Đến đây, Auguste tự kiểm soát anh, bởi vì khi diễn tả tư tưởng vừa rồi, anh bỗng hé thấy một ý nghĩ thần tình. Tuy nhiên, đây chẳng phải là ý nghĩ mà anh phải chia sẻ tức thì cho Antoine ngay bây giờ. Trong đó có một sự mạo hiểm, có thể là một yếu tố hiểm nghèo. Nhưng anh sẽ không nghĩ đến nó. Anh phải hành động nhanh, càng nhanh càng tốt... có lẽ vào ngay đêm nay. Anh bảo bằng giọng gần như cau có, lúc sửa soạn bước ra:

- « Này Antoine, tôi sẽ thế anh đêm nay, cũng có thể đêm mai, nhưng sau đó anh sẽ bình phục và nên tiếp tục. Tôi không ham làm hề nữa, anh hiểu không? Sáng mai tôi sẽ ghé thăm anh. Tôi còn vài chuyện muốn nói với anh, vài chuyện có thể khích lệ anh! » Auguste ngừng lại, lấy giọng: « Anh luôn luôn muốn nổi tiếng phải không? Hãy nhớ kỹ điều đó! Tôi đang nuôi một ý nghĩ; anh phải biết lợi dụng nó. Chúc anh ngủ ngon, chúng ta sẽ gặp lại! »

Auguste vỗ mạnh vào người Antoine như muốn làm cho anh ta khỏe lại. Khi ra cửa, anh bất chợt thấy nụ cười gượng gạo trên đôi môi Antoine. Anh khẽ đóng cửa và rón rén bước ra ngoài trong đêm tối.

Khi rảo bước về túp lều lớn, anh khẽ hát cho riêng mình nghe, ý nghĩ xẩy ra với anh mấy phút trước đây bắt đầu xuất hiện rõ ràng hơn. Anh có thế chờ đợi vài tuồng hiếm hoi ấy, anh quá lão luyện trong nghề nên thế nào chương trình cũng sẽ đạt đến kết quả mong muốn, anh vẫn nóng lòng chờ đợi, anh tự nhủ: « Đêm nay ta sẽ diễn một xuất hát thần tình chưa ai từng thưởng thức. Antoine ơi, chỉ cần đợi lúc Auguste diễn trò. »

Anh đập vào người vì cuống cuồng nôn nóng đến đổi khi xuất hiện dưới những vùng ánh sáng trong tiếng vĩ cầm phụ họa ríu rít, anh đã nhảy vọt như một con dê điên. Từ lúc chân anh chạm phải sàn sân khấu, thì diễn xuất của anh hoàn toàn là đột xuất bất ngờ. Anh chưa từng bao giờ nghĩ đến chứ đừng nói là từng diễn thử những cái nhảy nhót man rợ và vô nghĩa như thế. Anh đã tự tay minh lấy ra một tấm đá tinh khiết và trên đó anh đang viết tên Antoine bằng những nét chữ không thể xóa mờ. Nếu Antoine có mặt ở đây, Antoine có thể chứng kiến việc mình khởi đầu xuất hiện như một nhân vật tiếng tăm lừng lẫy!

Chỉ trong vòng vài phút, Auguste biết rõ rằng anh đã nắm được khán giả trong lòng bàn tay. Và anh cũng đã chuẩn bị rất chu đáo. Anh vẫn tiếp tục múa máy và lẩm bẩm: « Các bạn hãy ráng đợi, ráng đợi. Chưa có gì cả. Antoine mới chào đời, anh hãy còn chưa biết đạp. »

- Màn trình diễn mở đầu vừa chấm dứt, lập tức một đám đông kích động vây cứng lấy anh. Trong đó có ông bầu. Những lời đầu tiên của ông bầu là:  

- Anh điên rồi. Bộ anh muốn hại Antoine à?

Auguste rạng rỡ hẳn lên : « Đừng lo! Tôi đang tạo dựng ra Antoine... Ông cứ kiên nhẫn đi. Tôi cam đoan mọi việc sẽ kết thúc tốt đẹp. »

- Như thế là quá tuyệt rồi. Tôi bực mình vì anh diễn quá hay. Sau xuất hát nầy sự nghiệp Antoine kể như chấm dứt.  

Không còn thì giờ để nói thêm nhiều lời. Sân khấu phải được dọn trống nhường chỗ cho các lực sĩ đu bay. Vì đây là gánh hát nhỏ nên mọi người đều cùng bắt tay vào việc.

