Hồi đi trăng mật ở miền núi Hakone phía nam Tokyo, nghe Sachiko trả lời món cá yêu thích là cá tráp, Teinosuke đã bật cười. Tầm thường như cá tráp mà cũng thích. Nhưng Sachiko bảo, cá tráp cả về hình thức lẫn hương vị đều mang đặc trưng Nhật Bản nhất trong các loài cá, người Nhật nào không thích ăn cá tráp thì đơn giản không phải người Nhật. Teinosuke nghi vợ đang khoe khéo mình là dân Osaka gốc đấy thôi. Osaka là vùng mà cá tráp ngon nhất, cứ theo lí luận ấy, thì là nơi đậm chất Nhật Bản nhất. Và khi được hỏi loài hoa yêu thích nhất là hoa gì, Sachiko không hề do dự đáp là hoa anh đào.
Bóng hoa anh đào đã thấp thoáng trong những trang cảo thơ từ ngàn đời nay. Người xưa chờ anh đào nở, khóc thương hoa rụng, ai oán cánh hoa rơi trong vô số bài thơ. Thời con gái Sachiko thấy những vần thơ ấy tầm thường quá đỗi, nhưng nay chị đã tỏ tường rằng khóc thương hoa rụng không chỉ là trào lưu hay phong tục. Cả nhà - Sachiko, chồng và con gái, lẫn hai cô em - mấy năm nay đều đến Kyoto mỗi độ xuân về để ngắm anh đào. Chuyến đi chơi đã thành cái lệ thường niên. Thỉnh thoảng Teinosuke hoặc Etsuko không đi vì vướng công việc, trường lớp những thế nào ba chị em cũng đi với nhau. Đối với Sachiko, ngoài nỗi buồn man mác ở hoa anh đào còn có nỗi cảm thương cho các cô em gái và tuổi trẻ chóng qua. Cứ mỗi lần đi ngắm hoa, chị lại tự hỏi liệu đây có phải lần cuối có Yukiko đi cùng. Và các em chị cũng có cùng tâm trạng ấy. Không yêu hoa anh đào như Sachiko nhưng hai cô em gái cũng rất thích đi đây đi đó. Tuy còn lâu mới đến ngày khởi hành nhưng mãi từ hội Omizutori ở Nara đầu tháng Ba mà cả ba chị em đã háo hức sửa soạn áo quần rồi.
Khi vào mùa, sẽ có tin tức về thời điểm hoa nở đẹp nhất. Phải chọn ngày cuối tuần để tiện cho Etsuko và Teinosuke, và cả ba người đều trông ngóng thời tiết như người xưa vẫn vậy, điều mà Sachiko đã từng cho rằng chỉ là chuyện tầm phào. Cứ có ngọn gió, cơn mưa là họ lại lo ngay ngáy cho chuyến thưởng hoa. Hoa anh đào quanh ngôi nhà Ashiya cũng có, trên chuyến tàu đến Osaka cũng có thể ngắm được hoa, đâu cần phải lặn lội đến tận Kyoto, nhưng Sachiko có lập trường vững chãi đối với những thứ chị cho là thượng hạng. Nói về cá tráp thì chỉ có cá tráp Akashi đáng ăn, và chị thấy rằng chưa đến Kyoto xem hoa anh đào thì chưa thể gọi là đi thưởng hoa. Năm ngoái Teinosuke kháng ý vợ, đưa mấy chị em đi Cầu Gấm, nhưng đến đó rồi Sachiko cứ nhấm nhẳng bồn chồn như bỏ quên mất thứ gì. Chị ca cẩm là xuân gì mà chẳng ra xuân, rốt cuộc Teinosuke phải đưa mấy chị em đi Kyoto xem hoa cuối mùa ở Omuro. Mỗi năm mọi việc đã vào nếp: cả nhà đến Kyoto vào chiều thứ Bảy, ăn tối sớm ở nhà hàng Hisago, và sau khi đi xem điệu múa chào xuân (Miyako Odori) mà họ không bao giờ bỏ lỡ thì sẽ đi thưởng hoa ở Gion bên ánh đèn lồng. Sáng Chủ nhật họ đến ngoại ô phía tây. Sau khi ăn trưa bên bờ sông ở đồi Akashi, họ quay về thành phố để kịp xem anh đào rủ ở Đền Heian; dù Teinosuke và Sachiko có định lưu lại thêm một đêm nữa hay không thì chuyến thưởng hoa đã kết thúc.
