IV TRẦN ANH TÔNG ( 1293-1314)

Thái tử Thuyên được tuyên ngôi báu
Thuở thiếu thời say máu ăn chơi
Đêm hằng đêm ít chịu nghỉ ngơi
Thường rong chơi, uống rượu say mèm.
Rồi một hôm Thượng Hoàng ngự giá (1)
Các thân vương tụ cả đón chào
Chỉ mình vua thì thào giấc điệp.
Thượng Hoàng giận quay kíp trở về
Truyền bách quan tư bề hội nghị.
Vua giật mình mộng mị biến tan
Lòng kinh hãi hoang mang cực độ
Chạy ra lộ gặp được Nhữ Hài-
Thảo biểu bài dâng lên tạ tội,
Kéo xuống thuyền vội vả đi ngay.

Thượng Hoàng xem, thật khá khen thay!
Tha lỗi vua, chỉ vài câu mắng.
Về đến Kinh, vua thắng rượu nài
Phong Nhữ Hài- Ngự Sử Trung Lang (2)
 
Vua An Nam có tục vẽ Rồng
Mà Anh Tông thuộc dòng con cháu
Nên Thượng Hoàng bắt đáo gốc xưa.
Nhưng Anh Tông chẳng ưa gì mấy
Thấy Thượng Hoàng bận việc- lẩn đi
Rồi tục xưa chìm trong quên lãng.

Trong triều đình lắm mảng anh tài-
Yêu việc nước, miệt mài việc văn:
Phạm Ngũ Lão tài năng lỗi lạc
Vang lâng bang- in tạc quân dân (3)
Thơ bất hũ thương thân truyền tụng
Lưu ngàn năm hữu dụng muôn đời:
" Ngọn giáo non sông trãi mấy thâu
Ba quân hùng hổ chí khôn ngưu
Công danh nếu để còn vương nợ
Luống thẹn tai nghe truyện Vũ Hầu."
Trương Hán Siêu cũng đều tài trí,
Vua giỏi , hiền xử lý phân minh,
Tôi trung, binh tốt vững cơ đồ,
Dân an, quốc thịnh lộ hào quang...
Lịch Sử sang trang sáng muôn đời!
Đấy cũng thời Đỉnh Chi, Trung Ngạn
Kinh bang tế thế rạng non sông.
 
Năm tháng qua, ngoảnh trông nuốc tiếc!
Trận Chương Dương đuổi giết giặc thù...
Hồn Quang Khải bay vù biến mất
Giang san thiêng bất biến trường tồn!!! (4)
 
Năm canh tý bồn chồn cúi tạ !(5)
Hưng Đạo Vương nhất dạ trung kiên
Bảo vệ vua- giữ yên xã tắc
Diệt quân Nguyên- Nam Bắc vững bền
Tài đức giỏi trọn nền nhân nghĩa
Gieo mầm xanh, xén tỉa dâng đời!

Thời Anh Tông, Ai Lao khuấy nhiễu
Phạm Ngũ Lão trừ tiễu mấy phen
Kèn trống dội chúng men trốn chạy
Sợ uy danh- thất bại chất chồng.

Nước Chiêm Thành dạ không dám ngó
Thượng Hoàng du sơn có hứa qua (6):
Gả Huyền Trân cho vua Chế Mân.
Được ít lâu xin dâng lễ cưới
Lắm đình thần chẳng tưới, bón phân...
Vua Chế Mân bất luận thế nào
Dâng hai ải đón chào Công chúa (7).

Năm bính ngọ rũ úa mày châu (8)
" Về làm dâu xứ lạ quê người"...
Sang niên sau nụ cười héo hắt (9)
Vua băng hà- tục bắt hỏa thiêu.
Trần Khắc Chung đánh liều tới cứu
Đưa Huyền Trân mỹ tú hồi triều.

Vua Chế Chi lắm điều bội ước
Năm tân hợi- rẽ bước cuộc đời (10):
Vua Anh Tông đổi dời sự nghiệp
Về An Nam hết dịp tranh giành-
Phong tước vương rành rành sự thật
Chẳng bao lâu theo bậc sanh thành.
Từ đấy vua Chiêm sinh thù oán
Nuôi căm hờn ám toán lẫn nhau.