Đến giờ các chú hề tái xuất hiện thì có tiếng vỗ tay vang dậy. Auguste chỉ cần ló đầu ra là khán giả đã la lên cổ vũ. Họ hô to: Antoine, Antoine. Họ giậm chân, huýt sáo miệng, vỗ tay nồng nhiệt: « Antoine! Ra đi. » 

Đêm trình diễn nào, vào lúc này Antoine cũng diễn trò ấy một mình, một lối diễn xuất ngắn lỗi thời mà tia sáng tạo đầu tiên đã tan biến từ nhiều năm trước đây. Vì đêm nào Auguste cũng quan sát lối trình diễn theo thói quen nầy, anh đã thường nghĩ cách sửa đổi từng kỹ thuật mà anh bắt buộc phải làm. Hiện giờ anh đang thực hành những lời nói đùa mà anh đã từng thường tập thử một đôi lần cả trong lúc ngủ. Anh ví mình như một họa sĩ bậc thầy đang phết những nét chấm phá cuối cùng lên trên một bức chân dung mà một đứa học trò xao lãng đã bỏ dở. Ngoài đề tài, không có dấy tích gì của bản chính còn lưu lại. Một người đã vào đề với vài nét và người kia hoàn tất bức tranh bằng cách sáng tạo ra một cái gì hoàn toàn mới lạ.

Auguste nhập cuộc như người khùng nổi hứng. Không có gì để thua mất. Ngược lại, có tất cả để thắng đạt. Một cái vặn mình hay một nếp da nhăn mới tạo ra có nghĩa như sự cho mượn sự sống đầy mới mẻ, cho Antoine. Khi làm cho vai tuồng thêm hoàn hảo từ đoạn nầy sang đoạn khác, Auguste ghi nhớ trong trí những điều cần giải thích cho Antoine để sau này anh ta có thể tạo những kết quả mà Auguste đã thành tựu được. Anh nhảy tung tăng như cả ba người khác biệt đồng một lúc: Auguste như một bậc thầy lão luyện, Auguste trong vai trò Antoine và Auguste trong tư thế Auguste. Ở trên và ở ngoài các yếu tố này còn lẩn quẩn một thực thể thứ tư như kết tinh lại để xuất hiện rõ ràng hơn theo thời gian: Antoine như là Antoine. Một Antoine sơ sinh, đó là Antoine trên các tầng trời. Càng nghĩ đến con người Antoine đổi mới nầy, (quả thật là điều kỳ dị vô cùng khi anh vừa diễn trò mà lại suy tư nhiều được đến như thế) anh càng chú ý đến những giới hạn và tình cảm của nhân vật anh đang tái tạo. Anh mãi nghĩ đến Antoine, không hề tưởng đến Auguste. Auguste đã chết. Anh không mảy may muốn Auguste tái sinh trong vai anh hề Antoine nổi tiếng khắp hoàn cầu. Tất cả ước mơ của anh là tạo một Antoine thật lẫy lừng để không còn ai nhắc đến Auguste nữa.  

        Sáng hôm sau, trên mặt báo đầy những lời ca ngợi Antoine. Dĩ nhiên Auguste đã giải thích ý định của anh cho ông bầu trước khi rút lui đêm ấy. Mọi người đồng ý tìm giải pháp ngăn ngừa để giữ bí mật cho kế hoạch. Vì không ai ngoài những nhân viên của đoàn xiếc biết Antoine lâm bệnh, hơn nữa chính Antoine cũng chẳng hay biết gì về vinh quang tương lai mà người ta đã chuẩn bị sẵn cho anh, nên mọi sự có vẻ tương đối tốt đẹp.

        Dĩ nhiên Auguste nóng lòng chờ đợi viếng thăm Antoine như đã hứa. Anh quyết định không cho Antoine xem ngay những tờ báo mà chỉ cho Antoine biết những gì anh ao ước thành tựu được trong vòng vài ngày ngắn ngủi, một điều mà Antoine không đủ khả năng thực hiện. Anh phải chế ngự Antoine trước khi cho anh ta thấy sự thành công mỹ mãn của anh, nếu không Antoine sẽ hoảng sợ vì những kết quả mà Antoine sẽ phải chấp nhận sẵn. Auguste đã tập được từng giai đoạn một trước khi rảo bước đi về hướng lều của Antoine. Đã hơn một lần kinh nghiệm, những gì Auguste đề nghị đều vượt qua khả năng chấp nhận của Antoine.

