Tiểu Tự Điển chữ Nôm:
http://sager-pc.cs.nyu.edu/~huesoft/tracuu/vietnom.php
 
VNPF Dictionary Search:
http://128.122.140.98/vnpf/giupdoc/giupdoc.php
 
Nôm Foundation Look Up Tool based on Unicode:
http://nomfoundation.org/nomdb/lookup.php

Tự điển của 4000 chữ Nôm:
http://www.glossika.com/en/dict/viet.php

.

 


 
http://www.viethoc.org/eholdings/DaoHoaThi.pdf
 
___________
 
Đọc thêm các bài thơ khác trong Quốc Âm Thi Tập (Ngọc Lý sẽ mang từ từ vào phần thơ sưu tầm trong diễn đàn, hy vọng các Mod mang vào Thư Viện giúp)
 
http://www.nhanmonquan.net/vbulletin/archive/index.php/t-7741.html

Ngọc Lý có thể đăng lại các bài đó vào đây không, vì nếu mai mốt đường link không còn hoạt động thì sẽ không đọc được.
Thêm một ý nữa là không biết các bài thơ của Nguyễn Trãi nên post vào mục Thơ hay Học Đường. vvn nghĩ nếu chỉ là bài thơ không có bình giảng văn học, giải nghĩa từ ngữ thì nên đăng bên box Thơ. Còn nếu có phần bình giảng văn học, giải nghĩa từ ngữ cho mỗi bài tho, nhất là có phụ chú về tiểu sử và sự nghiệp văn học của Nguyễn Trãi thì nên đăng ở box Học Đường.

Thiển ý.

Ngọc Lý có thể đăng lại các bài đó vào đây không, vì nếu mai mốt đường link không còn hoạt động thì sẽ không đọc được.

Thưa vvn,

Đây là bản pdf, Ngọc Lý không copy các bài thơ nguyên dạng chữ Nôm vào được, nên đành chỉ đưa link cho các bạn nào thích học chữ Nôm theo lối học thơ thì vào xem thôi.

Nếu vvn có thể copy các bài thơ Nôm này vào đây thì hay quá. Ý tưởng chính của Ngọc Lý là mang vào để học chữ Nôm cho vui mà thôi.

Dạng quốc ngữ thì Ngọc Lý có tìm thấy bài "Đào Hoa" do Diên Vỹ mang vào thư viện từ năm ngoái (cảm ơn Diên Vỹ), tại đây:

http://vnthuquan.net/tho/tho.aspx?id=7745&thisi=Nguy?n%20Trãi


Thân ái,



Ngọc Lý
 
___________

Đọc thêm các bài thơ khác trong Quốc Âm Thi Tập (Ngọc Lý sẽ mang từ từ vào phần thơ sưu tầm trong diễn đàn, hy vọng các Mod mang vào Thư Viện giúp)

http://www.nhanmonquan.net/vbulletin/archive/index.php/t-7741.html

.
 
 
 



[/align] 

1 Nguyễn Trãi toàn tập tân biên, Trung tâm Nghiên cứu Quốc học, Nhà xuất bản Văn học, 2000.


Thế Anh
Phòng 101/A1 Tập thể ĐH Ngoại thương Hà Nội
Láng Thượng – Đống Đa
Điện thoại: (04) 835 6943


Copyright © 2004 by the Institute of Hán-Nôm Studies
and the Vietnamese Nôm Preservation Foundation.



http://sager-pc.cs.nyu.edu/vnpf/Conf2004/Papers/Nguyen_The_Anh_-_Tu_Nom_co_trong_QATT.pdf
 
___________

Đọc thêm các bài thơ khác trong Quốc Âm Thi Tập (Ngọc Lý sẽ mang từ từ vào phần thơ sưu tầm trong diễn đàn, hy vọng các Mod mang vào Thư Viện giúp)

http://www.nhanmonquan.net/vbulletin/archive/index.php/t-7741.html

Copyright © 2004 by the Institute of Hán Nôm Studies
and the Vietnamese Nôm Preservation Foundation.