Năm mậu thìn, niềm đau khôn tả (11)
Thái Thượng Hoàng từ giã dương gian.
Năm giáp dần muốn an dưỡng sức (12)
Truyền ngôi Mạnh tức vua Minh Tông.
Năm canh thân, cõi lòng rúng động (13)
Thái Thượng Hoàng yên mộng nghìn thu.
-----------------------------------

V/ TRẦN MINH TÔNG (1314-1329) 
 

Non sông gấm vóc tụ hồn thiêng
Quốc thịnh, dân yên hưởng thái bình!
Tuy đôi lúc tình hình bất ổn
Bởi Chiêm Thành muốn tổn hao binh...
Hay quấy phá dân tình phíc nam
Cướp sản vật- việc làm thường năm
Vua Minh Tông quyết hâm khí tiết
Dùng can qua đánh giết quân Chiêm(1)
Rồi từ đó sóng êm, bể lặng.

Năm ất mão ngăn chặn kịp thời
Người trong họ cấm lời thưa kiện(2).
Năm bính thìn, duyệt định võ văn (3).
Năm quí hợi, năng mở khoa thi (4)
Cấm quân sĩ vẽ mình thuở trước...

Vua Minh Tông công bình mà nói
Lòng nhân từ biết đoái thương dân,
Bởi gian thần- giết lầm trung lương
Hồn oan uất tựa nương ai mở??? (5)

Đấng cao xanh chẳng nở phụ Ngài
Khiến Trần Ngạc tỏ khai sự thật...
Rữa oan khiên một bậc trung thần
Phận làm vua cũng phần trách nhiệm.
---------------------------------

V/ TRẦN HIẾN TÔNG (1329-1341)


Năm ất tỵ, Vượng nối ngai vàng (1)
Ngồi ngôi báu- đẫm máu trung lương(!)
Chính quyền trung ương- Minh Tông giữ.
Vượng làm vua chứ chẳng được gì.
 
Giặc Ngưu Hống khinh khi khuấy phá (2)
Thái Thượng Hoàng ngự giá thân chinh.
Giặc Ai Lao hưng binh đáng phá (3)
Cũng Thượng Hoàng chớ há chi ai!
Giặc hoảng sợ lùi ngay bỏ chạy
Trả núi rừng nên dãy xanh tươi...
Thái Thượng Hoàng mĩm cười căn dặn(4):
Khắc vào bia để tặng muôn đời...!
Sang niên sau đổi dời thế sự
Quân Ai Lao dự bị chu toàn
Thái Thượng Hoàng chỉ còn xuất trận
Cho Nhữ Hài tiếp cận Ai Lao
Tội khinh khi- binh hao, tướng tổn
Chẳng làm tròn bổn phận tướng quân
Bị dòng nước phiên luân đưa tiễn
Xuống thủy cung vĩnh viễn dương trần.

Vua Hiến Tông châu thân ngà ngọc
Trong cuộc đời ngang dọc gì đâu?
Bởi thế sự- u sầu ủ dột
Tuổi thanh xuân đột ngột băng hà (5)
-----------------------------------

VII/ TRẦN DỤ TÔNG (1341-1369)
 
Vua Hiến Tông tiếc là không con
Chiếc ngai vàng vẫn còn để trống
Thái Thượng Hoàng chọn đấng nào đây?
Hạo- em Vượng- thăng mây chín tầng!
Như Hiến Tông chẳng phần trách nhiệm
Mọi quyền hành, kinh nghiệm đều không.
Có Thượng Hoàng ngòai trong lo liệu...
Dẫu thiên tai... cam chịu đứng nhìn.

Năm tháng qua, khó đảm quân cơ
Để trẻ thơ nắm giữ sơn hà
Về chín suối, âu là đương nhiên!
Nhiều trung thần chẳng riêng Thái Thượng (1).

Bọn gian thần muốn mượn thời cơ
Xui Dụ Tông thờ ơ việc nước
yêu ăn chơi từng bước sa lầy (2)
Giặc nổi lên như bầy ong dấy (3)
Khiến dân tình ai nấy lầm than!
Chu Văn An- nho sĩ đương thời
Xin dâng sớ chém đời gian nịnh (4).
Vua âm u chẳng định được gì
Ông từ quan bỏ đi ở ẩn (5).
 
