Tôi không phớt lờ những nguyên nhân tử vong do bị khống chế, nhưng tôi vẫn trung thành với lựa chọn chuyên môn các vụ liên quan đến dao. Là chuyên gia trong lĩnh vực bom và đạn đạo, Iain West đã định vị mình ở một vùng chuyên môn không rắc rối. Thủ phạm muốn ai đó chết, hắn bắn chết họ, hết chuyện. Những vụ về dao thì khác, đòi hỏi thủ phạm và nạn nhân phải ở cự ly gần hơn. Những vụ này thường liên quan đến động cơ hỗn hợp, thoảng nét kịch nghệ hơn là mong muốn sát thương đơn thuần - nhất là khi những vết thương do tự hoại. Điều hấp dẫn tôi nhất chính là mỗi vết dao kể một câu chuyện khác nhau. Tôi luôn tin rằng mỗi đường dao đâm vào cơ thể, thường nạn nhân bị nhiều vết đâm như vậy – đều có thể mang đến một bức tranh vụ án dưới con mắt của người lành nghề.
Mỗi vụ án liên quan đến dao, tôi tràn đầy lo âu khi tìm hiểu nguyên nhân đằng sau những vết thương. Không lâu sau vụ người đàn ông tự sát bằng con dao cắt bánh mì, một vụ án dùng dao khác lại xảy ra. Đây là vụ giết người nhưng những “thí nghiệm” trước đó của tôi trong các bữa thịt nướng Chủ nhật lại có ích.
Mùa đông kéo đến thật nhanh sau ngày thu đầy nắng, rồi đợt tuyết đầu mùa tới. Sáng nọ, tôi được gọi tới hiện trường nơi tìm thấy một thi thể trong kênh đào ở London. Tôi đến vào buổi trưa, nạn nhân là thanh niên trẻ mặc áo khoác, nằm sấp mặt xuống khu rác thải đầy cỏ dại, hai cánh tay nằm dưới cơ thể. Nhiệt độ ngoài trời chỉ khoảng 2°C, như thường lệ, điều này không giúp gì cho việc xác định thời điểm tử vong. Thân nhiệt rơi xuống khoảng 20°C, các bức ảnh của cảnh sát cho thấy tuyết vẫn đọng trên cơ thể khi được tìm thấy. Sự co cứng tử thi đã xuất hiện, tuy chưa lan hết toàn thân.
Tất cả những gì tôi có thể cho phía cảnh sát biết là cái chết xảy ra khoảng giữa đêm đến 6 giờ sáng - câu trả lời đi cùng sự thất vọng được đè nén lại.
Phần cỏ cạnh chân thi thể loang máu, kế bên thi thể là con dao làm bếp dính máu. Tôi lật anh ta lại, miệng, mũi, tay và trước ngực anh ta sũng máu.
Chúng tôi chuyển anh ta đến nhà xác tiến hành khám nghiệm toàn bộ tử thi. Tôi chứng thực một nhát đâm duy nhất đã xuyên qua các lớp áo, đến phần sụn ba xương sườn của anh ta. Các mô sụn đã làm chệch nhát dao. Chỉ một chút thôi, nhưng đáng buồn thay chính điều đó đã khiến mũi dao đâm thẳng vào động mạch chủ. Nó xuyên qua động mạch chủ, đâm vào khí quản đằng sau. Nhát dao chỉ kết thúc ở thực quản nạn nhân. Tổng cộng chiều dài nhát đâm tính từ bề mặt da là 12cm. Vết đâm đi theo phương ngang từ trước ra sau, hơi chếch từ phải sang trái.
Con dao cán đen tìm thấy ở hiện trường có kích thước, hình dạng khớp với vết thương này. Lực tác động trên mức trung bình vì nó đã cắt qua cả các lớp áo và ba xương sườn. Trên mặt và tay trái nạn nhân cũng có những vết trầy xước lớn nhỏ.
Có vẻ là một vụ đâm chém không nhiều khúc mắc. Phía cảnh sát đang cố kết nối các dữ liệu với câu chuyện của bị cáo. Cả bị cáo và nạn nhân đều khoảng 20 tuổi, trước đó ngồi uống chung rồi đi dạo với nhau. Họ là bạn thân, nhưng theo cuộc thẩm vấn của cảnh sát, bị cáo đã ngấm ngầm “lên cơn” với bạn mình.
Hỏi: Các anh đã nói gì với nhau?
Đáp: Cũng chẳng có gì.
Hỏi: Anh có vũ khí không?
Đáp: Không.
Hỏi: Anh ta thì sao?
Đáp: Có, lúc nào cậu ấy cũng mang theo một con dao.
Hỏi: Những lần khác, các anh có mang theo dao không?
