Lão chủ hàng cơm ngoài ga, người đứng tuổi, mặt tái ngắt, mắt lợn luộc liếc nhìn Paven đứng nép bên mẹ.
- Nó lên mấy?
Bà mẹ đáp:
- Cháu mười hai.
- Được, để nó ở lại đây làm. Công nó tám rúp một tháng, cộng với ngày nào đi làm thì được cơm nuôi nữa. Cách một ngày làm một ngày, tính mỗi ngày làm hai mươi bốn tiếng liền. Và coi chừng nhất là nó đừng có nảy tính ăn cắp.
Bà mẹ hốt hoảng trả lời:
- Xin ông đừng lo, cháu không có tính tắt mắt đâu a. Tôi xin cam đoan với ông như vậy.
- Thôi được. Cho nó vào làm nay hôm nay.
Nói rồi quay ra mụ hầu bàn đứng bên cạnh, đằng sau quầy rượu, lão ta bảo:
-Mụ Di-na đâu? Dẫn nó vào chỗ rửa bát, nói với con Phơ-rô-xi-a giao cho nó làm thay phần việc của con Gơ-ri-sa.
Mụ bán hành bỏ con dao đang thái giò sấy xuống, gật đầu ra hiệu cho Paven, rồi bước qua phòng, đi đến cửa ngách vào chỗ rửa bát. Paven đi theo mụ Di-na.Mẹ Paven cũng rảo bước theo con, rỉ tai vội mấy lời:
- Chăm mà làm con nhé! Đừng để mẹ lại mang tai tiếng.
Bà mẹ buồn rầu nhìn theo con rồi bước ra của.Trong buồng rửa bát ,công việc tất tả. Trên bàn, đĩa chất đống, dao dĩa ngổn ngang. Những người đàn bà, khăn lau vắt qua vai, lau lau chùi chùi đĩa và dao nĩa.
Một đứa nhỏ, tóc bờm xờm, không lớn hơn Paven mấy. đang loay hoay đun hai ấm tướng nước.
Gian nhà ngùn ngụt hơi nước từ chậu nước nóng rửa bát đĩa tỏa lên. Thoạt vào, Paven không thể nhìn rõ được mặt của từng người đàn bà đang làm. Cậu ngơ ngác, không biết đứng vào đâu, làm ăn ra sao. Mụ Di-na lại gần một chị rửa bát, kéo vai nói:
- Phơ-rô-xi-a, đây là chú bồi phụ mới vào, thay chân rửa bát con Gơ-ri-sa. Mày chỉ bảo cho nó làm.
Rồi quay lại phía Paven và chỉ vào người tên gọi Phơ-rô-xi-a ấy, mụ Di-na nói thêm:
- Con này trông về rửa bát, nó bảo gì mày phải nghe theo.
Dứt lời, mụ Di-na quay gót trở ra quầy hàng.
- Vâng.
Paven khẽ đáp và đưa mắt hỏi Phơ-rô-xi-a. Phơ-rô-xi-a lấy khưn lau khô mồ hôi trên trán, nhìn Paven từ đầu đến chân như thể tính xem cậu bé làm được gì, rồi vừa xắn tay một bên áo đã tuột dưới khuỷu tay, nói với Paven, giọng thanh thanh, dễ nghe:
- Việc của em chẳng có gì là khó cả. Em trông nom thùng nước này, em đun nhỏ lửa, trông sao cho thùng nước lúc nào cũng đầy nước sôi. Em chẻ củi nữa, rồi đến nom thêm hai ấm nước chè cũng là việc của em. Sau này khi nào cần thì lau thêm dao dĩa và đi đổ rác. Cũng khối việc, đủ làm bở hơi tai đấy, em ạ.
Phơ-rô-xi-a nói giọng vùng Cô-stơ-rôm hay kéo dài vần a; giọng nói, sắc mặt đỏ hây hây và cái mũi cao nhọn của cô làm Paven cũng thấy vui vui. "Cô này ngó bộ không dữ đâu";- Paven nghĩ bụng thế, rồi mở miệng mạnh dạn hỏi:
- Cô bảo cháu bây giờ phải làm việc gì trước?
Cả bếp phì cười, tiếng cười phá lên át cả những lời cuối câu của Paven.
-Ha ha ha...Phơ-rô-xi-a mới vớ được cháu gọi bằng cô.
- Ha ha!
Chính Phơ-rô-xi-a cười to hơn mọi người. Thì ra hơi nước bốc mù lên làm Paven trông không rõ mặt cô ta. Phơ-rô-xi-a mới sấp sỉ muời tám tuổi thôi.
Ngượng quá, Paven quay hỏi thằng bé cùng làm.
