Yếu tố quyết định, chiếm đến 70%, việc người vợ có cảm thấy mãn nguyện với đời sống tình dục, tình yêu và ngọn lửa đam mê trong hôn nhân hay không, chính là chất lượng tình bạn tồn tại giữa hai người. Với đàn ông, yếu tố quyết định cũng chiếm 70%, và cũng chính là chất lượng tình bạn gắn kết đôi lứa. Suy cho cùng, cả đàn ông và đàn bà đều đến từ một hành tinh.

Tiến sĩ JOHN GOTTMAN

☆

Từ lúc tôi có ý thức thì ông tôi đã bị mù lòa. Sau vài chục năm làm nghề nông ở một vùng đất khô cằn thuộc phía đông miền Nam Dakota, ông mắc một căn bệnh hiểm nghèo và nó hủy hoại thị lực của ông. Ở tuổi 96, ông đã trả lời không biết bao nhiêu người về những mối quan hệ trong cuộc sống. Ông cũng là người lý tưởng để tôi đặt ra vô vàn câu hỏi – bởi trong suốt bảy mươi năm, ông chỉ có một người vợ duy nhất. Ông bà tôi so sánh mối quan hệ của họ như những năm tháng lao động tại nông trang: Sự quan tâm đúng mức và làm việc chăm chỉ đã giúp họ vượt qua những giai đoạn khó khăn. Không chỉ trung thành với mối quan hệ này, cả hai ông bà đều chủ động nỗ lực hết mình và gặt hái thành quả là bảy thập niên sống bên nhau đầy ắp yêu thương và tình bằng hữu.

Khi hồi tưởng sợi dây bền chặt đã gắn kết họ lại với nhau, cả hai người đều nói về thái độ hợp tác và đồng thuận. Dù là nuôi dạy con cái trong thời điểm cực kỳ khó khăn của cuộc Đại Khủng Hoảng, hay khi bị mắc kẹt trong nhà do trận bão tuyết khủng khiếp năm 1962 gây ra, họ đều đầu tư công sức để hóa giải các cuộc tranh luận thay vì khiến cho mọi thứ trở nên căng thẳng hơn. Ngay cả khi mâu thuẫn với nhau, hai ông bà đều cam kết tìm hiểu và nhìn nhận theo quan điểm của người kia. Họ luôn săn sóc nhau như họ chăm lo cho cánh đồng bắp của mình – ông bà tôi tránh kỹ thuật đốt nương làm rẫy bằng mọi giá. Là cặp vợ chồng thông minh cảm xúc, việc họ sống với nhau bền lâu chính là thành quả của sự kiên trì tìm kiếm những điểm chung giữa hai người.

Hòa giải những bất đồng

Một mối quan hệ tình cảm mới cũng giống như việc mua một chiếc xe hơi. Lái chiếc xe ra khỏi cửa hàng rõ ràng là một hạnh phúc khó tả. Mọi thứ không chê vào đâu được. Cái gì cũng thơm tho, êm tai và đẹp mắt. Bạn lái xe đi đây đi đó trong nhiều tuần – thậm chí nhiều tháng – một cách vui sướng, trước khi “chuyện đó” xảy ra lần đầu tiên: Một bộ phận nào đó bị trục trặc và cần sửa chữa. Xe cộ, cũng giống như các mối quan hệ, cần được tu sửa để mọi thứ hoạt động trơn tru. Nếu bạn muốn giữ lại chiếc xe, bạn cần thay thế những bộ phận bị hư hỏng. Bạn cần đầu tư thời gian và công sức để nó luôn trong tình trạng tốt nhất. Đôi khi cũng có những chuyện khiến bạn ngạc nhiên, nhưng trên đời này không có một trục trặc nào mà thợ cơ khí không sửa chữa được. Tương tự như việc sửa chữa giúp cho chiếc xe hoạt động tốt, biết cách hòa giải bất đồng chính là chìa khóa của những mối quan hệ thông minh cảm xúc. Nếu bạn không thể giải quyết được những vấn đề thông thường khi sống cùng nhau, thì bạn và người bạn đời của bạn sẽ nhận ra mình không đi được đến đâu.