        Anh kiên nhẫn đợi đến gần trưa, hy vọng trong thời gian kia Antoine có thể ở tư thế cởi mở để đón tiếp anh. Lúc ra đi, Auguste rất hớn hở. Anh chắc chắn có thể thuyết phục Antoine rằng cái gia tài đó anh để lại là một gia tài chính đáng. Anh tự nhủ: « Chẳng qua mình chỉ giúp anh ấy một tí thôi! Đời sống tràn đầy những mẹo vặt mà mình phải biết lợi dụng. Không ai có thể thành công trong cô đơn và thiếu người giúp sức. » Sau khi giải tỏa nỗi lòng, anh cắm đầu chạy. Anh nghĩ tiếp: « Mình có phỉnh phờ và lường gạt anh ấy đâu. Lúc nào anh ấy cũng muốn nổi tiếng. Giờ đây anh đang nổi tiếng! Hay anh sẽ nổi tiếng trong vòng một tuần nữa: Antoine sẽ là Antoine... Chỉ khác là hơn thế nữa. Thế thôi. Trong ánh đèn sân khấu và ở mọi nơi, muốn nổi tiếng, có khi chỉ cần một biến cố nhỏ, một dịp may, một sự giúp đỡ từ bên ngoài, rồi quý vị sẽ nổi tiếng. »

        Đến đây, anh nhớ lại sự nổi tiếng đột ngột của mình. Anh, anh Auguste, anh đã làm gì với tiếng tăm lừng lẫy ấy? Những gì chỉ là một ngẫu nhiên thuần túy lại được hoan hô từng đêm như dấu hiệu của thiên tài. Sao thiên hạ hiểu nông cạn quá! Khi có bàn tay của số mệnh thì mọi người đều hiểu nông cạn. Làm hề là làm vật thay thế cho số mệnh. Cuộc sống ở diễn trường là một vỡ tuồng câm gồm những pha té nhào, những cú đấm, những cú đá - một sự kéo lê và vật lộn không ngừng. Và cũng nhờ những phương tiện kém thẩm mỹ nầy mà ta lấy lòng khán giả. Anh hề đáng yêu ơi! Quyền ưu tiên đặc biệt của anh là tái diễn những lỗi lầm, những chuyện điên rồ, những điều ngu xuẩn, tất cả những sự hiểu lầm gieo tai họa cho nhân loại. Biến thành chính sự điên rồ phi lý, đấy chính là một điều mà ngay cả lời nguyền rủa độc địa nhất cũng khó thể nghĩ tới được. Là không hiểu gì cả, khi mọi việc đều rõ như ban ngày; không thành công mặc dầu cơ mưu đã tái diễn trước mắt quý vị cả ngàn lần. Đi sờ soạng như người mù khi tất cả những dấu hiệu đã chỉ đúng hướng, cứ cố sức mở cửa mặc dù trên đó có ghi sẵn chữ « Hiểm nghèo! » Cứ đâm đầu vào tấm kiếng thay vì đi vòng tròn; nhìn vào họng súng mặc dù súng có đạn! Con người không bao giờ mệt mỏi với những điều phi lý ấy, vì bao thế kỷ qua mọi người đã lầm đường; vì bao thế kỷ qua mọi sự tìm tòi và tìm hiểu con người đã dồn họ vào chỗ không lối thoát. Vì sư phụ của điều phi lý có rộng thì giờ, vì thời giờ là lãnh địa của ông. Ông chỉ đầu hàng khi đối mặt với vĩnh cửu...

        Giữa những nỗi băn khoăn lạ lùng nầy, Auguste bỗng nhận ra chiếc xe của Antoine. Anh không biết vì sao mình lo lắng khi thấy ông bầu từ hướng trại Antoine đi tới. Anh càng lo lắng hơn lúc ông bầu giơ tay bảo anh dừng lại. Nét mặt của người đàn ông to lớn kia rõ ràng muốn đánh một tiếng chuông báo động. Anh ngoan ngoãn đứng đợi người kia mở lời.

