Trong ánh nắng mặt trời có 2 loại tia tử ngoại: UVA (320-400 nanômét) và UVB (290-320 nanômét). Từ lâu người ta đã biết rằng tia tử ngoại loại B (UVB) là nguyên nhân gây ra cháy nắng và có vai trò quan trọng gây ung thư da lớp nông (gọi là ung thư da tế bào đáy và ung thư da tế bào bong).
Cũng có mối quan hệ giữa nắng và u hắc tố (melanoma) - loại ung thư da nguy hiểm nhất. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy những người tiếp xúc ngắn hạn với nắng gắt, ví dụ như những người làm việc trong nhà đi nghỉ hè ở biển, có nguy cơ bị ung thư da dạng melanoma lớn hơn những người thường xuyên tiếp xúc với nắng như nông dân hoặc những công nhân xây dựng. Bức xạ tử ngoại loại A (UVA) cũng có thể gây ung thư, xuyên vào lớp sâu của da và có thể làm tổn thương đến hệ miễn dịch của da. UVA thường gây những tổn thương ở da (da khô, nhăn nheo, có sắc tố) cho những người tiếp xúc nhiều với nắng. UVA có bước sóng dài còn có thể xuyên qua kính mắt, kể cả kính xe hơi.
Quá trình gây bệnh diễn ra suốt cả đời khi da tiếp xúc với nắng. Da sẽ tích lũy dần dần những tổn thương do tác động của nắng, nhiều tổn thương chỉ ảnh hưởng về mặt thẩm mỹ nhưng một số có thể gây chết người. Vậy nắng là nguyên nhân chính gây ung thư da, là thể ung thư được chẩn đoán nhiều nhất hiện nay.
Lựa chọn loại kem chống nắng: Rất nhiều sản phẩm chống nắng trên thị trường ghi trên nhãn là có tác dụng chống cháy nắng cao nhưng không đáng tin cậy vì vậy Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm (FDA) của Mỹ đang đưa ra những quy định mới, chỉ gồm 3 loại sản phẩm bảo vệ da: loại nhẹ tương ứng với chỉ số các yếu tố chống nắng (SPF) từ 2 đến 12, loại trung bình có chỉ số từ 12 đến 30 và loại cao từ 30 trở lên. Chỉ số các yếu tố chống nắng chỉ nói lên khả năng bảo vệ da khỏi tác động của UVB mà thôi. Khi mua thuốc chống nắng cần kiểm tra trên nhãn để xem sản phẩm có thuộc loại chống nắng diện rộng không nghĩa là bảo vệ được cả UVA. Những sản phẩm có ôxit kẽm, ôxit titan hoặc avobenzone là sản phẩm có tác dụng bảo vệ đa năng, chống được cả UVA và UVB. Chỉ số các yếu tố chống nắng dựa trên thời gian thuốc có thể bảo vệ được da không bị cháy nắng, ví dụ một người bình thường sẽ bị cháy nắng nếu tiếp xúc với ánh nắng trong 20 phút thì sản phẩm có chỉ số 15 sẽ bảo vệ được người đó không bị cháy nắng trong 5 giờ đồng hồ nếu như áp dụng đúng cách.
Tầm quan trọng của việc đề phòng cháy nắng: Bảo vệ da không bị tác động của ánh nắng nhằm phòng ngừa cả ung thư da melanoma và không phải melanoma là việc cần thực hiện ngay từ khi còn nhỏ tuổi. Mọi người bất kể lứa tuổi nào cũng phải có thói quen chống nắng. Nên dùng thường xuyên và đúng cách thuốc chống nắng có diện rộng là biện pháp phòng ngừa chủ yếu cho cả cháy nắng, tổn thương da và ung thư da. Ngoài ra, mũ rộng vành, áo dài tay, mang kính mát, không chơi thể thao trong những ngày nắng gắt (hoặc trong nắng sớm và nắng chiều) là những lời khuyên của nhiều chuyên gia có uy tín.
Dùng thuốc chống nắng như thế nào? Trong thực tế, nhiều người không biết cách dùng như thế nào cho đúng. Trước hết nên dùng loại thuốc chống nắng có chỉ số từ 15 trở lên. Chọn loại thuốc chống nắng không bị nước làm trôi đi, bôi toàn bộ vùng da tiếp xúc với nắng, nên bôi trước khi tắm 30 phút (bể bơi hoặc bãi biển) và nếu tắm lâu thì phải bôi lại sau 90 phút.
Có nên làm rám da ở các phòng lý liệu pháp trước khi đi nghỉ ở bãi biển không, có an toàn hơn không? Không có nước da rám nắng nào là an toàn, kể cả nhân tạo hay tự nhiên. Rám da nhân tạo cũng là yếu tố gây ung thư da và nhiều vấn đề về da khác. Cháy nắng và UVB hay gây ra ung thư da và nguy cơ melanoma nhưng cả bức xạ UVA cũng không an toàn.
Bôi thuốc để làm cho da có màu nâu giống như bị rám nắng có nên không? Nước da đẹp nhưng phải an toàn, thuốc làm cho da có màu rám nắng không có chất bảo vệ da cho nên màu rám đó không tránh được các tia có hại cho da. Vì thế vẫn cần bôi thuốc chống nắng.
Có cần tránh nắng hoàn toàn không? Không có thầy thuốc nào khuyên mọi người sống trong nhà, vấn đề là cần có hành vi phòng ngừa những tác hại của nắng (như trên đã nói). Có nhiều bệnh do hành vi gây ra: hút thuốc lá, nghiện rượu, ăn uống quá độ, ma túy, AIDS và cả phơi nắng.