 
 
 


http://sager-pc.cs.nyu.edu/vnpf/Conf2004/Papers/Nguyen_Xuan_Dien_-_Van_tho_Nom_giang_but.pdf

.

 

Chữ Nôm và Tinh thần dân tộc

Nguyễn Hữu Vinh

http://www.viethoc.org/eholdings/ChuNomvaTinhthandantoc.pdf

 

 

Với bối cảnh lịch sử mới vào đầu thế kỷ 20, chữ Nôm lùi bước nhường cho chữ Quốc ngữ. Vì tính cách dễ học, dễ nhớ, so với chữ Nôm khó học, khó nhớ nên dễ dàng được chấp nhận. Trong quan niệm thông thường, đó không phải là hai loại chữ Pháp và chữ Hán ngoại lai, lại là phương tiện nhanh chóng để nâng cao dân trí, cho nên sự việc chữ Nôm tàn lụi cũng phù hợp với tinh thần dân tộc.


 

Chữ Hán, chữ Nôm

 

Từ thế kỷ thứ 7 sau Công Nguyên và cho đến khoảng thế kỷ thứ 10, chữ Hán thâm nhập vào hoạt động văn hóa, tinh thần của người Việt nhờ vào một hoàn cảnh đặc biệt đó là sự truyền bá đạo Phật. Có thể nói, vì do việc hấp thụ giáo lý đạo Phật nên việc học tập chữ Hán trong giai đoạn này là điều cần thiết. Ðến thế kỷ thứ 10 về sau, khi Nho giáo truyền vào Việt Nam, nếu như trong giai đoạn trước việc học tập chữ Hán chủ yếu dùng để hiểu biết giáo lý, tra cứu kinh điển của đạo Phật thì sau này việc học tập chữ Hán trở thành một nhu cầu chính thống và rộng rãi, không những chỉ dùng để ghi chép các công việc quản lý hành chính mà nó còn có vai trò quan trọng trong hệ thống thi cử nho học xưa kia. Sự kiện quan trọng trong quá trình du nhập của Nho giáo đó là việc được ghi trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư "Năm Canh Tuất, niên hiệu Thuần Vũ thứ hai năm 1070 đời Lý Thánh Tông, mùa thu tháng tám cho xây Văn Miếu, dựng tượng Khổng Tử, Chu Công và Tứ phối, vẽ tượng 72 người hiền, bốn mùa cúng tế. Hoàng thái tử đến học ở đây". Việc cho xây dựng Văn Miếu đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập và sử dụng chữ Hán. Từ đó, chữ Hán đã trở thành chữ viết chính thức trong gần 1000 năm, kể từ năm 1075 sau khi vua Lý Nhân Tông cho mở khoa thi Nho học đầu tiên, cho đến năm 1919 là năm mở khoa thi cuối cùng ở Huế.
 
Việc dùng chữ Hán chính thức trong tầng lớp cai trị đất nước là điều dễ hiểu, nhưng chữ Hán là 1 loại chữ ngoại lai, không thích hợp với đại đa số dân chúng dùng để biểu đạt ý tưởng trong cuộc sống thường ngày. Ngay cả trong cung đình, nơi tập trung các quan lại văn hay chữ tốt, chữ Hán là công cụ chính thức để truyền đạt tư tuởng, nhưng cũng không phải là không gặp trở ngại. Sự việc vua Trần Nhân Tông dùng quan Hành Khiển để dịch những lời truyền dụ của vua quan cho dân chúng thì rõ. Sau khi đại thắng quân Nguyên, vua Trần Nhân Tông tuyên cáo cho dân chúng biết, Đại Việt Sử Ký Toàn Thư ghi rằng … Lệ cũ, mỗi khi tuyên đọc lời vua, thì viện Hàn lâm lĩnh đưa bản thảo tờ chiếu cho quan Hành Khiển để giảng tập trước. Đến khi tuyên đọc, thì giảng cả âm nghĩa cho dân thường dễ hiểu… 
 
