Bỗng một ngày kia, anh hề Antoine lâm bệnh. Auguste được tin ấy khi anh đang ngồi trước một chiếc xe vá lại quần áo cũ. Anh lẩm bẩm vài lời bày tỏ cảm tình rồi tiếp tục khâu vá. Dĩ nhiên anh thấy ngay rằng biến cố bất ngờ nầy sẽ ảnh hưởng đến anh. Họ sẽ mời anh thế Antoine chắc chắn vậy rồi. Auguste cố gắng kềm chế sự kích động đang ào dâng lên. Anh cố giữ bình tĩnh và từ tốn tìm câu trả lời khi cần đến.
Anh đợi, anh đợi mãi một người nào trở lại, nhưng không có ai đến với anh. Không người nào đóng được vai trò của Antoine, anh chắc chắn như vậy. Họ đang bận gì? Cuối cùng anh đứng dậy bước đi lang thang quanh đó, cốt ý cho họ biết anh còn ở đây để họ đặt câu hỏi với anh khi họ muốn. Đến giờ phút này vẫn chưa ai thử gợi chuyện với anh cả.
Cuối cùng anh quyết định phá vỡ sự yên lặng như giá băng. Tại sao không? Tại sao anh không tự nguyện làm bổn phận? Anh cảm thấy dồi dào sinh lực và đầy nhiệt huyết đối với mọi người. Lại trở thành hề, chẳng có gì, chẳng có gì cả. Nếu cần anh cũng có thể là cái bàn, cái ghế, cái thang. Anh không muốn có quyền ưu tiên đặc biệt, anh là một người trong đoàn, sẵn sàng chia sẻ những nỗi ưu tư và đau khổ với họ.
Cuối cùng anh nắm lấy ông bầu gánh xiếc: « Tôi đã chuẩn bị kỹ càng để nhận vai của Antoine đêm nay.» Rồi anh do dự trong chốc lát: « Có nghĩa là đến khi nào ông nghĩ ra một người khác.»
- Không, Auguste, anh đã biết, không có ai khác. Anh có lòng tốt giúp...
Auguste vội ngắt lời:
- Nhưng sao? Có lẽ ông sợ tôi không còn khả năng?
- Không, không phải thế, không phải thế. Không, quả thực có anh là lợi cho tôi...
Auguste gần như run lên vì lo lắng, giờ đây anh ý thức rằng anh đang đối phó với một việc cần tế nhị và khôn khéo, anh hỏi :
- Vậy thì sao?
Ông bầu gánh xiếc bắt đầu nói, chậm rãi và chững chạc :
- Anh biết không, chúng tôi đã bàn kỹ vấn đề này trong nội bộ. Chúng tôi biết anh đang nghĩ gì. Bây giờ nếu anh phải đóng vai của Antoine... Trời ơi, tôi phải nói sao đây? Đến đây anh, đừng nhìn tôi với đôi mắt ấy... Chúng tôi không muốn khơi lại vết thương lòng. Anh hiểu chưa?
Auguste thấy nước mắt trào ra. Anh nắm lấy hai tay to lớn của ông bầu, để nhẹ vào tay mình và cảm ơn rối rít dầu không hề mở miệng. Anh van lơn:
- Xin ông cho tôi thế anh ấy đêm nay. Tôi là người của ông bao lâu ông cần đến, một tuần, một tháng, sáu tháng. Công tác sẽ gây hứng thú cho tôi, thật thế. Đừng từ chối nghe ông?
Vài gio sau, Auguste ngồi trước tấm gương, nghiên cứu bộ mặt của mình. Đó là thói quen của anh, mỗi đêm trước khi trang điểm, anh ngồi và nhìn mình hằng giờ như thế. Đấy là kỹ thuật của riêng anh khi trình diễn. Anh sẽ ngồi nhìn bộ mặt u buồn của mình rồi bất chợt xóa ngay hình ảnh ấy và tạo ra một bộ mặt mới, bộ mặt mà mọi người đều biết và cũng là bộ mặt mà đâu đâu thiên hạ cũng cho là của Auguste. Nào ai biết được bộ mặt thật của anh, ngay cả bạn bè thân thiết, bởi vì anh đã trở nên cô đơn do tiếng tăm lừng lẫy.
Ngồi như thế, những kỷ niệm của hàng ngàn đêm trước tấm gương xâm chiếm anh, Auguste bắt đầu thấy rằng cuộc sống bên lề, cuộc sống mà anh đã ích kỷ giữ riêng cho chính mình. Cuộc sống âm thầm mà anh cho rằng anh có thể giữ kín cho riêng anh, hoàn toàn không phải là một cuộc sống, không là gì cả, cũng chẳng phải là hình bóng của cuộc sống. Anh chỉ bắt đầu sống kể từ ngày đi theo gánh xiếc lưu động, từ khi anh bắt đầu phục vụ họ theo khả năng của một kẻ tôi đòi. Cuộc sống kín đáo kia hầu như đã biến mất mà anh không hay biết: giờ đây anh lại thành người như những người khác, anh làm tất cả những chuyện điên cuồng, không quan hệ, nhưng cần thiết mà mọi người đều làm – và như thế anh cảm thấy có hạnh phúc, và những chuỗi ngày của anh được sống trọn vẹn. Đêm nay anh sẽ không xuất hiện trong vai Auguste, anh hề nổi tiếng trên hoàn cầu, nhưng trong tư thế của Antoine mà không ai hay biết. Vì không danh hiệu và tên tuổi, khán giả chấp nhận Antoine như một chuyện thường tình. Không có những tràn pháo tay man rợ khi Antoine xuất hiện trên sân khấu, thiên hạ chỉ mỉm cười tha thứ, chẳng khen tài nghệ của anh như đã biểu diễn trong những màn hải cẩu lạ mắt để lôi cuốn khán giả.
