Hamburg
Ngày mùng 9 tháng Hai năm 1941
Chị Makioka thân mến,
Tôi đã tự nhủ mình nên viết cho chị một bức thư dài và tử tế từ lâu rồi. Chúng tôi thường nghĩ đến chị và bé Etsuko yêu quý. Bây giờ chắc bé đã lớn. Thật không may, tôi gần như không có thời gian để cầm bút. Chị hẳn biết ở Đức giờ đang rất thiếu nhân lực, rất khó tìm được người giúp việc. Từ tháng Năm năm ngoái, chúng tôi thuê một cô gái đến dọn dẹp mỗi tuần ba buổi sáng, ngoài ra phụ nữ trong nhà phải tự làm mọi việc: nấu nướng, mua sắm, may vá, sửa chữa, v.v... Ngày trước tôi còn có thời gian viết thư vào buổi tối. Bây giờ tôi phải xử lý cả một giỏ tất, chiếc nào chiếc nấy đều thủng lỗ to lỗ nhỏ. Ngày xưa tất sờn rách là tôi cứt, nhưng bây giờ phải tiết kiệm. Chúng tôi phải hiệp sức đồng lòng để giành thắng lợi, mỗi người một việc, nhỏ cũng phải làm. Tôi biết rằng ở Nhật đời sống cũng rất cả hơn. Có một người bạn từ Nhật sang nghỉ mát cách đây ít lâu, anh ấy kể với chúng tôi về mọi sự đổi thay. Nhưng ai cũng phải gánh vác. Chúng ta đều là những quốc gia non trẻ, phải chiến đấu để mở rộng bờ cõi, kiếm được một mảnh đất dưới ánh mặt trời đâu có dễ. Nhưng tôi tin rằng cuối cùng chúng ta sẽ chiến thắng.
Tôi rất vui và biết ơn sâu sắc vì bức thư bằng tiếng Đức mà chị biết vào tháng Sáu năm ngoái. Có lẽ chị có thể nhờ một người bạn tốt nào đó dịch thư này ra, hy vọng người ấy đọc được chữ viết tay của tôi, hay là lần sau tôi dùng máy đánh chữ cậu. Tiếc là ouông lụa với chiếc quạt không đến nơi, nhưng cháu Rosemarie mừng rỡ khôn tả khi nhận được chiếc nhẫn tuyệt đẹp. Chúng tôi đã nhận được một bức thư từ con gái chị Hening nói rằng cháu cầm chiếc nhẫn, nhưng không biết khi nào mới có thể đến Hamburg. Một ngày nọ, một người bạn của tôi đã mang nó về từ Berlin. Dễ thương lắm. Thay lời Rosemarie, tôi muốn nói rằng chúng tôi rất cám ơn chị. Nhưng lúc này chúng tôi không thể để con bé đeo nhẫn. Chúng tôi sẽ giữ lại chờ nó lớn hơn một chút. Người quen của chúng tôi sẽ quay về Nhật vào tháng Tư, chúng tôi sẽ nhờ người ta chuyển cái gì đó cho Etsuko. Chỉ là món quà nhỏ nhặt mà thôi, nhưng để hai con bé có cái gì đó mang theo gợi nhớ về tình bạn của chúng. Khi nào thắng lợi, mọi chuyện trở lại bình thường, chị có thể sang Đức. Tôi chắc chắn bé Etsuko sẽ muốn biết nước Đức mới. Rất hân hạnh chào đón các vị khách danh giá là gia đình ta đến ngôi nhà của chúng tôi.
Chị chắc muốn nghe về chuyện con trẻ. Chúng nó vẫn mạnh. Từ tháng Mười một năm ngoái, Peter ở Oberbagen với lớp học, nó có vẻ rất thích. Rosemarie học đàn dương cầm từ tháng Mười. Nó chơi rất giỏi. Fritz kéo vĩ cầm, giờ nó là đứa lớn nhất nhà. Thằng bé vui tính lắm. Ở trường nó cũng vậy, mà nó học rất tốt. Năm đầu tiên, nó còn vừa học vừa chơi, nhưng giờ nó đã quen học hành nghiêm túc. Tất cả bọn trẻ đều phải tham gia làm việc nhà. Đứa nào cũng có công việc riêng. Fritz đánh giàu hàng đêm, Rosemarie lau khô bát đĩa và đánh bóng đồ bạc. Chúng đều đang làm hết sức mình. Vừa hôm nay tôi nhận được một bức thư dài từ Peter, xem ra ở doanh trại nó cũng đánh bóng và sửa chữa đồ đạc, và mỗi cậu chàng đều phải tự bảo quản quần áo và tất của mình. Các thiếu niên cần được rèn luyện như thế. Nhưng tôi sợ khi về nhà, nó lại ỷ lại mọi việc cho mẹ. Chồng tôi tiếp quản một kho hàng nhập và có vẻ như đã quen với công việc mới. Anh ấy nhập hàng từ Nhật Bản và Trung Quốc mặc dù thời chiến có nhiều hạn chế. Mùa đông này thật dài nhưng không lạnh như mùa đông trước. Ở đây có rất ít ngày nắng - gần như chẳng thấy mặt trời kể từ tháng Mười một. Nhưng chẳng bao lâu nữa sẽ là mùa xuân. Ở Nhật trời lúc nào cũng ấm làm sao! Chúng tôi thường mong nhớ khí hậu dễ chịu đó.
