Khi Aurore vượt qua tiền sảnh của nhà xuất bản, nơi hàng năm người ta vẫn treo những bức ảnh của các nhà văn có sách mới ra, chị cảm thấy trong mình như có một sự gượng gạo thầm kín và đớn đau. Những bức ảnh ấy rất nhiều, mà lại còn bị sắp xếp rất lộn xộn, còn lộn xộn hơn cả những cuốn sách được niêm phong dưới những trang bìa cứng cùng màu. Bức ảnh không thể diễn tả được bản chất của con người họ. Có lẽ người ta đã phải đảo lại trật tự các âm bản, tất cả cùng một mẫu, chụp cùng một góc độ, trong cùng một dáng điệu tượng trưng, bàn tay dưới cằm. Bức ảnh rửa tối một cách cố ý làm những đường nét trên khuôn mặt họ trở nên sắc cạnh như thể những giọt mực đen, mà họ đã sử dụng để rắc đầy những cuốn sách, đã rịn ra trên khuôn mặt vô cảm của họ. Vẫn còn may mắn là người ta không soi mói kỹ càng những khuôn mặt này như người ta vẫn thường soi mói những bức ảnh nhân trắc học được dán ngay ngắn ở các cửa sân bay Santarém mà Aurore đã dừng chân đứng ngắm. Chị đã tự hỏi nếu như mình có khả năng nhận ra một ai đó trong số những bức ảnh ấy: Tất cả giống nhau như đúc!
Khu tiền sảnh bằng đá cẩm thạch tối lờ mờ, khách tham quan hạ giọng nói thầm thì giống như trong một khu để tro hài cốt và lẩm nhẩm dọc tên phía dưới mỗi khuôn mặt. Aurore liên tường đến những bức ảnh của người chủ mà gia đình họ đã cho chạm khắc ngay trên phần bia mộ phủ men sứ để tránh sự bào mòn của thời gian: Một người lính trẻ, một ông trường khế khoảng năm chục tuổi, một người dàn bà mang kính. Cái chết vẫn tiếp tục già đi, vẫn lỗi thời và nực cười trên con dường dẫn tới sự bất từ mà âm bản của những bức ảnh đã muốn đưa chúng tới nơi. Còn về sự bất tận, Aurore lại nghĩ tới những cây thập tự được trồng theo lối ngũ điểm tạo nên phong cảnh mờ xa bất tận ở những khu nghĩa trang liệt sĩ, nhìn xa hút tầm mất vẫn chưa hết, hay đến những viên đá sỏi mà người ta đã cố tình đặt lên trên những ngôi mộ của người Do thái, sắp xếp chúng một cách tự nhiên hơn. Tro bài cốt cũng là tro bụi. Dì Mimi nói đúng, còn Aurore thích nhìn lửa cháy lém xém trong lò sưởi.
Ðể có được tấm ảnh nhà văn đầu tiên của mình, Aurore đã phải chịu đựng một thứ ánh sáng chói lòa của một ngày tuyết rơi nhiều khiến chị phải ngán ngẩm. Chị đã truyền lại cho hậu thế một cơ thể cứng nhắc như những tấm thân của các nhà thể thao leo núi ngã rơi xuống đáy vực, băng tuyết giữ lại cho tới tận một vài thế kỷ sau mà không tính đếm gì đến việc thời gian hay trí nhớ có thể xoá nhoà hết dấu tích của họ, và sau đó làm họ biến mất. Aurore cũng vậy, chị đã chết và đông cứng trong những tảng băng giá lạnh của nhà xuất bản.
Đằng sau ống kính, người thợ ảnh giải thích cho chị nghe công việc khó khăn nhường nào khi chụp ảnh các nhà văn, với gương mặt như nhược, nhòe nhoẹt, ánh mắt họ trống rỗng không giữ lại điều gì. Họ lẩn trốn, anh ta nói - nhưng họ không thoát ra được, họ mệt lả, và sau đó trên bức ảnh nếu không làm đen lại thì ảnh chỉ còn là một sự xuất hiện ma quái, một vầng sáng để lại những vết loang trắng trên mặt báo với những lỗ đen thay vào chỗ của mắt và của mũi.
Amore cố bấu víu để trụ lại, chị cố bám chặt lấy hình ảnh để không bị biến đi như những đồng nghiệp khác. Răng nghiến chặt, môi bặm lại, chị nhìn thẳng vào ống kính.