Đáp: Có, nhưng lần này tôi để con dao của tôi ở nhà.
Hỏi: Tôi phải nói rằng anh vẫn ở trong vòng nghi vấn. Anh biết vì sao anh ta chết không?
Đáp: Tôi nghĩ là có.
Hỏi: Xin cho chúng tôi biết.
Đáp: Chúng tôi đến bên kênh đào, cậu ấy bảo thấy không khỏe. Tôi đứng đó đợi cậu ấy, tôi nhìn xuống, thấy dây giày bị tuột, tôi cúi người buộc dây giày lại, cậu ấy hỏi, mày nghĩ sao nếu tao hẹn hò với em gái mày?
Hỏi: Mary?
Đáp: Đúng vậy.
Hỏi: Mary bao nhiêu tuổi rồi nhỉ?
Đáp: Mười ba.
Hỏi: Thế anh nói sao?
Đáp: Tôi nói tôi không thích, con bé mới chỉ 13. Tôi nhìn cậu ấy, hỏi sao cậu ấy lại nói thế, nhưng tôi không có thời gian, cậu ấy đã rút thứ gì đó ra khỏi áo khoác, tôi nghĩ cậu ấy muốn đâm mình. Tôi phát hoảng, đẩy cậu ấy ra, sau đó quay người bỏ chạy. Tôi ngoái lại nhìn lần nữa, thấy cậu ấy loạng choạng về phía sau. Tôi tiếp tục chạy. Tôi không biết cậu ấy bị thương, nếu không tôi đã quay lại giúp rồi.
Thêm nhiều câu hỏi, bị cáo đã rất bất mãn với khả năng nạn nhân có quan hệ với em gái 13 tuổi của mình. Sau khi giải lao, bàn bạc với luật sư của mình, anh ta nói: “Nếu là con dao đó, tôi nghĩ tôi đã thấy nó ở nhà cậu ấy. Nó rơi ra khỏi giá gác dao cùng nhiều con dao khác, tôi nhặt nó lên, để lại trên nóc tủ.”
Luật sư hỏi riêng thân chủ của mình thêm vài câu, sau khi quay lại anh ta thú nhận mình đã gây ra cái chết, nhưng nhất mực cho rằng chỉ là tai nạn: “Cậu ấy là bạn thân nhất của tôi, không đời nào tôi cố tình hại cậu ấy, có vậy thôi.”
Tôi chắc chắn câu chuyện của bị cáo hoàn toàn không đúng sự thật. Bản năng mách bảo tôi không thể nào xoay vòng con dao người khác đang cầm để đâm lại chính người đó – vết thương này thẳng và nằm ngang. Và chắc chắn không thể đâm vị trí quá cao trên ngực như thế nếu bị cáo đang ở tư thế khom mình.
Người bị buộc tội được coi là vô tội cho đến khi bị kết án, tôi tranh thủ thời gian dựng lại vụ án tại nhà mình. Tôi khom người, giả vờ buộc dây giày (với tay phải), nhìn lên, lách khỏi một cái thước của kẻ đang tấn công mình (thay con dao tôi đang cầm bằng tay trái) sao cho cái thước đâm ngược vào kẻ tấn công (thường là cái gối kê trên ghế) để gây ra một vết đâm ngang, thẳng. Tôi vừa đâm cái thước vào gối thì nhận ra có một người xuất hiện trong phòng.
Tôi quay lại. Chris vừa vào phòng học bài. Các con tôi đều được dặn phải gõ cửa, đề phòng thấy cảnh gì đó không hay. Chắc tôi đã quá nhập tâm đến mức không nghe thấy tiếng con. Chris đang nhìn tôi chằm chằm với vẻ kỳ quặc.
“Sao vậy con?” Tôi hỏi, cố gắng ra vẻ bình thường hết sức có thể. Thằng bé đang ôm theo một cuốn sách.
“Bố đang làm gì vậy?” Nghe tông giọng thằng bé hỏi, tôi hiểu mình phải giải thích. Thằng bé đã lên 9, khá thoải mái và dễ chịu, không có vẻ gì giống vị hoàng đế nhí khó bảo từng tra tấn chúng tôi mỗi đêm năm nào.
Tôi đứng dậy. Sự thành thật có lẽ là cách tốt nhất lúc này.
“Ờm... Bố thử xem nếu một người đàn ông đang thắt dây giày... là bố này, bằng tay phải... Rồi một người đàn ông khác tiến đến với một con dao... cũng vẫn là bố luôn, người đàn ông khác đó là tay trái của bố nè, còn cái thước là con dao... Nếu người đàn ông thứ nhất có cách nào đó xoay con dao rồi cắm ngược vào người đàn ông thứ hai, tất cả diễn ra trong lúc anh ta vẫn đang khom người.
