Little, Brown and Company xuất bản, 318 trang, sẽ phát hành vào Tháng Tám, 2004


Ở nước Mỹ trung bình nửa giờ lại có một cuốn tiểu thuyết hoặc thơ, truyện ngắn mới, được in ra. Ðó là theo thống kê của Công Ty R.R. Browker, dựa trên số ISBN ghi danh các cuốn sách (ISBN là International Standard Book Numbers.) Như thế là mỗi năm có vài chục ngàn sách sáng tác (fiction) mới. Tính chung các loại sách, năm 2003 có 175 ngàn tựa sách in lần đầu ở Mỹ. Trong một thị trường chật chội như vậy, ai viết và xuất bản được một cuốn tiểu thuyết để cho có người mua đọc đã là một chuyện khó khăn. Kiên Nguyễn đã lọt được vô thị trường hết sức cạnh tranh đó với cuốn tự truyện đầu tay, The Unwanted (đã được Nhật Tiến dịch sang tiếng Việt.) Tiếp theo, Kiên Nguyễn cho ra đời cuốn tiểu thuyết The Tapestries, có tính hư cấu. Năm nay, Kiên Nguyễn lại vừa in xong một tiểu thuyết, Le Colonial (tên chữ Pháp trên bìa,) do một xuất bản lớn ở Mỹ là “Little, Brown and Company” ấn hành. Sức sản xuất của Kiên Nguyễn quả thật là nhanh chóng, anh đang vào lúc phong độ sáng tác thật dồi dào. Và cuốn truyện mới của anh có đủ các yếu tố để bán chạy, có thể biến thành phim ảnh, nếu khán giả Hollywood muốn nghe kể chuyện lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ 18.

Trong cuốn sách thứ ba được in này, Kiên Nguyễn tỏ ra có óc “mạo hiểm” của một nhà văn đã trưởng thành trong nghề. Anh ra khỏi các kinh nghiệm sống của bản thân, bước vào những khung cảnh, nhân vật, lãnh vực xa và lạ, vừa hư cấu vừa dựa theo các biến cố lịch sử để tường thuật lịch sử theo con mắt nhà tiểu thuyết.

Cuốn tiểu thuyết dựa trên một cái khung gồm những biến cố có thật. Câu chuyện mở đầu ở Pháp rồi tiếp diễn ở Việt Nam, đi ngược về xa tới cuối thế kỷ 18 khi quân Tây Sơn nổi dậy và quân Trịnh từ Ðàng Ngoài tiến vào lật đổ triều đình Chúa Nguyễn. Kiên Nguyễn cho vai chính của mình sống giữa các nhân vật có thật như Giám Mục Pierre Pigneau de Béhaine (Bá Ða Lộc,) Hồ Thơm (Nguyễn Huệ,) Nguyễn Ánh, Bùi Thị Xuân, vân vân. Giữa những con người lịch sử đó, Kiên Nguyễn tạo ra các nhân vật giả tưởng. Như vai chính là Francois Gervaise (tức Cha Phan, tức Vicomte Étienne de Charney) được Pierre Pigneau de Béhaine tuyển mộ từ Pháp mang theo tới Xứ Ðàng Trong Việt Nam để gieo rắc ánh sáng đạo Chúa. Như Henri Monange, đứa trẻ lạc loài ở Pháp được Francois cứu vớt, dạy dỗ, rồi cho đi theo với mình sang An Nam, mặc dù de Béhaine phản đối. Về phía Việt Nam có những nhân vật phụ như cô bé Xuân mồ côi được Cha Phan cứu, sau thành một phi tần của Hoàng Tử Nguyễn Ánh, có chú Lộc, trước đi theo cha Phan học đạo, sau bỏ theo quân Tây Sơn, có bà mẫu hậu và chánh phi của Nguyễn Ánh; và có cả một Hoa thương ở Qui Nhơn đi theo giúp quân Tây Sơn chiếm thành Quy Nhơn.