Ðiều buồn cười là, người thợ ảnh kế, đó là các bà sồn sồn lại cứ hay thích chụp ảnh theo kiểu của các ngôi sao màn bạc. Họ giống như những người đàn bà biết đến hương vị ái tình quá muộn, các ả đang tràn đầy hưng phấn như để sống bù lại những khoảng thời gian bị mất trước đây. Cố tạo dáng, tạo hình, không nề hà công sức để có một bức ảnh đẹp...! Aurore bỗng cảm thấy hụt hẫng, trôi nổi. Chị không muốn mất quá nhiều công sức vào việc chụp ảnh. Các nàng rũ cho tóc thẳng đến phủ kín hai bờ vai, miệng phồng lên. Chính phần sex là phần các ả muốn trưng bày ra. Vào lúc đó, các nàng bắt đầu hình thành tác phẩm của mình: Các nàng tháo tung váy, cởi bỏ xu-chiêng, cố kéo chun quần xi-líp. Các nàng nằm dài hớ hênh trong bức ảnh giống như con điếm trong tủ kính. Bọn họ ghê tởm hết chỗ nói, hắn buột miệng. Họ càng hở hang bao nhiêu thì họ lại càng thích các bức ảnh của họ bấy nhiêu. Phải nhìn tận mắt các nàng trên sàn gỗ và khi các nàng ngắm nghía mình. Aurore không còn một chút ham muốn gì cho việc chụp ảnh nữa, song điều đó cũng chẳng quan trọng, người thợ ảnh đang chụp cảnh tuyết rơi. Chị chỉ là cái cớ trong trò chơi ánh sáng phức tạp mà chị đang cho chúng mượn các khoảng tối sáng và vô tình lại có cả khuôn mặt, đôi mắt có cái nhìn chăm chú và miệng không hề có lấy một nụ cười.
Mong muốn có một sự hoà giải cuối cùng, để chứng tỏ cho anh ta thấy là chị cũng là một con người có giá trị, để nói cho anh la hay rằng chị vẫn còn tồn tại và cuối cùng là để anh ta nhìn thấy chị, chị cầu xin Tay Cán Bộ Hành Chính lúc đó vừa ghé qua Paris tới giúp chị lựa chọn ảnh. Anh ta cố tình đến chậm khiến chị không sao tìm được cớ để trấn tĩnh người thợ ảnh đang hết sức sốt ruột và sau đó. khi anh ta đến, hắn bắt đầu lật xem liên hồi các bức ảnh, anh ta nói: Cái này không được do cái miệng, cái này cũng không do cặp mắt, cái này nữa do cái cằm, cái này cũng không được do kiểu cười. Aurore trở nên gượng gạo thay cho người thợ ảnh, anh ta đã chờ đợi và phải chịu đựng những lời chì chiết cay độc về các tiểu xảo kỹ thuật mà đây là lần đầu tiên anh bài lòng bởi chúng không giống như những lần khác. Khi họ kết thúc công việc tìm kiếm và buộc phải buồn bã chọn lựa tấm hình mà lúc này đang ngự trên bức tường bếp nhà Gloria, anh ta cáu bẳn bỏ đi một cách vội vàng, đóng sập cửa. Chị bối rối xin lỗi vì thái độ của Tay Cán Bộ Hành Chính.
- Nhưng có phải là do tôi hay do những bức ảnh đâu mà là do chị, chính chị là người mà anh ta không ngừng chê bai.
Chị nhìn người thợ ảnh đang đung đưa hai cánh tay, mắt mở to như chờ đợi sự tiết lộ về nỗi bất hạnh của chị giống hệt những bức ảnh về cảnh cô chiếc khốn cùng trong nỗi cô đơn tuyệt vọng mà anh ta đã chụp cho chị. Sau tất cả những năm tháng đã sống, chị vừa mới hiểu ra được là Tay Cán Bộ Hãnh Chính không những không yêu chị, chưa từng bao giờ yêu chị mà anh ta còn căm thù chị, căm thù cho đến từng đường nét trên khuôn mặt, từng nốt chấm nhỏ trên làn da, từng sợi lông mi. Chị chỉ trả lời:
- Anh ta là chồng tôi.
- Ô, tôi xin lỗi, - người thợ ảnh trả lời và sau đó anh lại nói với chị rằng nếu chị muốn, họ có thể chụp lại các bức ảnh. Và thế là chị ngã nhào vào vòng tay anh ta.
Anh đã trở thành tình nhân của chị trên chiếc đi-văng trong phòng chụp, giữa ngổn ngang máy ngắm, dây dợ chằng chịt trên sàn lẫn trong bụi bặm thấm đấm mùi vị phim chụp ảnh, trong sự vội vàng quyết liệt vẫn luôn được coi là sự phủ định của mọi thứ mà chị đã từng được đọc về đề tài quyến rũ ái tình, trong niềm hưng phấn tuyệt vọng. Buổi chụp ảnh đã đúc kết lại tất cả cuộc sống trước đây và trong cả một tương lai gần kề. Ðể nghiên cứu lâu hình ảnh của Aurore trước ống kính, Người Thợ ảnh hình như đã có một sự hiểu biết bẩm sinh về chị. Chị chẳng cần phải giải thích cho anh rõ với người chồng đó, chị chưa hề biết đến giá trị đích thực của tình yêu, còn tệ hại hơn, chị luôn bị kìm chế, bị ngăn cản, đề nén gượng ép, bị cắt đứt khỏi những ham muốn, và mù tịt về chính cơ thể của mình. Có lẽ phải là một trận động đất ghê gớm lắm mới có thể dứt tung những thứ dây dợ trói buộc chị từ lâu, làm thoát ra tất cả sự xấu hổ, nỗi lo sợ vì làm tồi, sự hãi hùng vì thiếu hiểu biết, chị mới có thể ngã vào vòng tay một con người xa lạ.