Chris ra chiều suy nghĩ lung lắm.
“Vâng” Cuối cùng thằng bé cũng lên tiếng. “Con nghĩ anh ta có thể làm vậy.”
“Nghĩ thôi chưa đủ. Người đàn ông thứ nhất có thể bị tống vào tù lâu đó, nên bố phải chắc chắn.”
“Người đàn ông thứ nhất có giết người đàn ông thứ hai không bố?”
“Ờm... có.”
“Bố đã gặp ông ấy chưa?”
“Người đàn ông thứ nhất hả? Chưa.”
“Người đàn ông thứ hai?”
“Rồi, Chris. Ở nhà xác. Bố đã khám nghiệm các vết thương của anh ta và thấy con dao đi vào cơ thể một góc nhất định, bằng một cách nào đó. Bố đang cố thử xem người đàn ông thứ nhất có thể làm vậy khi bị tấn công lúc đang buộc dây giày không.”
Chris gật đầu. Tôi không chắc thằng bé hiểu hết những điều tôi nói hay chỉ đồng tình bố mình đang làm chuyện khác người.
“Con đến khoe bố sách Sinh học của con. Con được điểm cao nhất luôn.”
Phải rồi! Con trai đến tìm tôi vì có lý do. Vậy mà tôi lại bị cuốn vào công việc đến nỗi toàn nói về mình, quên mất phải hỏi thăm thằng bé. Chúng tôi cùng xem kết quả môn Sinh, tôi bày tỏ niềm tự hào với một dọc điểm A của con, cuối cùng thằng bé rời đi, mặt mũi tươi tỉnh còn tôi tiếp tục thí nghiệm của mình. Dù đã rất cố gắng, tôi không thể tìm được cách khom người mà vẫn có thể xoay chệch con dao của kẻ tấn công rồi tấn công ngược lại, không thể tạo ra được đúng một vết đâm ngang, thẳng như thế vào gối. Ý tôi là, cơ thể người. Như tôi nghi ngờ từ đầu, đây là một vụ đâm chém không có gì phức tạp, ở tư thế đứng.
Có tiếng gõ cửa phòng làm việc khe khẽ.
“Bố ơi, bọn con đều nghĩ ông ấy là thủ phạm đó.” Anna nói, ùa vào.
“Ai làm gì cơ?”
“Ờm thì... Chris là người đàn ông thứ nhất, buộc dây giày, con là người đàn ông thứ hai đang cố lao đến với một con dao và...”
“Con không dùng dao thật đấy chứ?”
“Không, con dùng bút của con. Dù sao thì, Chris rất dễ dàng xoay nó lại và đâm con, nên con nghĩ người đàn ông thứ nhất là kẻ giết người.”
“Vậy à, cảm ơn con.”
“Bọn con làm cho bố xem nha? Hoặc nếu bố muốn, bố có thể làm người đàn ông thứ nhất, con sẽ là người đàn ông thứ hai. Con giỏi phần này hơn Chris.”
Tôi cảm thấy Anna, lúc đó mới 7 tuổi không nên là “trợ lý” dựng lại hiện trường vụ án với tôi. Nếu con bé bắt gặp tôi đang cầm một con dao, lúc nào nó cũng nghĩ đó là trò đùa. Con bé đáp trả những ý tưởng về xác chết không mấy mặn mà, nhưng ý niệm về cái chết là thứ gì đó quá lớn lao với con bé, nó còn chưa thấy một thi thể thật, thậm chí chỉ là một bức ảnh. Các con tôi không chỉ được dạy phải gõ cửa trước khi vào phòng, tôi còn cẩn thận giấu những bức ảnh của cảnh sát lên trên kệ cao.
“Anh chơi trò gì với các con vậy hả?” Jen giận dữ xuất hiện từ phòng khách, vẻ mặt phẫn nộ.
“Không phải chơi. Chris vào phòng nên anh nói con nghe anh đang làm gì.”
Jen đảo mắt.
“Em luôn để công việc lại bệnh viện.” Cô ấy nói đầy vẻ quyết đoán.
Chris và Anna cuối cùng cũng hiểu công việc cụ thể của tôi, nhưng thời điểm đó, chúng chỉ được dạy nếu ai hỏi, phải trả lời bố là bác sĩ. Chúng hiểu điều căn bản rằng tôi là kiểu bác sĩ đặc biệt, tôi giúp cảnh sát, tên tôi xuất hiện trên báo, nhưng chúng không hiểu ý nghĩa thật sự của công việc pháp y. Dù vậy, cả hai vẫn thoáng hiểu công việc của bố không giúp người bệnh “khỏe lại”. Trong nhà chúng tôi, việc có ông bố thường cắm phập dao hay thước vào gối hoặc tảng thịt trở nên bình thường với Chris và Anna, dù bọn trẻ có vẻ chưa nhận thức được các ông bố khác không làm thế.
