SÁU tháng về sau, người ta gặp con Thanh ăn mặc rách rưới, nét mặt ủ rũ, tiều tụy, cắp khăn gói đi ra khỏi làng.
Khi tới đường cái, nó vừa quay lại, vừa nước mắt chạy quanh.
Đến ga, nó lấy vé về Hà-nội , rồi vào nhà dì họ nó ở ngõ hàng Bún.
Đầu tiên, dì nó thấy nó lần mò được đến nhà mình, thì rất ngạc nhiên. Sau, dì nó ngắm mãi cái bụng nó, bèn nói :
– Phỉ-hổ, mày dẫn xác đến nhà tao, để đem cái nợ này đến cho tao hay sao?
Con Thanh khóc lóc, lạy van dì nó, nói :
– Lạy dì, thầy cháu không ra đây để nói chuyện với dì được, thật là không phải quá. Nhưng u cháu mất đi, chỉ được có mình cháu. Họ hàng nội ngoại, trông đi trông lại, còn có mình dì, nếu dì không cho cháu nương tựa thì cháu liều …
Dì nó chẳng động lòng, nói đay :
– Cho mày nương tựa thì nương tựa cái gì? Sướng lắm thì khổ nhiều con ạ. Có đường có nẻo thì bước, tao không chứa !
– Lạy dì!
Con Thanh nức lên khóc :
– Lạy dì, nếu dì hắt hủi cháu, thì cháu đánh liều.
– Mày định tự tử phải không? Đẹp chửa, gái tơ mà sao ngứa nghề thế ! Mày để nhục để nhã cho họ hàng.
Con Thanh vùng vằng cầm khăn gói đi ra. Song dì nó gọi :
– Này tao bảo, ngồi đây. Cất quần áo vào kia, bà cô ạ. Rồi ra tao hỏi.
Con Thanh rất chán chường. Nó bẽn lẽn đi làm các việc, rồi đến đứng gần dì nó. Dì nó hỏi:
– Thế nào, tao nghe nói mày vẫn đến cái nhà bà gì để bà ấy dạy mày kia mà, sao bây giờ mày lại đổ đốn ra như thế này ?
Con Thanh đưa mắt nhìn cái bụng. Nó thở dài, rồi kể cho dì nó nghe :
– … Thật tối hôm ấy, cháu tưởng cháu chiêm bao hay bị ma làm. Cả một nạm râu rậm quệt vào má cháu, cả hai cánh tay rất khỏe ghì chặt lấy má cháu. Nhưng chẳng hiểu sao, tự nhiên cháu được thả ra. Trống ngực cháu thình thình. Cháu đánh bạo cố tìm xem đó là cái gì, thì thình lình bà Trưởng về. Cháu sợ quá, lẩn vào xó cửa chỗ tối, định chờ dịp để luồn ra ngoài. Nhưng bỗng cháu đụng phải rõ ràng một người . Cháu giương mắt cố nhìn cho rõ, thì quả là người thật.
Người ấy cứ chắp hai tay quay về phía cháu vái lấy vái để.
Cháu không hiểu đầu đuôi thế nào cả. Cháu chỉ mong trốn được ra ngoài ngay. Cho nên tiện lúc bà Trưởng bước chân vào nhà, là cháu bước chân ra hè, rồi lui lủi quanh vách, cháu đi thoát.
Hôm sau, cháu đến chà bà Trưởng, cháu lo lắm. Cháu chỉ sợ bà ấy biết cháu đã không nghe lời bà ấy. Nhất là lúc ấy trong nhà bà ấy có chứa một người đàn ông . Nhưng may, bà ấy không biết, vì bà ấy vẫn nghiêm chỉnh như thường, bà ấy giảng :
– Tôi lại phải nhắc cho chị luôn luôn rằng đàn bà con gái quý nhất ở trinh tiết. Không gì nhục cho ta bằng cái tiếng bất chính.Tôi thấy ít người người kiên gan như tôi.