Những cây anh đào ở Đền Heian được để dành đến chặng cuối vì đó là những cây đẹp nhất ở Kyoto. Bấy giờ cây anh đào cổ thụ ở Gion đã cằn cỗi, và cứ mỗi năm màu hoa của nó càng nhợt nhạt dần, vậy mùa xuân ở Kyoto còn lại gì nếu không phải là những cây anh đào trong Đền Heian? Như vậy, khi trở về từ vùng ngoại ô miền Tây vào buổi chiều ngày thứ hai, chọn đúng giây phút hoàng hôn khắc khoải buông xuống, mấy chị em dừng lại nghỉ cho đỡ mệt dưới nhành hoa rủ, âu yếm nhìn từng cây anh đào một - nào quanh hồ, nào cạnh lối lên cầu, nào khác quanh của con đường mòn, nào dưới mái hiên của phòng triển lãm. Họ có thể nhắm mắt mường tượng lại màu sắc và đường nét của cành hoa cho đến mùa hoa nở năm sau.
Ngày khởi hành được ấn định vào cuối tuần giữa tháng Tư. Etsuko phải bận bộ kimono hơi quá chật, bé diện kimono nhõn có mười lần một năm và lúc nào cũng thấy không thoải mái. Khuôn mặt chơi xuân (được trang điểm rất nhẹ) của bé căng thẳng bởi bé phải tập trung giữ cho đôi guốc không tuột khỏi chân và bộ kimono không bung ra. Vào bữa tối, rốt cuộc bé để lộ đầu gối trần. Rõ ràng cô bé mặc đồ Tây thoải mái hơn. Cô bé vẫn cầm đũa kiểu trẻ con, và thêm nữa là tay áo lúc nào cũng vướng víu. Mỗi khi cọng rau trơn trượt nào đó tuột khỏi đầu đũa, trôi ra hiên và rơi xuống đám rêu bên ngoài, cô bé cùng mọi người lại cười khanh khách. Chuyến du ngoạn đầu năm khởi đầu thuận lợi.
Sáng hôm sau họ đi dạo dọc bờ hồ Hirosawa. Teinosuke chụp một bức ảnh bốn người bằng cái máy Leica - lần lượt Sachiko, Etsuko, Yukiko và Taeko đứng xếp hàng dưới cây anh đào rủ nhánh xuống mặt hồ. Có nhiều kỉ niệm vui ở chỗ này một lần trong lúc đi dạo bờ hồ, bỗng có một quý ông nọ lịch sự đề nghị mấy chị em cho chụp ảnh. Vừa ghi lại địa chỉ, người đàn ông vừa hứa nếu ảnh rửa ra đẹp nhất định sẽ gửi, và trong số mấy bức gửi đến nhà thì có một bức đẹp nổi bật. Sachiko và Etsuko không nhìn vào ống kính mà đương ngắm mặt hồ gợn sóng dưới tán cây anh đào, hai mẹ con say mê như không hay biết đang được chụp ảnh, và những cánh hoa rơi trên màu áo kimono sặc sỡ của bé gái dường như là hiện thân của mùa xuân đã cạn ngày. Từ ấy, họ tạo ra cái lệ đứng dưới đúng cái cây này nhìn ra hồ chụp ảnh. Sachiko cũng biết trong bờ rào hai bên đường còn có nhiều khóm hoa trà đỏ thẫm. Chị không bao giờ quên tìm kiếm chúng.
