Vespasian quyết xây đấu trường mới ở đâu?
Chính giữa trung tâm thành Rome.
Vị trí ông chọn nằm trong thung lũng giữa hai ngọn đồi của Rome. Vespasian nhắm vị trí ấy, bởi đó là nơi Nero từng xây hồ. Ông muốn xóa mọi dấu vết bạo chúa Nero từng để lại. (Tương truyền, ông đã lệnh thay đổi khuôn mặt trên pho tượng Nero khổng lồ, thêm vào đó một chiếc vương miện, để nó mang dáng dấp một vị thần.)
Muốn bắt tay xây dựng, Vespasian cần loại bỏ chiếc hồ bằng cách tháo nước trong đó, dẫn qua ống ngầm vào sông Tiber.
Chỉ khi ấy, người ta mới có thể xây nền móng đấu trường. Móng phải đủ khỏe để chống đỡ cấu trúc bằng đá kỳ vĩ Vespasian ấp ủ. Người ta đã đào hơn ba vạn tấn đất, rồi đổ thay vào đó một hỗn hợp gồm bê tông và các lớp sỏi.
---❊ ❖ ❊---
Bê tông
Bê tông đã được người La Mã phát minh hàng trăm năm trước đó; cấu tạo gồm thạch cao, vôi, tro núi lửa, nước và cốt liệu. Thứ cốt liệu này chứa đá dăm, ngói sứ vỡ và gạch vụn từ những tòa nhà bị phá bỏ. Bê tông của La Mã, bởi thành phần tro núi lửa, thực chất bền vững hơn nhiều so với bê tông hiện đại.
Mất gần hai năm mới xây xong phần móng. Năm 72, đấu trường bắt đầu thành hình.
Đa phần người tham gia xây dựng công trình là nô lệ. Các sử gia ước tính khoảng một trăm nghìn nô lệ đã làm việc tại công trường hoặc các mỏ đá. Hầu hết nô lệ tới từ Judea, vùng đất Vespasian đã đánh chiếm trước khi lên ngôi hoàng đế.
Không ai biết danh tính vị kiến trúc sư. Bản thiết kế nom khá giản đơn. Về cơ bản, Colosseum có hình oval và tường cao bao quanh. Bên trong là những hàng ghế so le thấp dần xuống võ đài ở trung tâm mặt đất. (Từ “arena” [võ đài] xuất từ harena trong tiếng Latin, chỉ địa điểm chứa nhiều cát. Người La Mã dùng cát giúp các đấu sĩ dễ dàng đặt chân và cũng để tiện thấm hút máu.)
Suốt chiều dài lịch sử đế chế, người La Mã đã xây dựng nhiều đấu trường và tàn tích vài nơi trong số đó được tìm thấy ở Bắc Phi, Tây Ban Nha, Pháp, Ý. Đấu trường tại Nimes, Pháp được xây khoảng năm 100, ngày nay vẫn được sử dụng cho các trận đấu bò và các buổi diễn nhạc rock. Sức chứa chỉ 16.300 người, nhưng đấu trường này mang dáng dấp Đấu trường La Mã nhờ rất nhiều cửa sổ và lối vào hình vòm.
Đấu trường của Vespasian đặc biệt tới vậy nhờ kích cỡ của nó. Chỉ gồm bốn tầng, nhưng đấu trường cao ngang một tòa nhà 15 tầng thời nay. Võ đài trên mặt đất rộng 55 m và dài 87 m – so với một sân bóng đá thì rộng hơn, còn chiều dài gần như ngang bằng.
Vespasian muốn khánh thành đấu trường khi mình còn sống. Nhằm đẩy nhanh tiến trình, ông chia công trình thành nhiều phần, mỗi khu phân cho một đội xây dựng. Cách này quả có đẩy nhanh tiến độ. Dẫu vậy, khi Vespasian qua đời ở tuổi 79, tầng hai mới bắt đầu bước vào thi công. Công cuộc này đành nhờ hoàng đế kế vị, Titus, con trai lớn của Vespasian kế tục.
Titus cho mở Colosseum năm 80. Theo lệnh ông, võ sĩ giao đấu với thú dữ và các võ sĩ khác. Nhưng ông cũng tái hiện cả những trận hải chiến trong Colosseum. Ông cho làm ngập nước võ đài và mang vào đó những con thuyền đặc biệt đáy dẹt bởi mực nước rất nông. Những con thuyền này nhỏ hơn thuyền ga-lê La Mã thông thường, nhưng được các tay chèo rẽ nước và chở các đấu sĩ đã qua huấn luyện, hạ sát đối thủ trên những con thuyền khác.
Domitian, vị hoàng đế tiếp theo, không mấy vui thú với việc dàn cảnh hải chiến. Thay vào đó, ông cho xây lại khu phía dưới võ đài nhằm trữ hậu cảnh cho các trò chơi, lồng dã thú và xà lim giam tù nhân đợi xử tử công khai. Sàn võ đài ẩn giấu những cửa bẫy. Một hệ thống ròng rọc nâng hậu cảnh vào vị trí; những cửa bẫy khác là lối để hổ, gấu, voi vào võ đài, giao chiến với đấu sĩ.
Những thay đổi dưới tay Domitian khiến “trò tiêu khiển”, cách người ta gọi các màn diễn, trở nên kích thích hơn. Thú dữ có thể đột ngột đội đất chui lên. Võ sĩ mới xung phong vào trận. Khán giả đòi hỏi những trò vui phải ngày càng quy mô hơn, đổ máu nhiều hơn và để chiều lòng dân chúng, họ đòi gì, hoàng đế ban thứ đó.