Này Lam - Ngàn - Năm! Tôi không dám bảo cậu gọi tôi bằng ông đâu! Tôi thu hết can đảm vỗ vào vai Lam - Ngàn - Năm, nói: Cho dù bây giờ tôi là ông già năm mươi lăm tuổi, còn cậu thì mới chỉ là đứa bé năm tuổi. Tôi còn là người đã đẻ ra bố cậu. Nhưng nếu quay về với bốn mươi năm trước, tức là năm một nghìn chín trăm sáu mươi lăm, vào cái mùa xuân đầy tao loạn ấy, quan hệ giữa tôi và cậu vẫn là giữa một đứa bé mười lăm tuổi và một con nghé mà thôi.
Rất nghiêm trang, Lam - Ngàn - Năm gật gật đầu, nói:
- Mọi chuyện cũ đều hiển hiện trước mắt...
Từ đôi mắt của Lam - Ngàn - Năm, tôi nhìn thấy cái vẻ kiêu ngạo, ngang ngạnh nhưng chân thật của một con trâu...
Cậu từng khẳng định rằng, cậu chưa bao giờ quên mùa xuân năm ấy, gia đình chúng tôi chịu rất nhiều áp lực nặng nề. Xóa bỏ cho được hộ cá thể cuối cùng tựa hồ trở thành một nhiệm vụ vĩ đại của làng Tây Môn, không, của hằng hà sa số những công xã nhân dân lúc bấy giờ. Hồng Thái Nhạc không biết bằng cách nào đã huy động được rất nhiều người đức cao vọng trọng, nào là bác Mao Thuận Sơn, nào là chú Phúc Thủy Nguyên, nào là ông Trần Bộ Đình... lại còn có cả cái bà lắm lời Dương Quế Hương, bà Tô Nhị Mạn, bà Thường Tố Hoa, thím Ngô Thu Hương, thậm chí cả mấy thằng bé miệng mồm cực kỳ lợi hại như Mạc Ngôn, Lý Kim Trụ, Ngưu Thuận Oa... thôi thì nhớ đến đâu nói đến đó, kỳ thực còn rất nhiều người khác, đến chật cứng cả nhà giống như đi làm mai mối cho con gái, cầu hôn cho con trai... mặc sức mà ba hoa khoác lác, trổ tài ăn nói. Đàn ông thì vây quanh bố, đàn bà thì quây quần bên mẹ, còn bọn trẻ con thì tụ tập quanh anh chị tôi, tất nhiên cũng chẳng tha cho tôi. Khói thuốc của cánh đàn ông mù mịt đến nỗi con hổ vẽ trên tường nhà tôi cũng phải say lảo đảo, những cái mông của đàn bà ngồi đến mòn vẹt cái giường gỗ cạnh bếp lò nhà tôi. Còn bọn trẻ con thì khỏi phải nói, quần áo, đồ đạc của anh em tôi đều bị chúng xé nát. Vào công xã! Chúng tôi mời ông vào công xã! Hãy giác ngộ đi! Đừng lầm đường lạc lối nữa!... Không vì mình thì cũng vì con cái! Hãy gia nhập công xã!...
Tôi nghĩ là cậu trong những ngày ấy, những gì mà mắt cậu thấy, tai cậu nghe đều liên quan đến chuyện vào công xã của bố tôi. Đang lúc bố tôi dọn dẹp phân trong chuồng thì như những chiến binh trung thành, những ông già bà cả bao vây bên ngoài chuồng, khuyên lơn:
- Cháu Lam! Vào công xã đi. Cháu không vào, mọi người mất vui, ngay cả con trâu của cháu cũng buồn!
Lam - Ngàn - Năm xen vào câu chuyện của tôi:
- Dựa vào đâu mà họ nghĩ tôi không vui nhỉ? Kỳ thực là lòng tôi đang rất hồ hởi. Họ đâu biết rằng tôi là Tây Môn Náo. Vâng, tôi đúng là Tây Môn Náo, một thằng địa chủ bị bắn vỡ sọ, một con lừa bị xẻ thịt, làm sao có thể tự nguyện đứng cùng với kẻ thù của mình? Vì sao tôi lại yêu mến bố anh? Vì tôi biết chỉ có theo bố anh mới có thể tự làm tự ăn mà thôi.
... Đám phụ nữ ngồi xếp bằng trên giường bên bếp lò, mặt mày trơ tráo, tự nhiên như người thân thích trong nhà, miệng huyên thuyên sùi cả bọt mép, nói đi nói lại những lời đáng ghét giống như cái máy cát sét tua đi tua lại trong các quán nhỏ bên đường. Ngay cả đến đứa bé như tôi cũng chịu không nổi, phải la lên:
- Bà Dương vú to, thím Tô mông bự! Các người đi khỏi nhà tôi ngay! Tôi chán ngấy các bà rồi!