Sau này, Nguyễn Trường Tộ (1828-1871) trong "Tế cấp bát điều ", có nêu rõ sự bất tiện của chữ Hán và đề nghị dùng chữ Nôm như chữ chính thức. Gần hơn nữa, Tuy Lý Vương, một nhà Hán học, văn hay chữ tốt, nhưng cũng ý thức được sự tiện lợi trong việc truyền đạt tư tưởng bằng chữ Nôm cho quần chúng nên đã viết "Nữ Phạm Diễn Nghĩa Từ" bằng chữ Nôm. Cũng như Hường Nhung, con của Tuy Lý Vương đã viết "Việt Sử Tứ Tự Ca", tóm tắt sử Việt bằng chữ Nôm với lời văn đơn giản để cho con cháu hiểu biết được một cách dễ dàng và nhanh chóng.
 
Chính vì chữ Hán là thứ chữ ngoại lai, nên sự hình thành, phát triển và sử
dụng một loại chữ viết thích hợp hơn cho dân tộc là một điều không thể thiếu và bức thiết. Do vậy chữ Nôm xuất hiện song song với sự phát triển việc dùng chữ Hán. 

  

Từ khi vấn đề chữ Nôm được Cheon đưa ra nghiên cứu vào năm 1905 (5) cho đến đầu thập niên 70, những nhà nghiên cứu nổi tiếng như Dương Quảng Hàm, Hoàng Xuân Hãn, Vương Lực, Chen Ching Ho, Văn Hựu, Trần Văn Giáp, Ðào Duy Anh, Bửu Cầm, Vũ Văn kính v.v đều cho rằng chữ Nôm đã sử dụng 3 phương pháp tạo chữ trong 6 phương pháp (Lục Thư) tạo chữ của chữ Hán, đó là ba phép Giả tá, Hình thanh và Hội ý. Chen Chin Ho năm 1949 (6) cũng đã phân loại cấu trúc chữ Nôm theo ba loại là Giả tá, Hình thanh và Hội ý. Trong đó Chen cho rằng có ba loại Giả tá, hai loại Hình thanh và đưa ra năm chữ Hội ý. Trước đó, Dương Quảng Hàm (3) năm 1942 cho rằng có năm loại Giả tá, hai loại Hình thanh và đưa ra một chữ Hội ý. Sau này, Ðào Duy Anh (8) năm 1975 giải thích chi tiết hơn năm loại Giả tá, hai loại Hình thanh và chỉ đưa ra sáu chữ Hội ý. Các cách phân chia trên có thể nói là đã bao gồm hầu hết các loại chữ Nôm. Tuy nhiên trên thực tế, còn có nhiều loại chữ Nôm có cách cấu trúc đặc biệt thì cả ba phép tạo chữ này đòi hỏi linh động hơn khi giải thích sự cấu tạo của chữ. Ví dụ như loại chữ Nôm mà các thành tố của chữ đều mang tính cách biểu âm như Sãi , Ba , v.v Ngoài ra, còn có rất nhiều loại chữ Nôm đặc biệt như loại mang âm Việt cổ, hoặc chữ bị viết giản nét hoặc dùng một chữ Nôm khác làm thành tố biểu âm thì ba phương pháp này hơi gặp lúng túng trong sự giải thích sự cấu tạo chữ. Chữ Nôm trong thời kỳ mới phôi thai, phép giả tá được sử dụng rất nhiều, phép hình thanh thì càng về sau này càng được sử dụng rộng rãi. Theo Chen Ching Ho (6) thì tỷ lệ chữ Hội ý chỉ chiếm khoảng 2% mà thôi. có nhiều loại chữ Nôm có cách cấu trúc đặc biệt thì cả ba phép tạo chữ này đòi hỏi linh động hơn khi giải thích sự cấu tạo của chữ. Ví dụ như loại chữ Nôm mà các thành tố của chữ đều mang tính cách biểu âm như Sãi , Ba 
 
