Hồng nghe có tiếng chim kêu và hỏi Thanh:
- Tiếng chim gì đấy?
- Chim bìm bịp đấy.
Duy và Cần cười rộ lên.
- Sao lại cười? Thanh mắc cỡ hỏi. Chim bìm bịp chớ còn gì nữa.
Nhưng hai người thanh niên lại cười lớn hơn, hỏi hoài mới chịu nói rằng đó chẳng phải là tiếng chim gì cả mà chỉ là tiếng hai thân tre cọ xát vào nhau.
- Vậy thì cái con chim màu nâu to bằng con gà giò, đuôi cụt và thường bay sát dưới những cây chồi, nó là con gì?
Hồng nhìn theo con chim, bay mất hút dưới thung lũng. Cần hỏi:
- Chị đã nghe nó kêu chưa?
- Lúc nãy nó vừa bay vừa kêu. Nó kêu cái gì giống như là "khúm núm" "khúm núm"… cả điệu bộ bay của nó cũng vậy, coi rất khúm núm.
- Nhưng người ta lại gọi tên nó là chim cúm núm. Giống này thường làm ổ dưới những vùng lúa chín hoặc dưới cỏ dày. Thịt ăn rất ngon.
- Còn con cút thì sao? Tôi chưa bao giờ thấy con cút.
Thanh nói:
- Để lát nữa em chỉ cho. Giống hệt con gà mới mọc đuôi tôm. Hồi nãy có hai ba con chạy qua đường. Ưa lủi vô bụi lắm. Chị Hồng ơi, người ta nói trứng cút bổ lắm phải không?
- Cũng chẳng bổ gì hơn trứng gà đâu. Đó chẳng qua là họ quảng cáo thương mại để làm giàu.
Thanh nói:
- Hồi em còn đi giúp việc cho gia đình một ông đại tá ngụy em thấy trong tiệc cưới của con gái ổng cũng có món trứng cút.
- Đối với họ thì còn có món gì nữa chớ trứng cút đã ăn nhằm gì. Tiệc cưới của loại tiểu thơ như thế phải tốn bạc triệu.
Thanh nói:
- Họ ăn chơi ghê gớm. Em mà có tiền em sẽ tổ chức đám cưới cách khác.
Cần nghe nói, quay lại hỏi:
- Chừng nào có tiền?
Thanh mắc cỡ đỏ mặt. Cô nói với Hồng:
- Ảnh bắt đầu ăn hiếp em rồi đó.
Hồng cười yên lặng. Một lúc sau Thanh lại nói nho nhỏ với Hồng:
- Em thấy gần đây ảnh hay chê em nhiều chuyện lắm.
- Chẳng hạn như chuyện gì?
- Ảnh chê em khù khờ.
- Em mà khù khờ? Ảnh nói chơi đó.
- Không nói chơi đâu. Ảnh kêu em là cái cục gạch, buổi họp nào cũng cứ ngồi một cục không biết nói gì cả, còn ảnh thì cứ nói tía lia cái miệng mà nghe một hồi không biết ảnh nói gì, chỉ nhớ mấy chữ "quá trình" "phấn đấu", "quyết tâm"…
Cần nghe loáng thoáng những lời Thanh đang nói nên dừng lại đợi hai cô gái tiến lên và nói:
- Làm gì mà đồng chí nói hành tôi quá vậy?
Hồng mỉm cười, nói:
- Thanh nói anh cư xử với cô không dịu dàng.
Cần ngó Thanh:
- Lấy chồng tới nơi còn nhỏng nhẽo.
- Lấy ai? Thanh nói. Ai ưa đâu mà lấy.
- Vậy mà có người ưa đấy.
- Ai mà khùng quá vậy?
Cần cười lớn. Duy nghe cười cũng đi chậm lại chờ ba người tiến lên. Họ đi chung một nhóm. Dốc càng lúc càng cao. Cần chợt nói:
- Giỡn chơi chớ đám cưới bây giờ cũng thiệt là khó.