Ngay lúc ấy một ý nghĩ khó chịu bỗng phá hỏng giấc mơ của Auguste. Trước kia là cuộc sống riêng tư, trống rỗng mà anh đã tranh đấu chống lại để trốn tránh những cái nhìn của thiên hạ. Nhưng giờ đây sẽ có gì xảy ra nếu đêm nay có người nhận diện anh, nhận diện chú hề Auguste? Quả thật sẽ là đại họa! Rồi đây anh sẽ không bao giờ tìm lại được sự bình an, anh sẽ bị truy lùng hết tỉnh này sang tỉnh khác, bi ép buộc giải thích thái độ lạ lùng của mình, bị thúc đẩy trở lại vị trí hề của mình trong thế giới nghệ sĩ. Anh có cảm giác mơ hồ rằng họ sẽ buộc tội anh đã giết chết Auguste. Auguste đã trở nên thần tượng, Auguste là của thế giới – chưa kể việc thiên hạ sẽ công kích anh đến mức nào...
Có tiếng gõ cửa. Một người bước vào quan sát các công việc. Sau khi nói ít lời, Auguste bèn hỏi thăm sức khỏe Antoine :
- Khá hơn không? Tôi mong anh ấy chóng lành!
Người kia nghiêm nghị trả lời:
- Không, bịnh tình nguy ngập hơn – Không ai biết anh ta mắc bệnh gì. Có lẽ anh có thể nói chuyện với anh ấy trước khi tiếp tục, được không?
Auguste trả lời: « Dĩ nhiên, tôi sẽ đến với các anh vài phút nữa. » Rồi anh trang điểm vội cho xong.
Khi Auguste bước vào, Antoine đang lăn lộn trên giường. Cúi sát xuống bệnh nhân, Auguste nắm lấy bàn tay nhờn nhợt của Antoine. Anh thì thầm: « Khổ thân anh. Tôi có thể làm gì giúp anh bây giờ? »
Antoine nhìn anh chòng chọc và ngơ ngác một hồi lâu. Antoine nhìn với dáng điệu của kẻ nhìn chính mình trong tấm gương soi. Auguste nghĩ ngay ý nghĩ thoáng qua đầu Antoine. Anh khẽ bảo :
-Tôi là Auguste đây.
Antoine nói :
- Tôi biết. Là anh... nhưng cũng có thể là tôi. Không ai thấy được sự khác biệt. Nhưng anh là người nổi tiếng còn tôi là kẻ vô danh.
Với nụ cười ước mơ trong tuyệt vọng, Auguste bảo :
« Tôi vừa nghĩ đến thân phận tôi cách đây vài phút. Buồn cười thật! Một ít phấn dồi mặt, một cái đầu hói, một bộ đồ kỳ dị, chỉ làm một việc sơ sài để biến mình thành con số không. Chúng ta không là ai cả. Nhưng đồng thời là tất cả mọi người. Thiên hạ không vỗ tay khen chúng ta, họ khen chính họ. Này anh, lát nữa tôi phải đi, nhưng trước hết hãy để tôi kể cho anh nghe một điều mà tôi vừa mới học được... Trở thành chính mình, chính mình thôi, mới là điều vĩ đại. Nhưng muốn thế ta phải làm cách nào? Ta phải tạo ra bằng cách nào? Ồ, đó là trò hề khó nhất đối với chúng ta. Nó khó vì nó không cần sự cố gắng. Anh không cần cố gắng trở thành là vật nầy hay vật nọ, vĩ đại hay tầm thường, thông minh hay đần độn... anh hiểu kịp ý tôi không? Anh cứ làm bất cứ gì trong tầm tay của mình. Dĩ nhiên, anh phải làm với tấc lòng hoan hỉ. Bởi vì không có gì là không quan hệ. Không có gì. Thay vì tiếng cười và tràng pháo tay, anh đón nhận những cái mỉm cười. Những nụ cười mãn nguyện, thế thôi. Nhưng đó là tất cả... hơn những gì anh có thể đòi hỏi được. Anh đi khắp nơi để làm những chuyện hèn mọn, trút bớt gánh nặng cho con người. Việc ấy làm họ sung sướng, nhưng nó còn làm anh sung sướng hơn họ, anh thấy không? Dĩ nhiên anh phải hành động thật kín đáo. Đừng bao giờ cho họ thấy công việc kia đem lại cho anh niềm vui gì. Một khi họ hiểu rõ anh và một khi họ biết được bí mật của anh, thì coi như anh thất bại. Họ bảo anh ích kỷ, dầu anh đã hết lòng vì họ. Anh làm tất cả cho họ, nói trắng ra là tự giết chính mình vì bạo lực – chừng nào họ không ngờ rằng chính họ đã làm cho anh thành giàu có, tạo cho anh một niềm vui mà ngay anh cũng không tạo được cho chính mình... Được rồi, anh hãy tha lỗi cho tôi, tôi không hề muốn diễn thuyết dài dòng. Dầu sao đêm nay chính anh đang tặng tôi một món quà. Đêm nay tôi có thể trở thành chính mình khi tôi đội lốt anh. Như thế còn tốt hơn tôi đội lốt của mình, anh hiểu không? »