Trong những nghiên cứu tại Đại học Washington, Tiến sĩ John Gottman và đồng sự của ông có thể dự đoán chính xác đến 93% khả năng ly dị trong tương lai của các cặp vợ chồng, chỉ sau 5 phút quan sát cách họ giải quyết bất đồng về quan điểm. [43] Dự đoán đó của họ đã ứng nghiệm khi họ tiếp tục theo dõi các cặp vợ chồng này trong suốt 14 năm tiếp theo. Nghiên cứu này cho thấy việc các cặp vợ chồng bất đồng ý kiến với nhau bao nhiêu lần không quan trọng; chính nỗ lực của hai bên nhằm giải quyết bất đồng và hàn gắn mâu thuẫn sẽ quyết định sự thành bại của mối quan hệ. Sự hòa giải này rất quan trọng bởi phần lớn các tình huống bất hòa xuất phát từ sự khác biệt về ý kiến giữa hai người. Ví dụ, nếu bạn cho rằng tốt nhất là nên tắt máy lạnh vào lúc 6 giờ chiều trong những ngày hè nóng nực để giảm tiền điện, còn bạn đời của bạn lại nghĩ rằng thích hợp nhất là lúc 8 giờ tối, chẳng ai đúng hay sai cả. Nhưng hai người vẫn cãi nhau suốt cả mùa hè. Bất hòa là điều không tránh khỏi. Cách bạn phản ứng với chúng mới đáng nói.

Một mối quan hệ thông minh cảm xúc được thúc đẩy bởi việc đôi bên cùng nỗ lực hòa giải bất đồng. Hòa giải chứng tỏ tình yêu và sự tôn trọng lẫn nhau, bất chấp vấn đề có nan giải đến đâu. Khi bạn tranh luận với bạn đời, mỗi lời nói, hành động hoặc cử chỉ của bạn sẽ khiến cho mọi việc trở nên tốt hơn hoặc xấu đi. Bạn có nhiều cách để hòa giải, nhưng tất cả đều nhắm tới việc tìm ra giải pháp. Hành động hàn gắn có thể là bất cứ điều gì, từ việc thỏa thuận với nhau (“Vậy mùa hè này ta hãy tắt máy lạnh vào lúc 7 giờ tối nhé.”) cho đến việc tự nhận phần lỗi về mình (“Anh nhận ra rằng tắt máy lạnh vào lúc 8 giờ tối sẽ tốn tiền hơn”), hoặc dùng một câu nói hài hước dí dỏm để xua tan bầu không khí căng thẳng (“Em biết không, chuyện này sẽ không xảy ra nếu chúng ta sống ở Alaska.”) Nỗ lực hòa giải gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng bạn quan tâm, tôn trọng người bạn đời của mình, và tình cảm thì quan trọng hơn việc chứng minh bản thân mình là đúng.