Họ trèo lên bờ kè hồ Osawa để ngắm nhanh những cây anh đào trên đó, rồi đi qua cổng những ngôi chùa Daikaku (Đại Giác), chùa Seiryo (Thanh Lương), chùa Tenryu (Thiên Long) đến cầu Togetsu (Độ Nguyệt), xa xa phía trước là ngọn núi Arashi phủ kín hoa anh đào nổi lên sừng sững trên mặt sông. Trên núi Arashi lúc nào cũng có những nhóm đàn bà đến từ Đại Hàn trong trang phục giản dị nhưng nhuộm màu sặc sỡ đặc trưng cho bán đảo quê hương họ, tô điểm màu ngoại lai và đa sắc tộc cho mùa xuân cố đô. Năm nay cũng vậy, dưới những cây anh đào dọc bờ sông, các cô tụ lại thành nhóm hai, ba hoặc năm người, một số đã ngà ngà rượu sake anh đào, tự nhiên bỗ bã không còn giữ kẽ.
Năm ngoái cả nhà Sachiko ăn trưa ở Đại Bi Các, năm trước đó ăn ở quán Sangenya bên cầu, còn năm nay họ chọn nhà hàng quanh Pháp Luân Tự nổi tiếng với Hư Không Tạng Bồ Tát, vào tháng Tư hàng năm các cô, bé cậu bé mười hai tuổi ở Kyoto được đưa tới đây để cầu nguyện cho tuổi hoa niên hạnh phúc.
“Còn nhớ truyện Shita-kiri Suzume 8 không Etsuko? Nhân vật chính sống ở đây đấy.” Cả nhà băng qua cầu trở về thành phố, bắt đầu đi xuyên qua rừng trúc gần Thiên Long tự.
Một cơn gió lạnh thổi qua khi họ đi qua Nono-miya, hay Dã Cung Thần Xã, nơi thuở xưa những cung nữ nương thân sau khi mãn hạn phục dịch để thanh tẩy trước khi đảm trách việc coi sóc thần xã ở Ise. Đến am Erian, một cơn mưa cánh hoa anh đào rơi xuống điểm tô cho tay áo mấy chị em. Một lần nữa họ lại tản bộ qua cổng chùa Thanh Lương rồi lên tàu quay lại cầu Độ Nguyệt lần thứ ba. Sau khi nghỉ ngơi thì gọi taxi đến đền Heian.
Bước vào cổng, đứng đối diện sảnh chính sẽ thấy những cây anh đào rủ ở bên ngoài gian trưng bày - nghe nói danh tiếng những cây anh đào này còn vượt qua biên giới - không rõ năm nay trông thế nào? Đã quá muộn để ngắm chăng? Mỗi khi bước qua gian trưng bày là năm người lại thấp thỏm trong lòng, để rồi đồng thanh reo lên khi trông thấy áng mây hồng vắt ngang nền trời hoàng hôn.
Đó là cao trào của chuyến hành hương, là khoảnh khắc trân quý nhất của một năm. Ổn rồi, thế là nhà mình lại được ngắm anh đào mãn khai. Cảm giác vừa nhẹ nhõm, vừa khấp khởi hi vọng năm sau lại có CƠ may như vậy, nhưng riêng với Sachiko, chị trộm nghĩ có khi nào năm sau chị vẫn đứng đây nhưng Yukiko đã lấy chồng và ở một nơi xa xăm rồi. Hoa còn mà người lại vắng. Đó là một ý nghĩ đáng buồn, nhưng cũng bởi muốn tốt cho Yukiko nên thôi chẳng giữ con bé mãi làm gì. Năm ngoái lẫn năm kia, Sachiko vẫn đứng dưới cái cây ấy, trong lòng vẫn những cảm xúc ấy, mỗi lần chị lại thấy khó hiểu nổi tại sao mấy chị em vẫn còn ở với nhau thế này. Chị không đành lòng nhìn Yukiko.
Liễu và sồi phía sau rặng anh đào đang ra nụ. Trúc đào được tỉa thành hình cầu. Teinosuke nói mấy người đàn bà đi trước để anh chụp hình họ ở những bối cảnh quen thuộc: hồ Bạch Hổ với hai bờ hoa diên vĩ, cầu Ngọa Hổ là những hòn đá kê, phản chiếu xuống mặt nước cùng bóng bốn dáng hình. Anh bảo họ xếp hàng dưới một cành hoa mỹ lệ đang rủ xuống, phía sau là con đường mòn từ đồi thông lên phía tây của hồ Thê Phụng. Nhiều người lạ mặt cũng chụp ảnh mấy chị em Makioka. Ai lịch sự thì cẩn thận xin phép, kẻ thô lỗ cứ tiện tay bấm máy. Nhà mình năm ngoái uống trà ở đằng ấy, cho cá chép ăn chỗ này - từng chi tiết nhỏ của những chuyến hành hương trước đó mấy chị em nhớ như in.
