Tôi viết ra ở đây toàn bộ câu chuyện từ lần gặp nhau của tôi và anh Amyas Crale, cho đến thời điểm xảy ra cái chết thương tâm của anh.
Tôi lần đầu thấy anh ở một buổi tiệc của giới họa sĩ. Anh đứng đó, tôi còn nhớ rõ, bên một ô cửa, và tôi thấy anh ngay khi vừa bước vào phòng. Tôi bèn hỏi thăm về anh. Có người đáp. “Là Crale, ông họa sĩ ấy.” Tôi nói ngay là tôi muốn gặp anh.
Hôm đó chúng tôi trò chuyện với nhau khoảng chừng mười phút. Khi có ai đó tạo cho ông một kiểu ấn tượng tựa như thứ Amyas Crale ngày hôm đó đã tạo cho tôi, thì có cố diễn tả lại cũng hoài công vô ích. Nếu có thể tìm được gì để nói, thì chắc có lẽ tôi sẽ bảo rằng, khi tôi nhìn thấy Crale, mọi người xung quanh dường như nhỏ lại và tan biến.
Ngay sau cuộc gặp đó tôi đi tìm ngắm các bức tranh của anh bằng đủ mọi cách. Anh có một triển lãm trên phố Bond lúc đó, và có một bức tranh của anh ở Manchester, một bức khác ở Leeds, rồi hai bức trong hai phòng triển lãm công cộng ở London. Tôi đi xem cho bằng hết. Rồi tôi lại gặp anh. Tôi nói. “Em đã đi xem hết các tranh của anh. Em thấy chúng thật tuyệt.”
Mặt anh chỉ lộ vẻ thích thú. Anh đáp. “Bộ cô em là chuyên gia về tranh hay sao? Tôi không tin cô em biết gì để mà nhận xét.”
Tôi nói. “Có lẽ em không phải chuyên gia. Nhưng dù vậy chúng vẫn rất đẹp.”
Anh khinh khỉnh cười và nói. “Đừng có làm bộ làm tịch nhiệt tình quá thể thế.”
Tôi đáp. “Không hề. Em muốn anh vẽ em.”
Crale nói. “Cô em có suy nghĩ không, cô em hẳn phải biết tôi không vẽ chân dung phụ nữ đẹp chứ.”
Tôi đáp. “Không nhất thiết phải là chân dung, vả lại em không phải phụ nữ đẹp.”
Khi đó anh mới nhìn tôi như thể lần đầu tiên thật sự thấy tôi. Anh nói. “Ừ, có lẽ không phải.”
Tôi hỏi. “Vậy anh sẽ vẽ em chứ?”
Anh nghiêng đầu quan sát tôi thật lâu. Rồi anh nói. “Cô em quả thật rất lạ, nhỉ?”
Tôi nói. “Em khá giàu, anh biết đấy. Em đủ sức để trả giá thật cao cho bức tranh.”
Anh hỏi. “Sao cô em lại sốt sắng muốn tôi vẽ như thế?”
Tôi đáp. “Vì em muốn!”
Anh hỏi. “Lý do đấy ư?”
Và tôi nói. “Phải, em luôn có được cái mình muốn.”
Anh bèn thốt lên. “Ôi cô em này, thật là trẻ con làm sao!”
Tôi nói. “Anh sẽ vẽ em chứ?”
Anh nắm lấy vai tôi và xoay người tôi về phía ánh sáng rồi quan sát tôi từ đầu đến chân. Rồi anh lùi lại vài bước. Tôi vẫn đứng yên đó, chờ đợi.
Anh nói. “Đôi khi tôi vẫn muốn vẽ một đàn vẹt Úc sặc sỡ đậu trên Nhà thờ Thánh Paul. Nếu tôi vẽ cô em trên nền phong cảnh ngoài trời truyền thống, tôi nghĩ mình cũng sẽ có được kết quả tương tự.”
Tôi hỏi. “Vậy anh sẽ vẽ em chứ?”