- Bây giờ mình phải làm gì trước, hở cậu?
Nó không trả lời, lại trêu Paven thêm:
- Hỏi cô mày ấy, tao biết đâu đáy. Tao có ở đây đâu?- Nói rồi, nó chạy ra cửa, vào trong bếp mất.
Mấy bà rửa bát đã có tuổi lên tiếng:
- Mày lại đây giúp chúng tao lau đĩa. Các người lạ thật, thằng bé nó nói, có gì mà cười? Đây này, giữ lấy. - Bà nói và đưa cho Paven một chiếc khăn lau.- Lấy răng mà cắn chặt đầu khăn, lấy tay kéo đầu kia cho thẳng. tay này cầm đĩa, cọ đi cọ lại. Cốt nhất đừng để giắt bẩn ở kẽ đĩa. Để giắt bẩn thì khốn đấy, không phải chuyện chơi đâu. Các ông khách họ nhìn kĩ lắm đấy, họ thấy bẩn thì họa vào thân đấy con ạ. Bà chủ sẽ cho mày ra khỏi của ngay lập tức.
Paven ngạc nhiên:
- Sao lại có bà chủ nữa ạ? Ở đây chỉ thấy ông chủ nhận cháu vào làm thôi cơ mà.
Bà giả rửa bát phì cười:
- Ông chủ ở đây chỉ là thứ bù nhìn thôi, con ạ. BÀ ta mới là chủ đứng đầu trông coi ở đây. Hôm nay bà ta không đến, mày cứ làm rồi sẽ thấy.
Cửa mở, ba bốn người bồi bàn đi vào, mỗi người bê một chồng đĩa bẩn. Một lão, mặt bạnh vuông, vai rộng, mắt lé, nói bô bô:
- Trong bếp nhanh tay lên chứ! Chuyến tàu trưa sắp đến rồi, mà sao trong này làm rù rờ thế.
Nhìn thấy chú bé Paven, hắn hỏi:
- Đứa nào thế nay?
- Em nó mới vào làm.- Phơ-rô-xi-a trả lời.
-À! Mới vào này - Lão bồi bàn đập cánh tay nặng trịch của hắn lên vai Paven, ẩy cậu về phía mấy lò đun nước, lên giọng: - Nước lúc nào cũng phải có sẵn. Thế mà mày thử trông xem, một lò tắt ngấm, lò kia lửa cũng sắp lụi. Hôm nay ông hãy tha cho mày. Mai mà còn như thế, ông tống vào miệng. Hiểu chưa?
Không nói nửa lời, Paven quay lại đun lò nước.
Thế là bắt đầu cuộc đời đi làm. Chưa bao giờ Paven lại chăm việc như ngày đầu tiên đi làm này. Paven đã hiểu, đây không còn như ở nhà nữa. Ở nhà, mẹ bảo còn có thể không nghe. Chứ ở đây, lão mắt lé đã nói trắng ra rồi: không nghe thì nó vả cho vào mặt thật.
Nồi nước chè phình to như cái vại, đổ bốn thùng nước mới gọi là đầy. Không có quạt lò, Paven tháo chiếuc giầy ống quặp vào ống thông hơi, thổi lửa. Tia lửa từ cái lò bay tung tóe. Cả ngày quanh quẩn với những xách nước đổ vào nồi, đổ nước rửa bát,trông lò, rồi lại tãi mấy khăn ướt lau bát ra hơ trên ấm nước nóng bỏng, làm mọi việc mọi người sai. Đêm khuya lắm, Paven mới lần xuống bếp, người mỏi nhừ.
Bà rửa bát A-ni-xi-a ra đứng cửa, vừa khuất bóng Paven, chép miệng nói:
- Thằng bé mới lạ chứ! Làm quần quật suốt ngày, tất ta tất tưởi như bị ma vật. Còn bé thế mà đã phải đi làm chắc cũng phải vì thế nào đây.
Phơ-rô-xi-a ngắt lời:
- Cứ để yên rồi xem, chẳng chán ngay đấy. Đứa nào cũng thế, mới vào làm bao giờ chẳng chăm?
Đến bảy giờ sáng, Paven mới hết tội khổ sai, người rã rời sau một đêm mất ngủ và chạy đi chạy lại luôn chân. Thằng bé đổi ca, dáng người dong dỏng, má bánh đúc, hai con mắt xấc, nhìn thao láo.
Ngó xem đâu vào đấy cả rồi và thấy hai nồi nước vẫn còn đang nóng sôi, nó thọc tay vào túi quần. chét một bãi nước bọt tướng, nhổ toẹt một cái, rồi trợn lòng trắng mắt lên nhìn Paven, nói giọng trịch thuợng:
- Ê, thằng nhóc! Sáng mai, sáu giờ đến thay ca tao.