Hôm nay, nhóm bào chữa cho bên bị có thể thành công đưa ra bản án ngộ sát với tình tiết “mất kiểm soát bản thân”. Một ban bồi thẩm đoàn có thể quyết định bị cáo mất kiểm soát do nạn nhân đã xâm hại em gái tuổi mới lớn của mình. Phía gia đình bị cáo cũng đã đưa ra vô vàn bằng chứng cho sự giận dữ của người anh trai trước khả năng em mình bị xâm hại.
Để có thể dùng “mất kiểm soát” như lý do bào chữa chấp nhận được, một người khác cùng độ tuổi, giới tính với bị cáo, tính cách tương đối ôn hòa và ổn định cũng sẽ phải mất kiểm soát giống bị cáo. Tôi nghĩ ở anh ta có điều đó. Tuy nhiên để được coi là mất kiểm soát hành vi, phải chứng minh được bị cáo không có chuẩn bị trước. Khe bẫy của vụ này có thể nằm ở tình tiết hành động tấn công đã có sự chuẩn bị, nếu chứng minh được bị cáo mang theo con dao. Anh ta đã giải thích vì sao có dấu vân tay mình trên cán dao nhưng anh ta cũng phải thuyết phục bồi thẩm đoàn nạn nhân mới là người mang theo con dao.
Vụ giết người này xảy ra khá lâu trước đợt cải cách năm 2010. Mất kiểm soát không được coi là tự vệ. Không còn hy vọng cho thanh niên quá lo lắng việc phải bảo vệ em gái mình. Vụ án kết thúc với tội danh giết người và đóng lại vào thập niên 80, anh ta có tội.
Một vụ giết người bình thường, nhưng là vụ giết người mà góc độ và đường đi chính xác của nhát dao đâm đã cung cấp các bằng chứng quan trọng. Thường là thế. Không chỉ đường dao đâm, một khi dao ở trong cơ thể, sự dịch chuyển của con dao cũng nói lên nhiều điều về cử động của nạn nhân cũng như kẻ thủ ác. Thời gian, kinh nghiệm làm nghề cho tôi biết những vết thương do dao có thể kể rất nhiều câu chuyện nếu chúng ta biết cách lắng nghe. Tôi đã có ý định biên soạn một cuốn phân tích chuyên sâu về đường dao, các góc độ, các vết bầm... Tôi thường lượn lờ trong bếp, nhặt một con dao, đâm vào một tảng thịt. Kỳ thực, tôi đã mua rất nhiều dao hình dáng, loại cán khác nhau, nếu cảnh sát có lịch chặn, khám xét ngẫu nhiên những người da trắng trung lưu trên đường, chắc tôi sẽ bị bắt vì tội mang vũ khí có tính sát thương.
Trước sự ghê tởm của gia đình, tôi còn tiếp tục thực hành kỹ năng trên các miếng thịt lợn và thận cừu. Thật khó để tái hiện cảm giác khi đâm vào da và nội tạng người – có thể vì thịt ở siêu thị hiếm khi còn tươi. Thực tế, những ai từng giết người bằng dao đều kinh ngạc vì sự dễ dàng của nó. Khi lưỡi dao đã cắt qua lớp quần áo và da, các mô cơ chẳng còn chút kháng cự nào. Chỉ cần một lực trung bình cũng có thể đâm xuyên qua các cơ quan như tim hoặc gan, bởi vậy tội phạm sức yếu vẫn có thể gây án bằng cách đâm dao. Rất nhiều kẻ giết người đã nói: “Tôi không có ý giết anh ta!” Điều chính xác họ muốn nói là “Tôi không nghĩ việc mình làm có thể giết anh ta”. Càng dễ tin hơn khi chính những kẻ giết người bằng dao tự thú như vậy. Dao cho hung thủ lợi thế khổng lồ trước nạn nhân, dù nạn nhân có khỏe hơn. Không ngạc nhiên khi phụ nữ thường tìm đến loại vũ khí này.
Sau loạt thí nghiệm đó, liệu tôi đã có thể chứng minh những vết thương do dao đâm có thể kể câu chuyện như một cuốn sách mở mà tôi từng kỳ vọng? Tôi không làm được. Nhưng tôi nhận ra những nhát dao có thể kể rất nhiều chi tiết về một vụ án giết người. Tôi phát triển kỹ năng phác họa hung khí với độ chính xác nhất định, căn cứ vào các dấu vết để lại trên người nạn nhân. Khi cảnh sát đưa một loạt các hung khí bị tình nghi tới, tôi có thể loại trừ hầu hết và nhặt lên đúng thứ hung khí đã được sử dụng.