở Paisaipôvich rồi cùng Pukini kéo đến Kiép. Bộ tư lệnh mặt trận (Egooclôp và Stalin) phái Lữ đoàn kỵ binh đi đột phá chiến tuyến của kẻ địch. Lúc đó Kôtốpxki để cho Sunghipô đỏ của Nga tự ý điều chỉnh, đang lúc khẩn cấp lại đột nhiên nhận được lệnh tiến quân lên phía Bắc để cứu viện cho đơn vị của Tukhasiepky đang gặp khó khăn. Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki phải đi suốt đêm với vận tốc năm mươi kilômét/giờ, nhưng vẫn không kịp, Hồng quân đã phải rút khỏi Vacsava. Kỵ binh Kôtốpxki quen với việc hò hét, huýt sáo, vung kiếm xông thẳng vào trận địa của địch, lần này bất đắc dĩ phải chiến đấu bảo vệ phía sau một cách khổ sở để yểm hộ bộ binh Hồng quân đang bị kỵ binh Ba Lan truy đuổi. Trong tình hình đó, Kôtốpxki mưu trí lanh lợi, đã đánh lui được quân địch, mở đường cho bộ binh Hồng quân rút lui.

Nếu không nhờ có rừng cây rậm rạp thì đơn vị của Kôtốpxki đã bị xoá sổ rồi. Qua ba ngày đêm chiến đấu liên tục, số người, ngựa bị tổn thất nặng nề. Kôtốpxki phải tốn rất nhiều công sức cuối cùng mới có được một số xe ngựa kéo pháo và người bị thương lên trên đỉnh núi. Một sĩ quan quân đội Ba Lan đã năm lần cầm cờ trắng lên núi yêu cầu Kôtốpxki đầu hàng trong danh dự, nhưng đều thất bại. Nhưng lương thực cũng đã hết.

"Hỡi các anh em", Kôtốpxki hạ giọng nói: "Xin lỗi, đưa anh em tới nước bị vây thế này là lỗi tại tôi, nhưng đến nước này thì chẳng còn gì nữa, không hy vọng ai đến giúp nữa, chúng ta hoặc là hy sinh như một chiến sĩ cách mạng chân chính hoặc là xông ra".

Nắm đúng thời cơ, Kôtốpxki đột nhiên xông thẳng về phía quân Ba Lan đang khép chặt vòng vây về phía Kôtốpxki, tiếp đó là những kỵ binh mặt mũi đầy bụi và máu, không còn ngựa, vung kiếm đi theo sau chiếc xe xong mã, đang lộc cộc kéo những khẩu súng máy xuống núi, lúc đó Kôtốpxki cưỡi ngựa chạy lên phía trước một quả pháo đã nổ ngay bên cạnh làm anh ngã ngựa ngất đi các anh em đã xúm lại dùng tay khênh Kôtốpxki tiếp tục chạy.

Sau khi ra khỏi vòng vây, Kôtốpxki được xe ngựa chở đến bệnh viện. Các bác sĩ thấy vết thương của anh rất nặng, khó có thể hồi tỉnh được. Nhưng với một người đã qua nhiều năm tôi luyện, có một thân hình cường tráng và đã thử thách qua nhiều lần chết hụt, nếu là người khác thì khó có thể chịu đựng nổi và qua được cơn hiểm nghèo. Nhưng Kôtốpxki đã hồi phục rất nhanh. Ba tuần sau anh đã có mặt để chỉ huy đơn vị chiến đấu.

Ngày nay trong cái lý lịch của Kôtốpxki có một số chi tiết không thể lý giải một cách đơn giản như trước đây giữ im lặng có nghĩa là phản bội sự thực lịch sử.