Sau thập niên 70, các nhà nghiên cứu Nôm nhận thấy những mô hình cấu tạo chữ Nôm thời trước đã nêu vẫn chưa được hoàn hảo để giải thích nhiều trường hợp đặc biệt, nên đã đi sâu hơn như là tìm hiểu sự liên quan giữa âm Nôm của toàn chữ với âm Hán Việt của thành tố biểu thị âm đọc, hay là dựa trên những phương pháp ngữ âm học lịch sử, hoặc là chia chữ Nôm ra thành loại "có âm đọc" và "không có âm đọc". Trước hết, Nguyễn Tài Cẩn (10) năm 1976, đưa ra mô hình cấu trúc chia chữ Nôm ra bảy loại dựa trên căn bản chữ "mượn Hán" (A, B, C) gồm chữ Hán Việt, gốc Hán Việt, viết tắt, giả tá và loại chữ "Sáng tạo" (D, E, F, G) trong đó gồm chữ hình thanh, hội ý, viết tắt, dấu nháy và âm Việt cổ. Công trình nghiên cứu và mô hình của Nguyễn Tài Cẩn dẫn đến các công trình nghiên cứu khác sau này với những lối nhìn khác hơn và chi tiết hơn. Lê văn Quán (2) năm 1981 đưa ra mô hình giải thích mới trong đó chữ Nôm được chia ra thành 14 loại, 6 loại đầu (A, B, C, D, E, F) thuộc nhóm chữ dựa trên chữ Hán hiện có, còn 8 loại sau (G, H, I, K, L, M, N) thuộc nhóm chữ "Sáng tạo" gồm chữ hình thanh, hội ý, viết tắt, dấu nháy và âm Việt cổ. Sau này Nguyễn Ngọc San (2) năm 1988 dựa vào âm đọc chia chữ Nôm ra 14 loại trong đó chỉ có 4 loại là trực tiếp mượn âm Hán Việt. Với ba mô hình giải thích cấu tạo chữ Nôm của ba học giả nói trên cho thấy sự đa dạng của cấu trúc chữ Nôm không những chỉ đơn thuần gồm ba loại Giả tá, Hình thanh và Hội ý căn bản thường thấy mà còn nhiều loại chữ có cấu trúc đặc biệt, nói lên sự đa dạng và phong phú của âm Nôm hơn âm tiếng Hán. Ðể nói lên tính cách đặc biệt khác hẵn với phương cách tạo chữ của chữ Hán, chúng ta thử xem những loại chữ đặc biệt sau đây. 
  
1. Chữ Nôm có dấu nháy 
 
Là loại chữ Nôm sử dụng những ký hiệu đặc biệt như là nháy cá , dấu < v.v. Những ký hiệu này lưu ý người đọc phải đọc âm Nôm hơi khác với âm của chữ Hán. Ví dụ:
 
Chữ Tóc.
- 嶤事変饒平、茹兀官清冷女畑。Thời nghèo sự biến nhiều bằng tóc, Nhà ngặt quan thanh lạnh nữa đèn (Quốc Âm Thi Tập, PKNB, 1868, b. 46, c. 5-6). 
 
2. Chữ Nôm âm Việt cổ 
 
Là loại chữ Nôm sử dụng những chữ Hán như 巴, 巨, 車, 亠, 多, 司 v.v đểghi âm tiếng Việt cổ. Ví dụ:
 
Chữ Trăng
Chữ Trước
- 𢽼㗂𧍝月淶厔、行蕉𣳪外軒。 Và tiếng dế nguyệt rơi trước chái, Một hàng tiêu gió rải ngoài hiên (Chinh Phụ, CTĐ, 1815, c. 221-222).
 
