Đổi cái nhỏ lấy cái lớn Winston Leonard Spencer – Churchill sinh ngày 30.11.1874 (Giáp Tuất) là TTg Anh trong hai nhiệm kỳ (1940 – 1945 và 1951 - 1955) nhưng được biết nhiều nhất với cương vị TTg Anh thời Thế chiến hai.
 
Năm 1911, khi làm Đô đốc Hải quân, ông đưa ra những cải tổ rất quan trọng trong quân sự Anh, như nâng cấp tàu, xe tăng và dùng dầu làm nhiên liệu thay cho than đá trước kia. Churchill còn là nhà văn và nhà báo, từng đoạt giải Noel Văn học năm 1953. Ông thường viết các tác phẩm về lịch sử.
 
Trong thời kỳ diễn ra cuộc Tổng đình công năm 1926, Churchill (lúc đó là Bộ trưởng Tài chính) đã đề nghị dùng súng máy bắn những người đình công, trên bờ báo Chính phủ British Gazette ông viết: “Hoặc là đất nước phá được cuộc Tổng đình công hoặc cuộc Tổng đình công sẽ phá hủy đất nước”.
 
Trong Thế chiến hai, năm 1942, sau khi quân Anh thất bại trước quân Nhật tại Singapore, Anh lo quân Nhật sẽ thừa thế xâm chiếm Ấn (lúc đó thuộc Anh) qua đường Bengal, Churchill ra lệnh dự trữ lương thực, phong toả đường tiếp tế của quân Nhật. Việc này dẫn đến nạn đói ở Bengal (nay là Bangladesh và bang Tây Bengal của Ấn) năm 1943 làm hơn 3 triệu người chết vì đói và các bệnh tật liên quan. Churchill bị cho phạm tội ác chiến tranh vì làm ngơ, không thay đổi kế sách quân sự để xảy ra nạn đói này.
 
Năm con Gà vừa qua, các hồ sơ chiến tranh được giải mật cho biết Churchill biết trước về kế hoạch tấn công của quân Đức nhưng vẫn “giả như không biết”, để mặc cho thành phố trở thành vật hy sinh.
 
Nắm được tin tình báo, Churchill quyết định hy sinh Coventry, không sơ tán hay phòng ngự, để đánh lừa quân Đức, làm họ vẫn tin tưởng mức độ bí mật mã “câu đố câm”. Nhờ vậy, sau này tình báo Anh còn thu được những thông tin vô cùng quý giá trong các trận “Con cáo sa mạc”, Normandie...
 
Để đạt được mục đích lớn đôi khi phải hy sinh những điều nhỏ, ở điểm này nhiều người ủng hộ Churchill, cho ông là một vị tướng tài ba, nhưng cũng có người cho rằng “cứu cánh bất biện minh phương tiện”.
Hoa Nam (tổng hợp)