        Lúc cách Auguste vài bước, ông bầu mập giơ hai tay lên, điệu bộ chán nản tỏ vẻ đầu hàng. Không cần nghe, Auguste cũng đã hiểu hết mọi sự, anh biết trước việc gì sẽ đến với anh. Sau khi đi thêm vài bước, Auguste hỏi:  

- Nhưng việc xảy ra bao lâu rồi?

- Mới vài phút. Như thế này, trong tay tôi.  

Auguste lẩm bẩm:  

- Tôi không hiểu gì cả. Phải chăng Antoine có thể chết vì việc đó? Đêm qua, khi nói chuyện với tôi, anh ta đâu có đau quá vậy.

Ông bầu bảo :  

- Đúng thế.  

Có gì trong tiếng « đúng thế » khiến Auguste nhảy chồm lên.  

- Phải chăng ông muốn nói...?

Anh dừng lại. Sự việc quá khủng khiếp nên anh không dám giữ ý nghĩ ấy trong đầu. Nhưng sau đó anh lại thốt ra cùng một lời ấy, « Phải chăng ông muốn nói », rồi anh ngập ngừng « phải chăng ông muốn nói là anh ấy đã nghe...? »

- Chính thế.  

Auguste lại nhảy chồm lên. Ông bầu vẫn tiếp tục với giọng khàn khàn:

- Nếu có ai hỏi ý kiến ngây ngô của tôi, tôi sẽ trả lời là anh ấy chết vì bể mạch máu tim.  

Nói xong cả hai bỗng nhiên ngừng lại.  

Ông bầu bảo :  

- Nào, đâu phải lỗi anh. Đừng bận tâm lo nghĩ. Tôi biết, mọi người trong chúng tôi đều biết, là anh vô tội. Dẫu sao việc này cũng chứng tỏ rằng Antoine không bao giờ là anh hề vĩ đại. Antoine đã đầu hàng từ lâu.

Ông lẩm bẩm trong hơi thở rồi tiếp tục bằng một tiếng thở dài : « Vấn đề hiện tại là phải giải thích cuộc trình diễn đêm qua như thế nào? Bây giờ thật khó giấu sự thật, anh có đồng ý vậy không? Chúng mình đâu ngờ anh ta chết đột ngột như thế? »

Một phút im lặng, rồi Auguste bình tĩnh nói:  

- Tôi nghĩ tôi cần phải ở một mình trong một thời gian, ông không phiền chứ?  

- Đồng ý.  

Ông bầu trả lời : « Để anh tự suy nghĩ. Vẫn còn thì giờ. »

        Điên cuồng, thất vọng, Auguste bỏ đi lang thang về hướng thành phố. Anh đi mãi một lúc lâu, đầu óc không một ý nghĩ, chỉ có cái đau đớn u buồn và tê cóng thấm vào lòng anh. Cuối cùng anh đến ngồi ở một góc hàng hiên kêu nước uống. Không, rõ ràng anh không bao giờ tính trước biến cố bất ngờ nầy. Lại một trò trớ trêu của định mệnh. Chỉ có một điều rõ ràng – Hoặc là anh lại trở thành Auguste hay Antoine. Anh không thể ẩn danh được nữa. Anh bèn nghĩ tới Antoine, Antoine mà anh đã đội lốt đêm qua. Đêm nay anh còn khả nàng tiếp tục làm như thế không? Anh quên cảnh Antoine nằm chết lạnh trong toa xe. Vô tình Auguste đã hóa thành Antoine lúc nào không hay. Anh diễn lại vai trò một cách chu đáo, phân tích, mổ xẻ, rồi ráp nối, tạo một vài đoạn hay hơn... anh cứ tiếp tục diễn, hết suất này đến suất khác, hết đám khán giả này đến đám khán giả khác, hết đêm này đến đêm khác, hết tỉnh này sang tỉnh khác. Và bỗng dưng anh hồi tỉnh. Bỗng dưng anh đứng lên, bắt đầu nói chuyện với chính mình một cách nghiêm trang : « Như vậy anh lại phải làm hề, đúng không? Chưa đủ sao hả! Anh đã giết mất Auguste, anh đã ám sát Antoine... còn gì nữa? Chỉ cách đây hai ngày anh là người hạnh phúc, người tự do. Và bây giờ anh bị mắc bẫy, anh là kẻ giết người phải tống cổ đi. Rồi anh nghĩ rằng với cái lương tâm tội lỗi kia anh sẽ chọc khán giả cười? Ồ không, anh đi quá trớn rồi! » Auguste nắm chặt bàn tay đặt trên chiếc bàn cẩm thạch như muốn tự xác nhận tầm quan trọng của những lời lẽ vừa rồi. « Cuộc trình diễn đêm qua thật vĩ đại. Vì sao? Vì không ai ngờ rằng kẻ làm cho nó vĩ đại là anh hề Auguste nổi tiếng. Buổi trình diễn của nhân tài, của thiên tài. Thiên hạ vỗ tay. Chả ai biết rõ cả. Tuyệt dịu. Thành công mỹ mãn. Và – cần chứng minh. » Một lần nữa anh đứng dậy, như con ngựa. « Sao đây? Cần chứng minh ư? À ra thế! Chính vì vậy mà Auguste mong mỏi thay thế Antoine. Auguste có hề nghĩ đến sự nổi tiếng của Antoine không? Có hay không? Auguste chỉ chắc chắn có một điều, là tiếng tăm mà anh đã tạo nên thực ra chỉ dành riêng cho anh. Auguste đã nhảy đến đốp mồi như một con cá. Mẹ kiếp! » Anh nhổ nước bọt, ghê tởm.