Được thư chị nữa thì còn gì vui bằng. Chị đang làm gì kể cho tôi nghe oới. Buồn lắm, chúng tôi không được phép gửi ảnh. Rosemarie sẽ sớm biết thư cho Etsuko. Vào ngày trong tuần, con bé có cả núi bài tập, muốn biết thư phải đợi đến Chủ nhật. Tôi tin là Peter sẽ viết thư từ Bayern. Ở đó người ta có vẻ hòa mình với thiên nhiên, ít khi ở trong nhà. Như vậy rất tốt. Ở thành phố ai cũng ru rú trong hang.
Nhờ chị gửi lòng yêu mến, nhất là từ bọn trẻ nhà tôi đến bé Etsuko. Với lại mong chị nhận lấy những lời hỏi thăm nồng ấm nhất từ tôi đến chi, chị Makioka, và cả anh nhà. Cám ơn chị vẫn nghĩ về chúng tôi.
Trân trọng,
Hilda Stolz
Bức thư của con gái bà Hening viết bằng tiếng Anh đơn giản, tự Sachiko cũng hiểu được.
Berlin
Ngày 2 tháng Hai năm 1941,
Cô Makioka thân mến,
Xin cô thứ lỗi vì cháu không viết thư sớm hơn. Cháu bận tìm chỗ ở, hoàn toàn không có thời gian để viết. Rốt cuộc nhà cháu ở ghép với một cụ ông người quen. Gia đình cháu thân với con ông ấy ở Nhật. Cụ sáu mươi ba tuổi, sống một mình trong một căn hộ lớn và rất cô đơn, cụ bảo có khi hai bố con chuyển vào đâu ở cùng. Thế là bố con cháu vào ở, mừng lắm cô ạ.
Bố con cháu đến Đức vào ngày 5 tháng Giêng, sau một hải trình dài nhưng thú vị. Ở Nga, hai bố con bị tạm giữ, không hề dễ chịu, nhưng chắc người Nga họ hết sức tạo điều kiện rồi. Đồ ăn dở tệ. Ngày nào cũng chỉ có bánh mì đen, pho mát, bơ và một món súp rau củ gọi là borsch. Hai bố cháu giết thời gian bằng cách chơi bài, chơi cờ, đêm Giáng Sinh thì đốt nến, lại ăn bánh mì bơ. Chắc cô không tưởng tượng được cháu nhớ nước Nhật, mẹ và các em thế nào. Cuối cùng hết sáu ngày, bố con được lên tàu. Bố và cháu chiếm hẳn những thế mới tinh, rộng rãi. Ở ghế bên cạnh có mấy cậu Đoàn thanh niên Hitler đang trên đường từ Nhật Bản trở về. Mọi người có đủ chuyện hay để kể, quên cả chuyến đi dài.
Ở Berlin này, cháu thấy cứ như chẳng có chiến tranh. Các nhà hàng và rạp hát đều đông, đồ ăn ngon rất nhiều. Mỗi lần ra khách sạn, nhà hàng, lúc nào cũng có bao nhiêu món ngon ăn không hết. Khí hậu khác biệt làm cháu thèm ăn, đang có nguy cơ béo lên đâu. Bố con cháu chỉ ngạc nhiên sao trên phố nhiều binh lính thế. Họ mặc quân phục nhìn mới đẹp trai làm sao!
Tháng này, cháu bắt đầu học múa ba lê Nga tại một trường chỉ cách nơi mười phút. Cô giáo du học ở Petersburg về cà rất tốt bụng. Cô ấy thường xuyên biểu diễn cho mọi người xem. Cháu tập từ 11 giờ đến 12 giờ rưỡi trưa, và chiều từ 3 giờ đến 4 giờ rưỡi. Cháu huy vọng sẽ tiến bộ thật nhiều. Các học trò lớn hơn và tài năng hơn của cô giáo vừa từ Rumani theo đoàn nghệ thuật hữu nghị về, và các bạn ấy sẽ sớm đến Ba Lan. Cháu hy vọng rằng trong hai hoặc ba năm nữa sẽ được làm thành viên của đoàn nghệ thuật.
Cháu đã chuyển chiếc nhẫn cho Rosemarie. Cháu không dám gửi qua đường bưu điện, hai hay ba ngày trước, một người bạn của bố từ Hamburg đến nên cháu đã nhờ chú ấy cầm về. Hôm nay cháu nhận được một tấm thiệp từ cô Stolz nói rằng gia đình đã nhận được chiếc nhẫn và Rosemarie rất cám ơn. Cháu có gửi thiệp kèm thư.
Dạo này rất lạnh nhưng nghe nói từ giờ sẽ ấm lên. Hồi tháng Giêng, nhiệt độ xuống tới âm 18 độ. Cô có thể tưởng tượng được là khổ sở như nào đấu. Nhưng bố con cháu có lò sưởi và trong nhà thì ấm áp dễ chịu. Nhà ở Đức có cửa sổ kép, được xây dựng kiên cố hơn nhà Nhật. Không lo bị gió lùa qua kẽ tường đâu!
Đến giờ luyện tập của cháu rồi, cháu kết thư đây. Cô nhớ biết nhé.
Trân trọng,
Friedl Hening
Trong phong bì có một tấm bưu thiếp của bà Stolz, nói rằng chiếc nhẫn đã đến nơi.