Dưới đây nói qua về việc Kôtốpxki tham gia việc trấn áp phản loạn Anđônôp ở Tanpô. Gần đây báo chí đã đăng nhiều bài viết về nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa đó và những bài viết có liên quan tới sinh thời Anđônốp, mà mấy chục năm qua bị công kích là tên đầu sỏ thổ phỉ và tên Cục trưởng cục cảnh sát huyện đầu mục thổ phỉ phản cách mạng. Những nghiên cứu lịch sử gần đây và những văn kiện hồ sơ cho thấy, nguyên nhân rất sâu xa của việc nông dân ở Tanpô chống lại chế độ trưng dụng lương thực thừa, không thể thực hiện được của chính phủ địa phương và chỉ gạt bỏ những biểu hiện về hình thái ý thức bề ngoài, thì mới biết rõ nguyên nhân dẫn tới phong trào khởi nghĩa ở một tỉnh. Các nhà sử học và các nhà chính luận ngày càng nghiêng về phía quan điểm này. Tức nông dân ở Tanpô khởi nghĩa là để chống lại hành vi thô bạo của chính quyền địa phương, thực tế là vì bức bách quá.

Những suy nghĩ mới về nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa nông dân Tanpô. Họ dùng hình thức phản loạn để bày tỏ bất mãn, khiến người ta phải đánh giá lại về thái độ đối với người trấn áp khởi nghĩa. Mới đầu người ta còn né tránh, sau dần dần mạnh dạn chỉ trích Kôtốpxki, vì chính Lữ đoàn của anh đã ngồi xe lửa từ Ucraina về trấn áp cuộc khởi nghĩa ở Tanpô. Chúng ta đã biết nhà văn C.Sipilyakhôp và A.Nicôlaiép chứng thực là Lữ đoàn Kôtốpxki vừa xuống tầu ở Môsanskhơ mấy tiếng đồng hồ, đã bị những phần tử khởi nghĩa đánh chết gần 500 người, Kôtốpxki còn cùng Tư lệnh Tập đoàn quân Upôlêvich bàn kế hoạch hợp đồng tác chiến giữa bộ đội xe bọc thép và bộ đội kỵ binh. Trong đó bộ đội xe bọc thép bao vây các phần tử phản loạn rồi đuổi chúng chạy về hướng của bộ đội kỵ binh Kôtốpxki. Kế hoạch này rất thành công, do bộ đội xe bọc thép và một Lữ đoàn kỵ binh khác xua đuổi, những người khởi nghĩa chỉ còn cách chạy về phía bộ đội của Kôtốpxki. Hai tác giả cho biết, qua năm ngày đêm kịch chiến, bộ đội của Kôtốpxki đã giết được mấy ngàn người.

Lẽ nào lại phải giết nhiều người đến thế? Lẽ nào lại phải giết những người nông dân hầu như đã tuyệt vọng vì ngay đến những hạt giống cũng bị chế độ trưng thu cướp mất? Lẽ nào những người vệ sĩ cao thượng của những người nghèo khổ vùng Pisalapia và Ucraiena lại không biết những người kỵ binh hùng dũng chặt đầu của ai? Vấn đề thật đơn giản, nhưng đáp án rõ ràng là phải tìm ở trong những Văn kiện lịch sử. Khi được lệnh của nữ hoàng Ecachiêrina đệ nhị cử quân chính quy đi trấn áp quân khởi nghĩa Phacasep, Nguyên soái Suvôlôp lại không đau khổ vì lương tâm cắn dứt ư?

Còn Kôtốpxki đương nhiên cũng đau khổ, việc chém người nông phu chưa từng được tập cưỡi ngựa, không biết đánh nhau bằng đao kiếm, lần đầu tiên cưỡi ngựa, ngã từ trên mình ngựa xuống không phải là việc Kôtốpxki nên làm. Là một người thích tiểu thuyết trinh thám, Kôtốpxki mặc quần áo vàng, không muốn những người vô tội phải chết. Vì thế khi nhận được lệnh tiêu diệt đội kỵ binh do Ivan Macsiu, người bạn chiến đấu của Anđônôp chỉ huy, Kôtốpxki đã nghĩ ra một cách khéo léo để dụ tên đầu sỏ thổ phỉ ra ngoài, anh là một nhà ảo tưởng, một nhà mạo hiểm và là một người thích kích thích, chỉ có khi nào mang tính mạng của mình ra làm mạo hiểm thì anh mới thật sự thấy mình sống bằng xương bằng thịt thực.