Anh đáp. “Cô em là một trong những tạo vật lạ kỳ mà rực rỡ, nguyên sơ, đẹp đẽ nhất tôi từng thấy. Tôi sẽ vẽ em!”
Tôi nói. “Thế là quyết định nhé.”
Anh nói tiếp. “Nhưng tôi phải cảnh báo em, Elsa Greer. Nếu tôi vẽ em, có khả năng tôi cũng sẽ làm tình với em.”
Tôi đáp. “Em mong là vậy…”
Tôi nói điều đó một cách khẽ khàng và chắc chắn. Tôi nghe tiếng anh hít vào một hơi, và tôi thấy sự thay đổi trong ánh mắt anh.
Ông thấy đấy, mọi thứ bất ngờ như vậy.
Một hay hai ngày sau chúng tôi gặp lại nhau. Anh bảo anh muốn tôi xuống Devonshire – anh đã có địa điểm cho cảnh nền. Anh nói. “Tôi đã có vợ, em biết đấy. Và tôi rất yêu vợ mình.”
Tôi nói nếu anh yêu chị ta như thế, hẳn chị ta phải tuyệt vời lắm.
Anh bảo chị ta vô cùng tuyệt vời. “Thật sự,” anh nói, “cô ấy rất đáng yêu – và tôi yêu cô ấy. Nên Elsa, em đừng quên điều đó.”
Tôi đáp là tôi hiểu.
Một tuần sau anh bắt đầu vẽ. Caroline Crale chào đón tôi một cách dễ chịu. Chị ta chẳng thích tôi lắm – nhưng, rốt cuộc, tại sao chị ta phải thích tôi chứ? Amyas tỏ ra rất thận trọng. Không một lời nào anh nói với tôi mà vợ anh không thể nghe thấy, còn tôi đối với anh cũng khá lịch sự và nghiêm chỉnh. Dù vậy, ngấm ngầm, cả hai chúng tôi đều biết.
Sau mười ngày anh bảo tôi về London.
Tôi thắc mắc. “Bức tranh chưa hoàn thành mà.”
Anh nói. “Còn chưa bắt đầu ra gì cơ. Sự thật là, tôi không thể vẽ em, Elsa.”
Tôi hỏi. “Vì sao?”
Anh đáp. “Em biết rõ là vì sao mà, Elsa. Và vì vậy nên em cần phải đi. Tôi không thể nghĩ về bức tranh – tôi không thể nghĩ về bất kỳ thứ gì ngoài em.”
Chúng tôi khi đó đang ở trong vườn Đại Bác. Hôm đó nắng ấm. Ông bướm dập dờn. Lẽ ra phải là một ngày thanh bình vui vẻ. Nhưng tôi chẳng hề cảm thấy thế. Tôi cảm thấy… như… kinh khủng. Như thể… như thể những gì sẽ xảy đến trong tương lai đã được phản ánh ngay từ lúc đó.
Tôi biết tôi trở lại London sẽ chẳng được gì, nhưng tôi vẫn nói. “Được thôi, em sẽ đi nếu anh muốn.”
Amyas nói. “Tốt lắm.”
Vậy là tôi đi. Tôi chẳng viết một lá thư gì cho anh.
Anh cầm cự được mười ngày rồi xuất hiện. Người anh gầy guộc và phờ phạc thảm thương đến mức tôi chết lặng.
Anh nói. “Anh đã cảnh báo em rồi, Elsa. Đừng bảo là anh không cảnh báo em.”
Tôi đáp. “Em đã chờ anh. Em biết anh sẽ đến.”
Anh gầm gừ một tiếng như rên rỉ rồi nói. “Có những điều không người đàn ông nào chịu nổi. Anh muốn em đến quên ăn quên ngủ.”
Tôi đáp rằng mình biết điều đó, và bản thân tôi cũng vậy, và ngay từ khi mới gặp anh tôi đã thấy thế rồi. Đó là số phận và có chống cự cũng vô ích.
Anh nói. “Em chẳng chống cự gì nhiều, phải không Elsa?”
Và tôi đáp tôi không chống cự chút gì cả.
