Henry Wadsworth Longfellow (1807 – 1882) – nhà thơ Mỹ, tác giả của nhiều tập thơ nổi tiếng: "Bài ca về Hiawatha", "Bản thánh ca của cuộc đời”, “Excelsior”… Ông cũng là tác giả của bản dịch Thần khúc ra tiếng Anh hay nhất.
 
Tiểu sử:
Henry Wadsworth Longfellow sinh ngày 27/2/1807 ở Portland, Maine. Năm 1825 học xong Bowdoin College được mời làm giáo sư dạy các ngôn ngữ mới. Chuẩn bị cho công việc này, ông lên đường sang châu Âu, đến các nước Pháp, Tây Ban Nha, Italia, Đức học tiếng và nghiên cứu về văn hoá, lịch sử của các nước này. Từ năm 1829-1835 dạy ở Bowdoin College. Năm 1831 cưới vợ và xuất bản tập thơ Outre-Mer (Ở nước ngoài). Năm 1835, Đại học Harvard mời ông dạy các ngôn ngữ mới và ông lại lên đường sang châu Âu du lịch. Vợ ông mất trong thời kỳ này, ông một mình trở về Mỹ năm 1836, dạy ở Đại học Harvard đến năm 1854.
Tập thơ đầu tiên Voices of the Night (Giọng của đêm, 1839) có bài thơ Bản tháng ca của cuộc đời làm cho Longfellow trở thành nhà thơ nổi tiếng trong tất cả mọi tầng lớp của xã hội. Tập thơ Ballads and Other Poems (Những bài Ballad và những bài thơ khác, 1842) có bài thơ Excelsior cũng là một bài thơ rất nổi tiếng. Năm 1843 ông cưới vợ lần thứ hai và tiếp tục sáng tác nhiều. Năm 1861 vợ thứ hai của ông lại qua đời, Longfellow rất buồn và đau khổ nhưng vẫn sáng tác đều. Ông bỏ ra nhiều năm dể dịch trọn vẹn bộ “Thần khúc” của Dante ra tiếng Anh, được dánh giá là bản dịch tốt nhất trong số rất nhiều bản dịch ra tiếng Anh. Những năm cuối đời ông bị bệnh khớp nhưng vẫn luôn thoải mái tâm hồn và vẫn làm việc nhiều. Ông mất ở Cambridge, Massachusetts năm 1882. Henry Wadsworth Longfellow là nhà thơ rất nổi tiếng không chỉ ở Mỹ mà cả ở nước ngoài nhưng ở Việt Nam mới chỉ có một số bài thơ của Longfellow được dịch ra tiếng Việt.
 
Tác phẩm:
*Coplas de Don Jorge Manrique (Bản dịch từ tiếng Tây Ban Nha, 1833)
*Outre-Mer: A Pilgrimage Beyond the Sea (Ở nước ngoài: Chuyến hành hương qua biển, 1835)
*Voices of the Night: Ballads; and other Poems (Giọng của đêm, 1839)
*Ballads and Other Poems (Những bài Ballad và những bài thơ khác, 1842)
*The Spanish Student (Sinh viên Tây Ban Nha, kịch 3 hồi, 1843)
*Poets and Poetry of Europe (Các nhà thơ và thơ ca châu Âu, bản dịch, 1844)
*Evangeline: A Tale of Acadie (Câu chuyện Acadie, trường ca sử thi, 1847)
*The Golden Legend (Truyền thuyết vàng, bi kịch thơ, 1851)
*The Song of Hiawatha (Bài ca về Hiawatha, trường ca sử thi, 1855)
*The Courtship of Miles Standish and Other Poems (Lời tỏ tình của Miles Standish, 1858)
*Tales of a Wayside Inn (Poetry)(1863)
*Dante's Divine Comedy (Thần khúc của Dante, dịch, 1867)
*The New England Tragedies (Những bi kịch nước Anh mới, 1868)
*Three Books of Song (Ba quyển sách bài ca, 1872)
 
 
MEZZO CAMMIN
 

Đến nửa đường đời, tôi để mất dấu vết
Của tháng ngày qua. Xúc cảm ở đâu rồi
Đâu khát khao thời tuổi trẻ, để xây
Một lâu đài của bài ca cao vút.
 

Đâu phải biếng lười và phải đâu hạnh phúc
Đâu mê say, yêu tha thiết nồng nàn
Nhưng nỗi buồn có lẽ tự lúc sinh
Là lo lắng, là tai ương, chết chóc.
 

Từ nửa đường lên đồi, tôi nhìn thấy
Quá khứ dưới chân, tất cả tối mù
Và thành phố mịt mờ trong lửa khói
 

Chỉ tiếng kêu than, niềm vui chẳng thấy
Nghe trên đầu tôi, trong ngọn gió thu
Dòng thác Chết ầm ầm trên cao ấy*.
_____________
*Đây là bài Sonnet tự thuật viết năm 1842, khi nhà thơ tròn 35 tuổi – một nửa đường đời theo Dante. Tên gọi của bài thơ trích từ dòng thơ đầu của “Thần khúc”: “Nel mezzo del cammin di nostra vita…”(Con đường đời tôi đã đi đến nửa… - bản dịch của Hồ Thượng Tuy). Mezzo cammin – nửa đường, nghĩa là nửa đường đời.
 

