Nằm trên lò than nóng dành cho đàn bà ở cữ, Thái ngắm nghía đứa bé mới sinh trước mặt mình, thằng bé ngủ trong một cái giỏ trấu như bất cứ một đứa bé con nhà nông nào.

Dù nàng có hãnh diện đến đâu, thì cả nàng, cả Thị Nghi và bà vú nuôi không nói một lời nào vì có thể lôi kéo tà ma, đó là oan hồn của những đứa bé chết khi mới sinh, của các thiếu nữ lìa đời mà chưa một mảnh tình vắt vai, của những người bị hành hình, người ăn mày, dân đi lang thang chết bụi chết bờ vùi lấp bên đường, những cô hồn vất vưởng vì không ai hương khói tìm cách trả thù người sống.

Những gì cần thiết để bảo vệ thằng bé sơ sinh đã được làm đầy đủ. Người ta đã chôn nhau trước cửa chính khuê phòng, khá sâu và xa nơi trồng cây cỏ gà để thằng bé khỏi bị nôn oẹ, mụn nhọt hay sưng mí mắt. Thị Nghi cũng đã treo ở cửa mảnh da rắn và cành gai, dâng hương hoa cho Bà Cô và con ranh, con lộn.

Về việc phục vụ bên trong dinh phủ, người ta đã ra những điều lệnh, đứa bé sơ sinh và mẹ nó được săn sóc chu đáo nhưng người ta biệt lập họ nghiêm ngặt và cấm không cho ai được ra vào. Chỉ có Thị Nghi và bà vú nuôi được phép ở lại. Lấy cớ để tránh gió lùa có hại cho đàn bà ở cữ, các cửa sổ được dán lại những giấy dầu và một màn trướng dày che khuất cửa ra vào. Trước cửa có hai vệ binh riêng của ông hoàng đứng gác, hai tên được tuyển chọn trong một đội ngũ cả trăm người.

Mặc dù trái tim nàng bàng hoàng khi nghĩ đến cơn giận dữ của cha nàng và đau khổ vì bị tách biệt với gia đình như thế, người thiếu phụ vô cùng thanh thản vì không còn phải che giấu gì nữa. Nàng còn biết tâm sự với ai, nếu không phải với ngọn bút, rằng nàng đã sống bảy ngày20 ở cữ trong một niềm hoan lạc vì tin chắc mình đã thực hiện được cái điều mà chỉ vì nó, nàng mới có mặt ở đời này: sinh ra đứa con trai này, cái đứa bé đang đặt lên tất cả mọi vật, chiều sâu của một cái nhìn vô cùng nghiêm nghị. Trong sức nóng từ lò than bốc lên thân thể nàng lâng lâng nhẹ nhõm, nghĩ đến Phi Khanh ở chốn Kinh Bắc xa xôi khá xa để được an toàn và khá gần để có thể trở về khi nhận được một tín hiệu, nàng cảm thấy một sự tin tưởng sâu xa. Dĩ nhiên với tư cách là một công nương thuộc dòng hoàng tộc, chỉ để dành riêng cho những vương tôn họ Trần, tội của nàng đối với vua và đối với cha đáng phải chết. Tuy nhiên, nàng nghĩ nàng biết rõ tinh thần phóng khoáng cũng như lòng nhân hậu của Hoàng thân cha mình nên hy vọng ông sẽ tha thứ. Nàng mỉm cười với Thị Nghi đang lấy ngón chân đung đưa chiếc nôi, trong đó đứa bé đang nằm.

Tuy nhiên, từ ngày mùng tám tháng ba ấy của năm Canh Thân, đời Trần Phế Đế (1380), cái ngày phải được ghi vào ký biên niên của gia đình và sử biên niên của triều đình, một cuộc chiến đấu gay go đã diễn ra trong lòng quan Tư Đồ.