Bà ấy còn giảng nhiều điều hay và hợp lẽ phải nữa kia. Nhưng mà, thưa dì lúc ấy cháu mới hiểu, sở dĩ bà ấy được làm Trưởng-ban Đạo-đức chẳng qua chỉ tại bà ấy nhân tình với cụ Chánh-hội. Người có nạm râu xồm, chẳng là cụ Chánh-hội thì còn ai. Thì ra ban ngày bà ấy giảng đạo đức trinh tiết cho cháu nghe, mà đến tối thì cụ Chánh-hội đến với bà ấy. Từ đó cháu tức quá. Sao mà làng cháu không cho ngay cháu làm Trưởng-ban Đạo-đức có hơn không. Nếu được làm, cháu chẳng hẹp hòi gì mà không làm vừa lòng cả Hội-đồng Hương-hội.
Di con Thanh mỉm cười, đáp :
– Phải gió !
– Vâng, thưa dì làm thế nào kiếm được tiền thì làm, chứ cần gì. Tối hôm sau, cháu gặp cụ Chánh-hội vẩn vơ ở gần ngõ nhà bà Trưởng. Cháu chắp hai tay, khép nép chào cụ, thì cụ khẽ gật đầu thôi. Nhưng khi nhận ra cháu, thì cụ gọi :
– Thanh, con đây à ?
Cháu làm ra dáng sợ hãi, khúm núm nói:
– Dạ, lạy cụ truyền gì ạ ?
– Đi đâu thế chị ?
– Bẩm cụ cháu đi đằng nầy có ít việc ạ.
Rồi trông trước trông sau, thấy đường xá vắng vẻ, cụ gọi khẽ cháu :
– Này ! này ! có rỗi đi đường này nói chuyện
Cháu nhận lời, rồi đi trước đến chỗ cụ dặn, và chờ cụ ở đó.
Một lát, cụ đến. Cháu thấy cụ xử với cháu không có chút gì là xa cách nữa. Cụ làm ngay như vợ chồng. Cháu có ngờ đâu thế ấy. Cháu nhớ lại hôm nào cháu bị trói ở đình cụ bảo cháu những gì. Thì bây giờ cháu mới hiểu rõ cả cụ Chánh Hội-đồng Hương-hội lẫn bà Trưởng-ban Đạo-đức
Chuyện trò lâu, cháu mát mẻ bảo cụ Chánh:
– Kìa đến giờ rồi, bà Trưởng đang mong đấy.
Cụ bịt mồm cháu lại, dúi vào tay cháu một đồng bạc.
Thế là ngoài việc đi nghe giảng ban ngày, cháu còn phải cứ tối tối đi nói chuyện với cụ Chánh-hội.
Rồi sau cháu thấy bà Trưởng có vẻ chán nản, buồn rầu lạ thường, bà hay kể xấu đàn ông, bà cho đàn ông là bạc. Thỉnh thoảng khuyên can cháu, bà động tâm quá đến nỗi khóc.
Cụ Chánh-hội mê cháu bao nhiêu thì nhạt bà Trưởng bấy nhiêu. Đã có một lần người làng nói chuyện rằng có lẽ Hội-đồng Hương-hội bãi ban Đạo-đức đi, vì cháu đã nên người đứng đắn, mà ở làng không xảy ra việc sửa phạt nữa. Từ hôm sau, cháu thấy bà Trưởng lo lắng, và hết sức kể tội cháu.
Nhưng cháu tỉ-tê hỏi cụ Chánh-hội rằng:
– Em nghe nói mình sắp đuổi bà Trưởng phải không ?
Cụ gật đầu, đáp :
– Để con mẹ ấy ăn phí lương làng. Nó hãy dạy lấy nó trước.
Cháu nũng nịu nói:
– Thế cho em làm thay bà ấy có được không.?
Cụ Chánh-hội nghĩ ngợi một lát nói:
– Khó lắm, vì em đã trót tai tiếng mất rồi.
Cháu vùng vằng:
– Thế mình làm bù nhìn ở làng này à?
Cụ Chánh-hội nắm lấy tay cháu, đáp :
– Em để cho ta nghĩ kế đã. Khó lắm. Em không phải người làng này. Em không là con nhà danh giá. Em còn là con gái. Em lại trót tai tiếng. Nhưng mà được, muốn làm thì được, song em hãy chờ dăm bữa nửa tháng đã, được không?