Anh nói ước gì tôi không quá trẻ như thế, và tôi đáp tuổi tác chẳng quan trọng. Tôi nghĩ mình có thể nói rằng những tuần tiếp theo đó chúng tôi đã rất hạnh phúc. Nhưng hạnh phúc không phải một từ chính xác lắm. Đó là một thứ cảm giác sâu xa và đáng sợ hơn thế.
Chúng tôi sinh ra để dành cho nhau và đã tìm thấy nhau – và cả hai đều biết chúng tôi phải luôn có nhau.
Nhưng một chuyện khác cũng đã xảy ra. Bức tranh dang dở bắt đầu ám ảnh Amyas. Anh nói với tôi. “Nực cười thay, trước đây anh không thể vẽ em – vì chính em khiến anh bất lực. Nhưng giờ anh muốn vẽ em, Elsa. Anh muốn vẽ em để bức tranh đó có thể là bức tranh đẹp nhất mà anh từng thực hiện. Giờ anh thật sự nôn nao ngứa ngáy muốn được cầm cọ và nhìn em ngồi trên cái bờ tường thành cũ rích với mặt biển xanh truyền thống cùng những cái cây Anh quốc trang nghiêm, và em – em – ngồi đó như một tiếng thét gào chiến thắng trái ngược hoàn toàn với khung cảnh kia.”
Anh nói. “Và anh phải vẽ em như thế! Và anh không thể để ai quấy nhiễu trong lúc đó. Khi bức tranh hoàn thành anh sẽ nói sự thật với Caroline và chúng ta sẽ dứt điểm với mọi thứ rắc rối này.”
Tôi hỏi. “Liệu Caroline có làm ầm lên khi anh đề nghị ly dị không?”
Anh bảo chắc là không đâu. Nhưng với phụ nữ thì chẳng thể biết được.
Tôi bảo mình rất tiếc nếu làm chị ta buồn, nhưng rốt cuộc thì, những chuyện này vẫn thường xảy ra mà.
Anh nói. “Em mới tử tế và biết điều làm sao, Elsa. Nhưng Caroline thì không như thế đâu, cô ấy chưa bao giờ là một người biết điều, và chắc chắn sẽ không chịu biết điều. Cô ấy yêu anh, em biết đấy.”
Tôi đáp rằng mình hiểu điều đó, nhưng nếu chị ta yêu anh, chị ta sẽ đặt hạnh phúc của anh lên trên hết, và sẽ không bằng mọi giá muốn giữ anh lại nếu anh muốn tự do.
Anh nói. “Thật sự không phải lúc nào cũng giải quyết được các vấn đề trong cuộc sống với mấy câu châm ngôn hay ho rút ra từ văn học hiện đại đâu. Bản chất con người vốn khắc nghiệt và độc ác, em nhớ cho.”
Tôi đáp. “Chẳng phải ngày nay chúng ta đều là những con người văn minh hết sao?”
Và Amyas cười. Anh nói. “Văn minh con khỉ! Caroline ắt sẽ đòi bổ đôi em ra. Cô ấy có thể làm thế thật lắm. Elsa, lẽ nào em không nhận ra, Caroline sẽ đau khổ – đau khổ? Em không biết đau khổ là thế nào ư?”
Tôi nói. “Vậy đừng nói cho chị ấy.”
Anh nói. “Không. Chuyện chia tay phải diễn ra sớm muộn. Em phải thuộc về anh đường đường chính chính, Elsa. Trước cả thế giới. Của anh, công khai.”
Tôi hỏi. “Thế lỡ như chị ấy không chịu ly dị?”
Anh nói. “Anh không sợ chuyện đó.”
Tôi hỏi tiếp. “Vậy anh sợ chuyện gì?”
Và rồi anh chậm rãi đáp. “Anh không biết…”
Ông thấy đấy, anh biết rõ Caroline. Tôi thì không. Giá như lúc đó tôi biết…
Chúng tôi lại trở về Alderbury. Lần này mọi chuyện khó khăn hơn. Caroline đã bắt đầu nghi ngờ. Tôi không thích chuyện đó – tôi không thích – không thích chút nào. Tôi luôn ghét những trò giả dối và lập lờ che giấu. Tôi nghĩ cả hai nên nói thẳng với chị ta. Amyas không nghe.