Thật là lạ, họ không hề giận dữ, cứ vừa cười vừa nói với tôi:
- Chỉ cần cháu và bố cháu vào công xã, các bác sẽ đi ngay thôi mà. Nếu không, mông đít của các bác sẽ mọc rễ trên giường, thân thể sẽ nẩy mầm, ra lá, nở hoa và kết trái, trở thành một cây to, đâm thẳng làm vỡ mái nhà của cháu đấy!
Trong số họ, người mà tôi ghét nhất là Ngô Thu Hương. Bà ta và mẹ tôi đã từng quan hệ rất mật thiết khi lấy chung một người chồng, không thèm khách khí gì cả khi nói với mẹ tôi:
- Nghinh Xuân! Chị và tôi không giống nhau. Tôi là con a hoàn bị Tây Môn Náo cưỡng dâm, chị là người đàn bà mà ông ấy sủng ái, còn đẻ cho ông ấy hai đứa con, không chụp cho chị cái mũ địa chủ, bắt chị đi cải tạo lao động là may lắm rồi. Đó là nhờ vào việc chị đối xử với tôi không đến nỗi nào trong thời gian ấy, tôi đã xin xỏ Hoàng Đồng tha cho chị. Bây giờ chị lại muốn biết là tro nóng hay lửa nóng sao?
Những đứa trẻ được cầm đầu bởi Mạc Ngôn mồm miệng vốn ngứa ngáy, lại được người trong thôn và cả nhà trường khuyến khích nên xem đây là dịp tốt nhất để quậy phá. Chúng hồ hởi như những con khỉ say rượu, múa máy chân tay, có đứa trèo lên cây, có đứa ngồi trên tường rống vào trong chiếc loa phóng thanh những lời đại khái là, gia đình tôi là một cái lô cốt của kẻ phản động, cần phải mở chiến dịch tấn công:
Cá thể là cầu tre đơn độc,
Mỗi bước đi lúc lắc lộc cộc.
Chân cầu đơn độc nằm trong nước,
Công xã nhân dân - đường cao tốc.
Xã hội chủ nghĩa chiếc cầu vàng,
Xóa bỏ khốn cùng ươm phúc lộc.
Mặt Xanh, thằng ngoan cố,
Cá thể đã tuyệt lộ.
Phân chuột chỉ một cục,
Cả lọ giấm phải đổ.
Kim Long, Bảo Phượng, Lam Giải Phóng,
Vắt tay lên trán nghĩ cho thông.
Cứ theo Mặt Xanh, cứ ngoan cố,
Lạc hậu bảo thủ khó tiến bộ.
Tôi thuận mồm mà đọc ra thôi, còn đoạn nói lối này là chính do Mạc Ngôn làm ra, thằng này từ nhỏ đã rất có sở trường về món này. Tôi rất điên tiết và oán hận Mạc Ngôn. Mày là con nuôi của mẹ tao, là anh em nuôi với tao mà. Đêm giao thừa nào mẹ tao cũng bảo tao đem cho mày một bát sủi cảo kia mà. Đồ vong ơn bội nghĩa! Chẳng nói được một lời tử tế, tao cũng chẳng cần khách khí gì với mày nữa đâu!
Tôi rón rén nấp trong góc tường, giương ná cao su nheo mắt nhắm đúng cái đầu trọc lóc của Mạc Ngôn lấp ló trên cây, đang phùng má thổi kèn đồng. Phụt! Một viên đá bay đi. Mạc Ngôn kêu lên một tiếng thê thảm rớt đánh bịch xuống gốc cây. Nhưng chỉ hút xong hơi thuốc thì nó đã ngồi dậy, lấy tay bụm vết thương đang chảy máu trên trán, tiếp tục la hét:
Lam Giải Phóng là thằng ngoan cố,
Vẫn cứ theo cha trên mê lộ.
Lại dám hành hung bắn trúng tao,
Bắt nộp công an cho biết khổ.
Tôi gương ná lên, lần nữa nhắm vào đầu nó. Nó vội vàng vứt kèn đồng bỏ chạy.
Kim Long và Bảo Phượng chịu hết nổi, không còn cách nào khác bèn thương lượng với bố:
- Bố ơi! Hay là chúng ta gia nhập công xã đi! Có thế trong trường các thầy cô và bạn bè mới coi chúng con là người, bố ạ! Kim Long nói.