        Miệng bỏng khô vì tâm hồn ray rứt nên anh vỗ tay gọi bồi đem thêm nước. Khi đã thấm giọng xong anh lại tiếp tục nghĩ ngợi: « Trời Phật ơi! Cứ rằng con người có thể tự giăng bẫy cho chính mình! Một ngày hạnh phúc rồi một ngày đau khổ. Đồ điên! Ta là thằng điên! » Lúc này, anh suy nghĩ rất chín chắn: «Được, bây giờ ta hiểu rõ một điều – Hạnh phúc của ta có thật, nhưng ta không tìm ra. Ta phải truy lùng nó, nhưng lần này phải ngay thẳng. Ta phải nắm nó với hai tay như viên ngọc quý. Ta phải học sống hạnh phúc trong tư thế Auguste, trong tư thế thằng hề của mình. » 

        Anh uống thêm hớp rượu rồi ngoe nguẩy như con chó. «Có lẽ đây là dịp may cuối cùng, một lần nữa ta sẽ bắt đầu từ dưới đáy đi lên! » Nghĩ như vậy rồi anh mới suy tính về một tên tuổi mới cho riêng mình. Trò này khiến anh đi quá xa. Sau khi quên mất tên tuổi mà anh đã quyết định mang, Auguste nghĩ : «Ờ, ta sẽ tạo nên một cái gì mới, hoàn toàn mới. Nếu nó không cho ta hạnh phúc thì ít ra nó cũng giữ ta trong tình trạng cảnh giác. Có lẽ Nam Mỹ... » 

        Quyết định làm lại cuộc đời đến độ Auguste phóng nhanh như ngựa phi về gánh xiếc. Anh kiếm ngay ông bầu.  

        Anh hổn hển: « Tôi đã dứt khoát rồi. Tôi đi ngay. Đi xa, rất xa, ở đó không còn ai nhận ra tôi nữa. Tôi ra đi để bắt đầu làm lại mọi sự. »

        Ông bầu hỏi :  

- Nhưng tại sao? Tại sao anh phải bắt đầu làm lại mọi sự trong khi anh đã tạo được tiếng tăm lừng lẫy như thế này?

- Ông sẽ không hiểu nhưng tôi cũng chỉ có bấy nhiêu lời để nói với ông : Bởi vì giờ đây tôi muốn hạnh phúc.  

- Hạnh phúc à? Tôi không hiểu. Tại sao là hạnh phúc?

- Bởi vì thường thường người hề chỉ hạnh phúc khi anh ta là con người khác. Tôi không muốn trở nên một kẻ nào khác ngoài chính mình.  

- Tôi chẳng hiểu gì cả... Nghe này, Auguste.  

Auguste siết mạnh tay ông:

- Nào, cái gì đã làm thiên hạ cười và khóc khi nhìn chúng ta?  

- Này anh, tất cả chuyện này đâu có quan hệ gì đến chúng ta. Đây là những thắc mắc vô nghĩa. Mình hãy nói chuyện nghiêm chỉnh. Chúng ta hãy trở về thực tại.