Buồn cười là anh chẳng mảy may quan tâm. Dù yêu quý Caroline và không muốn làm tổn thương chị ta, anh lại chẳng quan tâm gì đến chuyện thành thật hay lừa dối. Anh vẽ với một thái độ say mê điên cuồng, không còn gì quan trọng hơn. Trước đó tôi chưa có dịp thấy anh bị hút hồn vào công việc như thế. Giờ tôi nhận ra anh thật là một thiên tài tầm cỡ. Bản tính anh khi đã đắm chìm vào việc gì rồi thì những thứ luân lý lẽ thường chẳng còn quan trọng nữa. Nhưng với tôi thì khác. Tôi bị đặt vào một vị thế kinh khủng. Caroline không bằng lòng với tôi – và điều đó hoàn toàn hợp lý. Việc duy nhất có thể khiến tình hình tương đối ổn định trở lại chính là thành thật nói thẳng với chị ta.
Nhưng Amyas chỉ nói anh không muốn bị phân tâm bởi những trận ghen tuông cãi vã cho đến khi hoàn thành bức tranh. Tôi nói có thể sẽ chẳng có trò cãi vã nào đâu. Caroline quá tự trọng và kiêu hãnh để mà hành xử như thế.
Tôi nói. “Em muốn nói thẳng nói thật mọi chuyện. Chúng mình phải thành thật!”
Amyas đáp. “Thành thật làm giống gì. Khốn kiếp, anh đang vẽ tranh cơ mà.”
Tôi hiểu quan điểm của anh, nhưng anh thì không hiểu tôi.
Và rồi rốt cuộc tôi cũng để lộ chuyện. Caroline đang nói về một kế hoạch nào đó mà chị ta với Amyas sẽ thực hiện mùa thu năm tới. Chị ta nói với một vẻ vô cùng tự tin. Và tôi đột nhiên thấy thật kinh khủng, với việc chúng tôi đang làm – đế mặc chị ta trong ảo tưởng như thế – và có lẽ một phần cũng vì tôi thấy giận dữ, vì chị ta đang tỏ ra khó chịu với tôi theo cái cách khôn khéo nào đó người ta không dễ mà nhận thấy được.
Và thế là tôi nói ra sự thật. Ở một góc độ, tôi vẫn nghĩ mình đã làm đúng. Dù vậy, dĩ nhiên, tôi sẽ chẳng bao giờ làm thế nếu có bất cứ ý niệm nào dù là mơ hồ đến mấy về cái việc sắp xảy ra kia.
Chiến tranh nổ ra ngay lập tức. Amyas nổi đóa lên với tôi, nhưng anh phải thừa nhận những gì tôi nói là sự thật.
Tôi không hiểu nổi Caroline. Chúng tôi đều đến chỗ Meredith Blake để uống trà, và Caroline diễn kịch đến xuất thần – cười cười nói nói. Như một ả ngốc, tôi đã tưởng chị ta dũng cảm đón nhận chuyện đó. Việc tôi không thể rời khỏi ngôi nhà có phần khiến mọi chuyện kỳ quặc, nhưng nếu tôi đi Amyas sẽ nổi giận. Tôi đã nghĩ có lẽ Caroline sẽ đi. Nếu chị ta đi thì mọi chuyện sẽ dễ dàng hơn cho chúng tôi rất nhiều.
Tôi không thấy chị ta lấy chất độc. Thành thật mà nói tôi nghĩ quả có khả năng chị ta đã khai đúng sự thật, chị ta lấy coniine với ý định tự sát.