Hồng nói:
- Mình tổ chức trong cơ quan không tốn bao nhiêu đâu. Anh em góp mỗi người một ít cũng thu xếp được một cái tổ ấm nho nhỏ.
Thanh nói một câu thành khẩn:
- Không tốn bao nhiêu đâu. Mình tổ chức một cái tiệc trà chừng vài trăm đồng, mời bạn bè tới đông đông một chút có khi còn có lời sắm thêm được cái gì phải không chị Hồng?
Cần kêu lên:
- Trời đất! Nói vậy mà không biết mắc cỡ.
Thanh đỏ mặt. Hồng đỡ lời cho bạn:
- Cũng có trường hợp như thế chớ. Có sao đâu. Trong hoàn cảnh này bạn bè dễ thông cảm nhau.
Cần thở dài, bảo Thanh:
- Tốt hơn là em nên làm thinh.
Thanh đã rơm rớm nước mắt và ngồi lại trên một tảng đá lớn. Hồng bảo Cần:
- Đến xin lỗi Thanh đi.
- Khỏi.
Nhưng anh cũng dừng lại, đứng ngẩn người ra giữa dốc.
Hồng đợi một chút nhưng thấy tình hình còn dằng dai nên bỏ đi lại phía Duy, lúc đó đang đứng nhìn xuống thung lũng.
- Dốc cao dễ sợ. Hồng vừa thở vừa nói.
- Anh em chúng tôi nói đây là đường lên trời. Những buổi sáng đầy sương mù nhìn lên đầu dốc không còn thấy rừng, chỉ thấy mây trắng bay chập chùng. Có người nói họ thấy năm bảy cô tiên mặc xiêm y rực rỡ, múa hát giữa cái vùng sương khói đó.
Hồng hỏi:
- Chắc anh nói chớ gì?
- Không phải tôi đâu. Anh em họ nói nhiều chuyện động trời lắm. Hồng có nghe từ dưới vực sâu hai bên dốc phát ra những tiếng động gì ghê gớm như thế không? Tiếng côn trùng ếch nhái mà nghe ồm ồm như tiếng ma quỷ. Tụi nó nói dưới đó có đường dẫn tới địa ngục.
Hồng đang nhìn xuống vực, liền bước vô đứng sau lưng Duy:
- Anh nói gì nghe ghê quá. Chắc phải là những con bọ to bằng trái chuối, những con bò cạp lông lá xù xì, những con rắn hổ mang…
- Có thể là như thế. Và chúng sống lúc nhúc vô tổ chức vô trật tự. Ở nhà quê mình, loài côn trùng ếch nhái chỉ kêu vào lúc chạng vạng, vào ban đêm, ở đây chúng kêu cả ban ngày cả lúc mặt trời mọc. Để tôi bắn một phát súng vào cái thế giới hỗn loạn ấy cho coi. Chị cầm giúp cái bi đông nước.
Duy lên đạn và chĩa súng xuống vực sâu. Hồng lùi lại một bước, đăm đăm nhìn Duy. Tiếng nổ gây âm vang dưới sâu rất lâu và dập tắt những tiếng côn trùng rất nhanh. Thung lũng im lặng như tờ. Những bụi cỏ những cây chồi, những đầm lầy trở lại cái vẻ u tịch hoang dã của nó rồi đột nhiên, cả một rừng tiếng động dấy lên một lúc. Lần này loài côn trùng kêu to hơn, hoảng hốt hơn giữa tiếng cười giòn của Duy.
Hồng nói:
- Thôi, đi chỗ khác.
Nhưng chị đợi Duy bước đi rồi mới nối theo. Họ rẽ vào rừng.
Trận mưa giông chiều hôm qua làm cho đất xốp, bàn chân mang dép râu đặt xuống nghe đằm, chắc. Cả Duy và Hồng đều mặc đồng phục thanh niên xung phong. Khẩu các-bin của Duy là cây súng săn của liên đội tuy đã cũ, báng súng đã tróc sơn và đầy những vết xướt nhưng nòng súng lúc nào cũng sáng bóng.
