CẠNH nhà bà Trưởng-ban Đạo-đức là nhà cháu bà, gọi bà là cô, tên là Xương, trạc độ hai mươi tuổi, và chưa vợ. Xương không cùng chủ nghĩa với cô, nghĩa là ở trong làng, Xương vào đảng phá hoại đạo đức.
Từ ngày Xương thấy Thanh thường ra vào nhà cô, thì dò ngay được những lúc Thanh qua cửa nhà mình.
Bởi vậy, lần nào Thanh đến nhà bà Trưởng để nghe giảng đạo đức, cũng thấy Xương đứng ở trong cổng, mắt lấm la lấm lót.
Lần đầu, Thanh thấy Xương mỉm cười gật-gật, thì Thanh lấy làm ngượng và thẹn. Lần thứ hai, Thanh đã hơi quen cái gật đầu và cái mỉm cười. Lần thứ ba, Thanh mỉm cười, để đáp lại tấm thịnh tình của người tri kỷ. Nhưng mà mỗi bận Thanh được nghe bà Trưởng giảng nghĩa lý, thì linh hồn như được khoan khoái, tơ lòng đứt, ngẫm đến bộ mặt nhăn-nhở của Xương mà tởm, mà kinh.
Thế nhưng mà mỗi bận Thanh về qua nhà Xương, thì cái đuôi mắt, cái nhếch môi của Xương lại làm cho Thanh thấy nhẹ nhàng, phân vân, rồi trong cái óc cỏn con, biết bao nhiêu tư tưởng tranh nhau ngôi bá-chủ. Những cái làm cho người ta được trông thấy sự sung sướng ngay trước mắt bao giờ cũng dễ được người ta chuộng hơn; bởi vậy, Thanh thấy tơ lòng vấn vương, coi bà Trưởng như một con ma dại
Vì lẽ ấy, Thanh năng đến nhà bà Trưởng chẳng phải Thanh ưa nghe những lời nghĩa lý vàng ngọc, nhưng mục đích chỉ để được nhận lấy những lời ong bướm ngọt ngào của Xương.
Rồi dần dần Thanh nói chuyện với Xương. Nói chuyện ban ngày, nhiều nhất là một câu, nên Thanh muốn nói từ hai câu trở lên, bèn bằng lòng nói chuyện với Xương lúc tối
Bởi vậy, ngoài những buổi đến nhà bà Trưởng để nghe bà trau-dồi đạo-đức, Thanh còn đến cả nhà bà vào lúc chập tối, để lẻn sang với Xương, nghe Xương trau-dồi ái-tình.
Bà Trưởng tưởng Thanh chăm chỉ thì ngạc nhiên và khen :
– Tốt lắm, tôi mừng cho chị đã cải tâm cải tính. Thế là việc làm của tôi đã có kết quả.
Mặt bà Trưởng vừa nghiêm trang, vừa vui vẻ. Thanh nhu mì ngồi cạnh, thỉnh thoảng lại liếc mắt lên đồng hồ.
Bà Trưởng nói :
– Nếu ai cũng dễ dạy như chị, thì đáng mừng cho tương lai phụ nữ làng ta.
Rồi bà thở dài, cau mặt:
– Chúa hay đổi bụng là cái giống đàn ông đấy, chị ạ.
Thấy Thanh rất chú ý, bà Trưởng tiếp :
– Đàn bà mình thì hay nhẹ dạ, dại dột. Bởi vậy, ta nên coi họ như con rắn độc, ta chớ đến gần họ và cho họ đến gần. Ái tình là một bãi chiến trường, ít kẻ được hoàn toàn không bị thương. Thường thường, cả đôi trai gái cùng bị đau đớn ngang nhau.
Thanh cũng thở dài:
– Thưa bà, có nên coi đàn ông như bậc thang không ?
Bà Trưởng nghĩ ngợi hỏi:
– Bậc thang đưa ta đến đâu?
– Đưa ta đến chỗ giầu sang phú quý.
– Nếu vậy, nghĩa là chị muốn có mới nới cũ. …
– Mà cái mới tất phải hơn cái cũ.
Bà Trưởng nhăn mặt, lắc đầu :
– Nhưng nếu chị được lên về mặt vật chất, ắt chị phải xuống về mặt tinh thần. Người con gái quý chữ trinh thì người đàn bà quý chữ tiết. Ta chỉ có thể hơn đàn ông được cái ta không đổi bụng bao giờ. Chị xem, chị nên lấy tôi làm gương. Nếu tôi không giữ tiết thờ chồng, sao tôi được làng ta kính trọng, sao tôi được Hội-đồng Hương-hội trọng dụng như thế này? Đó cái lợi đó. Cho nên tôi muốn khuyên ai ai cũng nên bắt chước tôi.