Nhưng tôi không thật sự tin như thế. Tôi nghĩ chị ta thuộc kiểu phụ nữ hay ghen tuông, có tính sở hữu cao, và sẽ không chịu từ bỏ bất cứ thứ gì mà họ cho là thuộc về mình. Amyas là sở hữu của chị ta. Tôi nghĩ chị ta sẵn sàng giết anh hơn là để anh đi với một phụ nữ khác – đi luôn, dứt hẳn. Tôi nghĩ chị ta đã quyết, ngay lập tức, là sẽ giết anh. Và tôi nghĩ việc Meredith mời đến và hồn nhiên nói về chất coniine như thế đã cho chị ta phương cách để thực hiện điều đã quyết. Chị ta là một con người cực kỳ cay độc và hằn học – một con người đầy thù hận. Amyas vẫn luôn biết rõ là chị ta nguy hiểm. Nhưng tôi thì không.
Sáng hôm sau chị ta có trận khẩu chiến cuối cùng với Amyas. Từ bên ngoài hiên tôi nghe được gần hết. Amyas rất tuyệt vời – anh kiên nhẫn và bình tĩnh. Anh năn nỉ chị ta hãy biết điều một chút. Anh nói anh rất yêu quý chị ta và đứa con và sẽ mãi như thế. Anh sẽ làm mọi thứ để bảo đảm cho tương lai của hai người. Rồi anh nghiêm giọng lại và nói. “Nhưng hãy hiểu điều này. Tôi chắc chắn sẽ cưới Elsa, và sẽ không gì ngăn cản được tôi. Em và tôi đã đồng ý là để cho nhau tự do mà. Những chuyện như thế này ắt xảy ra.”
Caroline nói. “Cứ làm như anh muốn. Tôi cảnh báo anh rồi đấy.”
Giọng chị ta rất khẽ, nhưng có vẻ kỳ lạ ẩn chứa trong đó.
Amyas nói. “Ý em là sao, Caroline?”
Chị ta đáp. “Anh là của tôi và tôi không có ý định để anh đi đâu. Trước khi để anh đến với con nhỏ đó tôi sẽ giết anh…”
Lúc đó, Philip Blake đến chỗ hiên nhà. Tôi đứng dậy và ra gặp anh ấy. Tôi không muốn Philip nghe thấy.
Chẳng mấy chốc Amyas bước ra và nói rằng đã đến lúc tiếp tục vẽ. Chúng tôi xuống vườn Đại Bác cùng nhau. Anh chẳng nói gì nhiều. Chỉ nói rằng Caroline khá bực mình – nhưng làm ơn đừng nói đến chuyện đó. Anh muốn tập trung vào việc đang làm. Một ngày nữa, anh nói, một ngày nữa có lẽ bức tranh sẽ hoàn thành.
Anh nói. “Và đó sẽ là thứ đẹp nhất anh từng tạo ra, Elsa, dù có phải trả bằng máu và nước mắt.”
Một lát sau tôi lên nhà lấy áo len. Gió thổi hơi lạnh. Khi tôi trở xuống đã thấy Caroline ở đó rồi. Tôi cho rằng chị ta xuống để van nài lần cuối. Philip và Meredith Blake cũng có mặt.
Đó là lúc Amyas nói anh khát và muốn uống nước. Anh nói ở đó có bia nhưng lại không lạnh.
Caroline nói chị ta sẽ mang bia lạnh xuống. Chị ta nói điều đó khá tự nhiên bằng một giọng gần như là thân thiện. Người đàn bà đó, quả thực diễn xuất rất khéo. Lúc đó chị ta hẳn đã biết mình phải làm gì.
Tầm mười phút sau chị ta mang bia xuống. Amyas đang vẽ tranh. Chị ta rót bia và để cái cốc cạnh anh. Cả hai chúng tôi chẳng ai để ý gì tới chị ta. Amyas chú tâm vào công việc mình làm còn tôi thì phải tập trung làm mẫu.
Amyas uống cạn cốc theo cung cách uống bia mọi lần của anh, cứ thế nốc một hơi hết. Rồi anh nhăn mặt và nói bia có vị kinh – nhưng dù thế nào thì vẫn mát lạnh.
Và ngay cả khi đó, khi anh nói điều đó, trong đầu tôi cũng chẳng nảy ra nghi ngờ gì, tôi chỉ cười và nói. “Do gan đấy.”