Chữ Lời
- 裊空實如𠅜時些仕啀昌眉𠫾朱當。 Nếu không có thật như lời thì ta sẽ nhai xương mày đi cho đáng. (Chuyện Đời Xưa, ADM, 1888, t.16).

3. Chữ giả tá Nôm 

Là loại chữ Nôm được cấu tạo bởi một chữ Nôm khác cùng âm hay tương tự, song ý nghĩa của nó khác hẳn với ý nghĩa với chữ Nôm mượn làm chữ biểu âm. Loại này tương tự loại chữ giả tá Dương quảng Hàm hay Trần Văn Giáp nêu ra, chỉ khác là loại đó dùng chữ Hán để biểu thị âm đọc, còn loại này thì sử dụng chữ Nôm làm chữ biểu thị âm đọc. Ví dụ chữ Non thường dùng để chỉ Núi non, song ở đây lại được dùng để chỉ Non nớt. Cùng một loại như Non, còn có khá nhiều ví dụ khác như "Ðền (mã Unicode= U+212b0) đài" với "Ðền bù", "Sang (U+22028) giàu" với "Sang sông", "đông Ðúc" (U+28bf9) với "Ðúc nồi", "Chín (U+200e9) mười" với "sống Chín" v.v. Ví dụ:
 
Chữ Non. (Trong thí dụ2, Non là giả tá Nôm)  
- 基图渚及芒、𡽫秦滝越𢺺塘合散。 Cơ đồ chưa kịp mở mang, Non Tần sông Việt chia đàng hợp tan (Cai Vàng, 1919, c. 189-190). 
- 茹英固𠄼篙、沒坡於𡧲朱連、悶連辰破坡𠫾、𥡗𡽫穊之連。Nhà anh có ruộng năm sào, Một bờ ở giữa làm sao cho liền, Muốn liền thì phá bờ đi, Mạ non cấy xuống làm chi chẳng liền (Thanh Hóa Quan Phong, Liễu Văn Đường, 1903, t. 21a).
 
Chữ Sang (Trong thí dụ2, Sang là giả tá Nôm)
- 隊頭巾誇𠇮、坦浽𨕭𡹡𢀨重冲𧯄。 Vượn đội đầu khăn khoe mình, Đất nổi trên ghềnh sang trọng trong hang (Thiên Nam NgữLục, xxx, XIX, c. 7945-7946). 
- 悶𢀨辰求橋、悶𡥵辰腰𥙩。 Muốn sang thì bắt cầu kiều, Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy (Nam Phong Giải Trào, Liễu Văn Ðường, 1910, t. 22b).

4. Chữ Nôm từ chữ Hán viết giản nét

Thí dụ điển hình nhất là chữ Làm mà phần nhiều các nhà Nôm học cho rằng nó là cách viết giản nét chữ Vi 爲, chữ Phút 丿là giản nét chữ Phân 分.

5. Chữ Nôm dạng hình thanh với phần chỉ nghĩa là một bộ thủ chữ Hán.

Chữ hình thanh là một phát minh độc đáo của dân Việt để cấu tạo ra chữ Nôm. Loại chữ này thông thường gồm hai chữ Hán kết hợp với nhau để biểu thị một chữ Nôm, ví dụ. Chữ Ngồi được viết bằng 𡎢, 坐 dùng biểu thịý nghĩa và 外 dùng để chỉ âm đọc. Một trong những cách nới rộng phạm vi tạo chữcủa phép hình thanh là tạo chữ bằng cách kết hợp một chữHán với một phần chữ Hán hoặc là với một bộ thủ chữ Hán. Ví dụ: Chữ Nhớ 𢘾. 
 