Việc giao bang các nước láng giềng
Chẳng tốt đẹp chuyên quyền lẩn nhau
Đối Chiêm Thành, lao đao sóng gió (6)
Đối nhà Minh, dám có hắt hơi.
 
Năm kỉ dậu về nơi an nghỉ (7)
Hoàng Thái Hậu truyền chỉ ngôi vua
Lập Nhật Lễ để rồi ôm hận (8)
Bách thiên thu hồn vẫn dật dờ!.

Cung Tĩnh Vương, thờ ơ chức vị
Lên Đà Giang tránh bị nắng mưa(!)
Tôn thất Trần chẳng ưa Nhật Lễ
Hội binh về,lật đỗ giết đi.

Mẹ Nhật Lễ ôm ghì chân giặc
Cầu van Chiêm đặc cách một lần:
Mang quân sang bất cần tất cả
Miển làm sao trả được hận lòng...(!)
Quân Chiêm Thành chiếm lĩnh Thăng Long
Bắt con gái bất kể có chồng
Vét châu báu lấp đấy lòng tham
Đốt cung điện An Nam sạch sẽ...
-------------------------- 


                LỜI BÌNH
( Thái Thượng Hoàng Minh Tông và Hoàng Hậu)

Vua Minh Tông, lầm giết trung lương
Vừa là chú thân thương huyết thống
Vừa là cha- hạt giống xanh mầm.
Bởi lỗi lầm- rai rức lương tâm?
Hai đời vua quyết cầm chính sự?
Chuộc phần một bởi tự gây ra???
 
Vết thương xưa vẫn chưa thấm thía?
Mãi cuối đời nhúng lời trớ trêu(!)
Vận nước nghiêng, tình riêng uất hận!
Ở cửu tuyền bà Nhận ra chưa???
Dẫu biết rằng bà thừa đức tính
Nhưng vì sao chính sự xen vào?
Chẳng lẻ nào sự thật không hay(?)
Đẩy ngai vàng vào tay Nhật lễ.
----------------------------

VIII/ TRẦN NGHỆ TÔNG (1370-1372) 

Lập lại vua chính thống họ Trần (1)
Ai thấu chăng dần dần mất nước?
Bởi vì đâu, ai tước đọat quyền???
Bởi vì vua, tính hiền nhút nhác
Việc sơn hà chẳng vác lên vai
Giao chính sự vào tay họ ngọai(...)
Năm nhâm tý truyền lại cho em
Về Thiên Trường rình xem thế sự (!) (2)
-------------------------------------

IX/ TRẦN DUỆ TÔNG (1372-1377)

Thái Tử Kính được ngự ngai vua (1)
Tính quyết đoán tiếc chưa thực quyền (2)
Giặc Chiêm Thành thường xuyên quấy nhiễu...
Hiểu dân tình- thấu cả Nghệ Tông...
Bậc quân vương nhất không hổ thẹn
Củng cố cơ đồ vẹn thủy chung!
Vua hạ chiếu : Luyệp tập binh nhung,
Đóng chiến thuyền cùng tích lương thảo
Tảo trừ Chiêm bỏ thói ngông cuồng.
Tuy đất nước ví luồng sóng động
Vẫn rộn ràng áo mão vinh qui (3).
Năm bính thìn khắc ghi ký ức (4)
Quân Chiêm Thành bức hại Hóa Châu
Vua Duệ Tông bấy lâu nén đọng-
Trỗi ba đào nhấn mộng xâm lăng!
Đình thần ngăn- không lay ý chí!
Huyết giống nòi tài trí hiến dâng.
Lệnh quân dân vận chuyển Thạch lương
Mời Thượng Hoàng duyệt quân- Bạch Hạc.

