Voi nhà có nguy cơ tuyệt chủng
 
DAKLAK: Hội thảo bảo tồn voi nhà được tổ chức tại Đăk Lăk hôm qua (20/4), giữa lúc đang báo động đỏ về nguy cơ tuyệt chủng đàn voi nhà.Ngoài tình trạng giảm cơ học về số lượng, đàn voi nhà còn đứng trước nguy cơ bị xâm hại về nhiều mặt, việc khai thác du lịch quá mức, nạn săn trộm, cưa ngà voi, hoặc nhổ lông voi để  bán, việc đưa voi nhà đến các địa phương khác.
 
Bị khai thác quá mức vì du lịch
 
Thống kê tại hội thảo cho thấy, tại Đăk Lăk, năm 1980 còn tới 502 con voi nhà, nhưng đến năm 2000 chỉ còn 84 con. So với kết quả điều tra gần đây nhất tháng 7/2004 do Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Đăk Lăk cung cấp, có 12 con bị chết – sáu con bị bán đi – hai con cho các tỉnh khác thuê làm xiếc.
Như vậy đàn voi chỉ còn 64 con. 20 con bị mất chỉ trong vòng bốn năm. Theo đánh giá của Trung tâm Sinh thái Tài nguyên&Môi trường Việt Nam (CEER), đơn vị tổ chức hội thảo, đa số voi đang phục vụ cho du lịch.Chúng gần như bị khai thác một cách cạn kiệt sức lao động vào những ngày cuối tuần, lễ, tết, v.v… Voi luôn luôn sẵn sàng phục vụ khách du lịch mọi lúc và  mọi nơi. Làm nhiều việc là thế, ấy vậy mà voi đâu có đủ lương thực để ăn, nhiều lắm chỉ được liếm láp vài cây mía. Chính vì điều đó sức khỏe lẫn thể trạng đàn voi nhà ngày càng giảm sút. Thật không khỏi đau lòng khi so sánh đàn voi hiện tại với đàn voi nhà của Cựu Hoảng Bảo Đạo xưa kia. Thực tế, voi ở Đăk Lăk đa số tập trung ở các khu du lịch. Số lượng khách vào những ngày nghỉ hoặc lễ có thể lên đến hàng trăm mà số lượng voi phục vụ lại ít ỏi nên voi thường mệt và không có thời gian đi kiếm ăn. Vả lại, voi là loài ăn rất nhiều (hơn 300kg thức ăn/ngày) mà tập trung chúng vào một khu sẽ gây nên tình trạng thiếu ăn trầm trọng, làm cho voi bị suy yếu. Bên cạnh đó, do điều kiện làm việc và sinh sống (tập trung trong một khu) thường tiếp xúc với voi đực nên dễ bị voi đực tấn công trong thời kỳ động dục cũng làm cho voi cái mang thai bị sẩy. Du lịch phát triển kéo theo các hoạt động thương mại mua bán chế tác và các sản phẩm từ voi như nhẫn làm từ lông đuôi voi (đem lại may mắn), nhẫn hay chế tác làm bằng ngà voi ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe voi. Hiện tượng săn bắn voi nhà để lấy ngà ngày càng xuất hiện nhiều sau những năm giải phóng. Năm 2005, tại Cư Mgar vẫn còn xảy ra một vụ bắn voi nhà. Ngoài ra việc đưa voi đi các địa phương khác để phục vụ du lịch như đưa bốn voi đi Huế để phục vụ Festival, một voi đi hợp đồng với đoàn xiếc Hải Dương của Vườn Quốc gia Yok Đôn. Điều này ảnh hưởng nhiều đến đời sống, tập tính và sức khỏe voi và thực tế một con voi phục vụ Festival Huế chết vì mất ngủ.
Và những quan niệm lạc hậu
 
Tỷ lệ sinh sản của đàn voi nhà rất thấp, thậm chí là bằng không. Trong  những năm gần đây chỉ có một voi con hai tuổi ở huyện Easup ra đời là do voi nhà sinh sản. Cũng có vài trường hợp voi  nhà mang thai đều bị sẩy thai. Một bộ phận trong cộng đồng ở đây vẫn còn quan niệm  không được tốt và không may mắn khi voi sinh sản. Người nuôi voi tại các buôn làng hiện vẫn còn những quan niệm thiếu khoa học như: “Voi ở rừng bắt về nuôi được. Voi nhà tự sinh sản không nuôi được hoặc con xin có hiếu, con để bất hiếu. Kết quả là các chủ voi thường không cho voi đẻ. Mục đích nuôi voi của đồng bào là để phục vụ sản xuất du lịch, mà thời gian voi cái mang thai lại kéo dài, ảnh hưởng đến sức lao động, làm giảm thu nhập của người chủ. Còn những chú voi đực ít cho voi của mình tiếp xúc với voi cái khác để chúng có cơ hội sinh sản. Hơn thế, theo luật bất thành văn, chủ voi đực sẽ phải đền nếu voi của  mình làm voi cái sẩy thai.
 
Cần thành lập trung tâm bảo tồn voi nhà

GS TSKH Lê Huy Bá, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ&Quản lý Môi trường, chủ nhiệm đề án bảo tồn và phát triển đàn voi nhà tỉnh Đăk Lăk, cho biết, nguy cơ tuyệt chủng đàn voi nhà của Tây Nguyên là có thật. Theo tính toán của chúng tôi, khoảng 45-50 năm nữa sẽ không còn một con voi nhà nào.
 
PV: Ông nghĩ sao  về việc tăng cường sinh sản để nhân lên đàn voi nhà?
 
Ông Lê Huy Bá: Việc sinh sản đàn voi nhà hiện nay là rất khó. Thực tế cho thấy nhiều năm qua cả tỉnh chỉ có một con sinh ra. Các điều kiện nuôi nhốt kém, thức ăn thiếu, phạm vi hoạt động và giao tiếp đực cái rất hạn chế, người và khách du lịch quấy phá, chu kỳ sản sinh dài. Mặt khác, voi của ta hiện giờ còn lại quá già và với một động vật hoang dã thuần dưỡng như voi là rất khó. Muốn voi sinh sản được phải nghiên cứu kỹ hơn trong một đề tài kinh phí nhiều hơn, đủ điều kiện hơn.
 
Giải pháp bảo tồn lâu dài đàn voi?
 
Đàn voi nhà hiện nay ở Đak Lak được nuôi phân tán riêng rẽ trong từng hộ tại các bãi chăn thả riêng biệt trong khu rừng khác nhau. Gia đình nhiều nhất cũng chỉ có năm voi (gia đình anh Long, chị Nga ở buôn Jun huyện Lăk và do có điều kiện nuôi chung nên hiện nay có một voi cái mang thai). Chính vì điều kiện chăn thả của đồng bào nên rất khó bảo vệ và chăm sóc sức khỏe tốt cho voi. Vì vậy, muốn bảo tồn đàn voi nhà cần thiết phải tập trung chúng lại, cùng chăn thả trên cùng một địa bàn an toàn, có đầy đủ thức ăn và có lực lượng bảo vệ cho đàn voi; ngăn chặn mọi hành vi xâm phạm. Ngoài ra, tạo cho voi có nhiều cơ hội tiếp xúc nhau, tạo điều kiện tốt cho việc sinh sản.  Chúng tôi khẳng định Vườn Quốc gia Yok Don và khu dự trữ sinh quyển Nam Ka là những nơi thích hợp cho việc bảo tồn và phát triển đàn voi nhà của tỉnh.
 
Theo Thể Thao & Văn Hóa