Ai là người cai trị lãnh thổ mênh mông cường thịnh này?
Một người duy nhất – Hoàng đế.
Không phải lúc nào cũng vậy. Gần 500 năm, Rome tồn tại dưới thể chế cộng hòa. Từ cộng hòa bắt nguồn từ cụm “res publica” trong tiếng Latin, mang nghĩa “của cải của dân chúng.”
Dưới nền cộng hòa, quyền lực thuộc về người dân – không có người cai trị độc nhất. Người dân bầu đại biểu quản lý họ. Viện nguyên lão của Rome là nhóm người lập ra luật pháp.
Nhưng mọi sự đổi thay vào năm 49 TCN. Julius Caesar đóng vai trò chủ chốt trong sự kết thúc nền cộng hòa.
Caesar là vị tướng vĩ đại, nhà chính trị tài ba và tác gia xuất chúng. Những cuốn sách của ông về chiến dịch quân sự vẫn được người thời nay tìm đọc.
Caesar rất được lòng công dân thành Rome. Viện Nguyên lão, ngược lại, coi ông như hiểm họa. Họ đã đúng khi lo sợ. Năm 49 TCN, Caesar cùng những người thân tín khơi mào cuộc nội chiến. Giành thắng lợi trước những người La Mã khác phe, Caesar buộc Viện Nguyên lão phong ông làm người cai trị trọn đời năm vào 46 TCN. Từ đó trở đi, mọi điều ông muốn trở thành luật. Nhưng vỏn vẹn hai năm sau, ông bị kẻ thù sát hại ngay chính trong tòa nhà của Viện Nguyên lão.
Augustus nối bước Caesar, là người đầu tiên được phong hoàng đế. Một vị hoàng đế cai trị bằng cách kiểm soát Viện Nguyên lão. Các nguyên lão có thể cho hoàng đế lời khuyên, nhưng ngài không nhất thiết phải nghe theo.
Quan trọng hơn, quyền lực của hoàng đế nằm ở việc thống lĩnh quân đội. Vì thế, hoàng đế phải ra sức khiến quân đội hoan hỉ và trung thành với mình. Augustus được lòng cả Viện Nguyên lão lẫn quân đội. Ông trị vì Đế chế La Mã trong 45 năm.
Bốn vị hoàng đế kế ngôi trị vì tổng cộng 54 năm. Khoảng thời gian ấy khá thanh bình. Bởi vậy, thời đại này được mệnh danh “Pax Romana” hay Thái bình La Mã. Nhưng các vị hoàng đế luôn canh cánh lo sợ bị kẻ thù lật đổ. Họ không tin tưởng ngay cả thành viên trong gia đình, và đôi khi ra tay sát hại cả thân tộc.
Nero là hoàng đế cuối cùng trong năm hoàng đế kế nghiệp Caesar. Ông ta trị vì từ năm 54 tới năm 68.
Nero là kẻ tàn ác và vô cùng đồi bại. Ông ta tử hình mẹ ruột bởi bà âm mưu chống lại ông. Ông cũng đầu độc con trai riêng của bố dượng. Ngày nay, Nero được biết tới với hình ảnh ngồi gảy đàn lia khi thành Rome rực cháy trước mắt.
Trận hỏa hoạn năm 64 quả thực kinh hoàng. Nó kéo dài chín ngày và hủy hoại phần lớn thành phố. Dù vậy, câu chuyện về Nero và cây đàn của ông ta chẳng hề có thật. Sự thực là, Nero cũng nỗ lực tìm kiếm người sống sót và muốn mau chóng xây dựng lại thành phố. Ông còn chi trả một khoản bằng tiền riêng.
Cùng thời gian đó, Nero chiếm một mảnh đất bạt ngàn ngay trung tâm thành Rome cho riêng mình. Tại đây, ông cho xây dựng cung điện tráng lệ nhất trần đời. Cung điện gồm hơn ba trăm phòng, có cả phòng tiệc xoay tròn. Hồ nước nhân tạo, vườn nho và vườn cây ăn trái. Mặt ngoài cung điện được ốp vỏ sò hiếm và đá quý, một vài chỗ còn điểm xuyết bằng lá vàng phản chiếu ánh mặt trời. Bởi thế, nơi đây có tên “Nhà Vàng.”
Bức tượng Nero cao 36,576 m dựng ngay lối vào. Một pho tượng kích cỡ nhường ấy được gọi là colossus (tượng khổng lồ). Ngày nay, chúng ta vẫn dùng từ “colossal” nhằm miêu tả những thứ kỳ vĩ.
Khi Nero chuyển vào Nhà Vàng, ông nói: “Cuối cùng, ta đã có thể sống như con người.” Nhưng ông ta hưởng thụ cung điện nguy nga của mình chẳng được bao lâu. Năm 68, ông bị lật đổ và phải tự sát.
Một năm sau cái chết của Nero, bốn người cùng tranh giành ngôi vị hoàng đế. Người thắng là vị tướng lĩnh nổi danh Vespasian. Chính Vespasian nảy ra ý tưởng xây dựng Colosseum – đấu trường lớn nhất thế giới. Nơi đây sẽ trở thành biểu tượng sức mạnh và quyền lực của Rome, một trong những kỳ quan của thế giới cổ đại.