Vua Chiêm Thành rời rạc chân tay
Vội tiến cống ân cần vui vẻ:
Mười lăm mâm vàng chớ tẻ đâu!
Đổ Tử Bình- tham sâu không đáy (5)
Lấy đi rồi nói dối đối phương
Xin quốc vương cử binh chinh phạt.
Vua Duệ Tông bị gạt nào hay
Tự thống lĩnh mười hai vạn quân
Cả thủy bộ nhất tuân cùng tiến (6)...
Năm đinh tỵ, chiếm lấy hai đồn (7)
Vây Đồ Bàn quyết dồn huyệt tử.
Chế Bồng Nga trấn giữ ngoài thành (8)
Sai trá hàng- Thành không nhà trống.
...Xui Duệ Tông mau chóng tiến vào.
Đại tướng can: Ắt rào phục binh.
Vua không tin, nhất định đánh vào
Quả nhiên anh hào sa chiến trận
Thây chất chồng ôm hận ra đi.
Đổ Tử Bình và Lê Quí Ly
Bỏ chạy về nào chi có tội (!)
---------------------------

X/ TRẦN PHẾ ĐẾ (1377-1388)

Thái Thượng Hoàng đầu đội Quí Ly(!)
Giáng Tử Bình xuống đi làm lính,
Tính ngai vua cho Hiễn lên ngôi (1).
Vua tuổi trẻ, bề tôi bất lực
Thêm Quí Ly muốn giựt ngôi vua.
Sáu tháng sau , lúc vừa thắng trận
Quân Chiêm Thành đến tận Thăng Long
Cứ cướp phá ai trông mà sợ(!).
Năm mậu ngọ, thêm nợ chiến chinh
Binh Chiêm Thành ung dung thăm viếng (!)...
Năm nhâm tuất lại tiến binh sang (2)...
Tuy đuổi được nhưng mang tủi nhục
Nhục tổ tiên nhục cả ngàn sau!!!

Đất nước binh đao- dân tình khổ!
Ai đủ tài xoay trở càng khôn???
Vua sợ giặc lo chôn của quí (3)
Đánh thuế cao, viện lý nước nhà(!)
Bọn đình thần xem ra xu nịnh
Vận nước suy chẳng định được gì.
Trần Nguyên Đán, hiểu Ly đọat vị (4)
Còn khuyên vua đầu lụy Minh triều,
Xem Chiêm Thành- con yêu con quí...
Thật phi lý hổ thẹn họ Trần(!)

Thần trí Nghệ Tông luôn lẩn thẩn
Ai vẩn đục, ai thực tôi trung
Không phân biệt, tin dùng Quí Ly
Trao gươm, cờ- khắc ghi trung liệt (5).
Việc chính sự kí thác họ Hồ (6)
Tạo thuận lợi- cơ đồ lung lay.

Vua biết thế bàn ngay mưu diệt
Thương cho vua, thua thiệt về mình!
 
Quí Ly hay tin- tâm tình thỏ thẻ(!) (7)
Thái Thượng Hoàng trách tính trẻ con:
Hại công thần, nguy cả nước non
Bèn giáng xuống, lập con nối nghiệp (8).

Vài tướng quân chưa kịp xuất binh
Vua hiểu rõ, chân tình lưu giữ,
Viết đôi chữ " Giải giáp"- ưng theo.
Sau bị ép phải treo cổ chết
Ngươi đồng mưu đu theo hầu hạ...
Bao chuyện lạ Nghệ Tông nào biết???
-----------------------------------

XI/ TRẦN THUẬN TÔNG ( 1388-1398)

Nhân dân rên xiết bởi chuyên quyền
Giặc giã nổi lên khắp mọi miền:
Từ Lương Giang, Nông Cống, Quốc Oai (1)
Chẳng coi nước có vị vua Trần.
Phạm Sư Ôn, một lần đánh chiếm (2)
Cả triều đình phải kiếm đường chui (!) (3)...
Hoàng Phụng Thế đánh lui phản loạn (4)
Bắt Sư Ôn, cả bọn qui hàng.

Năm kỉ tỵ, Bồng Nga đánh tràn (5)
Lê Quý ly tìm đàng chạy trốn (6)
Bỏ hai tướng ở chốn sa trường...
Thấy quân sĩ yếu đường chống giữ
Dùng nghi binh để nhử giặc thù-
Sương đêm xuống mịt mù- rút chạy.
Thời hian sau Chiêm lại công thành
Trần Khắc Chân- buộc đành ra trận (7)
Trử trong lòng mối bận âu lo...
Năm canh ngọ hẳn là cơ duyên (8)
Giết Bồng Nga- bình yên xã tắc.