Auguste nghiêm giọng:  

- Đó là những gì tôi vừa khám phá được. « Thực tại » Chính hai chữ ấy. Bây giờ tôi biết tôi là ai, tôi là gì và tôi phải làm gì. Đó là thực tại. Cái mà ông gọi là thực tại là mạt cưa; nó mủn ra, nó lọt vào những khe hở giữa các ngón tay.  

Người đàn ông kia có vẻ như bắt đầu thuyết phục một cách yếu ớt :  

- Này Auguste, anh nghĩ ngợi quá nhiều. Nếu là anh tôi sẽ trở về phố để thở một hơi cho nhẹ người. Đừng quyết định bây giờ. Hãy đến...

Auguste cương quyết:

- Không. Tôi không cần được an ủi, cũng không cần được khuyên răn. Tôi đã dứt khoát.  

Rồi anh đưa tay chào từ giã.  

Ông bạn khổng lồ kia nhúng vai nói:  

- Tùy anh. Vậy chúng mình chia tay phải không?  

Auguste trả lời:  

- Đúng – Chia tay... Vĩnh biệt.  

Một lần nữa, anh bắt đầu đi vào cõi thế, nhưng lần này anh vào tận tim gan phèo phổi của thế giới. Đến gần thành phố, anh mới sực nhớ trong túi quần chỉ còn có hai cắc bạc. Lát nữa anh sẽ đói. Rồi trời sẽ trở lạnh và lúc đó như những thú vật trên cánh đồng bao la, anh sẽ nằm co ro để đổi những tia nắng sớm.

Tại sao anh quyết định đi qua thành phố, qua từng con đường, anh chẳng biết. Lẽ ra anh phải giữ lại một chút ít sức lực.  

« Rồi mai kia nếu mình đến Nam Mỹ... » (Anh bắt đầu nói lớn với chính mình) « Có lẽ phải mất nhiều năm. Rồi mình sẽ sử dụng ngôn ngữ gì? Và tại sao họ coi mình là người xứ lạ? Biết đâu ở đấy lại chẳng có một gánh xiếc? Nếu có, họ sẽ có những anh hề của họ và ngôn ngữ riêng của họ. »

Đến một công viên nhỏ, anh quăng mình lên một chiếc ghế dài. Anh tự cảnh giác: « Việc này cần được suy nghĩ kỹ hơn.

Không ai chạy đến Nam Mỹ như vậy. Vả lại mình đâu phải chim hải âu! Mình là Auguste một con người với đôi chân yếu mềm và cái bao tử cần có thức ăn. » Anh hình dung từng đặc tính của con người, tất cả những đặc tính tách rời con người với chim trên trời và cá dưới nước. Những suy tư của anh cuối cùng hóa thành sự khảo sát về hai tính chất, hay hai khả năng ngăn cách thế giới loài người với thế giới loài vật – tiếng cười và nước mắt. Lạ thật, anh thấy rằng anh, kẻ lão luyện trong lãnh vực nầy lại suy gẫm vấn đề như một chú học sinh.

        « Nhưng mình đâu phải chim hải âu » Chắc chắn đây không phải một tư tưởng tuyệt vời; nhưng nó cứ lờn vờn trong đầu anh đương lúc anh phân vân giữa hai ngả đường. Dầu tư tưởng này không độc đáo hay tuyệt vời gì, nhưng ít ra nó cũng trấn an được Auguste: đầu óc tưởng tượng phong phú đến đâu chăng nữa anh cũng không thể ví mình như một con chim hải âu.

        Nam Mỹ – Vô nghĩa quá! Vấn đề không phải là đi đâu hay đi bằng cách nào mà vấn đề là... Anh cố gắng đặt vấn đề cho đơn giản, thật đơn giản. Phải chăng chỉ có thế, có thể anh sẽ an toàn trong tư thế hiện tại – đừng tăng cũng đừng giảm con người thật của anh. Lỗi lầm anh mắc phải là đã muốn vượt qua những giới hạn riêng biệt của mình. Anh không hài lòng khi chọc thiên hạ cười, anh còn cố gắng làm họ vui. Niềm vui là ơn sủng của Thượng Đế. Anh há đã chẳng khám phá ra được điều này khi anh tự bỏ rơi quên lãng chính mình – bằng cách làm tất cả những gì trong tầm tay, như có lần anh đã từng làm?