Câu chuyện bắt đầu ở Avignon, Pháp, năm 1771, kết thúc năm 1782 khi de Béhaine đem được Hoàng Tử Cảnh trốn thoát khỏi Sài Gòn (viết là Saygun trong truyện này) để sang Xiêm gặp Nguyễn Ánh - Kiên Nguyễn có thể viết một tiểu thuyết khác tiếp theo, kết thúc năm 1802, nếu muốn! Ðộc giả được Kiên Nguyễn dẫn đi từ cảnh vật từ một tu viện hay nhà tế bần ở Pháp, qua xem một lối sống khác biệt ở một ngôi làng nhỏ gần Quy Nhơn rồi tới Huế, Sài Gòn. Tác giả đã nghiên cứu các địa điểm ở Pháp và Việt Nam để mô tả cho sát, rồi dùng óc tưởng tượng rất phong phú vẽ ra nhiều cảnh tượng rất khác biệt đối với nhau và cảnh nào cũng sống động. Một tu viện ở Avignon, một ngôi chùa ở Sài Gòn nơi Cha Phan được tạm trú, một hang động người cùi ở gần núi Ngự Bình (?)Từ nỗi nghèo khổ của dân Pháp ở Paris đến cảnh lụt lội ở kinh thành Huế. Một cuộc hành quyết, các trận giao chiến, những người nghèo chết vì đói và lạnh ở Paris, những xác người chết trôi ở sông Hương sau cơn lụt, một cuộc săn heo rừng làm lương thực cho quân lính. Cảnh tướng quân Ðàng Ngoài tiếp Nguyễn Huệ ở Phú Xuân; cảnh quân Tây Sơn tấn công thành Sài Gòn, giết hết gia đình Chúa Nguyễn và săn đuổi Nguyễn Ánh. Có đoạn tả những con cá sấu đuổi bắt người đang lội dưới sông; cảnh nghi lễ từ trong một nhà thờ ở Avignon đến một ngôi chùa ở Sài Gòn; cảnh một nhà sư giảng đạo Phật cho Cha Phan, và ông Linh Mục họa sĩ này còn vẽ các tranh trên tường về sự tích đức Phật trước khi chùa khánh thành. Ðây là một cuốn truyện đầy màu sắc xa lạ, với các biến cố xảy ra liên miên không dứt. Cứ ba trang lại có một sự kiện hoặc biến cố mới. Kiên Nguyễn là một thiên tài về kể truyện, lối văn kể rất lôi cuốn và nhiều lúc hồi hộp, bất ngờ. Nhiều bí mật được che giấu từ đầu truyện, được lật lên cho thấy một phần sự thật, rồi đến gần cuối lật ngược lại, tiết lộ một sự thật khác, vào đúng lúc cần thiết để tạo ra một biến chuyển trong hành động nhân vật chính (tung tích bí mật của Cha Phan.)

Nếu Kiên Nguyễn không có ý định kể một câu chuyện để sau đó làm thành phim ảnh thì ít nhất qua truyện này ta thấy lối viết của anh chịu ảnh hưởng rất nhiều của lối làm phim, một lãnh vực mới anh đang bước vào. Và đầy là loại phim hoạt động, mạnh (action!) Nhiều âm mưu, nhiều diễn biến bất ngờ, nhiều cảnh đường xa xứ lạ.Thử tưởng tượng cảnh Cha Phan bị Chúa Nguyễn đưa ra pháp trường, đã chuẩn bị chịu chết bỗng dưng, trong tích tắc đổi ý kiến, chối đạo rồi được tha. Tưởng tượng cảnh Hoàng Tử Nguyễn Ánh cùng cô Xuân chạy trốn khỏi cung điện sau khi cha, mẹ, anh em, cả gia đình bị giết, đằng sau quân Tây Sơn đuổi theo sát nút. Chàng chạy lên cầu, tới giữa cầu thì thấy Nguyễn Huệ cưỡi ngựa đứng ở sừng sững đầu cầu bên kia! Chạy đâu cho thoát? Giữa lúc tiến thoái lưỡng nan đó thì có tiếng gọi từ dưới sông vọng lên! Cả người lẫn ngựa nhảy xuống thuyền (phải là một chiếc thuyền lớn lắm!) và thoát nạn trong đường tơ kẽ tóc! Không khác gì một phim James Bond! Cũng vậy, cảnh Hồ Thơm giả làm Nguyễn Nhạc bị một thương gia người Hoa bắt, đóng cũi giải vào thành Qui Nhơn, bỗng nhiên phá cũi xông ra mở cửa thành cho quân Tây Sơn vào. Những cảnh lên phim ảnh rất thích hợp. Tác giả cũng không quên mô tả xã hội chung quanh, những người dân đói khổ từ bên Pháp cho tới Việt Nam. Với một chút ái tình thơ ngây trong trắng (Henri với cô Xuân) hoặc thánh thiện (hai tu sĩ thầm yêu trộm nhớ nhưng không ra ngoài vòng lễ giáo,) một vài cảnh ân ái rất ngắn, nhưng lên phim có thể thấy dài hơn.