- Chúng con đi đâu người ta cũng nhìn theo, chỉ trỏ, nói với nhau rằng, kìa, hai đứa con của thằng cá thể! - Chị Bảo Phượng nói.
Kim Long nói tiếp:
- Bố ơi! Con nhìn thấy mọi người trong đội sản xuất cùng nhau cày cấy, cười nói rất vui vẻ, đâu có giống bố và mẹ cô độc trên ruộng suốt ngày này qua ngày khác. Cho dù có thêm vài chục cân lương thực thì có ý nghĩa gì! Nghèo cùng nghèo, giàu cùng giàu với mọi người thôi bố mẹ ạ!
Bố ngồi im chẳng nói gì. Lâu nay mẹ không hề can thiệp vào việc làm cũng như suy nghĩ của bố, nhưng lần này lại điềm tĩnh khuyên:
- Bố của các con này, bọn chúng nói cũng có lý lắm, chúng ta vào công xã nhé!
Bố rít một hơi thuốc thật dài, ngẩng đầu lên, nói:
- Nếu bọn họ không bức bách tôi như thế, có lẽ tôi đã gia nhập rồi. Nhưng bọn họ dùng cách này giống như đang thách đố với tôi! Tôi không nhập nhiếc gì cả!
Rồi nhìn Kim Long và Bảo Phượng, bố nói tiếp:
- Hai đứa trước mắt phải lo tốt nghiệp cho được cấp hai. Đáng lý ra bố phải cho hai đứa tiếp tục học hết trung học, rồi đại học, đi du học. Nhưng bố không đủ sức. Mấy năm trước có tích lũy được ít của cải thì đã bị bọn chúng cướp sạch. Nhưng nếu bố đủ sức lo liệu, thì chắc gì họ đã cho phép hai đứa học cao lên nữa, không chỉ vì bố là hộ cá thể, mà còn nhiều lý do khác. Hai đứa hiểu ý bố không?
Kim Long gật đầu, nói một cách tin tưởng:
- Bố, chúng con hiểu rồi! Cho dù chúng con chưa có đến một ngày làm công tử, làm tiểu thư của địa chủ, ngay cả Tây Môn Náo trắng hay đen, chúng con cũng không biết, nhưng chúng con là dòng giống của ông ấy, trong người có dòng máu của ông ấy đang chảy. Ông ấy giống như một bóng ma lúc nào cũng ám ảnh chúng con. Chúng con là thanh niên của thời đại Mao Trạch Đông, không thể tự chọn thành phần xuất thân nhưng tiền đồ có thể tự chúng con chọn lấy. Chúng con không muốn làm ăn cá thể giống bố, chúng con cần phải vào công xã, bố mẹ không vào nhưng con và Bảo Phượng phải vào.
- Bố! Đa tạ công dưỡng dục mười bảy năm qua của bố! Cúi mình trước mặt bố, Bảo Phượng nói: Tha thứ cho sự bất hiếu của chúng con. Có một người cha như ông ấy, nếu chúng con không cố gắng phấn đấu, e rằng suốt cả cuộc đời này cũng không dám ló mặt ra ngoài.
- Được, nói được lắm! Bố nói: Bố cũng đã nghĩ kỹ rồi, không thể để các con đi theo con đường của bố. Đưa tay chỉ chúng tôi, bố tiếp: Các người cứ vào công xã đi, còn tôi thì vẫn cứ để như thế. Tôi đã thề là không bao giờ vào công xã, tôi không thể tự vả vào mồm mình.
Mẹ khóc, nước mắt ràn rụa, nói:
- Ông ơi! Nếu vào công xã thì cả nhà cùng vào, ông một mình ở ngoài thì coi làm sao được!
- Tôi nói rồi, muốn tôi vào công xã trừ phi chính Mao Trạch Đông hạ lệnh. Nhưng mệnh lệnh của Mao Trạch Đông là tự nguyện gia nhập công xã, tự do rời công xã. Họ dựa vào cái gì để cưỡng bức tôi? Chức vụ của họ bộ to hơn cả Mao Trạch Đông sao? Tôi không phục cách nói cách làm của họ, tôi muốn bằng hành động của mình để kiểm nghiệm lời Mao Trạch Đông thực tế đến đâu! Bố nói rất kiên quyết.
- Bố! Kim Long nói bằng một giọng khôi hài: Bố không được mở miệng là kêu Mao Trạch Đông. Cái tên này không phải để cho hạng người như chúng ta gọi, phải gọi là Mao Chủ tịch chứ!