 
CAO HƠN*
 

Trên con đường bóng đêm và băng giá
Một chàng trai đi lên núi An-pơ
Mặc tuyết rơi, trong tay một lá cờ
Với dòng chữ đề vô cùng xa lạ:
Cao hơn!
 

Vầng trán mang nét buồn vì suy nghĩ
Nhưng ánh mắt sắc như một lưỡi gươm
Và nghe như tiếng kèn bạc vang lên
Một ngôn ngữ không ai hay biết cả:
Cao hơn!
 

Những ánh đèn trong những nhà hạnh phúc
Bếp lửa gia đình ấm áp gọi mời
Nhưng bóng ma và băng giá ngoài trời
Bờ môi chàng như thì thào: cứ mặc
Cao hơn!
 

Một ông già bảo chàng: "Không đi được!
Nơi ấy bóng đêm, tuyết lở, sông băng
Chảy cuồn cuộn và rộng lớn mênh mông!"
Nhưng lại vẫn câu trả lời dứt khoát:
Cao hơn!
 

Cô gái gọi: "Em xin chàng dừng bước
Hãy áp mái đầu trên ngực của em!"
Trong đôi mắt chàng ánh sáng màu xanh
Nhưng câu đáp lại như lời thổn thức:
Cao hơn!
 

"Hãy coi chừng những cành thông khô đấy!
Và sông băng, tuyết lở hãy coi chừng!"
Một người nông dân kêu lên với chàng
Nhưng giọng trả lời từ trên cao ấy:
Cao hơn!
 

Ở đèo Sait-Bernard chàng gặp nạn
Khi đi lên cao, vào buổi cầu kinh
Những lời cầu nguyện dường như lặng ngừng
Một giọng nói giữa không trung vang vọng:
Cao hơn!
 

Xác kẻ du hành vùi trong tuyết phủ
Chỉ chó tìm ra sau một thời gian
Vẫn lá cờ nguyên vẹn trong tay chàng
Với dòng chữ đề vô cùng xa lạ:
Cao hơn!
 

Giờ ở đó, giữa lạnh lùng màu xám
Chàng yên giấc với vẻ đẹp tuyệt vời
Từ bầu trời sáng sủa và xa xôi
Một giọng nói như ngôi sao rụng xuống:
Cao hơn!
_________
*Bài thơ này lần đầu in trong tập “Ballads and Other Poems” năm 1842 nổi tiếng như một lời tuyên ngôn vì những lý tưởng cao cả. Sau đó, bài thơ này trở thành đối tượng của vô vàn những bài thơ phóng tác và nhại theo nó.
Excelsior! (tiếng Latinh) – Cao hơn! (Cao hơn nữa!). Trên biểu tượng của bang New York có dòng chữ này.
 
 
 

Bản thánh ca cuộc đời
 

Xin đừng nói bằng một giọng u buồn
Rằng cuộc đời là một giấc mơ suông!
Linh hồn chết là linh hồn thiu ngủ
Nghĩa sâu xa của đời sống còn không.
 
Đời là thực! Đời là một chiến công
Thân mất đi nhưng linh hồn còn mãi
"Thân cát bụi lại trở về cát bụi"
Lời trên đây không phải nói về hồn.
 
Không buồn khổ và cũng không hưởng lạc
Mà mục tiêu ta sống ở đời này
Vì ngày mai đẹp hơn ngày hôm nay
Cuộc đời giục ta đi về phía trước.
 
Nghệ thuật dài lâu, thời gian có ít
Đừng để mất trong đó một điều gì
Hãy nhớ rằng tiếng kèn của đám ma
Là tiếng tim ta liên hồi đang đập.
 
Trong cuộc sống nhiều chông gai thử thách
Và cuộc đời riêng ngắn ngủi, tầm thường
Chớ làm một kẻ nô lệ đáng thương
Mà anh hùng, thử thách qua trận mạc.
 
Đừng than khóc điều gì trong quá khứ
Hay ước ao gì đó ở tương lai
Mà hãy hành động vì ngày hôm nay
Tin sức mình, và chỉ tin ở Chúa.
 
Những chiến công của bao người vĩ đại
Thúc giục ta đi tiếp một con đường
Mà rồi đây trên cát của thời gian
Dấu chân mình, biết đâu, ta để lại.
 
Dấu chân ấy một ngày mai có thể
Giúp được những người lầm lạc đau thương
Nhìn thấy giấu chân họ sẽ vững lòng
Và khơi dậy niềm phấn khích trong họ.
 
Vậy thì chúng ta đứng lên hành động
Hãy tận tâm với công việc hết mình
Biết học hỏi trong lao động quang vinh
Và đợi chờ một ngày vui sẽ đến.
 
 
MŨI TÊN VÀ BÀI CA
 

Tôi phóng lên trời một mũi tên
Mũi tên rơi nơi nào không biết được
Thật uổng phí ánh mắt tôi dõi nhìn
Lao vút nhanh rồi mũi tên mất hút.
 

Và tôi thả bài ca vào trời xanh
Không biết được lời bay đi đâu đó
Có ai thấy, có ai biết được rằng
Ở nơi nào bài ca trong ngọn gió.
 

Mãi sau đó rất lâu, trên cây sồi
Tôi tìm thấy mũi tên còn nguyên vẹn
Và bài ca vẫn đầy đủ những lời
Tôi tìm thấy trong con tim người bạn.