Trong một cuốn tiểu thuyết dày hơn 300 trang mà chứa đựng nhiều biến cố, nhiều nhân vật và tình tiết ly kỳ như vậy, tất nhiên tác giả không thể đào sâu vào tâm lý từng nhân vật, trừ vai chính. Các nhân vật chính và phụ không hoàn toàn là “người gỗ.” Francois Gervaise xuất hiện như một họa sĩ nghèo trong một nhà thờ ở Avignon, rồi thành một nhà truyền giáo nhiệt tín ở một làng nhỏ gần Quy Nhơn, lúc theo Tây Sơn, lúc lại cứu Nguyễn Ánh; rồi cuối cùng che giấu và cứu cả Hoàng Tử Cảnh trong một ngôi chùa. Tâm lý biến đổi phức tạp nhưng phản ảnh cùng một con người nhất quán, có sức mạnh và có lúc yếu ớt. Francois có những lúc trầm tư, những bối rối, băn khoăn về đạo đức, siêu hình và tâm linh; những nghi ngờ về chính mình cũng như về đức tin của mình. Kiên Nguyễn đã vẽ ra được mấy nhân vật phụ với cá tính rõ rệt và thống nhất từ đầu tới cuối. Nguyễn Ánh hiện rõ như một con người ương ngạnh, cương quyết, độc đoán và đối đãi với mọi người theo lối kẻ cả, thái độ bề trên, ngay từ lúc còn nhỏ cho tới lúc có con. Một nhân vật độc đáo nữa là Giám Mục Pigneau de Béhaine, con người chỉ có một quyết tâm là truyền bá đạo Chúa mà trong lòng đầy thủ đoạn, biết lợi dụng các nhược điểm của người chung quanh để sai khiến, ông coi thường người bổn xứ và văn hóa bổn xứ, nhưng luôn luôn cung kính với hoàng tử nhỏ Nguyễn Ánh để được đóng vai “buôn vua” với tham vọng gây ảnh hưởng lâu dài. Nhân vật Hồ Thơm (Quang Trung) và nữ tướng Bùi Thị Xuân xuất hiện ít nhưng vẫn nổi lên với những nét chấm phá rất sắc sảo, biểu lộ cá tính độc đáo của các võ tướng cương trực, can đảm và hào hiệp. Kiên Nguyễn nắm vững kỹ thuật mô tả nhân vật, chứng tỏ một “tay nghề” có tầm vóc quốc tế.

Ðối với độc giả Mỹ thì những cảnh sống ở Pháp và ở Cochin China (Ðàng Trong) vào thế kỷ 18 là đủ có sức lôi cuốn hấp dẫn. Ðộc giả lại được nghe kể chuyện nông dân nổi loạn ở Việt Nam, cuộc giao tiếp giữa hai nền văn minh Âu Châu và Á Châu trước đây hơn hai thế kỷ, những âm mưu của Phương Tây khi họ muốn “giáo hóa” Phương Ðông, và tình tiết rất li kỳ của câu chuyện xoay quanh một nhà truyền giáo. Ðó là những yếu tố đủ làm cho cuốn Le Colonial có triển vọng bán rất chạy. Lời văn (bằng Anh ngữ) của Kiên Nguyễn rất giản dị theo lối những cuốn truyện phổ thông và bán chạy ở Mỹ... Anh diễn tả các biến cố dồn dập theo nhịp độ vừa phải để độc giả vừa đủ hồi hộp nhưng không đến nỗi ngạt thở. Cũng như phần lớn các tiểu thuyết bán chạy ở Mỹ, tác giả không cố ý “làm văn chương.” Người viết không cố ý biểu diễn xảo diệu trong nghề sử dụng ngôn ngữ cũng như không cốt tạo một văn phong độc đáo.

Trong tiểu thuyết này có những chi tiết về lịch sử hoặc địa dư Việt Nam không hoàn toàn đúng vì tác giả tự do hư cấu, nhưng đối với độc giả nước ngoài thì họ không cần các sự kiện chính xác. Xin nêu mấy thí dụ: Người chồng của bà Bùi Thị Xuân được gọi tên là Sam Le; một cảnh đi săn heo rừng trong rừng rú nhiệt đới ở gần núi Ngự Bình khiến người đọc có thể tưởng ngọn núi đó thuộc loại thâm sơn cùng cốc; cảnh đám cưới Hồ Thơm (tác giả không dùng tước hiệu Bắc Bình Vương) rước cô dâu Công Chúa Ngọc Hân diễn ra ở Sài Gòn. Viết tiểu thuyết, người ta có thể thay đổi các chi tiết lịch sử theo nhu cầu câu chuyện. Trừ khi tác giả lại muốn tỏ ra mình đang trình bày những sự thật lịch sử.

Ðoạn Kết Từ sau cùng tóm tắt các sự việc xảy ra sau khi câu chuyện chấm dứt, cho độc giả tò mò muốn biết câu chuyện sau đó ra sao. Trong đoạn này có nhiều điều có thể gây hiểu lầm, vì sai sự thật lịch sử. Kiên Nguyễn viết rằng năm 1802 Nguyễn Ánh thắng quân Tây Sơn “và quân Ðàng Ngoài,” “với đạo bộ binh và Thủy Quân do Pigneau de Béhaine chiêu mộ và được vua Pháp tài trợ.” Sự thật, quân Ðàng Ngoài (Tunkin trong nguyên văn) lúc đó không còn nữa, và de Béhaine không được vua Pháp giúp, mà Nguyễn Ánh thắng không phải chỉ nhờ các quân sĩ người Pháp giúp như người đọc có thể hiểu lầm. Kiên Nguyễn cũng viết rằng đó là “lần đầu tiên trong lịch sử miền Bắc và Nam nước An Nam được thống nhất.” Nếu hiểu An Nam là tên người Âu Châu gọi nước Việt Nam trong thời Trịnh Nguyễn (thực ra người nước ta không dùng tên đó) thì lời phát biểu trên đúng, nhưng độc giả ngoại quốc sẽ hiểu lầm là nước Việt Nam chỉ thống nhất từ năm 1802 mà thôi, trước kia lúc nào cũng chia đôi, mà điều đó thì sai.

NGÔ NHÂN DỤNG