6. Chữ Nôm do chữ hình thanh viết giản nét

Có thể vì phép hình thanh dạng chính thức làm chữ viết có quá nhiều nét nên khó nhớ, khó viết nên trong quá trình hình thành chữ viết một phần của chữ đã bị cố ý giản lược đi. Ví dụ:

a) Chữ Nhiều 𡗉, là chữ hình thanh gồm hai chữ饒 (nhiêu) và 多 (đa), nhưng chữ饒 (nhiêu) đã bịl ược bỏ phần bộ食.

b) Chữ Theo 蹺l à tập hợp của bộ足(Túc) với chữ 燒 (Thiêu) bị lược bỏ phần  bộ Hỏa 火.
c) Chữ Nổi 浽là tập hợp bộ氵(Thủy) với chữ餒 (nỗi) bịl ược bỏ phần bộThực 食. 
 
7. Chữ Nôm do ảnh hưởng của chữ cùng đi đôi

Loại này thông thường mang bộ thủ giống bộ thủ của chữ thường hay đi đôi với chữ. Ví dụ: Chữ Gần thường hay đi đôi với Xa, như Xa Gần nên Gần có bộ thủ là Bối, giống như bộ thủ của Xa, trong khi bộ thủ Bối trong chữ Gần không giúp thêm ý nghĩa gì cho Gần cả. Có thể lượt kê một số chữ có cấu trúc tưong tự như Gần trong Xa Gần (bộ Bối), ví dụ:


Vội (bộ Kim) vàng
- 李通𠵌呐欺、鐄𢜠呂阻𧗱悔軍。 Lý Thông nghe nói một khi, Vội vàng mừng rỡ trở về hối quân (Thạch Sanh 853).


Lăn Lóc (bộ Nhân)
- 團無祀洛類夭沃、鬼空頭僯𠆾知誅。 Đoàn vô tự lạc loài eo óc, Quỷ không đầu lăn lóc tri tru (Cô Hồn Văn, 1895, c. 41).


Gây (bộ Lập) Dựng
- 𠀧𡱩𥩯基图、嵬福祿仍哯㗅造化。 Ba thước gươm mong gây dựng cơ đồ, Ngôi phước lộc những hẹn hò tạo hóa (Cai Vàng 215 văn tế).

Những loại chữ đặc biệt nêu trên, mặc dầu không đi ra ngoài nguyên tắc giả tá, hình thanh và hội ý, song chúng đều mang một tính chất sáng tạo mới  [size=2]mẻ, nói lên sự cố gắng cải tiến chữ Nôm cho thích hợp với hoàn cảnh hơn, góp phần tạo dựng chữ Nôm là 1 loại chữ riêng cho dân Việt.

Một đặc điểm khác của chữ Nôm chúng ta cần để ý tới là vị trí của bộ thủ hay là phần biểu nghĩa đối với phần biểu âm của chữ. Dù chữ Nôm hoặc là mượn chữ Hán hoặc là chữ Nôm sáng tạo cùng một dạng với chữ Hán thì vị trí của các thành phần nói trên không nhất thiết phải đúng y như là chữ Hán mà hoàn toàn tự do tùy theo ý của người viết, cho thấy sự cấu tạo chữ Nôm tự do hơn chữ Hán. Xem một vài trường hợp dưới đây chứng minh điều đó, ví dụ:

Chữ Chém có phần biểu nghĩa nằm bên phải thành phần biểu âm.
- 𠀧鎮守畱、𣈗更店最存官、椥我椇𨕭𡶨、㕵咹甘苦樊共埃。 Ba năm trấn thủ lưu đồn, Ngày thì canh điếm tối dồn việc quan, Chém tre ngã gỗ trên ngàn, Uống ăn cam khổ phàn nàn cùng ai (Thanh Hóa Quan Phong, Liễu Văn Đường, 1903, tờ. 24a).


Chữ Chém có phần biểu nghĩa nằm bên trái thành phần biểu âm.
- 卞𥙩頭仁宝拁𨖲 Bèn chém lấy đầu Nhân Bảo giơ lên (Thiên Nam Ngữ Lục, câu 4266).


