Trích đoạn: Ngọc Lý

.

Chào Hoa Hướng Dương,

hihihi

Nghe Thầy Huyennguyen giảng khó hiểu quá phải hông?

Tiếng Việt mình có câu "Học thầy không tầy học bạn", thôi để Ngọc Lý đi mò tìm lời giảng chung với bạn nheng.

Nếu Ngọc Lý có gì không rõ, chắc sẽ hiện ra Mộc Hoa Lê, rồi Zhang ( Quản Trị Viên này sao không thấy làm việc gì cả, thỉnh thoảng đi vô rồi đi ra. )

Trong đây còn nhiều Thầy lắm, đừng lo, hihihi...

1. " Chất thơ trong thơ" là gì?

Eo ơi, muốn định nghĩa một "chất" thì chắc phải "phân chất", tách nó ra thành đủ loại thành phần, định vị, định lượng, định sắc, định thanh, định cảm giác... rồi lại tổng hợp nó lại, xem tất cả hợp lại thì thành ra... chất gì?

Vậy tạm định nghĩa:

- chất: gồm đủ các hình thức kích thích ngũ quan lục dục của con người. Chua cay mặn đắng ngon ngọt chát chúa, trầm bổng cao thấp, xanh đỏ trắng tím vàng, nóng lạnh se se ẩm ẩm khô khô... buốn vui giận hờn yêu ghét oán thù...

Có người gọi đây là phần "hình nhi hạ". Phần tạo cảm xúc và gây tình cảm nhất thời.

- Thơ: phần này khó ghê. Vì quan niệm về thơ thay đổi theo phát triển của tư tưởng và xã hội.

Zhang có lần nói, thơ nghiêng về tình cảm, cảm xúc, trong khi văn nghiêng về lý luận. Tôi thấy điều này tương đối dễ hiểu.

Chúng ta hay nghĩ "Thơ" tượng trưng cho vẻ đẹp ra ngoài hiện thực (thơ mộng, lãng mạn...) hay nói khác đi, sự thăng hoa của tư tưởng lên trên mức hiện thực, đó, là chúng ta đang vói tới "hình nhi thượng", những giá trị còn lại với thời gian. Giản dị hơn, những gì sẽ đọng lại.

Một câu thơ hay, có nhiều "chất thơ" là một câu thơ kết hợp được ngôn ngữ, âm thanh, vần điệu, và ý dùng để tạo xúc cảm cho người thưởng thức, làm cho điều họ cảm nhận được vượt trên các hình ảnh thực tế mà khơi động đến tận cái đẹp từ tâm thức.

Khi đó, chúng ta có sự rung, và động, hay tri âm.

"Chất thơ" nhiều hay ít, là khả năng tạo rung động nhiều hay ít của bài thơ.

Một bài thơ thành công phải khơi dậy một số cảm xúc cho người đọc, và sau khi đọc xong bài thơ, còn lắng đọng lại một tình cảm nào đó.

Một tác phẩm vượt thời gian là tác phẩm vói được vào tiềm thức chung của con người và ở lại đó, không mất, vì đã vào được nơi bất tử.

Tôi thích ý tưởng này:

Thơ là hơi thở của cuộc đời.

Đó chính là sự hòa hợp tuyệt vời nhất giữa hình nhi hạ và hình nhi thượng, tạo nên cảm xúc sống linh diệu vô cùng.

2. Thế nào là "thi ảnh"?

Thử nhé:

Ai hay có đoá hồng-trăng
Ai hay có đoá hoa hồng - thời gian
Điệp trùng trời nước mênh mang
Thời gian phản chiếu đoá trăng vơi đầy [1]

Hướng Dương có đồng ý là mấy câu thơ trên cho ta "thi ảnh" rất đẹp không?

Đóa hồng - trăng - trời - nước - đầy - vơi: toàn là ảnh hiện thực.

3. Người bình văn thường nhắc đến "tứ thơ", vậy "tứ thơ" là gì?

Tứ là tiếng Hán Việt. Tôi thích dùng chữ Việt: Ý tưởng. "Tứ thơ" giản dị là ý tưởng khơi dậy từ các câu thơ.

Trở lại mấy câu thơ trên:

Ai hay có đoá hồng-trăng
Ai hay có đoá hoa hồng - thời gian
Điệp trùng trời nước mênh mang
Thời gian phản chiếu đoá trăng vơi đầy

Ai hay có đoá đắng cay
Chiếc hoa biển mặn đã say tạ từ [1]

Thi sĩ vẽ cho chúng ta một đóa hồng, nhưng lại lồng đóa hồng với hình ảnh mặt trăng. Hai vẻ đẹp toàn bích, một hữu hạn, một vô hạn. Rồi ghép lại thành một: Đóa trăng.

Từ hình ảnh (thi ảnh) đã khơi dậy ý tưởng (thi tứ): nét đẹp toàn bích vĩnh hằng.

Nhưng từ vẻ đẹp xuyên thời gian đó, thi sĩ lại ghép vào ý bạc mệnh của hoa hồng (hồng nhan bạc mệnh) :

Ai hay có đoá đắng cay
Chiếc hoa biển mặn đã say tạ từ

Thành ra sự chịu đựng truân chuyên của cái đẹp lại tăng lên nhiều bực: đóa trăng sống trải thời gian bằng những điều cay đắng.

Tứ thơ ở đây chập chùng lên hình ảnh, khơi gợi nhiều bậc cảm xúc càng lúc càng sâu đậm hơn.