Hàn gắn mâu thuẫn chính là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy kỹ năng trí tuệ cảm xúc được sử dụng trong một mối quan hệ. Nhưng làm cách nào để bạn bắt đầu hàn gắn? Đầu tiên, bạn cần ý thức rằng động thái hàn gắn sẽ không giải quyết được mâu thuẫn. Nó chỉ là hành động giúp bạn tránh được sự giận dữ, tức tối hoặc thù hằn đối với vợ/chồng mình. Để hàn gắn thành công, điều đầu tiên bạn cần là khả năng tự nhận thức về chính bản thân mình. Bạn không thể hòa giải một cuộc cãi vã nếu bạn đang bị cảm xúc chi phối mạnh. Sự bất đồng sẽ khiến cho những cảm xúc trong bạn về người bạn đời bùng nổ, vì thế khó mà kiểm soát được hành vi và cảm xúc của bạn. Đừng quá bận tâm đến cảm giác tội lỗi vì những cảm xúc nảy sinh trong lúc hai người cãi nhau. Hãy tập trung năng lượng vào việc hiểu rõ cảm xúc của mình. Nếu bạn thấy rằng cảm xúc của mình mạnh đến nỗi bạn khó lòng bình tĩnh mà suy nghĩ được, thì có lẽ bạn nên dời cuộc tranh luận vào lúc khác. Nếu bạn cảm thấy mình bị cảm xúc chi phối đến mức trở nên phiến diện, mệt mỏi hoặc hoang mang, thì việc hàn gắn có lẽ khó lòng thực hiện. Hãy giải thích cho vợ/chồng của mình hiểu rằng bạn đang bị quá tải và cần thời gian để bình tĩnh lại và suy nghĩ thấu đáo. Cãi vã với nhau sẽ chẳng đi đến đâu, vì thế bạn đừng buộc mình bước vào một cuộc tranh luận khi bạn không thể suy nghĩ một cách rõ ràng.

Nếu bạn đủ bình tĩnh để tìm ra hướng giải quyết cho tình huống đó, bạn có thể bắt đầu bước tiếp theo để hàn gắn. Sử dụng các kỹ năng nhận thức xã hội để đặt mình vào vị trí của người bạn đời – không phải bạn nghĩ gì, mà là người bạn đời của bạn đang nghĩ gì và cảm thấy gì. Bạn không thể bắt đầu một sự hàn gắn thành công cho đến khi bạn thật sự hiểu được tại sao người ấy lại hành động như vậy. Bạn phải thể hiện cho người bạn đời hiểu bạn thật sự quan tâm đến quan điểm cũng như cảm xúc của họ, dẫu bạn có thể không đồng ý với quan điểm ấy. Bạn phải dẹp bỏ ý định thuyết phục người ấy nghe theo mình, và tự hỏi xem bạn có thể làm gì để tôn trọng những cảm xúc của anh ấy/cô ấy. Thể hiện sự tôn trọng đối với ý kiến của người bạn đời, bất kể họ đúng hay sai, là chìa khóa đi đến thỏa thuận.

Có bao nhiêu khó khăn thì cũng có ngần ấy cách hàn gắn. Một phương pháp có thể hiệu quả trong trường hợp này, với cá nhân này lại có thể khiến mọi thứ xấu đi trong một tình huống khác. Câu nói:“Em/anh nói vậy là có ý gì?“nghe có vẻ như bạn đang muốn “đổ dầu vào lửa”trong cuộc tranh luận này, nhưng lại có thể là dấu hiệu giải quyết vấn đề trong một cuộc tranh luận khác. Để hòa giải thành công, hãy chuẩn bị tinh thần rằng trong thực tế, mọi nỗ lực có thể đều trở thành công cốc. Thậm chí cả một lời nói cảm thông như, “Em/anh hiểu điều anh/em muốn nói” vẫn có thể bị cho là hàm ý mỉa mai hoặc giả dối nếu người kia đang trong tâm trạng phòng thủ hoặc không quen với cách nói này của bạn. Hãy sẵn sàng thử nhiều phương pháp hàn gắn khác nhau trong một cuộc tranh luận và hiểu một điều rằng mọi chuyện không hề dễ dàng chút nào. Một lần hàn gắn thất bại có thể tạo ra cảm giác đau lòng và tổn thương về nhiều mặt. Đối mặt với những cảm xúc khó chịu đó và tìm cách vượt qua được những tổn thương khi người bạn đời hiểu lầm nỗ lực cải thiện tình hình của bạn. Bạn càng cố gắng bao nhiêu thì người bạn đời sẽ càng đón nhận thiện chí của bạn bấy nhiêu, và đáp trả tương tự. Những cặp vợ chồng sở hữu kỹ năng hàn gắn, xoa dịu bất đồng tốt nhất là những người cố gắng làm việc này thường xuyên nhất. Những nỗ lực không ngừng của bạn nhằm đạt được sự đồng cảm và thấu hiểu sẽ luôn được người bạn đời yêu quý của bạn ghi nhận.

