Theo cách hiểu truyền thống, thì nhà bếp là chỗ phản ánh rõ ràng nhất về sự sung túc của một gia đình. Vì đó là chốn tích trữ lương thực, nơi cung cấp nguồn năng lượng sống, đảm bảo sức khỏe cho những thành viên trong gia đình. Nhưng hiện tại, bếp còn là không gian của sự hưởng thụ, thể hiện lối sống, gắn bó giữa các thành viên gia đình với nhau, giữa người trong gia đình với người thân bên ngoài.
Các trang tạp chí kiến trúc thường giỏi sắp đặt, phô bày hình ảnh những nhà bếp hiện đại trang nhã trên cả mơ ước. Nhưng bạn hãy bình tĩnh và quan sát kỹ, trên những thiết bị tủ gỗ, bếp gas, máy hút khói, bồn rửa có thương hiệu nổi tiếng kia lại thiếu sự ngổn ngang mà sống động của các vật dụng thân quen soong nồi chén dĩa, trên mặt bàn ăn luôn trải khăn phẳng phiu sạch sẽ với đĩa trái cây mọng màu nhưng lại thiếu những búi hành, tỏi treo lủng lẳng hay những ngăn mắm muối, gia vị dự trữ…
Hẳn nhiên, bản thân “tác phẩm installation art” (nghệ thuật sắp đặt) phô trương sự sang trọng sành điệu kia phản ánh một thứ hiện thực về công năng và tính thẩm mỹ của không gian bếp trong đời sống đô thị hiện đại. Nhưng hình như, sự bóng lộn, tinh tươm đó lại tố cáo một điều: chức năng truyền thống – dự trữ lương thực và chế biến thức ăn, nơi chốn của những bữa ăn gia đình đã có phần nhún nhường cho những giá trị khác mang tính trang trí và phô diễn.
Trong xã hội công nghiệp, cuộc sống vội vàng, nhiều gia đình đã quên cả thói quen vào bếp. Những bữa cơm sum vầy trong không gian đầm ấm cũng mất đi. Bếp không còn ấm, sự gắn kết giữa các thành viên ruột thịt cũng có nguy cơ rạn nứt âm thầm.
Giữ bếp ấm là một trong những yếu tố quan trọng không chỉ để giữ nếp nhà mà còn là nơi thể hiện sự gần gũi, với người thân bên ngoài. Vì vậy, trong thiết kế kiến trúc một ngôi nhà, bếp luôn là khu vực khó nhằn nhất, vì nó phải đảm bảo giá trị sử dụng và những nguyên tắc phong thủy một cách hết sức nghiêm ngặt, tiện nghi và thoải mái, tạo ra không khí tự nhiên nhất để người sống trong ngôi nhà có thể sum vầy, gần gũi.
Vậy, ngoài công năng sinh hoạt nấu nướng ăn uống của gia đình, bàn ăn trong nhà bếp lắm lúc cũng thay thế luôn cả chức năng bàn tiếp khách. Nhiều gia chủ xác định rất rõ việc tiếp khách ở phòng khách chỉ mang tính chất “ngoại giao”, còn một khi đã mời khách vào bếp dùng bữa và tâm tình, ngầm hiểu rằng, mối quan hệ đã được dẫn dắt phát triển sang một mức độ khác, thân thiết, gắn bó hơn.
Một người bạn họa sĩ nhiều năm chu du khắp xứ châu Âu, dự biết bao tiệc tùng, thưởng thức biết bao món ngon trong những căn bếp sang trọng của bạn bè nơi xứ người, vậy mà khi trở về quê hương đã gọi tên được nỗi nhớ nhà thông qua câu chuyện bếp núc: “Lâu lâu nhớ mùi khói bếp than, mùi thơm nồi cá ngừ kho của bà nội ở quê!”.
Nhà bếp thân thương với bạn tôi là sự cô đọng hình ảnh ký ức, linh hồn của không gian, hương vị quê nhà sẽ đi theo suốt cuộc đời. Quả thật, bếp là nơi đánh thức giác quan, ghi dấu ấn đậm đà về không gian sống, thậm chí, tạo nên linh hồn của nơi chốn. Tại đó, tôi được nhìn thấy, trải nghiệm hình ảnh ấm cúng của một gia đình, được ngửi tiếng ấp úng sôi của một nồi nước, tiếng chiên xào một đĩa cá, tiếng thịt rán, nướng nổ lách tách, tiếng chén đĩa chạm vào nhau khẽ khàng và nghe mùi vị từng món ngon phảng phất trong không gian, rồi cuối cùng, được mời gọi đi vào một bữa cơm chan chứa tình thân.
Và, ở nhà bếp, người ta có lý do để nhắc nhở khách: “Anh (chị) cứ tự nhiên như ở nhà mình!”
Những thiết bị hiện đại sẽ làm giảm thiểu các công đoạn chế biến thức ăn, làm sáng sủa hơn diện mạo nhà bếp, nhiều gia chủ có điều kiện tài chính thì tôn vinh vai trò gian bếp trong tổng thể kiến trúc bằng những thiết bị bạc tỉ. Song, một gian bếp ấm đúng nghĩa lại xuất phát từ lối sống, nếp nhà, tinh thần của người sử dụng. Đôi khi hình ảnh những vết khói đen hay dầu mỡ vương vãi trên mấy bộ xoong chảo để ngổn ngang, mớ chén bát chưa kịp rửa sau một bữa ăn thỏa thuê sum vầy cuối tuần lại làm ta thấy ấm lòng hơn những gian bếp thường trực ngăn nắp loáng bóng mà lạnh lẽo bởi từ lâu mối gas không được đánh lửa.
Lúc nào đó người ta đã chống lại sự “quẩn quanh xó bếp” để dứt áo ra đường. Có ai ngờ một ngày muốn trở về với xó bếp cũng là một hành trình khó nhọc biết bao.