Khi đã thấy anh uống cạn bia Caroline mới rời đi.
Áng chừng bốn mươi phút sau Amyas mới phàn nàn về việc bị tê và đau. Anh nói có lẽ anh bị thấp khớp. Amyas vốn ghét bệnh tật và anh không thích bị trở thành đối tượng cho người khác quan tâm. Sau khi nói ra nghi ngờ của mình anh bèn gạt đi bằng một câu đùa. “Chắc do già rồi. Em lấy trúng một lão già hom hem rồi, Elsa.” Tôi vui vẻ hưởng ứng. Nhưng tôi nhận ra chân anh cử động rất lạ và cứng, và anh còn nhăn mặt một hai lần. Tôi nào có ngờ đó không phải do thấp khớp. Ngay sau đó anh nhích qua cái ghế băng và ngồi ngả ra trên đó, lâu lâu lại rướn lên để chấm phết chỗ này chỗ kia trên tấm toan. Đôi khi anh cũng hay làm vậy khi vẽ. Chỉ ngồi nhìn tôi chằm chằm và rồi chuyển sang tấm toan. Đôi khi giai đoạn đó kéo dài cả nửa giờ. Vậy nên tôi đã không nghĩ có gì quá kỳ lạ.
Chúng tôi nghe tiếng chuông báo giờ ăn trưa, và anh nói anh sẽ không lên ăn. Anh sẽ ngồi lại ở đó và không muốn ăn gì cả. Việc đó cũng không hề bất thường, và như thế còn dễ hơn cho anh khi không phải đối mặt với Caroline ở bàn ăn.
Cái cách anh nói chuyện khá lạ – nặng nhọc gằn từng tiếng. Nhưng anh cũng làm thế những khi cảm thấy không hài lòng với tiến độ công việc.
Meredith Blake bước vào và đi cùng tôi lên. Anh ta nói chuyện với Amyas, nhưng Amyas chỉ gầm gừ đáp lại.
Chúng tôi bỏ anh lại và cùng nhau lên nhà. Chúng tôi bỏ anh lại – để anh chết một mình. Trước đây tôi chưa thấy cảnh bệnh tật bao giờ – tôi không có nhiều kinh nghiệm lắm đâu – tôi cứ tưởng Amyas đang trong tâm trạng khó chịu thường thấy lúc vẽ. Nếu tôi biết – nếu tôi nhận ra – có lẽ bác sĩ đã có thể cứu được anh… Ôi Chúa ơi, sao tôi lại không biết chứ – giờ thì giá như cũng chẳng để làm gì. Tôi là một con đần, đui mù. Đui mù, đần độn.
Phần còn lại cũng chẳng còn gì nhiều để kể.
Caroline và bà gia sư cùng xuống vườn sau bữa ăn. Meredith theo sau họ. Ngay sau đó anh ta hộc tốc chạy lên. Anh ta báo chúng tôi là Amyas đã chết.
Tôi biết ngay! Đúng, tôi biết ngay là do Caroline gây ra. Tôi vẫn chưa nghĩ tới chuyện đầu độc. Tôi đã tưởng chị ta xuống dưới lúc đó và bắn hoặc đâm chết anh.
Tôi muốn tấn công chị ta – muốn giết chị ta…
Làm sao chị ta có thể làm vậy? Làm sao chứ? Anh yêu đời như thế, đầy sức sống và khỏe mạnh như thế. Vậy mà nỡ tước đi hết – biến anh thành một cái xác cứng đờ lạnh lẽo. Chỉ để tôi không có được anh.
Một con người tồi tệ…
Tồi tệ, xấu xa, độc ác, đầy thù hận…
Tôi hận chị ta. Đến tận ngày nay vẫn thế.
Thậm chí họ còn không xử tử chị ta.
Lẽ ra họ phải treo cổ chị ta lên…
Treo cổ thậm chí còn là quá nhẹ…
Tôi hận chị ta… tôi hận… tôi hận…