Kôtốpxki được biết ban tiễu phản bắt được một trong những trợ thủ thân thiết nhất của Andônôp - Tham mưu trưởng Aikhơtôp, Kôtốpxki không yêu cầu bắn Aikhơtôp mà lại xin về đơn vị của mình. Theo tin tình báo lúc bấy giờ, thì Ivan Macsiu không biết Ankhơtôp bị bắt, vẫn nghĩ rằng hắn và Andônôp đang cùng trốn một chỗ. Kôtốpxki bố trí tám người của mình ở bên cạnh Aikhơtôp và ra lệnh cho họ: Nếu Aikhơtôp dở trò gì, thì bắn vỡ đầu hắn ngay, mặc dù Aikhơtôp hứa sẽ giúp đỡ, nhưng vẫn không thể tin tuyệt đối được.

Một đêm, Aikhơtôp dẫn bốn mươi kỵ binh tài giỏi, mặc quẩn áo lính Côdắc dưới sự giám sát chặt chẽ của Kôtốpxki và tám vệ sĩ trung thành của mình đến một thôn nhỏ. Trong thôn này có cụ thân sinh Macsiu, đây là điều Kôtốpxki mong muốn, ông cụ có biết Aikhơtôp, Aikhơtôp nói với ông cụ là thủ lĩnh của thổ phỉ, là Phêlanôp dẫn đội quân Côdắc tới giúp Macsiu. Ông cụ liền gọi một đứa trẻ đến giao thư của Aikhơtôp cho đứa trẻ chuyển ngay cho Macsiu ở trong rừng. Sáng sớm hôm sau nhận được thư trả lời. Trong thư Macsiu hẹn tuần sau sẽ gặp tại thị trấn Côpêlenca.

Để không làm cho địch hoảng sợ, Kôtốpxki quay về điều động Lữ đoàn của mình, yêu cầu Unepvich bố trí Hồng quân canh rừng một quãng. Mặc dù Unépvich và Đohasepky đều chưa nắm được chi tiết của hành động này. Vì cần phải phái tuyệt đối bí mật, tránh để Macsiu nghi ngờ.

Hai Binh đoàn kỵ binh vội vàng chuẩn bị những chiếc mũ bằng da dê màu đen, kiểu mũ của bọn Côdắc, Cuban vẫn dùng, và quần có sọc mầu bên cạnh. Những người chuẩn bị tham gia chiến đấu đợt này còn phải học tiếng Côdắc để xưng hô với người chỉ huy nữa.

Kôtốpxki và Aikhơtôp cưỡi ngựa đi thẳng tới chỗ Macsiu. Trên đường đi Kôtốpxki luôn luôn nhắc Aikhơtôp "coi chừng".

"Nếu anh chạy về phía kia, hoặc dùng mắt để ra hiệu cho nhau, hoặc nói lung tung một câu nào, thì anh sẽ chết ngay, chúng tôi không để anh thoát được đâu”.

Một người nổi tiếng vì thích diễn kịch, thích pha trò, và mạo hiểm, Kôtốpxki lần này đóng vai Phêlanôp rất đạt, nhưng cũng vẫn rất mạo hiểm vì lúc nào Aikhơtôp cũng có thể bán đứng anh, nhưng Aikhơtôp cũng biết rất rõ là Kôtốpxki đã nói được là làm được. Macsiu đã tin tưởng họ và dẫn tên đầu sỏ thổ phỉ Phêlanôp vào trong thôn để gặp những tên thân tín khác. Trong một căn nhà gỗ đơn sơ có khoảng hai mươi người đang đợi họ, mà bên cạnh Kôtốpxki chỉ có tám người.