Khi hai bạn cùng nhau bàn bạc về cách hòa giải, mối quan hệ của bạn cũng được cải thiện. Một khi bạn có thể ngồi xuống và nói về cuộc tranh cãi vừa qua, thì nhiều khả năng cả hai người chủ động hàn gắn với nhau trong lần tranh cãi kế tiếp. Nếu ý định hàn gắn luôn luôn đến từ một phía, mối quan hệ thường đi đến chỗ thất bại. Cả hai phía đều phải nỗ lực giải quyết bất hòa. Khi bạn nói chuyện với vợ hoặc chồng mình về phương cách hòa giải, tức là bạn đang giúp cho cả hai hiểu nhau hơn, và nó sẽ hữu ích trong lần tranh cãi sau. Ngay cả khi người bạn đời chưa biết cách chủ động hàn gắn nếu lần tới hai bạn cãi nhau, thì người ấy vẫn nhận ra nỗ lực của bạn và hiểu rằng đó là cách bạn bày tỏ sự quan tâm và cải thiện tình hình.

Hãy dùng những kỹ năng trí tuệ cảm xúc để thảo luận và hàn gắn bất hòa, mâu thuẫn. Bạn phải hiểu rõ bản thân mình và những xúc cảm của mình trong suốt cuộc tranh luận hoặc đối thoại. Điều này có nghĩa là bạn cần nhận biết khi nào thì mình có thể bắt đầu công cuộc hòa giải. Bạn cần sử dụng kỹ năng nhận thức xã hội để “đọc” được người đối diện, và cuộc đối thoại sẽ diễn ra suôn sẻ hơn nếu bạn làm chủ được bản thân mình trong suốt quá trình đó. Hàn gắn không đòi hỏi đôi bên đều phải hành động một cách thông minh cảm xúc. Đôi khi chỉ cần một người biết làm chủ bản thân và chủ động khởi xướng hòa giải. Khi người kia phản ứng lại một cách tích cực, mối quan hệ giữa hai người sẽ ngày càng vững chắc, một kết quả chỉ có thể xuất phát từ trí tuệ cảm xúc mà thôi.

Nuôi dạy con cái một cách thông minh cảm xúc

Nuôi dạy một đứa trẻ hạnh phúc

Niềm vui của bậc làm cha làm mẹ là điều bí mật, cũng như nỗi đau và sự sợ hãi của họ vậy.

FRANCIS BACON

Jim Carrey từng có một tuổi thơ gian khó. Nhà anh nghèo, và trong khi những đứa trẻ 16 tuổi khác được cắp sách đến trường, được chơi những môn thể thao ưa thích thì Jim phải làm việc cùng gia đình mình trong một nhà máy sản xuất bánh xe, thậm chí anh còn phải sống một năm trời trong chiếc xe tải. Bản tính hài hước là cứu cánh duy nhất của anh. Anh có thể làm vẻ mặt ngờ nghệch khiến mọi người cười như nắc nẻ. Ông Percy, cha của anh, luôn ủng hộ khả năng hài hước độc đáo của con trai mình để “thoát khỏi” cuộc sống thường nhật đầy thử thách. [44] Nhưng trên hết, ông Percy muốn con trai được thoải mái là chính mình.

Ở tuổi 14, tài năng hài hước của Jim có cơ hội được thể hiện ở Yuk Yuk, một câu lạc bộ hài địa phương. Jim cực kỳ muốn biểu diễn, nhưng một tuần trước khi sự kiện bắt đầu, anh cảm thấy kinh hãi khi nghĩ đến cảnh những người xa lạ đón nhận những trò chọc cười của mình. Hiểu được nỗi sợ của con, cha anh đã bỏ ra hàng giờ liền giúp anh tập luyện. Percy muốn Jim vượt qua nỗi sợ và có được sự tự tin, và ông hiểu rằng một cậu bé 14 tuổi không thể làm được điều đó một mình. Đêm ấy, hai cha con cùng đến câu lạc bộ, nhưng buổi biểu diễn của Jim hoàn toàn thất bại. Tuy vậy, Percy vẫn thuyết phục con trai tiếp tục theo đuổi sự nghiệp diễn hài. [45]

