Viết như trên không phải để lân la làm quen với một tác giả nổi tiếng ở ngoài nước về sách viết lại kinh nghiệm độc thân của ông ta ở các trại Bắc Bắc ( Chuyện kể năm 2000, Bùi Ngọc Tấn, Hà Nội.) Tác giả nổi tiếng là con dân của chế độ hiện hành nên sách dù sao cũng đã được ra cho 80 người có điều lạ lùng, khó chịu nhiệt bốc cao của những người chống cộng thường dễ dàng ca tụng những hiện hiện như thế. Tuy nhiên dù sao thì mượn một câu kể tương tự để nói chuyện mình, chuyện của những chuẩn công dân hạng nhì trong giai đoạn đổi thay quyền lực, nghĩ cũng là một cơ hội làm sáng tỏ thêm một thời đại từ nhiều phía, có hại gì đâu!
Nguyên, cũng giống như người viết bài bìa đăng trên bìa 4 cuốn sách vào năm 1993, chúng tôi đã nghĩ đến việc sử dụng những kinh nghiệm thường xuyên như một tài liệu lịch sử, thói quen của những người muốn viết sử mà không muốn sao chép lại lời nói của những người khác khi có nhiều lúc, như trường hợp này: sự biến đổi của Việt Nam Cộng hòa và hoạt động đến một phần thành phần của nó, trong đó có chúng tôi. Trong thư viết cho Giáo sư Nguyễn Thế Anh khi ra tù, nói về việc đang làm, có câu "Biến động quá, không ghi cũng uổng." Trong trại, không thể sao chép và lưu giữ những gì nhỏ nhặt, chỉ được xác định lại ngay từ khi khởi động nên hãy nhớ đây là một cửa hàng chứa duy nhất. Và vì thế không xa khi về nhà, chúng tôi bắt đầu làm việc ngay, tin cậy để lâu ngày quên mất! Chính vì thế mà không cần câu cái, văn từ, cứ viết theo những gì mình cho là còn nhớ.
Lại cũng không nghĩ rằng có thể xuất bản, cần xuất bản. Trong cuộc sống co rút của mình, chúng tôi không biết có những hồi ký cải cách tạo làm phiền bên kia bờ đại dương. Chưa kể những điều viết ra, vì mục đích ghi sự kiện, có thể chạm tới những người còn sống, bạn bè quen thuộc đã đành lòng mà còn có những người có danh vọng trong thời đại cũ, nổi bật nên với đời sống ẩn khuất của chúng tôi. Lại còn về phía chính quyền đương đại, cách thức nhận xét của chúng tôi chắc chắn không thể làm họ bằng lòng nhất là khi họ đang được tung hô, những lời tung hô chưa bị những biến động tiếp theo sau 1975 làm họ nhụt ý thức cường mà chiến thắng, mà quyền bính thì còn đủ để vượt lên đầu những cá nhân "tội phạm" lẻ tẻ vừa phải thoát khỏi vòng tay của nhà tù. Một đời người thì ngắn so với biến chuyển lịch sử cho nên đã có ý nghĩ để những điều viết lại là Mémoires d'outre-tobe, mượn ý của ông văn sĩ Tây, chưa đọc! Xin những người cùng "phe" theo tình hình lịch sử chớ coi đó là một bi quan biểu hiện.? Kravchenko, người đầu tiên tiến hóa chế độ xà lách Nga trong những lần viết, khai thác chiến thắng trước Thế chiến II vẫn không được phong trào cộng sản thế giới hàng hàng lớp lớp, cuối cùng phải tự tử (1946) khi Liên Xô mang sức mạnh chiến thắng quân sự phù trợ cho chính xác trừ phát hiện nổi bật lên như một chứng minh hùng mạnh ngược lại. Ông không thể chờ đợi đến nửa thế kỷ sau. Trong tình hình suy nghĩ và hiểu biết cá nhân như thế thì tập hồi ký tuy có được đánh máy cho thoát khỏi tình trạng giấy rơm đen điu cũng không được chú ý tâm nhiều. Gởi qua Mạc lúc bấy giờ đã biết mình sắp ra đi cũng không ngờ người ta quen biết cung ra phổ biến. Không có gì phải vô địch để phụ các tấm lòng ưu ái đó. Không có gì giận dữ vì sợ hãi khi nó được đưa vào. Chuyện nhỏ tên thật trên các chữ viết ra đã được xác định từ lâu. Có điều kiện thảo luận đã được kể đến mà bản in có quá nhiều điều không được đồng ý.