Duy đi đầu trần, súng vác hờ trên vai, quần xắn ống cao ống thấp còn Hồng thì lại thích những cái lá có hình dáng ngộ nghĩnh mọc trong những kẹt đá. Ở đây, rừng vắng lặng và râm mát. Thiên nhiên làm cho cô gái thành thị say mê. Cô mở lòng ra đón nhận nó, cô nhìn ngắm, thở hít và nghe ngóng từ xa, trên cao, dưới sâu, rồi cúi xuống, tiếp cận những cái gần nhất như chiếc lá, cái nấm, vết rong rêu hay những hòn sỏi nhỏ có vân xám, những vảy đá trầm tích lộ ra trên mặt một vết cắt giữa đèo. Còn Duy thì chỉ chú ý đến những ngọn cây và những tiếng động chung quanh. Anh len lỏi qua những gốc cây, những chùm lá. Có lúc Duy mất hút, bỏ Hồng lại một mình lại trong rừng. Hồng đang định cất tiếng gọi thì nghe tiếng súng nổ. Hồng chạy tới thấy Duy đang ngẩn ngơ tiếc con mồi. Họ lại tiếp tục đi.
Chợt có tiếng vỗ cánh nặng nề của một con chim lớn. Duy ngước nhìn lên. Con chim ưng đồ sộ như con kênh kênh trong sở thú. Nó đậu trên ngọn cây cao mà hai cánh còn giương ra. Duy ngắm và bóp cò. Nhưng anh lại bắn trật. Con chim bay lên biến mất. Duy hơi ngượng vì bắn trượt đã mấy lần. Anh nói:
- Mất ba viên đạn.
Hồng nói đùa:
- Có lẽ anh nên đi săn voi, bắn dễ trúng hơn.
- Đừng khi dễ. Đến phát thứ tư sẽ biết.
Lúc ấy có một con chồn ra đứng ngẩn ngơ giữa lối mòn. Duy ngồi xuống, Hồng ngồi một bên. Con vật dường như vẫn chưa nhận ra hai người nên vẫn đứng đó. Duy ngắm thật kỹ và bắn một phát. Con chồn chạy mất vào bụi rậm.
Hồng bật cười còn Duy thì cứ ngẩn ngơ nhìn cái lối mòn trước mặt. Bỗng Hồng kêu rú lên một tiếng. Một con rắn to bằng cán dao từ trên cành cây ngay trên đầu Hồng đang bò xuống. Hồng tái mặt lùi lại và ôm lấy vai Duy. Duy đưa súng lên ngắm con vật nhưng Hồng đã vội vàng gạt mũi súng đi và nói:
- Đừng bắn. Chạy đi.
Duy ôm ngang lưng Hồng và chạy, con rắn rượt theo. Nhưng nó chỉ rượt theo một đoạn thì chui vào bụi rậm. Tuy vậy hai người vẫn ôm nhau mà chạy, vừa chạy vừa cười vang rất thích thú.
Họ đến vùng đất mới của Duy nhưng không vào doanh trại mà đứng giữa những luống cày.
Duy ngồi xuống bờ cỏ, vốc đất lên bóp nát vụn trong lòng bàn tay. Đám đất đã được cày bừa xong nhưng bây giờ thì cỏ đã bắt đầu mọc lại. Duy cắm cúi nhổ những đám cỏ mới mọc, ném chúng đi. Hồng nói:
- Anh có vẻ tiếc vùng đất này?
- Chẳng những tôi mà cả liên đội đều tiếc. Nhưng chị đừng lo, thế nào cũng có ngày lúa sẽ chín vàng trên cánh đồng. Chúng tôi sẽ lập một nông trường thanh niên, một nông trường có máy kéo hẳn hòi, có hạch toán kinh tế hẳn hòi, có tính toán lời lỗ đâu ra đấy. Tôi là một kỹ sư canh nông mà, tôi biết khả năng của vùng đất này.