Cuộc họp bắt đầu, sau khi bàn kế hoạch tấn công vào Tanpô xong, Macsiu mời họ đi ăn, khi rượu và thức ăn đã bày ra bàn, đang lúc rượu thịt vui vẻ, thì Phêlanôp đầu sỏ thổ phỉ đột nhiên đứng lên bàn nói: "Thôi không cần phải nói nữa, tôi không phải là Phêlanôp, tôi là Kôtôpxki ".

Giống như những ông chủ thể hiện ở trong đám đông như trong những cuốn chuyện mà anh thích đọc, Kôtốpxki biểu diễn rất say mê và nhuần nhuyễn. Anh hoàn toàn có thể tước súng của Macsiu một cách êm thấm. Nhưng Kôtốpxki không phải là loại người như thế, trong cuộc sống của anh không thể có mạo hiểm.

Mọi người có mặt trong nhà gỗ lúc đó đều ngớ ra. Kôtốpxki tay cầm súng lục ổ quay chĩa vào Macsiu bóp cò lần thứ nhất không thấy đạn nổ, lần thứ hai cũng thế, liên tục ba lần đều không có đạn nổ. Lúc này Kôtốpxki lùi lại phía góc tường, mở súng ra kiểm tra và tiếp đó là chiếc đèn dầu bị một phát đạn vỡ tan, thế là cuộc hỗn chiến bắt đầu. Những người của Kôtốpxki xông vào tóm cổ những tên đầu sỏ của cuộc khởi nghĩa. Bản thân Macsiu bị trúng ba phát đạn của Kôtốpxki, trong đó có hai phát trúng ngực. Kôtốpxki cũng bị thương cánh tay phải. Khi Kôtốpxki nằm trên cáng khênh ra khỏi nhà, Kôtốpxki cho gọi Aikhơtốp đến nói.

"Lúc đó anh hoàn toàn có thể trói tôi lại như bắt một con chim họa mi trong lồng để nộp cho Macsiu, như vậy anh có thể trở thành người anh hùng, nhưng anh đã không làm như vậy".

Kôtốpxki trầm mặc một lúc rồi nói tiếp:

"Anh đã biết là tôi có thể bắn chết anh, vì điều đó đã được ban tiễu phản bàn bạc rồi, vì nếu anh ở bên đó thì anh đã bị bắn từ lâu rồi."

Aikhơtôp nghe thấy thế sợ tái mặt.

"Thôi được thả anh ta ra, tuỳ anh ta, muốn đi đâu thì đi" Kôtốpxki ra lệnh và nói: "Chúng ta không còn ai nợ ai nữa. Thế là xe mở máy đi thẳng”.

Tâm lý của Lữ trưởng Kôtốpxki rất kỳ quái, khác người. Khi anh còn sống, không phải là ai cũng hiểu anh. Sau khi anh chết, những mô tả có tính phiến diện, nào là anh là một người Bônsêvích trung thành hoặc là một kẻ vô chính phủ không chịu ràng buộc, không qua khỏi thử thách của thời gian. Những địa chủ và con cháu địa chủ ở vùng Pisarapia trước cách mạng bị Kôtốpxki cướp bóc phần lớn chạy ra nước ngoài, vì thế những người này nhấn mạnh đặc biệt tới những hành vi phạm tội của Kôtốpxki. Vì vậy ngoài những bài viết mô tả những hành động tội phạm của Kôtốpxki ra, có rất ít bài viết về những việc làm của anh, khiến người ta phải chú ý. Nội tâm Kôtốpxki rất phức tạp, rất mâu thuẫn. Muốn hiểu tâm lý của Kôtốpxki thì cần phải hiểu thời đại đó. Thời đó người ta không phải điền ngày sinh tháng đẻ, những việc làm trước cách mạng vào cái biểu có sẵn một cách nghiêm ngặt, cũng không cần phải tỏ lòng trung với lãnh tụ của Điện Kremli. Lúc đó còn chưa sáng tạo ra cái quan hệ nối khố của hệ thống hành chính đáng sợ. Bảng tên chức vụ do cấp trên bổ nhiệm, vì vậy nhiều chức vụ quan trọng và những người tài năng xuất chúng được tuyển chọn từ đó ra đảm nhiệm. Nhưng khi nhiệm kỳ của người đó kết thúc, thì họ trở thành những người vô dụng, thậm chí là những người nguy hiểm. Thay thế vào đó là những người bình thường, không học, không có kỹ thuật, họ vâng lời và làm việc theo sách vở. Kôtốpxki trưởng thành từ loại người này. Trong cái mệnh lệnh thuần tuý lý tình của anh ta, có thể là yêu cầu binh sĩ phải học thuộc những lời anh ta nói. Một lần vì không vừa ý với quần áo của Sư đoàn Colyvôsô. Quân đoàn trưởng Sicốp Kôtốpxki đã tự tay viết mệnh lệnh cho quân đoàn là: "Sau khi kết thúc tác chiến quần áo của các chiến sĩ trong đơn vị đồng chí Sư trưởng Z.Cơlyvôrôsicôp trông giống như quần áo lót sau những buổi hoan lạc của những đêm giao tiếp vậy".