Chưa đầy 19 tuổi, Jim quay trở lại sân khấu và thậm chí còn trở thành diễn viên chính thức cho một sân khấu hài kịch ở Canada. Tiếng cười tán thưởng của khán giả đã khẳng định điều mà cha anh luôn nói với con trai – Jim có khiếu hài hước – nhưng anh biết thử thách thật sự cho các diễn viên hài nằm ở Hollywood, thế là anh khăn gói lên đường, California thẳng tiến. Một thời gian sau, Jim sớm nhận ra mình chỉ là một con cá nhỏ trong chiếc hồ bao la. Sau hai năm đóng toàn vai phụ vớ vẩn và sống lay lắt trong những khách sạn tồi tàn, Jim bỏ cuộc và quay về Canada. Gặp con ở nhà, Percy nhắc lại với Jim rằng anh thật sự là một hiện tượng tài năng, nhưng anh cần bền chí đến cùng nếu anh muốn gặt hái thành công. [46]

Khi Jim Carrey quay trở lại Los Angeles, anh thường lái chiếc xe xoàng xĩnh rẻ tiền của mình đến Mulholland Drive và đậu trên đỉnh ngọn đồi nhìn xuống bao quát Hollywood. Một buổi tối nọ, được người cha đong đầy niềm tin vào tài năng diễn hài của mình, anh tự viết cho mình tấm chi phiếu với con số 10 triệu đô, ghi rõ là “Số tiền trả cho dịch vụ diễn hài.”

Nhiều năm sau, trước khi Percy qua đời, Jim là nam tài tử đầu tiên đạt mức cát-xê lên đến 20 triệu đô la cho một bộ phim. Jim buồn vô hạn khi về dự tang cha. Khi đến lượt mình bước đến quan tài cha, anh quyết định thể hiện lòng biết ơn đối với tình yêu mà cha đã dành cho anh. Jim cúi xuống bên xác cha, thì thầm lời vĩnh biệt rồi đút vào túi áo ông tờ chi phiếu 10 triệu đô, biểu tượng cho ủng hộ to lớn của người cha mà anh đã mang theo suốt bao năm qua.

Mỗi bậc cha mẹ đều có cơ hội ảnh hưởng to lớn đến trí tuệ cảm xúc của con mình. Sự dìu dắt kiên trì của Percy Carrey không chỉ giúp Jim nhận ra tài năng của mình mà còn nhiều hơn thế nữa. Sự ủng hộ của ông đã giúp Jim vượt qua cảm giác khó chịu khi bị chối bỏ và tin vào bản thân mình. Percy đã dạy con trai cách làm chủ bản thân, ông biết rằng đó là kỹ năng mà anh cần nhất để nhận thức và bồi dưỡng tài năng thiên phú của mình. Những kỹ năng trí tuệ cảm xúc là điều con người có thể học được, chứ không phải là đặc tính bẩm sinh. Sự dẫn dắt của bậc sinh thành giúp đứa con nhận thức và làm chủ cảm xúc của mình là động lực thúc đẩy to lớn đằng sau khả năng thể hiện trí tuệ cảm xúc của một đứa trẻ.