“Mẹ ơi nhìn kìa. Cô dâu!”
Một đám cưới vừa ra khỏi Trừng Tâm Đình. Những kẻ qua đường hiếu kì tụ tập lại để nhìn cô dâu vào trong ô tô, mấy người nhà Makioka chỉ kịp thấy chiếc mũ trắng và bộ áo váy cưới mỹ miều. Đây không phải lần đầu họ trông thấy một cô dâu ở đền Heian. Lòng Sachiko lúc nào cũng đau nhói như kim chích, chỉ mau mau đi tiếp, nhưng Yukiko và Taeko dường như bình thản đến lạ. Thỉnh thoảng hai cô còn hòa vào đám đông đợi cô dâu xuất hiện, rồi tả lại dáng vẻ, trang phục của cô dâu cho Sachiko nghe.
Sachiko và Teinosuke ở lại một đêm nữa tại Kyoto. Vào ngày thứ Hai, họ viếng thăm một am ni cô ở phía Tây thành phố trên núi Takao, vốn do cha Sachiko xây dựng khi ông đang ở đỉnh cao vinh hoa phú quý. Hai vợ chồng dành một nửa ngày ôn lại những kỷ niệm với vị ni cô già. Những cây phong đã thoáng lên chút chồi xanh, và phía trên đường ống tre thoát nước, một nụ mộc qua đang nở. Trong cảnh tĩnh lặng, lòng người dường như nhìn thấu cái tâm can của am ni cô này. Sachiko và chồng thích nước mát trên núi, cứ uống hết ly này đến ly khác. Họ đi bộ khoảng một dặm đường xuống núi lúc trời hãy còn sáng. Biết là những cây anh đào ở Omuro còn chưa nở hoa, nhưng Sachiko vẫn muốn đến đó nghỉ một lúc để ăn loại bánh mùi thảo dược đặc sản của nhà chùa vào mùa xuân. Nhưng nếu cứ đà nhởn nhơ thế này có khi phải ở thêm một đêm nữa - tình trạng này đã xảy ra rồi - nên 5 giờ hơn họ đã rời ga Kyoto, lòng vẫn còn tiếc nuối cảnh núi non thung lũng phía bắc và phía đông còn chưa kịp đi xem.
Một buổi sáng mấy hôm sau, lúc Teinosuke đã đi làm, Sachiko để ý thấy một tờ giấy trên bàn trong lúc dọn dẹp thư phòng của chồng. Trên lề cạnh mấy dòng viết tháu có đề bài thơ sau:
Saga chốn kinh kỳ
Tháng Tư anh đào nở
Rực rỡ màu gấm vóc
Dập dìu dáng giai nhân.
Từ ngày đi học đã yêu thơ phú, lại thêm gần đây bị nhiễm máu văn nghệ của chồng, nên có chút thi hứng là Sachiko bèn đặt bút làm thơ ngay. Vốn thích thú với bài thơ của Teinosuke, mấy câu còn bỏ ngỏ lúc ở đền Heian đã tự hoàn thiện trong đầu chị:
Đền Heian hoa rụng
Xuân tàn cho ai sầu
Mấy cánh tả tơi đâu
Xin giấu vào tay áo.
Đề mấy câu ấy bên cạnh bài thơ của chồng xong, chị để nguyên tờ giấy ở đó. Buổi tối về nhà, Teinosuke làm thinh còn bản thân Sachiko cũng quên khuấy đi. Sáng hôm sau lúc chị dọn dẹp thư phòng thì thấy một bài khác đề dưới bài của mình. Có thể là gợi ý sửa lại chăng.
Dù chỉ một cánh thôi
Xin giấu vào tay áo
Để còn nhớ mùa xuân
Đi xem hoa ngày hội.