Bố cười nói:
- Con nói rất đúng! Nên gọi là Mao Chủ tịch. Bố tuy làm ăn cá thể nhưng vẫn cứ là con dân của Mao Chủ tịch. Đất đai, nhà cửa mà bố có đều từ sự lãnh đạo của Mao Chủ tịch mà được phân phối cho. Hôm trước có người nói lại với bố lời Hồng Thái Nhạc rằng, nếu bố không vào công xã, họ sẽ thực hiện cưỡng bức. Trâu không uống nước thì cứ đè đầu nó xuống à? Không được. Bố sẽ kiện lên huyện, lên tỉnh, không được thì bố lên thẳng Bắc Kinh!
Quay sang mẹ, bố nói tiếp:
- Sau khi tôi đi, bà đưa các con vào công xã nhé! Chúng ta có tám mẫu ruộng, năm nhân khẩu, bình quân mỗi nhân khẩu một mẫu sáu sào. Bà đem sáu mẫu bốn sào đưa vào công xã, còn một mẫu sáu sào để lại cho tôi. Cái máy gieo hạt được phân trong cải cách ruộng đất, bà cũng nên mang đi tất, nhưng con trâu nghé mới mua về thì để lại cho tôi. Ba gian phòng của nhà này, tất nhiên không thể phân chia được, các con cũng đã lớn cả rồi, chật chội quá. Bà và các con cứ trình với công xã, chắc họ sẽ cấp cho một chỗ đất nào đó, bà dựng một cái nhà mới. Các người làm xong nhà thì cứ chuyển đi, còn tôi thì vẫn cứ tử thủ ở đây. Nhà chưa đổ, người chưa đi; nhà nếu đổ tôi sẽ dựng một cái chòi trên mảnh đất này, vẫn không đi đâu cả.
- Bố! Sao phải khổ vậy? Kim Long kêu lên: Bố một mình chống lại cả một trào lưu chung của xã hội là tự tìm lấy khó khăn cho chính mình thôi. Con tuy còn trẻ nhưng cũng đã cảm thấy cao trào đấu tranh giai cấp đang rục rịch bắt đầu. Với loại người có gốc gác không mấy tốt đẹp như chúng ta, con nghĩ là cứ theo trào lưu chung mà đi, may ra còn có cơ hội tránh được kiếp nạn này, chống lại nó có khác nào lấy trứng chọi đá đâu?
- Chính vì thế mà bố mới để mọi người vào công xã, còn bố, vốn là cố nông, bố sợ gì cơ chứ? Bố đã bốn mươi tuổi rồi mà chưa có lấy một ngày vui, không ngờ rằng việc bố không vào công xã làm cho bố trở thành nhân vật nổi tiếng. Ha...ha...ha!... Bố cười nhưng nước mắt chảy thành dòng xuống cái mặt xanh của bố.
Mẹ vẫn khóc tấm tức, nói:
- Ông ơi! Tôi ở với ông bao nhiêu năm rồi, không thể xa ông. Thôi thì để các con vào công xã, tôi ở ngoài cùng làm ăn với ông vậy.
- Không được! Bố dứt khoát nói: Gốc gác của bà không tốt, vào công xã sẽ được bảo hộ, theo tôi làm ăn cá thể, người ta sẽ có lý do bươi móc cái lý lịch xấu của bà ra, chỉ tổ làm phiền phức thêm mà thôi.
- Bố! Tôi lớn tiếng kêu: Con đi theo bố, không vào công xã đâu!
- Nói bậy! Trẻ con, biết gì?
- Con biết hết, cái gì cũng biết. Con cũng ghét Hồng Thái Nhạc, Hoàng Đồng, ghét nhất là Ngô Thu Hương. Bà ta là cái thá gì? Đôi mắt chó cái, miệng mồm thì toe toét giống như đít gà. Bà ta có tư cách gì mà đến nhà ta xưng mình là phần tử tiến bộ chứ?
Mẹ trừng mắt nhìn tôi, quát lớn:
- Thằng ranh con này, đừng có mà miệng mồm độc địa như thế!
Tôi vẫn không thôi, nài nỉ:
- Bố cho con theo bố làm cá thể nhé! Bố đi rải phân, con sẽ dắt trâu, kéo xe cho bố. Chúng ta theo đuổi độc lập, chúng ta là anh hùng làm ăn cá thể. Con bái phục bố, do vậy con quyết theo bố, con sẽ bỏ học, trời sinh ra con không phải để học, mỗi lần đến lớp là con thấy khổ sở vô cùng. Bố, một bên mặt của bố xanh, còn con xanh một bên mặt. Hai người mặt xanh làm sao tách nhau cho được. Cái mặt xanh của con đã làm cho người ta đùa cợt. Cứ để cho họ cười, cười đến chết cũng được. Hai kẻ mặt xanh làm cá thể duy nhất toàn huyện, duy nhất toàn tỉnh. Vui quá phải không? Bố đồng ý nhé!