Đồng hồ điểm tám tiếng. Thanh nhìn ra, ngoài sân tối mịt. Bà Trưởng tiếp:
– Bao giờ ở đời, người ta biết chuộng tinh thần, thì…
Bỗng Thanh đứng phắt dậy:
– Thưa bà, con xin phép về; kẻo tối.
Bà Trưởng ngần ngừ :
– Được, thế nhưng mà ..
– Nhưng mà, thưa bà, ngày mai và tối mai con lại xin đến hầu chuyện bà.
– Được, thế nhưng mà…
Thấy bà Trưởng cau mặt, Thanh đỡ lời:
– Vâng, con xin đến luôn.
Bà Trưởng nắm tay Thanh, nghiêm trang, nói :
– Thôi, chị không cần đến đây buổi tối.
Thất vọng, Thanh buồn rầu:
– Con tưởng đến buổi tối vẫn hơn.
– Nhưng chị là con gái mà…
– Vâng, xong, con đến hầu bà, thì còn sợ chi nữa.
– Thôi, vả buổi tối tôi bận. Có khi tôi đi vắng, thì chị không gặp được đâu. Ừ mà tối mai tôi phải đi đằng này kia mà.
Thanh chào bà Trưởng đi ra. Cái bóng đen chạy vụt ra cổng, rồi biến lần vào trong quãng tối như mực.
Nhưng cái bóng ấy không biến mất. Nó lại hiện ra dưới mái cổng nhà Xương.
Xương dắt tay Thanh đi, len lén theo hàng rào, rồi ra vườn. Hai người ngậm miệng nín hơi.
Đến gốc cây nhãn, Xương bảo Thanh ngồi xuống và hỏi chuyện. Thôi thì anh chị tha hồ mà cởi gan cởi ruột. Một lát, Thanh nũng nịu, bảo Xương:
– Tôi tiếc rằng những buổi vui vẻ nầy rất hiếm.
– Sao?
– Tại tôi…
– Không, xưng là em kia mà, gọi anh là anh kia mà, quên mãi.
– Tại em…
– Ừ, thế có thân thiết, đằm thắm hơn không nào. Tại em làm sao?
– Tại em không được phép bà Trưởng.
– Không được phép thế nào?
– Bà bảo em chớ nên đi tối, vả buổi tối bà hay đi vắng.
– Thì em cứ vờ vào đấy, rồi em sang đây với anh.
Thanh nắm tay Xương đáp:
– Anh ơi, nhưng mà vì bà đi vắng, em phải về ngay. Lúc ấy ngoài đường còn đông. Em lẻn sang đây, sợ người ta bắt được lượt nữa thì chết.
Lặng yên một lúc, Xương nói:
– Thế bà giảng giải, em có thích nghe không ?
– Việc bà nói để lấy tiền, thì bà cứ nói, mà việc em nghe để lấy tiếng thì em cứ nghe. Còn như thích hay không, cái đó tự trong thụng
– Thế bụng em ?
– Bụng em ấy à? Anh hỏi dở thế? Nếu em thích nghe bà, sao em còn đến đây nghe anh?
Hai người rúc rích cười. Xương nói:
– Nhưng em có làm ra vẻ thích nghe không ?
– Cái đó tất nhiên thế. Bà yêu em lắm. Như thế bà mới không ngờ em.
– Vậy em khôn khéo lắm nhỉ !
– Thì anh tính ở đời có trải mới khôn. Đã dại lần trước, thì lần sau phải rạng chứ! Ở đời này, cứ thật thà mãi sao được.
– Thế mai, em lại đến đây với anh nhé !
– Khó lắm, em không muốn đi đằng cổng.
Xuơng nghĩ ngợi, rồi đáp:
– Được rồi. Em có biết bên nhà bà Trưởng, có cây đu-đủ không?
– Có, ở góc nhà.
– Cạnh gốc cây có lỗ chó chui, em có nhận thấy không?
– Chả, anh bắt em làm chó à ?
– Làm chó một tí để sang với anh, để hưởng sự sung sướng kia mà. Đi đường của chó, chứ có làm chó thật đâu mà sợ.
Thanh cười ngặt-nghẹo, đáp :
– Được.
– Vậy mai, em cứ vờ vào nhà bà Trưởng; khi bà không có nhà, thì em đến gốc đu-đủ, rồi sang đây với anh. Anh sẽ chờ ở đó.
– Thế ngộ bên ấy có người biết.