        Auguste cảm thấy mình đang tìm ra đường đi. Anh bắt đầu ý thức được tấn bi kịch của mình, đó là sự kiện anh không đủ khả năng chuyển đạt hiểu biết của anh về sự hiện diện của một thế giới khác, một thế giới nằm bên kia sự dốt nát và bạc nhược, bên kia tiếng cười và nước mắt. Chính ranh giới này đã giữ anh trong vai hề, anh hề của riêng mình Thượng Đế, bởi vì thật ra không ai trên đời này là kẻ mà anh có thể giải thích cho họ rõ được nỗi phân vân của mình giữa hai thế giới.

        Thế rồi ý nghĩa kia vụt hiện đến với anh – sao nó giản dị quá! Nghĩa là trở thành không giống ai, hoặc bất cứ ai, hoặc tất cả mọi người, thì điều ấy cũng chẳng ngăn cản được anh trở thành chính mình. Nếu thật là hề thì anh phải làm hề trên mọi phương diện, từ sáng tinh sương đến khi nhắm mắt. Anh phải làm hề suốt mùa, để cho thuê cho mướn hoặc chỉ vì muốn mình là thế. Giờ đây anh quá vững tin vào minh triết của ý tưởng trên nên anh nóng lòng muốn bắt tay ngay vào việc – không son phấn, không xiêm y, không cần cả âm thanh phụ họa ríu rít của chiếc vĩ cầm cũ kỹ. Anh hoàn toàn trở thành chính mình đến nỗi sự thật, sự thật đang nung nấu lòng anh như ngọn lửa, sự thật ấy phải được thừa nhận.

        Một lần nữa anh nhắm mắt lại để lặn sâu vào tận chốn thâm u của đen tối. Anh giữ mãi tư thế ấy một hồi lâu, thở bình thản và an lành trên chiếc giường do bản thể anh tạo ra. Cuối cùng khi mở mắt, anh chiêm ngưỡng một thế giới huy hoàng mà tấm màn che đã bay mất. Đó là cái thế giới luôn luôn hiện diện trong lòng anh, luôn luôn sẵn sàng xuất hiện nhưng nó chỉ bắt đầu máy đập khi quả tim con người cùng hòa nhịp với nó.

        Auguste cảm động đến nỗi không còn tin ở nhãn quan mình. Anh lấy lưng bàn tay dụi mắt chỉ cốt khám phá rằng mi anh còn ướt đẫm vì những giọt lệ hân hoan mà anh đã vô tình để rơi xuống. Anh ngồi lên, đôi mắt đăm đăm hướng về trước, cố gắng để cho mắt làm quen với ánh sáng. Từ đáy lòng anh, tiếng thì thầm tạ ơn văng vẳng đưa lên.

        Anh rời chiếc ghế dài khi ánh dương tỏa lan trên mặt đất với những tia nắng vàng rực cuối ngày. Sức mạnh và khát vọng như sóng triều dâng trong mạch máu anh. Là kẻ mới chào đời, anh tập tễnh bước đi vài bước vào trong cái thế giới ánh sáng huyền diệu. Do bản năng, như chim mọc cánh, anh mở rộng đôi tay như muốn từ ái choàng ôm tất cả vào lòng.  

        Giờ đây thế giới đang chết xỉu trong màu tím sẫm chan hòa của những tia nắng chiều. Auguste quay cuồng trong sự xuất thần ngây ngất. « Ồ, ồ! » Anh la lên, hay tưởng mình la lên bởi vì trong thực tế tiếng la của anh chỉ là âm vang yếu ớt của niềm vui tràn trề đang mơn trớn ru anh.  

        Một người đi về hướng anh. Một người mặt quân phục đeo bên hông một đoản côn. Với Auguste, kẻ đó xuất hiện như một thiên thần đến giải thoát. Auguste vừa muốn nhảy xổ vào vòng tay ân nhân giải thoát thì một vầng mây đen nghịt bất thần giáng xuống anh như nhát búa. Anh nằm đờ dưới chân viên sĩ quan, không một tiếng động.  

        Hai người đi đường chứng kiến cảnh ấy vội chạy lại. Họ quỳ xuống rồi lật ngửa Auguste lên. Họ kinh ngạc thấy anh đang mỉm cười. Nụ cười thiên thần tỏa rộng hồn nhiên, từ đó từng giọt máu trào bọt rỉ ra. Đôi mắt mở to, ngây thơ khôn tưởng, nhìn lên vầng trăng mong manh vừa ló dạng trên nền trời.

HẾT