Bây giờ ngồi lại, chắc chắn vẫn không bị thiếu, nhưng hãy cứ coi như thêm một giai đoạn sửa chữa. Sửa chữa không đánh mất những suy nghĩ cũ, dù đến bây giờ đã thấy sai sót, thấy dịch vụ về. Chuyện của một tập thể được nhìn thấy từ một cá nhân, đặc tính của một hồi ký đã đủ phân trần về sự còn sót lại trong khi vẫn giữ được tính cách nhân chứng lịch sử dành riêng cho người khác, cho người sau nhận xét. Chúng tôi chỉ sửa chữ, kể cả những chữ sai vì người in không hiểu ý, nhưng như đã nói, không để sai lạc ý tưởng ban đầu. Lúc này, tốc độ ghi đã tắt các tên người, nay được lập chỉ định, ngoại trừ một số tên không cần thiết được tìm thấy, không thể ghi nhớ. Các cá nhân được đề cập hiện nay có người vẫn còn sống, lại thêm vinh vọng ở hải ngoại nữa, chắc chắn có chút chút mắt không bằng lòng tuy người viết rõ ràng đã ráng chỉ làm việc sao chép, không thiên lệch. Thận trọng, xin thưa: Lịch sử hiện nay đã được định hình, ân oán giang hồ tuy vẫn còn đấy nhưng ba năm trôi qua rồi, tập sách dự kiến làm một tài liệu lịch sử này có vị trí đúng của nó, ít ra là trong cách tính một vật nằm ở một góc nào đó chờ người đến phủi bụi tìm thời gian đã mất. Nên cẩn thận, đừng giận làm chi. Viết lại sách cũ, có ngẫu hứng cũng ghi thêm một số dòng nhỏ mới, cẩn thận không bỏ qua thời điểm "2004" để rời khỏi lộn xộn.
Việc làm, xem kỹ lại thì cũng chỉ vì mình, vì chút ý thích cá nhân, cũng thấy hơi ích kỷ. Nên, để đỡ ân hận, trong lời đề tặng có thêm một bài thơ tích về tình trạng nghĩ là hội chứng hậu chấn thương của người đồng cảnh cùng chia xẻ với mình trong những cơn mơ nơi xứ sở cho đến bây giờ vẫn chưa biết là lạ hay quen mà vẫn phải chấp nhận nó.
Hãy cứ coi là xong vào lúc 8:06 ngày 1-8-2005 tại Westminster, California, Hoa Kỳ. Ngày 21-9-2004, được sao chép lại trên bản in 1993 của Thanh vân tay xuất bản.
Ngày 8 tháng 10 năm 2004: dự thảo bài viết từ bản sao chép này.
Ngày 14-3-2005, về SàiGòn tìm lại bản chỉnh sửa, không tìm thấy bản máy, chỉ có bản viết tay, nửa trên giấy nến đen, nửa trên mặt trái giấy peure đã có máy bản Luận án Tiến sĩ Thiền dang (thiếu giấy quá mà!), so sánh xem có thiếu sót gì để chỉnh sửa, cũng không kiềm chế ý định không làm sai ý nghĩ ban đầu. Chắc chắn cũng không làm việc so sánh đầy đủ vì hơi làm việc vất vả, cũng không cần thiết phải chi đến như thế. Tìm tiêu đề sách, ghi tháng 8-81 là "Mémoires d'outre-tombe... nối dài", Prélude - chắc cho chương đầu. Lúc đánh máy đã có lúc khác nhưng lúc viết tay đã thấy bản viết dư nhiều đoạn không chắc người biên tập ở đó thì giờ sửa gọn như đã xuất hiện. Dòng chữ Một khoảnh khắc VNCH nối dài có mặt trong thảo luận, không biết đã nghĩ ra để sử dụng tên danh sách từ lúc đó. Nhân đề có thể là một mũi nhọn từ những cái tên lạ lùng của những con đường Sài Gòn lúc mới đến năm
1955 như: Rue Richau Prolongée (Phan Đình Phùng / Nguyễn Đình Chiểu). Đùa bỡn cũng có cái hay là người ta nhớ dai nên tìm thấy trên một tờ báo ở Australia có một tên khác: "Một khoảnh khắc Liên kết dài", hay "Một khoảnh khắc VNCH nối dài" dùng cho loại văn nghệ hải ngoại, cả những thứ "tối dài" hồ nào chắc có bà con thân...