Là một người có tính độc lập, thông minh tuyệt đỉnh, có sức hấp dẫn, là một người có tài tự biết mình, có uy tín cao trong quân đội và trong quần chúng thì không thể không có người đố kỵ ghen ghét, không thể không có những người không có ý xấu. Có những người thích báo cáo với ủy ban quân sự cách mạng và Tổng cục Chính trị về tình hình thống trị của Kôtốpxki trong vương quốc của mình (địa phương đóng quân của Quân đoàn kỵ binh số 2), nói nào là Kôtốpxki là tổng thống của nước cộng hoà, Kôtốpxki ở đó ngoài lời nói của Kôtốpxki ra, không có luật pháp, Kôtốpxki là chỉ huy, là lãnh tụ, là quan toà, là nhà nước, mà còn là Đảng nữa. Kôtốpxki với sự thông minh trời phú hiểu rất rõ hiện thực xã hội của thời đại của mình. Thời đó trong quân đội còn mang nặng tính du kích, muốn thay đổi tình trạng đó cần phải có thời gian.

Nhưng họ lại không để cho Kôtốpxki có thời gian. Đêm ngày 6 tháng 8 tại nông trường quốc doanh "Siêbankha" thuộc Cục sản xuất của quân đội trung ương cách Ôđétsa ba mươi dặm báo "Sự thật" đã đăng bức điện báo Kharcốp đánh đi cho biết: "Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Liên Xô, Ucraina và Mônđôva, Quân đoàn trưởng Quân đoàn kỵ binh Kôtốpxki không may tạ thế". Mãi 65 năm sau, chúng ta mới biết hung thủ là Mainep Chaisep chính là nhà mà Kôtốpxki đã trốn tránh sự truy bắt của bọn phản gián Đennikin và hắn đã đưa cho Kôtốpxki một chiếc áo mặc vào để đi trốn, trước khi đi Kôtốpxki đã quen miệng nói với hắn là tôi đã nợ anh một món nợ, một đêm sau năm năm, Maiyen Zhaichiên đã gặp lại người còn nợ mình và đã bắn chết anh ta.