Đáng lẽ cái chân Trưởng-ban Đạo-đức là về tay cháu. Vì bao nỗi khó khăn không hợp lệ, cụ Chánh-hội đã vượt được cả. Cụ vận động Hội-đồng làng đổi mấy khoản trong điều lệ. Thành ra cháu rất hợp với những lẽ bắt buộc của một người xin ra Trưởng-ban. Thật là cháu làm ăn không có số, không gặp dịp, cho nên cháu mới bị nhiều nỗi khó khăn. Nào ngờ đâu lúc cháu sắp được danh giá an nhàn, thì cháu có mang với cụ Chánh-hội.
Con Thanh nói đến đó, thở dài. Dì nó hỏi:
– Đích mày có mang với nó đấy chứ?
– Vâng, nhưng cháu cũng không dám nói quyết.
– Lêu hổ!
Con Thanh đỏ mặt, nói tiếp:
– Bởi vậy cháu phải câm như hến.
– Mày dại nên mày chết con ạ. Sao mày không cứ đổ riệt cho Chánh-hội, có phải mầy được làm cô Chánh hay không ?
– Thưa dì, cháu không nỡ, vì cụ cho cháu năm chục đồng bạc. Cụ cấm không được nói với ai. Cụ đe hễ ở làng có ai biết thì cụ nhất định đuổi thầy cháu đi. Bụng cháu càng ngày càng trông thấy rõ. Bà Trưởng trước còn bênh cháu, cãi lấy cãi để, rồi sau, bà không còn lý gì bênh nỗi nữa, bà bèn trình làng, nhất định xin trừng phạt cháu một cách nghiêm ngặt. Cháu xấu hổ quá. Trong nửa tháng trời, cháu không dám ra khỏi nhà. Ngày nào Hội-đồng cũng bắt thầy cháu rao mõ khắp làng là cháu chửa hoang. Ai ai gặp thầy cháu cũng mai mỉa, cũng diếc móc. Thầy cháu thì mắng chửi cháu thậm tệ. Rồi kết cục, Hội-đồng làng xử cháu phải chịu một hình phạt rất nhục nhã, là ròng rã ba ngày, cháu phải đeo biển, mỗi ngày đi khắp làng hai lượt. Trong biển, có mấy dòng chữ, kể những tội hư của cháu. Cháu còn phải nộp vạ cho làng năm chục bạc nữa.
Những nỗi cực nhục, chẳng nói rõ thì dì cũng đủ hiểu cho cháu rồi. Duy cháu bị ức, mà cháu không thể đổ tội cho ai được. Cả làng về một hùa. Rồi người ta xin đuổi cháu ra khỏi làng. Hội-đồng Hương-hội ưng thuận như thế. Nhưng nhất định cháu cứ ở lỳ. Chẳng lẽ làng lại giết cháu.
Nhung rồi chẳng ai phải giục, tự cháu, cháu phải bỏ làng cháu đi. Vì giá có ở lại, cháu cũng không còn mặt mũi nào trông thấy ai nữa. Họ coi cháu như cái gai, cái bướu. Thôi thì già, trẻ, lớn, bé, ai gặp cháu cũng chửi rủa, tìm những câu rất cay độc để xói móc cháu. Cái gì quen tai, quen mắt, cũng có thể coi làm thường đi được, nhưng đến câu chửi bới, thì cháu không thể nào làm lơ. Thầy cháu biết chuyện, thương cháu lắm, khuyên cháu:
– Thôi, mày không tài nào ở làng nầy được. Mày ở đây thì tao cũng đến khổ về mày. Rồi ngày nào chúng nó cũng nói, thì chết mất. Mày ra Hà-nội tìm đến nhà dì Ba nói tử tế với dì, nhờ dì kiếm công ăn việc làm cho.
Dì con Thanh nghe lời đó, bĩu môi, nói:
– Kiếm công ăn việc làm cho mày! Mày chẳng có đồng trinh nhỏ nào để làm vốn, thì làm ăn cái gì. Người ta có bột mới gột nên hồ, chứ. Cứ cái vỏ nhà quê tiều tụy, rách rưới thế này thì tao tính đi ở cũng chẳng đắt nữa là.
Con Thanh nhìn dì bằng đôi mắt nằn nì, yên lặng nghĩ ngợi.