Ngày hôm đó, bà hoàng với bản tính dịu dàng và bình thản phải can đảm lắm mới dám báo cho Đấng phu quân đáng kính một cái tin như thế. Trước đó, bà đã cầu nguyện rất lâu trong chùa. Bà đã suy nghĩ nhiều lắm. Bà tưởng như nghe được các lời xúc xiểm thâm độc của bọn tỳ thiếp cũng như những tiếng cười khẩy của triều đình. Trong tâm trí bị giày vò của bà, dần dần nảy ra ý tưởng là trong việc sinh nở bất ngờ này, tất cả đã đưa họ, tức Hoàng thân và bà đến chỗ đứng trước một việc đã rồi. Như một bức màn đột nhiên bị xé toang, một loạt những ấn tượng và quan sát thình lình trở lại trong ký ức. Bình thường, chỉ cần một trong những điều ấy cũng đủ để mở mắt cho bà thấy được bản chất thật sự của mối quan hệ giữa con gái bà với anh chàng gia sư trẻ tuổi. Ở đây có một thứ ma lực rõ ràng là do đôi thanh niên nam nữ đã mắc nợ nhau từ kiếp trước và sự cảnh giác của bà mẹ cũng trở thành bất lực.

Giọng nói tức giận của Hoàng thân làm bà hoàng run rẩy như những món đồ sứ xứ Thanh xung quanh bà. Bà chỉ còn biết khiêm tốn lắng nghe điều bà đã tự nói với chính mình về sự thất bại trong việc giáo dục con cái, sự tiếp tay mà kẻ mắc tội đã lợi dụng, sự mất mặt và những lời đàm tiếu của phe Lê Quý Ly. Sau đó bà rút lui, nước mắt đầm đìa.

Dưới bước chân bà đi qua, không ai dám ngước mắt nhìn. Bọn tôi tớ lủi trốn vào mọi góc xó, những người làm vườn ở cuối vườn cúi gập người xuống. Về đến những căn phòng trống trải của bà, bà hoàng để mặc cho dòng nước mắt tuôn trào lên má.

- Ôi trời ơi! - Bà ngước mặt lên trời rên rỉ vì sau khi gặp chồng, bà thấy rõ ràng là ông hoàng không thể nào tha thứ được.

Tội lỗi này quá nặng nề, làm sao xóa sạch được nếu không phải là chính những kẻ phạm tội phải biến mất? Chàng thanh niên ấy xuất thân từ hàng lê thứ21, được nâng lên danh hiệu gia sư, và cô gái ấy được cưng chiều lại quên hết mọi bổn phận, mọi nguyên tắc về ý tứ và đức hạnh. Hoàng thân mà niềm tin bị người ta chà đạp, người này phản bội ông trong tình yêu thương, người kia trong tình thân hữu, chắc ông sẽ không tha thứ. Sự cô lập của người mẹ trẻ với đứa bé sơ sinh là một bằng chứng về điều đó. Hoàng thân đã xua đuổi, lên án họ. Không theo đúng lễ giáo, việc sinh con sẽ không được thừa nhận. Như thế, đứa bé vẫn chưa thật sự hiện hữu, có lẽ nó chẳng bao giờ hiện hữu. Bà lại cảm thấy đứa bé phập phồng trong đôi bàn tay bà nhẹ như một chiếc lá. Bà cảm thấy đảo lộn bởi một cám dỗ bất ngờ là đưa hai mẹ con đi xa ẩn náu nơi nào đó. Phương sách ấy quả là vô ích, chỉ còn lại những lời cầu nguyện, những cử chỉ khiêm hạ.

Quỳ gối xuống, bà ép một nắm cỏ bứt ở trong vườn giữa hai bàn tay chắp lại:

- Con xin cắn cỏ này, lạy đấng Hoàng Thiên - bà kêu lên - cầu khấn Ngài cứu con của con khỏi kiếp nạn tử vong. Xin Ngài tỏ lòng nhân hậu thương xót con.

—★—

Viên quan làm việc ở Quốc Sử quán đến chép vào biên niên sử như sau:

"Hoàng thân Trần Nguyên Đán chỉ biết được mối tình vụng trộm của tiểu thư Trần Thị Thái, con gái thứ ba của ông với gia sư Nguyễn Phi Khanh lúc con gái ông ở cữ, ông tha thứ cho họ và đồng ý cuộc hôn nhân!".

Một quyết định như thế chỉ đến với ông sau ba ngày dài tìm kiếm trong những vùng sâu thẳm của tâm hồn.