- Cẩn thận nhé, - anh nói khi tiễn chị ra cửa, – em phải hết sức giữ mình.
Trên đường phố, chị không còn nhận biết gì hết, nên phải dừng lại trước gương soi để chỉnh lại tư thế và lấy lại tinh thần. Song chị không nhìn thấy gì trong gương dù chỉ là tí chút phản chiếu lại cái hình bóng ám ảnh của chị, cái hình ảnh ấy giờ đây có và như đang hiện dần đi sau những quầy kính ẩn sâu tận trong cùng của cửa hàng. Toàn thân chị bỗng trở nên nhờ nhờ và như ở trong một cơn ác mộng, chúng đang phình to ra xâm chiếm toàn bộ không gian. Nhưng toàn bộ sự việc xảy ra chỉ kéo dài trong một cơn chóng mặt chớp nhoáng và sau đó chị cảm thấy sung sướng mãn nguyện nhìn đăm đăm vào gương, khi thấy hình bóng mình lại vừa mới hiện ra giữa một loạt hàng hóa được trưng bày với đầy đủ các loại túi sắc, khăn quàng hàng nhung, hàng lụa. Chị thầm hỏi không biết người thợ ảnh nhắc chị phải cẩn thận là do một thứ linh cảm đặc biệt hay với ai anh ta cũng nói câu ấy để nhắc cho họ biết có một ngã tư nằm cạnh bến xe tắc-xi có biển đề: Cẩn thận khách bộ hành, hãy đi chậm lại, bạn không phải là người được ưu tiên, hãy sang đường bằng hai chuyến...!
Họ chằng có điểm gì chung. Với lủng củng cả mớ đồ linh tinh của những người lính, chiếc áo khoác bao xung quanh đủ các loại túi to nhỏ chất đầy các loại phim ảnh và cả hàng tá máy ảnh các loại, anh ta không có vẻ gì làm cho chị tin là mình vừa mới làm tình với anh ta xong. Chị cảm thấy là ngay cả với anh, chị cũng không làm cho anh được thoả mãn. Nằm bẹp xuống giường, anh phàn nàn về một mùa đông giá lạnh, về sự lưu lạc của cuộc đời. Anh đang ở Beyroud, người ta lại điều anh về chụp ảnh các nhà văn, các ngôi sao nửa mùa, mà một bức ảnh phải chụp ra từ hư không. Anh mơ thấy những cỗ pháo, xe tăng đến những khuôn mặt trẻ thơ đầm đìa nước mắt, còn anh chỉ quanh quẩn suốt ngày với các ả nạ dòng dửng mỡ. Các ả này, sau khi đã trát đầy son phấn, soi đi ngắm lại các kiểu đầu xù được xịt gôm cứng nhắc, đến ngồi chễm chệ trước ống kính của anh với dáng vẻ hết sức hớ hênh dơ dáng, như thể họ đang ở trong phòng chụp tự động của gia đình.
Chị vẫn không ngừng tự vấn mình, phải chăng Tay Cán Bộ Hành Chính lại một lần nữa có lý, khi nói rằng những bức ảnh của chị xấu xí một cách tệ hại. Khi lật xem các âm bản, chị thấy mình xấu xí, ngơ ngác, bối rối, lúng lúng và hầu như không có một chút gì là phong nhã, như một con bướm bị ép sống, cũng hết sức đau đớn như một con chuột đang lên cơn vật vã trong chiếc mũ dính điện, chị cũng lại giống như ánh mắt của một con chó đang chuyển sang màu xanh lét vì sợ hãi, đó là cái mà người ta gọi là bức ảnh nhà văn! Và chị ước lượng khoảng cách giữa nó với một bức ảnh nghệ sĩ, và chị hiểu là tại sao tất cả những người đàn bà lại luôn ao ước một ngày nào đó được hiện diện trên mặt giấy nữ hoàng dưới danh nghĩa là một nghệ sĩ hơn là một nhà văn.
- Ðó là một bức ảnh đẹp đấy chứ, - Babette nhận xét.
- Phải nói là người thợ ảnh đó thạo tay nghề mới đúng, - Aurore trả lời.
Anh đã bị xe cán chết ở ngay ngã tư này, nơi mà anh nhắc chị phải cẩn thận. Lúc chị hay tin thì anh đã chết từ lâu. Chị lấy làm tiếc là đã quên không hỏi anh là liệu các nhà văn thuộc giới mày râu có chiếm đoạt hình ảnh của họ với một sự độc hại giống như là cua phụ nữ hay không. Chị nhớ như in cái ngã tư ấy và phàn bả vai, nơi anh đã nắm lấy để xoay chị về phía anh và để hôn chị. Nhưng sự ra đi ấy cũng chỉ thoáng qua, cũng như sự thoáng qua của người chồng đang còn hiện diện ở một nơi nào đó. Chị đã quá quen thuộc với đau thương và chết chóc.