- Nhưng có người bảo rằng địa thế ở đây cao quá. Mùa khô anh lấy nước ở đâu.
- Không cao quá đâu. Vùng đất này ở cùng độ cao với Nông trường chú Bảy Hưng. Ở đây có một hệ thống suối rất đáng kể. Một nhánh sông ngoài kia cũng đâm ngang chảy qua gần đây. Chỉ cần một trạm bơm. Để lát nữa tôi dẫn chị đến đó xem.
Cần và Thanh ở mé rừng đi lại. Hai người có vẻ hòa thuận với nhau. Hồng chợt hỏi:
- Anh Phạm Sơn gọi các anh tới Nông trường Bảy Hưng làm gì vậy?
- Sửa một cái ghe máy.
- Ghe máy à? Để làm gì?
- Anh Năm tính chở củi bằng đường sông. Chị thấy ảnh làm ăn kỳ không. Bảo anh em chặt củi. Anh em chặt sáu bảy ngàn thước khối để đó. Không ai đến nghiệm thu, không có xe nào dám tới đây mà chở. Bây giờ thì đường sông, nhưng chỉ có một cái ghe máy. Mà không biết máy móc bị hư sao đây nữa.
Cần vừa đến, Duy hỏi:
- Mày đã thấy cái ghe bên nông trường chưa?
- Thấy. Cần ngồi xuống bên Duy. Ghe cũng lớn đó, nhưng không biết máy còn xài được không.
Duy đứng dậy. Họ lại tiếp tục đến nông trường. Ngang qua dãy nhà của liên đội, họ ghé vào thăm một lát rồi đi, không ai nói lời nào nhưng đều có vẻ buồn.
Trên đường đi Duy nói:
- Khi anh Phạm Sơn nghe tôi thành lập trung đội cơ giới thì anh mỉa mai tôi: "Các cậu còn trẻ, hay ưa nói tới chữ cơ giới nhưng phải biết rằng nước ta còn nghèo, cơ giới đâu có đủ cho các cậu". Thực ra tôi thấy đây chỉ là vấn đề quan điểm lao động. Nếu anh thấy rằng mình phải làm ăn lớn, phải tính toán lời lỗ hẳn hòi thì tự khắc sẽ có máy kéo. Đấy, ví dụ như liên đội của mình có máy kéo đâu, vậy mà vẫn cày hằng trăm hécta đất bằng máy kéo. Tất cả chỉ là do cái đầu của anh thôi.
Cần nói:
- Nhưng bây giờ thì anh Phạm Sơn đã bắt đầu thấy cần tới cơ giới rồi đấy.
Hồng chêm một câu:
- Và cần có người biết sữa chữa cơ giới.
Duy nói:
- Vậy thì chị viết một bài về trung đội cơ giới của chúng tôi đi. Làm rõ mối tương quan giữa thanh niên và cơ giới, giữa cơ giới và hiệu quả kinh tế, giữa hiệu quả kinh tế và giáo dục lý tưởng cách mạng. Đó là những cặp phạm trù có quan hệ rất hữu cơ, rất biện chứng, rất khăng khít với nhau. Chị dám viết không?
Hồng lúng túng:
- Nhưng… quan điểm của anh Phạm Sơn thì khác. Một bài báo phân tích những mối quan hệ như thế sẽ gần như là một sự khiêu khích anh. Tôi sợ rằng tòa soạn sẽ tránh một sự khiêu khích như vậy.
- Không phải là khiêu khích. Duy nói. Mà là đặt vấn đề. Báo chí phải đặt những vấn đề như vậy chớ.
Hồng cười yên lặng. Chị chợt nghe có tiếng suối chảy róc rách và hơi dừng lại một chút. Duy nói:
- Chúng ta sắp tới cái nguồn nước sẽ tưới cho nông trường.
Bốn người đều dừng lại, lắng nghe tiếng suối chảy càng lúc càng rõ dần