Trước hết, ông phải chiến thắng cơn giận, phải loại bỏ khỏi tâm trí ông mọi ý nghĩ trả thù xuất phát từ một tâm tình kiêu ngạo, nói tóm lại ông phải chấp nhận rằng những gì từ trước đến nay không thể chấp nhận được thì từ nay trở đi chỉ là quy luật của một sự thoái hóa chung. Và để đi đến nhận thức ấy nhờ sự thực hành lâu dài thiền học, trong một trực giác ông biết chắc rằng, trong cuộc phiêu lưu, Phi Khanh trước tiên đã chiều theo sở thích và ý muốn của cô học trò, trước lúc sa ngã luôn theo khuynh hướng riêng mình.

Dĩ nhiên chàng gia sư không phải vì thế mà vô tội. Tuy nhiên, vì hiểu rõ Phi Khanh và hiểu rõ con mình, Hoàng thân giờ đây biết rằng mọi sức mạnh của cá tính đam mê của cô này tất nhiên phải làm tiêu tan sự dè dặt thận trọng của chàng kia. Hơn thế nữa, phải kể đến mối đe dọa của cuộc hôn nhân ép uổng với một tù trưởng thượng du mà Lê Quý Ly đã sắp xếp. Chính điều này đã làm cho Thái càng thêm táo bạo để làm một việc mà không một người con gái nào khác ở vào địa vị và được giáo dục như nàng, lại dám làm dù có say mê ai tha thiết. Thái đã đặt tình yêu ra ngoài vòng lễ giáo, coi thường mọi điều cấm đoán, mọi quyền bính thiêng liêng nhất trong một cuộc thách đố tuyệt vọng. Làm sao mà Phi Khanh có thể cưỡng lại được một khi đã bị chinh phục? Thái và Khanh, cả hai đều là những món đồ chơi trong tay một số mệnh vượt lên trên họ và cả chính ông nữa.

Tuy nhiên, Hoàng thân đã là người thợ phụ ngây thơ của số mệnh.

Giữa bao nhiêu ứng viên được người ta nồng nhiệt tiến cử, chính ông đã đặc biệt chú ý đến anh cử nhân nghèo làng Nhị Khê. Chính ông đã sai lầm không tha thứ được khi cho anh ta về sống trong dinh. Rồi cũng chính ông đã tạo điều kiện thuận tiện cho đôi trai gái được gần nhau bằng những buổi tối làm thơ. Và những lời thổ lộ tâm sự của ông đã tạo ra không khí thân mật như gia đình có hại cho uy quyền của ông. Khi được báo tin, ông đã trách móc bà vợ chính thất rất đáng kính phục của ông về sự thiếu cảnh giác. Nhưng bản thân ông, ông đã đoán biết được gì về mối tình này? Ngoài lời căn dặn lúc bảo Phi Khanh phải coi chừng đối với các cô học trò, vả chăng đó chỉ là một câu nói bông đùa mà thôi, mối ngờ vực duy nhất và thật sự của ông - khi đã quá muộn rồi - đã tiêu tan trước điện Thiên An trong cuộc trò chuyện với vị Tổng Trấn kinh đô. Bởi lẽ ông không bao giờ nhìn thấy dưới mắt ông một người nam và một người nữ, mà chỉ thấy một ông thầy với đứa học trò mà thôi.

Do đó nếu ông chỉ là công cụ của ý trời để bảo vệ một mối diễm tình rất đỗi ngoại lệ thì thằng bé mới sinh, hoa quả của mối tình ấy có thể là một người tầm thường được không?

Lúc này đây, đứa bé đã có một tầm quan trọng không ngờ. Sau khi đã nhiệt thành phục vụ đất nước, xứng đáng với danh hiệu Thượng công, giờ đây dù mơ ước được lui về làm bạn với núi Côn Sơn, biết đâu Trần Nguyên Đán này lại chẳng còn có một vai trò bên cạnh đứa cháu nhỏ nhất trong dòng họ hay sao?