– Không khi nào. Đày-tớ nó ở cả dưới bếp. Nó sợ bà Trưởng, vì bà đứng đắn lắm.
– Em cũng sợ bà, em nhìn bà như nhìn đức Phật vậy.
– Chính anh cũng sợ cô anh. Cô anh mà biết anh em ta gian díu với nhau, thì cô anh không tha đâu.
– Anh ạ, nhưng anh đoan với em rằng anh sẽ không nói chuyện em với ai cả.
– Thế em còn nghi anh hay sao?
Thấy Xương dằn dỗi, Thanh đáp :
– Không, là dặn anh thế
– Phải em ạ. Không ai kín chuyện cho bằng anh. Mà anh chỉ sợ em bô bô cái mồm, thì thật chết.
– Vậy, anh lại ngờ em sao ?
– Thôi, thì anh em mình tin nhau là hết.
– Đàn ông hay đổi bụng lắm. Đàn ông khó tin lắm
– Cũng như đàn bà mà thôi. Thì miễn là chúng ta yêu nhau.
Rồi đằng đông, đám trời đen đã nhuộm mầu sữa. Đám mây đã lờ mờ rõ. Thanh cáo từ Xương:
– Em về nhé.
Xương ngần ngừ.
– Em về, trăng sắp mọc rồi, anh ạ, ở đây lâu, lúc ra không tiện.
Xương thở dài, Thanh thở dài. Hai người dắt tay nhau, đứng dậy|. Thanh theo Xương lẩn lút dưới các bụi cây, rồi đi ra, rất êm ái.
Thanh đi trên đường cái trong lòng hồi hộp. Nghĩ đến những phút êm ả cùng Xương mà oán những ai đặt ra những cái then chốt để khóa đàn bà một cách vô lý. Ai sống thế nào thì sống, mình như có hại gì đến ai ?
Suốt năm canh, Thanh mong đến sáng, để qua nhà Xương. Rồi ngồi đối diện bà Trưởng, Thanh mong chóng được về, để gặp người yêu lần nữa.
Rồi mặt trời tà. Mặt trời lặn. Vầng trăng đỏ dần dần biến từ mầu lửa ra màu tro. Cảnh vật nhá nhem tối.
Thanh nóng lòng, nóng ruột, chải lại tóc ba bốn lần, thắt giây lưng đến sáu bảy lượt, trời mới sập tối.
Lúc ra đi, Thanh dặn cha :
– Con đến bà Trưởng, vì bà dặn thế.
Rồi thoăn thoắt, Thanh ra đường cái, quên cả bỏng chân. Trong lòng Thanh khấp khởi, Thanh vừa đi, vừa ngẫm nghĩ nhớ lại buổi gặp Xương lần đầu. Thanh được sống lại những phút vui sướng, đến nỗi bên mình, Thanh không trông thấy ai nữa.
Rồi rẽ vào ngõ, Thanh gặp bà Trưởng. Bà hỏi :
– Chị đi đâu ?
– Thưa bà, con vào trong nhà bà Lý mượn cho thầy con cái nồi.
– Thế chị không vào nhà tôi hử?
– Bẩm không ạ.
– Được, chớ vào. Bởi vì tôi đi vắng, lỡ chị đến, mà mai con vú nó thấy mất cái gì thì nó đổ cho chị đấy.
Nói xong, Thanh chào bà, rồi đi.
Bà Trưởng đứng lại nhìn theo Thanh. Thanh biết nên qua cổng bà, Thanh phải đi thẳng.
Thanh vào mãi cuối ngõ, rồi mới dám quay gót trở ra. Đến nhà bà Trưởng, Thanh chạy tọt vào sân, nhanh như chớp.
Trời tối như mực.
Thanh yên trí bà Trưởng đi vắng, nhưng cũng cứ làm như không biết, để che mắt con vú. Thanh bước lên thềm, vào trong nhà.
Yên lặng.
Thanh khẽ đằng hắng. Nhưng chẳng thấy ai hỏi han, Thanh ngồi xuống ghế,vui sướng.
Vẫn yên lặng như tờ.
Đứng chờ cho định tinh-thần, nghe ngóng bốn bên một lát, Thanh mới bước ra hiên.
Bỗng thình lình Thanh giật mình, rú lên kêu : Ối ! Thì ra cái cánh tay ôm choàng lấy Thanh, rồi một cái miệng đầy những râu ria áp vào má Thanh.
Thanh suýt ngã, trống ngực thình thịch. Thanh giẫy giua, cố nhìn. Nhưng trong nhà tối như hũ nút. Thanh bối rối, không còn thần trí để nghĩ được cái áp má ấy nghĩa đen có là cái hôn hay không?