Chữ Chém có phần biểu nghĩa nằm bên dưới thành phần biểu âm 𠛤 .

Chữ Chém có bộ thủ vị trí và hình dáng giống y như của chữ Hán.
- 怍柴細吶筅命囉𤤰㓠𠫾朱年底網吏𥚄柴。 Sợ thầy tới nói tên mình ra vua chém đi, cho nên để võng xuống lại lạy thầy (Chuyện Đời Xưa, ADM, 1888, t. 44).

Tóm lại, những phép cấu tạo chữ của chữ Nôm đã vượt qua khỏi phép Lục thư của chữ Hán đã nói lên sự cố gắng tạo chữ đặc thù khác với phương pháp dùng cho chữ Hán, mang một tinh thần dân tộc riêng chứ không nhất nhất đều phải rập theo khuôn khổ chữ Hán.

Tinh Thần dân tộc

nhìn từ phía phát triển và sử dụng chữ Nôm

 

Nguyễn Hữu Vinh

Tham Khảo:

 

1. Chữ Nôm or the former Vietnamese script and its past contributions to Vietnamese literature, Nguyen Khac Kham, Area and Culture Series, volumn 24, Tokyo university, Japan.
2. Graphemic borrowings from Chinese-The case of chu Nom-Vietnam’s demotic script, Nguyễn Ðình-Hoà, Bulletin of the Institute of History and Philosophy, Volume 61, Part 2 (june 1990), Date Published: March, 1992.
3. Chữ Nôm và công việc khảo cứu cổ văn Việt Nam, Dương Quảng Hàm, Lê Văn Ðặng dịch từ "Le Chu Nom ou écriture démotique, son importance dans l’étude de l’ancienne Annamite", Bulletin général de l’Instruction publique, No. 7.
4. Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư, Bản khắc năm Chính Hòa thứ 18 (1697), Ngô Ðức Thọ dịch và Chú Thích, Nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội, Hà Nội, 1998.
6. Hình Thái và Niên Ðại Sáng ChếChữNôm 喃字之形態與產生之年代, 陳荊和, 人文科學論叢. Taipei, Taiwan, 1949.
7. Ưu điểm và Khuyết điểm của chữNôm, Bửu Cầm, Khảo CổTập San 1, Sài Gòn, 1960.
8. ChữNôm: Nguồn Gốc, cấu tạo và Diễn Biến, Ðào Duy Anh, nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội, Hà Nội, 1975.
9. Những Ðịa Tầng Ngôn Ngữtrong lịch Sửtiếng Việt, Nguyễn Ngọc Bích.
10. Một Số Vấn Ðề Chữ Nôm, Nguyễn Tài Cẩn, Nhà Xuất Bản Ðại Học, Hà Nội, 1985.
11. Các Phương Thức Biểu Âm trong cấu trúc ChữNôm Việt, Nguyễn Tá Nhí, Nhà Xuất Bản Khoa Học Xã Hội, Hà Nội, 1998.
12. Nguồn Gốc và Quá Trình Hình Thành Cách Ðọc Hán Việt, Nguyễn Tài Cẩn, Hà Nội, 1979.
13. Lược Khảo Vấn Ðề Chữ Nôm, Trần Văn Giáp, Lê Văn Ðặng thực hiện văn bản, Ngày Nay Publishing, USA, 2003.
14. Colonialism and Language Policy in Viet Nam, De Francis, J. 1977.
15. http://www.unicode.org/
16. ChữNôm trên đường hội nhập với khu vực và thế giới, Nguyễn Quang Hồng, Viện Nghiên Cứu Hán Nôm, Hà Nội, 2002.
17. The independence Spirit of Vietnam in the 7th to 14th centuries七至十四世紀越南國家意識的形成, 耿慧玲 Keng Hui Ling, Bulletin of Chinese studies, Chao Yang University, Taiwan, 2003.
18. http://www.viethoc.org/index.php
[/size][/size]