4. Trong "truyện Kiều"của Nguyễn Du có câu :

"Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ
Sân Lai cách mấy nắng mưa
Có khi gốc tử đã vừa người ôm"

Sân Lai: Sân Lão Lai. Theo sách Cao Sĩ truyện: "Lão Lai Tử, người nước Sở, đời Xuân Thu, tuổi đã ngoài bảy mươi, mà còn cha mẹ già, ông thường mặc áo ngũ sắc sặc sỡ, ra múa ở trước sân, rồi giả cách ngã, khóc, như trẻ con, để làm cho cha mẹ vui". Đây nói bóng sân nhà cho mẹ, tức nhà mình.

Nếu Ngọc Lý nhớ không lâm, khi còn bé, bị bắt học thuộc lòng tập Nhị Thập Tứ Hiếu của Lý Văn Phức dịch sang tiếng Việt, có đoạn về Lão Lai như sau:

"Lão Lai Tử đời Chu Cao Sĩ
Thờ hai thân chẳng trễ ngọt bùi.
Tuổi già đã đúng bảy mươi,
Nói năng chẳng chút hở môi rằng già...
Khi thong thả, mẹ cha ngồi trước,
Ghé gần vào bắt chước trẻ thơ,
Thấp cao điệu múa nhởn nhơ,
Xênh xoang màu áo, bạc phơ mái đầu .
Chốn đường thượng, khi hầu bưng nước,
Giả làm điều ngã trước thềm hoa,
Khóc lên mấy tiếng oa oa,
Tưởng chừng lên bảy, lên ba thuở nào .
Trên tuổi tác trông vào vui vẻ
áng đình vi, gió thụy mưa xuân
Cho hay nhân tử sự thân,
Trong trăm năm được mấy lần ngày vui."

Gốc tử: Gốc cây tử (loài cây thị). Đây dùng chỉ cha mẹ, "gốc tử đã vừa người ôm" nói bóng cha mẹ đã già rồi.

Cả đoạn thơ chỉ ý nói người con đi xa nhà, nghĩ đến cha mẹ tựa cửa mong ngóng, con lo lắng không biết ai săn sóc lo cho cha mẹ được mát lúc trời nóng, ấm lúc trời lạnh, mà mình thì quá xa sân nhà xưa, chỉ e cha mẹ đã tuổi già sức yếu. Đại ý chỉ lòng hiếu thảo và lo lắng của người con xa nhà.

Tất cả cái hay của bốn câu này nằm trong hai điển tích kia.

Nhưng tất cả cái dở cúa bốn câu này cũng vì dựa vào hai điển tích kia.

Vì nếu chúng ta không hiểu ý xa xôi của câu chuyện dài dòng từ một nước Tàu không còn trực tiếp liên hệ gì với Việt, thì cả đoạn thơ hoàn toàn tối nghĩa, hay vô nghĩa.

Hãy thử các câu này:

Chiều chiều chim vịt kêu chiều
Bâng khuâng nhớ mẹ chín chiều ruột đau...

Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ lòng đau chín chiều...

Ai đi để mẹ ở nhà
Gối nghiêng ai sửa chén trà ai bưng...

Nghe xúc động xiết bao.

Đó là sự khác biệt giữa hai "chất thơ" của ca dao ngôn ngữ Mẹ và thơ dịch từ điển cố Trung Hoa.

Một bên là tiếng ru dính liền vào cuống nhau từ khi con chưa sinh ra, đã nghe lời Mẹ ru.

Bên kia là những xa lạ đòi hỏi giải thích diễn nghĩa lòng vòng, không thể cảm được.

Cái tuyệt của một nhà thơ thành công là rung được giây tơ tâm thức của người đọc.

Khi ấy, chúng ta chẳng còn phải phân tích chất thơ, hình thơ, ý thơ, điển cố trong thơ... gì cả...

Mà chỉ còn là hơi thở,

Cảm nhận,

Và sống.

________

[1] Thơ Aragon - Đóa Hồng ngày đầu năm - Hàn Thủy dịch.
http://zdfree.free.fr/diendan/articles/u160tho.html

ui...tỷ NL giảng hay quá...hihi...nên em hiểu rồi!!!Thank NL tỷ tỷ nhá!!!

hoahuongduong09j:

...mấy huynh tỷ giúp muội định nghĩa các khái niệm sau nhá!!!
1. " Chất thơ trong thơ"là gì?
2. Thế nào là "thi ảnh"?
3. Người bình văn thường nhắc đến "tứ thơ", vậy "tứ thơ" là gì?
4. Trong "truyện Kiều"của Nguyễn Du có câu :
"Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ
Sân Lai cách mấy nắng mưa
Có khi gốc tử đã vừa người ôm"
Em thấy có 2 điển tích "Sân Lai" và "gốc tử" vậy có ai hiểu rõ về 2 điển tích ấy...giúp em, và khi đặt 2 điển tích này vào đoạn thơ thì có ý nghĩa như thế nào???

Xin góp chút ý kiến về “tứ thơ”.
“Ý” và “tứ” được phân biệt như sau trong vài ví dụ :
Ví dụ ta muốn tả con sông Đà quanh co và ngọn núi Tượng cao ngất thì những “ý thơ” đó được thực hiện bởi các “tứ thơ” sau đây :
 
1/ non Tượng trời cho bao tuổi lẻ, Sông Đà ai vặn một vòng quanh (“tuổi lẻ” là tứ thơ chỉ sự cao tuổi của non Tượng, “vòng quanh” là tứ thơ chỉ sự quanh co của sông Đà)
2/ một giải sông Đà nằm uốn khúc, Nghìn năm non Tượng đứng chen mây (uốn khúc là tứ thơ chỉ sự quanh co của sông Đà, “Nghìn năm” là tứ thơ chỉ tuổi cao và “chen mây” là tứ thơ chỉ chiều cao của non Tượng)
Chút thiển ý nếu sai xin nhờ các bậc cao nhân hiệu đính.
Thâm tạ.
VNN