Lê Quý Ly ắt đi vạn dặm (9)
Chém chặt cành nếu chậm lối qua
Nói chi xa: Hoàng tử, thân vương
Không phục tùng đều nương địa phủ.
Nhưng Thượng Hoàng mê ngủ từ lâu(!) (10)
Nào hay biết vực sâu kề sẳn
Đẳn nghiệp Trần thay thế nghiệp Lê(!)
Cơn ngủ mê có ngày chợt tỉnh
Loé lên rồi bất tỉnh ra mê (!)
Năm giáp tuất, chán chê chẳng thức (11)
Về bên kia, ấm ức hay không???

Vua Thuận Tông như thuyền giữa bể
Lê Quý Ly như thể sóng thần.
Cánh bườm căng dần dần rách nát
Đợt ba đào át cả đường đi.
Trong đất nước vua Trần còn đó
Nhưng thực quyền chẳng có trong tay.
Mọi chính sự đổi thay tùy ý:
Từ tài chính chẳng tính đến vua (12)
Từ học hành cũng xua cách thức (13)
Từ cai trị cũng vứt tên xưa (14)...
Đổi tất cả để đưa người mới
Dọn sẳn đường tính tới ngôi cao.

Năm bính tý, ai sau ai trước? (15)
Lê Quý Ly từng bước nhích dần:
Xây Tây Đô bất cần hội ý (16),
Bắt Thuận Tông di lý ra ngoài
Mưu đạo sĩ xui nài tu tiên
Nhường ngôi vua cho yên thần trí...
Vua đồng ý bởi kẻ chuyên quyền
Bởi thế yếu đành chuyền sang con (17).
-------------------------------------- 
          LỜI BÌNH
( THÁI THƯỢNG HOÀNG NGHỆ TÔNG)

Bởi nhu nhược tin dùng Quí Ly;
Đỗ Tử Bình cướp đi báu vật
Không đưa binh cứu bậc vương hiền
Bao tội lỗi... Ông truyền giáng lính(!)
Ôi, Thượng Hoàng! ông tính thế sao???
Một Quân vương và bao sinh mạng...
Bởi vì ai- tử nạn sa trường???
Ông tầm thường ít ra hiểu biết:
Ai chuyên quyền, ai giết hai vua!!!
Ông nắm quyền mà thua kẻ khác
Mượn tay ông hạ sát trung thần.
Ông có cần sống lại hay không???
Nghiệp nhà Trần hưng vong sắp mất.
Bởi vì ai bất lực yếu hèn???
Bởi vì ai- tai bay vạ gởi???
Thượng Hoàng ơi! Hởi Thượng Hoàng ơi!!!
...................................................... 

       VXII/ TRẦN THIẾU ĐẾ (1398-1400)
 
Vừa ba tuổi, còn bâu áo mẹ!
Đưa lên ngôi cho nhẹ dọn đường(!)
Giết Thuận Tông- dễ lường thế sự (1)
Đổi giang san- dự liệu lâu rồi (!)
Cơ nghiệp Trần! Ôi thôi đổ nát
Hai tướng Trần muốn vác lên vai (2)
Tiếc thương thay cả nhà bị hại.
Dưới cửu tuyền- ai dại, ai khôn???
Năm canh thìn, ai chôn Thiếu đế???
Xóa nghiệp Trần, ai thế ngai vua???
Mạo muội thưa, hẳn là Quý Ly
Tự xưng vua, đi tiếp chặn đường!
------------------------------

          LỜI BÌNH
( CƠ NGHIỆP TRẦN XIÊU ĐỔ)

Cơ nghiệp Trần xiêu đổ từ đâu???
Từ Minh Tông kém sâu tường tận,
Nắm chính quyền, ép nhận hai vua...
Từ Nghệ Tông, thua kẻ tiếm quyền
Tự chặc cánh cho thuyền nghiêng ngữa...
Muôn ngàn năm gội rữa chưa phai
Ôi, tiếc thay con cháu họ Trần!!!
...........................................