(BS. Ðào Xuân Dũng)
Cũng có mối quan hệ giữa nắng và u hắc tố (melanoma) - loại ung thư da nguy hiểm nhất. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy những người tiếp xúc ngắn hạn với nắng gắt, ví dụ như những người làm việc trong nhà đi nghỉ hè ở biển, có nguy cơ bị ung thư da dạng melanoma lớn hơn những người thường xuyên tiếp xúc với nắng như nông dân hoặc những công nhân xây dựng. Bức xạ tử ngoại loại A (UVA) cũng có thể gây ung thư, xuyên vào lớp sâu của da và có thể làm tổn thương đến hệ miễn dịch của da. UVA thường gây những tổn thương ở da (da khô, nhăn nheo, có sắc tố) cho những người tiếp xúc nhiều với nắng. UVA có bước sóng dài còn có thể xuyên qua kính mắt, kể cả kính xe hơi.
Quá trình gây bệnh diễn ra suốt cả đời khi da tiếp xúc với nắng. Da sẽ tích lũy dần dần những tổn thương do tác động của nắng, nhiều tổn thương chỉ ảnh hưởng về mặt thẩm mỹ nhưng một số có thể gây chết người. Vậy nắng là nguyên nhân chính gây ung thư da, là thể ung thư được chẩn đoán nhiều nhất hiện nay.
Lựa chọn loại kem chống nắng: Rất nhiều sản phẩm chống nắng trên thị trường ghi trên nhãn là có tác dụng chống cháy nắng cao nhưng không đáng tin cậy vì vậy Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm (FDA) của Mỹ đang đưa ra những quy định mới, chỉ gồm 3 loại sản phẩm bảo vệ da: loại nhẹ tương ứng với chỉ số các yếu tố chống nắng (SPF) từ 2 đến 12, loại trung bình có chỉ số từ 12 đến 30 và loại cao từ 30 trở lên. Chỉ số các yếu tố chống nắng chỉ nói lên khả năng bảo vệ da khỏi tác động của UVB mà thôi. Khi mua thuốc chống nắng cần kiểm tra trên nhãn để xem sản phẩm có thuộc loại chống nắng diện rộng không nghĩa là bảo vệ được cả UVA. Những sản phẩm có ôxit kẽm, ôxit titan hoặc avobenzone là sản phẩm có tác dụng bảo vệ đa năng, chống được cả UVA và UVB. Chỉ số các yếu tố chống nắng dựa trên thời gian thuốc có thể bảo vệ được da không bị cháy nắng, ví dụ một người bình thường sẽ bị cháy nắng nếu tiếp xúc với ánh nắng trong 20 phút thì sản phẩm có chỉ số 15 sẽ bảo vệ được người đó không bị cháy nắng trong 5 giờ đồng hồ nếu như áp dụng đúng cách.
Tầm quan trọng của việc đề phòng cháy nắng: Bảo vệ da không bị tác động của ánh nắng nhằm phòng ngừa cả ung thư da melanoma và không phải melanoma là việc cần thực hiện ngay từ khi còn nhỏ tuổi. Mọi người bất kể lứa tuổi nào cũng phải có thói quen chống nắng. Nên dùng thường xuyên và đúng cách thuốc chống nắng có diện rộng là biện pháp phòng ngừa chủ yếu cho cả cháy nắng, tổn thương da và ung thư da. Ngoài ra, mũ rộng vành, áo dài tay, mang kính mát, không chơi thể thao trong những ngày nắng gắt (hoặc trong nắng sớm và nắng chiều) là những lời khuyên của nhiều chuyên gia có uy tín.
Dùng thuốc chống nắng như thế nào? Trong thực tế, nhiều người không biết cách dùng như thế nào cho đúng. Trước hết nên dùng loại thuốc chống nắng có chỉ số từ 15 trở lên. Chọn loại thuốc chống nắng không bị nước làm trôi đi, bôi toàn bộ vùng da tiếp xúc với nắng, nên bôi trước khi tắm 30 phút (bể bơi hoặc bãi biển) và nếu tắm lâu thì phải bôi lại sau 90 phút.
Có nên làm rám da ở các phòng lý liệu pháp trước khi đi nghỉ ở bãi biển không, có an toàn hơn không? Không có nước da rám nắng nào là an toàn, kể cả nhân tạo hay tự nhiên. Rám da nhân tạo cũng là yếu tố gây ung thư da và nhiều vấn đề về da khác. Cháy nắng và UVB hay gây ra ung thư da và nguy cơ melanoma nhưng cả bức xạ UVA cũng không an toàn.
Bôi thuốc để làm cho da có màu nâu giống như bị rám nắng có nên không? Nước da đẹp nhưng phải an toàn, thuốc làm cho da có màu rám nắng không có chất bảo vệ da cho nên màu rám đó không tránh được các tia có hại cho da. Vì thế vẫn cần bôi thuốc chống nắng.
Có cần tránh nắng hoàn toàn không? Không có thầy thuốc nào khuyên mọi người sống trong nhà, vấn đề là cần có hành vi phòng ngừa những tác hại của nắng (như trên đã nói). Có nhiều bệnh do hành vi gây ra: hút thuốc lá, nghiện rượu, ăn uống quá độ, ma túy, AIDS và cả phơi nắng.
(BS. Ðào Xuân Dũng)