Người ta nói rằng một người quản lý có thái độ đồng cảm với nhân viên cấp dưới trong công ty thì cũng biết cảm thông với con cái ở nhà. Nghe thì rất có lý, nhưng đáng tiếc là không phải vậy. Chẳng có gì đảm bảo sự nhất quán giữa cách chúng ta hành xử trong cuộc sống cá nhân và nghề nghiệp. Con người luôn tách biệt hai vai trò này một cách rõ ràng. Một nhà lãnh đạo có sức lôi cuốn, biết cách truyền cảm hứng cho nhân viên, nhưng có thể không có mối quan hệ gắn bó với con cái ở nhà. Sự cảm thông và hiểu biết mà bà ấy dùng để kết nối với nhân viên của mình và chinh phục khách hàng có thể nhanh chóng biến mất khi bà trở về nhà loay hoay mặc đồ cho đứa con trai ba tuổi. Động lực thật sự để phát triển kỹ năng trí tuệ cảm xúc có thể – và nên – vượt qua ranh giới mà chúng ta tự dựng lên cho mình giữa cách làm việc trong công ty và cư xử ở nhà.

Những thách thức mà bạn phải đối mặt với tư cách làm cha mẹ không phải là yếu tố quyết định trí tuệ cảm xúc của con bạn. Một công trình nghiên cứu được thực hiện ở Đại học Emory cho thấy, trí tuệ cảm xúc của trẻ là sản phẩm của cách cha mẹ chúng thể hiện các kỹ năng trí tuệ cảm xúc của mình, chứ không phải là những trải nghiệm cảm xúc cá nhân của họ. [47] Trẻ con học kỹ năng trí tuệ cảm xúc từ chính cha mẹ chúng. Không có tấm gương từ cha mẹ, trẻ sẽ mất đi nguồn kiến thức học hỏi tốt nhất. Mỗi thời khắc bạn ở cạnh con mình là cơ hội để bạn thể hiện trí tuệ cảm xúc. Khi bạn kiềm chế không lớn tiếng, con bạn cũng sẽ như vậy. Khi bạn nhận biết và hỏi han trẻ mỗi khi chúng buồn tủi, chúng cũng sẽ học cách biểu lộ sự cảm thông đối với bạn bè mình.

Các bậc cha mẹ áp dụng trí tuệ cảm xúc với con cái sẽ giúp con mình hạnh phúc hơn, thích ứng với xã hội tốt hơn, đạt điểm cao hơn trong học tập và sau này thành công hơn trong nghề nghiệp. [48] Những đứa trẻ phát huy kỹ năng trí tuệ cảm xúc cao thường ít trốn học và phạm lỗi. Dù đứa trẻ bắt đầu từ đâu chăng nữa, khi được tăng cường trí tuệ cảm xúc, đứa trẻ ấy sẽ cải thiện được mối liên hệ của nó với bạn bè và giảm thiểu khả năng tìm đến thuốc lá và rượu. [49] Nếu bạn trở thành tấm gương về trí tuệ cảm xúc cho con cái, chúng sẽ phát triển những kỹ năng cần thiết để sống hòa thuận vui vẻ với những người xung quanh, và sẽ đạt được mức độ thành công cao hơn khi đến tuổi trưởng thành.

Dạy dỗ con cái thông qua các mâu thuẫn

Hầu hết trẻ em thể hiện sự thay đổi tâm trạng đa dạng hơn, sâu sắc hơn và nhanh hơn người trưởng thành. Bạn hãy hỏi những người có con ở lứa hai tuổi rưỡi mà xem, họ sẽ miêu tả tâm trạng của con mình là vừa vui đó lại buồn ngay. Trong giai đoạn tuổi thần tiên của trẻ, từ 4 đến 7 tuổi, bậc cha mẹ nào cũng vui sướng khi thấy con mình ngày một giỏi diễn tả những gì chúng cảm nhận được, nhưng đồng thời họ cũng bị cuốn vào những chuyện bi hài vặt vãnh mỗi ngày. Các bé tuổi nhi đồng bắt đầu chịu trách nhiệm cho những phản ứng về cảm xúc của mình. Trẻ vị thành niên thì trải nghiệm những cảm xúc phức tạp (và cả hoóc-môn nữa) trong khi kinh nghiệm sống của chúng thì chưa sẵn sàng cho những cảm xúc ấy. Từng giai đoạn trưởng thành của một đứa trẻ được đánh dấu bởi những cảm xúc mạnh mẽ, trỗi dậy mỗi lúc mỗi khác. Ở mỗi độ tuổi, cảm xúc luôn khiến cả cha mẹ lẫn con cái bất ngờ. Để phát triển những kỹ năng trí tuệ cảm xúc, con bạn phải cảm thấy chúng được cho phép – thậm chí khuyến khích – trải nghiệm các cung bậc cảm xúc một cách trọn vẹn và học cách thấu hiểu những cảm xúc ấy.