CHƯƠNG VI :NHÀ HỒ (1400-1407)  
 
Mưu sự nghiệp, dần dần xoáy ngôi
Vua ấu thơ, bề tôi bất lực...
Cơ hội vàng chẳng giựt chờ chi(!)
Hồ Quý Ly thoán đoạt xưng vua (1)
Vì cháu ngọai chào thua một bước (!)
Tước xuống làm Ninh Bảo đại vương;
Đổi quốc hiệu thân thương- Đại Ngu (2)
Vừa tiếm ngôi chẳng tu sữa bổ
Mang quân triều vào chỗ hiểm nguy (3)
Đánh Chiêm Thành chẳng ghi tích sự.
Non niên sau dự ghế Thượng Hoàng
Trao ngai vàng cho Hồ Hán Thương.
Quyền bính nắm-định đường vạch ngõ...
Vua bù nhìn- sáng tỏ gì đâu!

Việc võ bị- tìm sâu gốc rễ (4):
Trăm vạn quân để đánh giặc Minh,
Làm sổ tịch- rõ tình dân số,
Đóng thuyền to chia ngăn hai đáy
Thuận chiến đấu, thuận láy chóng chèo.
Rèn khí giới, phân kho chứa đựng;
Dựng bãi cọc cửa bể ra vào;
Rào chắn đặc những nơi hiểm yếu.
Việc quan chế phân chia nhiều vệ (5)...
Bổ tướng lĩnh thuộc hệ họ Hồ,
Giữ cơ đồ tiếp bước tiền nhân(!).
Việc sưu thuế định phân nhiều hạng (6).
Việc học hành mạnh dạn đổi thay (7)
Kể từ nay đều thi toán pháp.
Sửa luật hình áp đặt nhân gian,
Đặt y tỳ trông coi thuốc thang,
Cùng giao bang các nước láng giềng:
Đối Chiêm Thành thường xuyên thảo phạt.
Năm nhâm ngọ, thỏa đạt ước mơ
Được tứ châu: Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa (8).
Dân Chiêm Thành lần lửa bỏ đi...
Đưa dân Nam thóat ly khai khẩn.
Năm quí mùi cẩn thận chu toàn
Xua lực lượng quyết còn sống mái:
Vây Đồn Bàn - gặt hái gió sương!
Hơn tháng trời - lương khô hết sạch,
Binh , tướng tổn- vạch kế rút về
Tâm trạng não nề- phải vậy thôi (!)
 
Đối nhà Minh- khua môi, múa lưỡi:
Dòng dõi Trần đã cưỡi lên mây
Cháu ngọai đây tiếp nối ngôi trời (9)
Chẳng dối lời xin được phong Vương (10)

Vua Thành Tổ chìu nương theo ý
(Dò thực hư xem lý như lời?
Vời Vương Bột trở sang An Quốc...
Nhưng Quý Lý khỏa lấp tầm nhìn (11)
Làm sao thấy sự tình ẩn khuất(?)...)
Đành thụ phong- Hán Thương- Vương Quốc.

Năm giáp thân hết đường chối cải (12)
Năm ất dậu, phải cắt đất nhường (13)
Hồ Quý Ly vẫn tường ý giặc-
Mượn tiếm ngôi để đạt- lấn giành.
Nên xây đắp vững thành Đa Bang (14),
Đóng cọc nhọn mạn sông Bạch Hạc,
Chia vệ quân trấn dạt yếu hiểm,
Điểm bách quan luận bàn kế sách-
Người mách đánh,bao kẻ mách hòa
Đại cả nhà chưa ra lý lẻ.
Hồ Quý Ly thuộc kẻ đa mưu
Quyết so tài có đâu trốn tránh.

Năm bính tuất quyết đánh quân Minh (15)
Tại Chi Lăng, Thiên Bình bị bắt (16)
Đưa về triều cho bặt tin luôn.
Rồi sai sứ xổ tuôn sự thực (!) (17)
Xin vua Minh- một mực cống triều.
Cũng đồng thời ban điều lệ mới:
Cho Công hầu tính tới mộ binh
Chiêu đào vong tập thông tinh nghệ,
Lập Thiên, Bách bảo vệ sơn hà
Và cửa sông đóng cừ chặn giặc (18),
Sai bảo dân sắp đặt sản nhà
Kẻ thù đến bỏ ra mà ở (19).