Nhẽ nào Kôtốpxki nói lời vàng ngọc lần đó lại không thu dụng anh ta; đối với người đã cứu mình lại tỏ ra rất lạnh nhạt, để anh ta có thể hành động khinh suất như thế ? Chỉ cần tìm hiểu qua một chút là sau năm 1920, sau khi kỹ viện bị chính quyền Xô Viết đóng cửa Maiyen Zhaichiên đã gặp khó khăn trong cuộc sống, sự hoài nghi vô lý này cũng sẽ tự mất đi. Nghe nói hai năm trước ngày người mắc "nợ" được làm quan to, Maiyen Zhaichiên đã phải lần hồi qua ngày, nay chỗ này mai chỗ khác. Lúc đó kỵ binh của Kôtốpxki đóng tại Umen, một hôm Zhaichiên đến chỗ Quân đoàn trưởng Kôtốpxki. Sau khi nghe vị ân nhân đã cứu mình ở Ôđétsa, phải trải qua biết bao nhiêu gian khổ lận đận, Kôtốpxki rất cảm động. Về mặt nhân tình mà nói, cũng có thể thông cảm nỗi khổ của Zhaichiên vì hai năm vừa qua không có công ăn việc làm cố định, đến chỗ nào cũng bị từ chối. Những người thất nghiệp còn phải xếp hàng dài ở trung tâm giới thiệu việc làm, huống chi bản thân anh ta trước đây đã từng hành nghề gây tổn hại tới thuần phong mỹ tục (kỹ viện), nên càng không thể hy vọng kiếm được việc làm khả dĩ "Tôi chỉ còn có một con đường là cùng với Natôkia nằm trong quan tài chờ chết thôi". Ông chủ kỹ viện bị xoá bỏ, nghĩ tới những ngày ở Ôđétsa khóc lóc kể với Kôtốpxki.

Thế là Kôtốpxki liền ra lệnh để ân nhân cứu mạng của mình được làm Đội trưởng Đội bảo vệ Nhà máy đường Phêrêgơnôpskhơ. Nhà máy đường này của kỵ binh. Mácgiônkích (mọi người thường gọi anh là Mácgiônkích) nhờ có sẵn khả năng làm việc nên đã nhanh chóng quen với việc kinh doanh của Nhà máy đường, ngoài ra còn giúp đội kỵ binh làm được một số việc thông thường. Nhưng Mácgiônkích cũng không dám ỉ lại vào Quân đoàn trưởng Kôtốpxki, vì Kôtốpxki đã báo đáp anh một cách khảng khái.

Hầu như không có hiện tượng gì chứng tỏ là có bi kịch như vậy, quan hệ của hai người rất cao cả trong sáng. Ngoài ra ngay khi kết thúc ngày nghỉ Kôtốpxki còn cho Mácgiônkích ngồi xe từ Umen đến Siêbankha để anh ta thu xếp một số thứ giúp người vợ chửa. Ít ra trước toà anh ta cũng nói được động cơ của việc đi Siêbankha. Kôtốpxki có biết được việc anh ta đến Siêbankha hay không hoặc giả anh ta từ Umen đến khiến Kôtốpxki phải kinh sợ? Điều này chỉ có thể đi hỏi chính Kôtốpxki.

Macky bị bắt ngay hôm xẩy ra vụ án. Sau đó mấy hôm, báo chí đưa tin Mácgiônkich ám sát Kôtốpxki vì động cơ chính trị, anh ta làm theo lệnh của Cục gián điệp Rumani. Một năm sau tức tháng 8 năm 1926 mở phiên toà. Tác giả của cuốn "Lữ đoàn trưởng Hồng quân" không nói đến những chi tiết về cái chết của Kôtốpxki, sau này trong bài viết đăng trên tạp chí "Ngọn cờ" của B. Kachacôp viết: "Trong phiên toà không nói tới việc "tội phạm dùng súng bắn". Mácgiônkich thú nhận là hắn giết Kôtôpxki vì anh ta không đề bạt hắn mặc dù bản thân hắn đã nhiều lần nêu yêu cầu này với chỉ huy cấp trên".

Còn tòa ? sau khi nghe những lời trần thuật không thể tin được của Zhaichiên, toà lại tỏ ý mãn nguyện với lời giải thích của hắn? Những vị Luật sư chuyên nghiệp đó tại sao lại ấu trĩ và tin một cách dễ dàng như vậy? Trong lịch sử của chúng ta thường có những vấn đề vô cùng phức tạp.