Thật ra khi đi đến kết luận không cần trừng phạt các kẻ phạm lỗi và xác tín rằng sự tha thứ của ông càng hào hiệp và trọn vẹn khi những người khác tỏ ra tàn nhẫn đối với họ, Hoàng thân đã nghĩ nhiều đến lợi ích của đứa bé hơn là lợi ích của cha mẹ nó. Sau khi tìm được kẻ có tội nơi anh ta đang ẩn náu, hôn lễ sẽ được cử hành.

Hoàng thân đã quyết định như thế:

Lời tha thứ được loan báo và được đón nhận với niềm hân hoan mà ai cũng thừa đoán được. Sau khi đã khóc nức nở trong vòng tay bà mẹ, xúc động vì biết ơn, tiểu thư Thái đã phái gấp một sứ giả đến Kinh Bắc mang theo một mảnh giấy yêu cầu Phi Khanh quay về ngay bởi vì, nàng viết, Hoàng thân cha nàng đã rộng lượng khoan hồng tha thứ.

Lập tức, Phi Khanh lên đường về kinh đô, vừa nóng lòng muốn thấy đứa con vừa vô cùng hổ thẹn khi nghĩ đến việc gặp lại Hoàng thân và phu nhân.

Không kịp giũ bụi đường, với thái độ hoàn toàn khiêm hạ, chàng đứng ở giữa gian phòng tiếp tân rộng lớn, nơi mà một vài tháng trước đây, bữa tiệc trình diện đã được tổ chức.

Quan Tư Đồ mặc chiếc áo dài đơn sơ dùng trong nhà và đội một cái khăn đen. Ông không nói với chàng một lời quở trách mào đầu nào nhưng vẻ buồn bã trên khuôn mặt thất vọng của ông đối với Phi Khanh còn khắc nghiệt hơn những lời khắc nghiệt nhất.

- Chuyện dan díu của anh, Hoàng thân nói với chàng, là dấu hiệu của cái thời đại mà tri huyện cảnh cáo Hoàng đế, hoàng thành biến thành một sòng bạc và các quan lớn thành các con buôn. Vì trong quá khứ, anh đã thi đậu cử nhân vào hàng xuất sắc nên tôi đã đặt anh làm gia sư. Ngày hôm nay là ngày anh sẽ bước vào trong gia đình chúng tôi, hơn bao giờ hết, anh phải hết lòng cố gắng dùi mài kinh sử và phát huy tài năng để dự kỳ thi tiến sĩ. Anh đã biết mối tình giữa Trác Văn Quân và Tư Mã Tương Như. Nếu anh có thể được lưu danh vào sử sách trong những thế hệ mai sau, đó là nguyện vọng cao nhất của tôi.

Nghe những lời ấy Phi Khanh quỳ lạy, mắt chàng đầy lệ, tràn ngập lòng biết ơn.

- Vì có nhiều khó khăn đang chờ đợi anh - Hoàng thân nói tiếp - nên chúng tôi cho phép anh được ở lại đây và chu cấp cho việc bảo dưỡng mẹ con nó và một người vú em cho tới khi dứt sữa, rồi chúng ta sẽ tính sau. Như thế, anh sẽ không phải lo nghĩ gì ngoài việc học tập.

Giập đầu xuống đất, Phi Khanh lí nhí trả lời:

- Kính thưa Đức ông và Lệnh bà, sự bất xứng của kẻ tiểu sinh khốn nạn này đã phụ tấm lòng tín nhiệm của đại quan, tày đình bao nhiêu thì tấm lòng quảng đại của ngài càng cao cả hơn bấy nhiêu. Dù cả đời mình, tiểu sinh cũng không thấy đủ để đền đáp ơn sâu đối với hai ngài.

- Anh đừng hiểu lầm về sự khoan hồng và lòng quảng đại của tôi, Hoàng thân nói. Những cái ấy không phải do chính nơi tôi. Giờ đây, tôi cho phép anh được đến với con trai của anh và là cháu của tôi, để dâng lễ cúng Bà Mụ. Thôi, hãy đi ngay đi!

Phi Khanh bước thụt lùi ra khỏi phòng tiếp tân.

[←21]

Dân chúng

[←22]

nhà nhỏ, thường ở đầu làng hay trên đê, dùng làm nơi canh gác