Vua Minh viện cớ giết Thiên Bình
Chia quan binh đôi đường xâm lấn
Hội Bạch Hạc, chờ tấn công ta
Viết tờ hịch kể ra tội Hồ (20):
Quân Minh sang muốn giật cơ đồ
Trao họ Trần cứu độ chúng sinh...

Binh An Nam chưa đánh rã hàng...
Thành Đa Bang chia đàng cố thủ,
Từ sông Thao, sông Cái cọc dày
Bày trận liên hoàn khó vượt qua.

Bọn giặc ranh ma, mưu kế độc
Bỏ đường sông lắm cọc ngụp trồi
Sang đường bộ chiếm bồi bãi cát,
Dùng thang dây áp sát thành trì...
Chẳng thể bì sức công mạnh mẽ.
Đánh lẻ tẻ rút vào cố thủ
Rạng hôm sau đào thành xung trận
Cho voi ra tiếp cận giặc Minh...
Nhưng bọn chúng cho in sư tử
Trùm lên ngựa dữ dội công thành
Thêm bắn súng voi đành hoảng kinh.
Tiếp theo voi quân Minh xông tới
Chiếm Đa Bang - cày xới non sông (21)
Lấy Đông Đô bắt người cướp của
Bủa nơi nơi định kế lâu dài
Đặt quan sai trổ tài đô hộ...
 
Đa Bang thất thủ, Hồ rút chạy
Đóng Hoàng Giang, nhẩn nại chờ thời.
Quân giặc Minh chuyên đời chinh chiến
Nắm sự tình khi tiến khi lui
Đây, thời cơ đánh vùi một trận
Đem quan binh tiếp cận Hoàng Giang (22)

Hồ Nguyên Trừng hiên ngang chặn giặc (23)
Bị gọng kiềm xiết chặc vòng vây...
Ra Muộn Hải bày binh, lựa thế... (24)
Hai tướng Trần tìm kế men theo (25)
Bị xua đuổi như bèo xuôi nước...(26)
Cửa Đại An, dừng bước bôn đào
Củng cố lực tiến vào Hàm Tử
Dốc toàn quân quyết giữ sơn hà!
Dù binh sĩ chỉ lả bảy vạn
Giả tăng ba, mạnh dạn phản công
Men bờ sông kèm chặc thủy quân
Nhắm Hàm Tử, nhất tuân cùng tiến.
Vừa giáp trận binh biến bất kỳ:
Lớp gan lì, lớp trốn trôi sông,
Lớp hàng giặc nhất không chiến đấu.
Bọn thủy quân cắm đầu bỏ chạy
Bao thuyền lương rớt lại sông sâu. 

Quan quân Hồ, tìm đâu đất sống?
kế nào hay- chèo chống phong ba?
Đưa liêu thuộc chạy ra cửa bể
Xuôi Thanh Hóa về tận Lỗi Giang
Gặp giặc Minh- rã tan hàng ngũ
Thương Ngụy Thế khuyên nhủ Quý Ly (27)
Một nhát gươm- có đi, không về.
Thật não nề, vận nước ngữa nghiêng
Vẫn hiên ngang chém tướng giữa đàng
Thử hỏi ai màng xả thân đây???
 
Hồ Quý Ly bèn bay Nghệ An
Cửa Kỳ La, đành sa tay giặc (28)
Núi Cao Vọng- Vỡ mộng Hán Thương (29)
Bọn chư tướng- kẻ nương theo giặc,
Kẻ đặt thanh danh tợ núi non
Giang san chìm quyết toan tự tử
Thương anh hào vẹn giữ tiết trung!!!
--------------------------------
 
            LỜI BÌNH
 
Tham danh vọng, bắt chước người xưa...
Giết tướng tài, tự chôn quyến thuộc,
Kém đức nhân để vuột lòng người.
Nơi chín suối nên cười, nên khóc?
Khóc đời mình hay khóc non sông?
Dẫu biết rằng, ông giỏi ông hay
Tài trí ấy chẳng lay chuyển nổi!
Luồng sóng ngầm đang trỗi muôn dân!!!
...................................................