Quá trình xét xử cũng rất kỳ lạ. Bà vợ goá của Kôtốpxki nói với các con mình về quá trình xét xử như sau: “Bà cho rằng phiên toà thứ nhất chẳng có nội dung gì, trong đơn khởi tố Viện kiểm sát lại gọi vụ mưu sát là vụ án gián điệp của cảnh sát chính trị Rumani, khi nói tới vấn đề "mưu sát" Luật sư lại hỏi bị cáo những việc chẳng có liên quan gì..".

Theo lời của kiểm sát viên thì Zhaichiên có liên hệ với cơ quan phản gián Rumani, nhưng bà vợ goá của Kôtốpxki lại rất hiểu hung thủ và thái độ của chính sách đối xử với hắn, vì thế bà không tin thậm chí còn hoài nghi... ngày nọ qua ngày kia, nghi vấn trong đầu bà ngày càng nhiều. Tại sao nhà đương cục không ngăn chặn những tin đồn bẩn thỉu cứ lan dần ra ở Ôđétsa? Tại sao báo chí không đăng tiến trình của việc xét xử? Tại sao bản phán quyết cuối cùng cứ phải giữ bí mật? Ở đây những bí mật nào của nhà nước có thể công khai được? Việc xét xử càng đi sâu, thì nghi ngờ càng nhiều.

Cuối cũng đã tuyên án Zhaichiên bị xử tù mười năm. Phán quyết như vậy nặng hay nhẹ, có phù hợp với tội hay không? Ngay trong cùng một phòng, có một người chỉ vì cướp bộ đồ nghề nha khoa mà trong cùng một phiên xử lại bi xử bắn, còn người giết Kôtốpxki chỉ bị xử tù mười năm?

Cả đời Kôtốpxki thích xem những chuyện lãng mạn và lịch sử thần bí, sau khi Kôtốpxki chết, những cái đó vẫn cứ xoay quanh tên anh mãi. Năm 1928 toà án xét xử hung thủ bị tù mười năm, nhưng chỉ ở tù có hai năm đã được tha. Lại có tin nói trong hai năm ở tù, khi có ai hỏi tới hắn chỉ cười đáp, đó đâu phải là tù, hắn ở tù nhưng quản lý câu lạc bộ nhà tù, ban ngày có quyền vào thành phố. Sau khi ra tù được bố trí làm việc tại đoạn toa xe Kharcốp. Hai năm sau người ta phát hiện thấy xác hắn nằm trên đường sắt gần ga Kharcốp, trên mặt hắn còn hằn rõ nụ cười đau khổ. Có người giết hắn vứt xác hắn vào đường xe lửa cho xe lửa cán, nhưng đã không kịp, một công nhân vô tình phát hiện ra màn kịch ghê sợ này.

Rõ ràng đây là có dụng ý tạo ra một tai nạn ngẫu nhiên. Ai làm việc này? Tại sao lại phải giết một người duy nhất biết rõ nguyên nhân của bi kịch Siêbankha?

Không bắt được hung thủ giết Zhaichiên. Một số tình hình mà Ôlêga Pitơnôpca Kôtôpcaia nói chứng tỏ điều này, một hôm có ba người cấp dưới của Kôtốpxki trước đây đến thăm bà và nói với bà, họ sẽ giết chết Zhaichiên. Nhưng Ôlêga Pitơnôpna đã phản đối kế hoạch của họ, bà cho rằng không nên giết Zhaichiên vì hắn là người duy nhất biết được sự thực. Vì không yên tâm đối với những người đến thăm mình, nên bà đã cảnh báo những người đứng đầu bộ đội ký lệnh là không nên trừ khử hung thủ đã giết chồng bà. Mặc dù vậy, Zhaichiên vẫn bị chết.

Kachacôp cho rằng, giết Zhaichiên là thủ hạ của Kôtốpxki làm, nhưng không phải là không có người đứng đằng sau vụ giết Kôtốpxki tham dự và chỉ huy. Zhaichiên sau khi làm điều xấu xa đáng lẽ đã bị chết rồi, vì thế hắn đã nhanh chóng được thả ra tù. Zhaichiên bị giết chẳng qua cũng chỉ là kết cục thông thường của những hành động độc ác mà thôi. Người của Kôtốpxki cũng nghĩ như thế, chẳng qua chỉ là sao khéo đúng dịp đến vậy. Bất kể là Sitơlicônôp, hay Waterman (còn một tên nữa không rõ tên) đều không cảm thấy đau khổ.