Bố gật gật đầu biểu thị sự đồng ý. Tôi vốn muốn theo bố đi lên huyện, nhưng bố bảo tôi ở nhà để chăm sóc cho chú nghé. Mẹ lôi từ trong tường nhà ra vài món nữ trang đưa cho bố, rõ ràng công cuộc cải cách ruộng đất vẫn chưa hoàn toàn triệt để nên mẹ vẫn giấu được những thứ ấy. Bố bán chúng được kha khá tiền, dắt lưng đi lên huyện, tìm gặp huyện trưởng Trần, người đã hại chết con lừa đen nhà tôi, đòi quyền lợi cho những hộ cá thể. Ông Trần khuyên bảo rất lâu nhưng bố vẫn không phục, cứ cãi qua cãi lại. Ông Trần nói, căn cứ vào chính sách mà nói, anh có quyền làm ăn cá thể nhưng vẫn hy vọng anh vào công xã. Bố nói:
- Thưa huyện trưởng, cứ nhìn thân phận con lừa đen thì hiểu hết tất cả, huyện trưởng hãy cho tôi một quyền được làm ăn cá thể, hãy cho tôi một cái bùa hộ thân, tôi sẽ treo nó trước cửa để mọi người không còn đến quấy rầy tôi nữa.
Huyện trưởng nói:
- Ôi con lừa đen... nó thật sự là một con lừa tốt... Tôi mắc nợ anh tình cảm của con lừa, nhưng anh Lam ạ, tôi không thể cho anh cái bùa hộ thân nào cả. Tôi sẽ viết cho anh một phong thư kể về sự việc của anh, anh cứ trình lên Ban công tác Nông thôn của ủy ban tỉnh...
Bố cầm phong thư của huyện trưởng Trần đưa đến tận Ban. Ông trưởng ban công tác nông thôn rất ân cần đón tiếp bố nhưng cũng khuyên bố vào công xã. Bố nói:
- Tôi không vào, tôi đòi quyền được làm ăn cá thể. Bao giờ Mao Chủ tịch chưa có lệnh, tôi nhất quyết không vào.
Ông trưởng ban bị thái độ cương quyết của bố tôi làm cho xiêu lòng, bèn phê vào trong thư của huyện trưởng Trần mấy dòng như sau: “Cho dù chúng ta hy vọng toàn thể nông dân đều gia nhập công xã nhân dân, đi theo con đường tập thể hóa, nhưng nếu có cá biệt ai đó vẫn kiên quyết không vào, cũng phải được hưởng những quyền lợi chính đáng, các tổ chức cơ sở không được lạm quyền cưỡng bức, càng không được dùng những thủ đoạn phi pháp để buộc họ vào công xã”.
Phong thư này giống như một đạo thánh chỉ, được bố đặt vào khung kính treo trang trọng trên tường. Sau khi từ tỉnh trở về, tinh thần của bố khá lên rất rõ. Mẹ đã đưa Kim Long và Bảo Phượng gia nhập công xã. Ba mẫu hai sào đất được cắt ra từ tám mẫu ruộng nhà tôi, nằm lọt thỏm giữa ruộng công giống như một con đê giữa lòng biển cả mênh mông. Để cho độc lập hơn, bố dùng gạch mộc xây một bức tường trong nhà ngăn cách với các gian phòng khác, trổ một cái cổng riêng, xây một cái bếp lò mới cho hai bố con. Cái chuồng trâu ngoài sân sát bờ tường rào phía nam cũng thuộc về hai bố con tôi. Tóm lại chúng tôi có ba mẫu hai sào đất, một con nghé, một chiếc xe kéo bánh gỗ, một chiếc cày gỗ, một cây cuốc, một cái xẻng, hai cái liềm, một cái nồi sắt, bốn chiếc bát, hai chiếc thìa, một con dao, một chiếc đèn dầu, còn có một hòn đá đánh lửa nữa.
Những đồ vật ấy là quá ít, song rồi chúng tôi dần dần sẽ có rất nhiều, tôi tin như vậy. Bố xoa xoa đầu tôi, hỏi:
- Con trai, cuối cùng thì con vì cái gì mà theo bố làm cá thể?
Tôi không che giấu sự thật, nói: Vì vui!