Để giúp con cái hiểu được cảm xúc của mình, đầu tiên bạn cần nói cho chúng hiểu là những cảm xúc này là bình thường. Đồng cảm với những cảm xúc của con trẻ thường bị xem là một hành động đơn giản và không có gì đáng nói. Nhưng nếu bạn biến việc này thành trách nhiệm của mình thì tác động cộng hưởng của nó lên trẻ sẽ rất đáng kể. Cảm thông với cảm xúc của con cái có thể là một câu nói đơn giản như, “Thật buồn khi con bị mất chiếc vòng đáng yêu đó” thay vì nói, “Đừng khóc nữa. Mình sẽ mua cái khác.” Câu nói đầu tiên cho cô bé biết rằng cảm giác buồn bã là lẽ đương nhiên và đáng được quan tâm. Lúc ấy, không có lời nói nào có thể xóa đi nỗi buồn của việc mất đi một vật dụng yêu quý; cô bé sẽ vẫn tiếp tục khóc. Nhưng câu nói đầu tiên thể hiện nhận thức về cảm xúc và dạy cho cô bé biết rằng điều mà nó nghĩ và cảm nhận được là hợp lý và đúng đắn. Trẻ nhỏ không thể suy ngẫm về những sự việc xảy ra xung quanh chúng một cách tinh tế và sâu sắc như người lớn, nhưng đầu óc chúng có khả năng tích cóp kinh nghiệm sống như miếng bọt biển thấm nước. Bạn định hướng cho con mỗi ngày bằng cách dạy nó cách phản ứng với cảm xúc của chính mình.

Cảm thông với cảm xúc của trẻ trở nên khó khăn nhất vào những lúc cần thiết nhất. Những cảm xúc phát sinh trong mâu thuẫn thường dồn các bậc phụ huynh đến ngưỡng bùng nổ. Khi con bạn làm một việc gì đó ngu ngốc trong độ tuổi của nó, bạn thường khó tránh được cảm giác tức giận, lồng lộn lên như một con báo. Khi đứa con trai ba tuổi của bạn dùng món đồ chơi đập lên đầu đứa trẻ con nhà hàng xóm vì nó nhất định không chịu nhường đồ chơi cho bạn mình, thì bạn khó có thể cúi xuống mà thì thầm vào tai nó, “Mẹ hiểu là con rất giận con trai ạ, nhưng việc con lấy chiếc xe tải đồ chơi đập vào đầu Johnny là điều không thể chấp nhận được.” Chúng tôi biết, phản ứng như thế hoàn toàn không thực tế trong hầu hết mọi tình huống, vì thế bạn sẽ phải gửi thông điệp đến con bạn theo những cách khác. Giọng nói, tốc độ hành xử của bạn và thậm chí hành động của bạn dạy cho con mình về cảm xúc. Một phản ứng chứng tỏ bạn hiểu sự giận dữ của đứa nhỏ (ai mà không nổi giận, phải không?) sẽ dạy cho nó biết cách kiềm chế bản thân hơn vào những lần sau, thay vì nắm lấy tay nó và lôi xềnh xệch ra khỏi phòng.