Trong một chuỗi lôgích đó những sự thực mới biết chiếm địa vị quan trọng, đó là tháng 1 năm 1925, Blôngtai Chủ tịch ủy ban quân sự cách mạng Liên Xô và là ủy viên nhân dân Hải quân Liên Xô rất quan tâm tới quá trình điều tra vụ án về cái chết của Kôtốpxki, vị chỉ hủy nổi tiếng của Hồng quân vừa được bầu làm ủy viên Ban quân sự cách mạng Liên Xô và sắp sửa được đề bạt làm Phó ủy viên nhân dân Hải quân Liên Xô, thấy cái chết khó hiểu này khiến ông ta cảm thấy kinh hoàng. Blôngtai rõ ràng là nghi trong này nhất định là có vấn đề vì thế ông đã yêu cầu gửi tất cả những tài liệu điều tra có liên quan tới vụ án về Mátcơva. Nhưng bản thân Blôngtai tháng mười năm đó lại nhận được bổ nhiệm nhiệm vụ mới và cũng mười tháng sau đột nhiên chết trên bàn mổ, như vậy thì còn ai biết công việc điều tra tiến triển ra sao, có phát hiện ra manh mối gì, có liên quan với những ai nữa? Sau khi Blôngtai tuyệt đối không phải là chết một cách bất ngờ, những tài liệu có liên quan tới vụ án lại được trả về Ôđétsa. Những trinh sát ở đây không ai có thể cản trở việc một số người nào đó cần thêu dệt lên một số những câu chuyện thần thoại sau cái chết của Kôtốpxki.

Vậy ai cần những câu chuyện thần thoại đó? Kachacôp không trực tiếp nói rõ tên của người đó, nhưng kết luận dưới đây có thể làm cho người ta cũng dễ dàng thấy được: Người không thích Blôngtai, cũng là người rất sợ Kôtốpxki, vì Blôngtai muốn đề bạt Kôtốpxki đảm nhiệm chức Phó ủy viên nhân dân. Con trai Kôtốpxki cũng khẳng định là cha anh là người bị mưu sát chính trị đầu tiên sau Cách mạng tháng Mười. Vậy ai là người bày và thực hiện âm mưu này? Có phải là người bị Blôngtai ngáng trở không ? Cuộc đấu tranh trong nội bộ Đảng giữa thập niên 20 hình thành hai phe đối lập nhau là Stalin và Trôtxki, sau đó lại có thêm một phe nữa là Blôngtai và Chiarânxky đứng đầu, hai người này sau đó đột nhiên chết. Blôngtai đã từng đánh giá cao tài năng quân sự của Kôtốpxki và đề cử Kôtốpxki vào trong tập đoàn quyền lực cao nhất của quân đội.

Nhưng ý định của Blôngtai không thành.

Những người này định tìm bệnh "viêm dạ dày" của Kôtốpxki vì trước đây khi ở Kiép đã phát hiện anh có những triệu chứng của bệnh "Viêm loét dạ dầy". Vì thế mới chuyển ngay anh về Matxcơva đưa vào bệnh viện mà sau này Blôngtai cũng điều trị ở bệnh viện này. Trong vòng hai tuần họ tìm một lý do để Kôtốpxki phải lên bàn mổ, nhưng không tìm được lý do xác đáng và Blôngtai không đồng ý vì Kôtốpxki có một cơ thể rất khoẻ mạnh.

Vì thế chúng phải thực thi kế hoạch khác, kết quả hoàn toàn không ngoài dự đoán của chúng, chúng không phải tốn nhiều công sức mà vẫn giết được Kôtốpxki. Vì chỉ cần con người như Zhaichiên là đủ.