Mâu thuẫn và sự kháng cự thụ động cũng mang đến những cảm xúc mạnh mẽ cho các bậc cha mẹ. Thấy con mình bị đánh cũng bực bội không kém gì chuyện chứng kiến nó đánh những đứa trẻ khác. Nhưng khi bạn cân nhắc tình huống kỹ lưỡng, bạn sẽ thấy trẻ bộc lộ cảm xúc của mình thông qua hành động. Điều này là bình thường – bọn trẻ thường đánh bạn hoặc đứng ngây ra chịu trận cho đến khi chúng học được cách diễn đạt cảm xúc của mình tốt hơn. Nhiệm vụ của bạn là thể hiện khả năng làm chủ cảm xúc và dạy con bằng cách phản ứng tích cực với chúng. Với tư cách là cha mẹ, việc sử dụng kỹ năng trí tuệ cảm xúc sẽ gia tăng khả năng trẻ bắt chước bạn khi chúng đối mặt với những thách thức tương tự. Kết quả nỗ lực của bạn, cho dù hành động đó có khó khăn đến mức nào vào thời điểm ấy, sẽ mang lại giá trị lâu dài. Con cái bạn khi lớn lên sẽ trở thành những người biết cách mở rộng các mối quan hệ và làm chủ hành vi của mình nhằm đạt được những điều chúng mong đợi trong cuộc sống.

Dạy dỗ một đứa trẻ về cảm xúc là một công việc đầy thử thách và khó chịu không kém gì việc đối mặt với những vấn đề của chính bản thân mình. Cũng giống như nhiều điều khác trong cuộc sống, nếu chúng ta không hành động một cách thận trọng, chúng ta sẽ có khuynh hướng lặp lại thói quen cũ. Sự tiến triển xuất phát từ việc bạn lựa chọn cách phản ứng hiệu quả nhất thay vì cách dễ dàng nhất. Trí tuệ cảm xúc mang lại cơ hội to lớn để bạn nhìn nhận tất cả những gì quan trọng trong cuộc sống dưới một con mắt khác. Nâng cao trí tuệ cảm xúc đơn giản là việc nhận ra những cảm xúc thúc đẩy bạn. Khi bạn hiểu chúng thật rõ, bạn có thể tự quyết định nơi những cảm xúc ấy sẽ đưa bạn đến.

Sống với trí tuệ cảm xúc

Chắc chắn bạn đang tự hỏi mình nên làm gì với tất cả những điều học được từ quyển sách này. Chúng tôi đã trình bày các ý tưởng một cách ngắn gọn với mong mỏi bạn sẽ dành thời gian phát triển những kỹ năng mới, thay vì đọc xong rồi bỏ. Trí tuệ cảm xúc là kết quả của việc bạn hiểu rõ bản thân mình và những người xung quanh đến mức nào. Bạn không thể học nó bằng việc nghiên cứu mô hình, ghi nhớ các số liệu hoặc đọc những bài viết truyền động lực. Trí tuệ cảm xúc sẽ cho bạn biết đâu là những kỹ năng bạn thành thạo nhất, và đâu là những kỹ năng bạn cần cải thiện nhất.

Việc rèn luyện kỹ năng trí tuệ cảm xúc không lấy mất nhiều thời gian trong ngày của bạn đâu. Bạn có thể thực tập vào bất cứ lúc nào. Dành một vài giây để suy nghĩ khác đi trước khi phản ứng trước một thử thách sẽ đưa bạn sang một con đường mới. Nếu bạn thực hành kỹ năng mới này thường xuyên, bạn sẽ rèn luyện cho bộ não mình cách biến việc làm đó thành một thói quen mới. Hãy thực hành một kỹ năng mới trong từng lĩnh vực cuộc sống – ở nhà, nơi làm việc, ở trường, với bạn bè và trong cộng đồng. Trí tuệ cảm xúc nên được ứng dụng vào tất cả những việc bạn làm. Bạn sẽ không còn phải cố gắng xua đuổi hoặc đè nén cảm xúc của mình nữa. Bạn sẽ có tất cả mọi kiến thức cần thiết để tạo dựng lòng kiên nhẫn, sự bền chí và nhận thức trong mọi lĩnh vực đời sống. Bạn sẽ sở hữu sức mạnh của trí tuệ cảm xúc… và mãi mãi là như thế.