Paven ngạc nhiên hỏi lại:
- Sao lại sáu? Bảy giờ người ta mới đổi ca cơ mà?
- Người ta khác, mày khác. Tao bảo mày đến saug giờ thì mày cứ đến sáu giờ. Nếu mày cãi lại thì tao đập vỡ mặt mày ra. Liệu hồn, nhóc bọ mới vào mà đã đòi lên mặt.
Những chị rửa bát đã tan tầm, chăm chú nhìn hai đứa cãi nhau. Giong xấc xược, thái độ ngang ngược của thằng bé kia làm Paven tức đến tận cổ. Cậu tiến lại gần nó, chục giã ngay, song kìm lại được, sợ ngày đầu đi làm mà đã lôi thôi có khi bị đuổi. Paven sa sầm nét mặt, giận dữ nói:
- Này, từ từ chứ, đừng chọc vào tao mà bỏng tay đáy con ạ! Mai đúng bảy giờ tao đến. Còn muốn chơi nhau, tao chẳng lép vế đâu. Muốn thử thì tao chẳng kiềng đâu nhé.
Thằng kia không ngờ Paven cứng thế, nên chịu lép. Nó sửng sốt nhìn Paven /lúc ấy đã nổi gân mặt , rồi lùi lại phía cái chậu, lẩm bẩm:
- Được rồi, để xem ai biết tay ai.
Ngày đầu tiên đi làm như thế và không xảy ra chuyện gì, Paven yên chí ra về, long khoan khoái như một người đã làm đầy đủ bổn phận, có quyền được nghỉ. Bây giờ đi làm rồi, không còn ai dám bảo mình là ăn không ngồi rồi nữa.
Mặt trời ban mai uể oải lộ ra khỏi tòa nhà máy cưa. Căn nhà Paven lụp sụp hiện dần ra trong suơng sớm. Nhá đây rồi, ngay sau biệt thự của nhà Lê-sinh-ski.
Miệng huýt sáo, chân bước rảo, Paven nghĩ thầm:"Mẹ chắc đã dậy rồi và mình thì đi làm về. Thôi thì bị đuổi học thế này cũng chẳng khổ lắm. Có được nó cho vào học thì lại cũng đến bị lão cố trời đánh thánh vật làm cho mình điêu đứng không sông yên được. Giờ thì ông cóc cần!".- Đang nghĩ lan man thì về đén nhà. Paven mở cửa, rồi sực nhớ:"còn thằng tóc hoe kia, mày sẽ biết tay ông, ông sẽ cho mày vỡ quai hàm".
Mẹ đang loay hoay đun nước ở sân, thấy bóng con, bà hỏi một cách lo âu:
- Sao, công việc thế nào con? Có khá không?
- Khá lắm, mẹ ạ.
Thấy mẹ như có chuyện gì muốn báo cho mình biết, Paven hiểu ngay: ngó vào trong cửa sổ mở rộng, cậu đã nhìn thấy cái lưng rộng của A-rơ-chom.
Bối rối, Paven hỏi mẹ:
-Anh A-rơ-chom đã về đấy, hở mẹ?
- Về tối qua và ở hẳn nhà. Anh con sẽ vào làm ở sở đầu máy xe lửa.
Paven mở cửa, không còn đủ tự tin nữa.
Thân hình to lớn ngồi bên bàn, lưng quay về phía Paven, bỗng ngoảnh lại, cặp mắt nghiêm khắc của anh, dưới đôi lông mày đen đậm, nhìn Paven chằm chằm.
-À, tay nghịch thuốc lá đã về đấy à! Chào cậu!
Nói chuyện với anh xem chừng chẳng êm ái chút nào đâu. Paven nghĩ thầm:"Anh biết tất cả rồi, ông ấy bực lên thế nào cũng tế cho một mẻ. Có khi còn nện cho nữa".
Paven vẫn hơi sợ anh.
Nhưng A-rơ-chom không cỏ vẻ gì là muốn đánh em cả. Ngồi trên ghế đẩu, tay tì lên bàn, anh chỉ nhìn người em không rời mắt. Cái nhìn không ra vẻ nhạo báng mà cũng không ra vẻ ghét, Paven không biết đằng nào mà đoán.
Tiếng anh phá không khí im lặng nặng nề:
- Hình như mày đã học xong tất cả rồi thì phải, mọi thứ khoa học đều tinh thông , nên bây giờ mày bắt đầu chuyển về khoa rửa bát.
Paven nhìn chằm chặp vào kẽ sàn gỗ, mắt như dán vào mũ chiếc đinh đâm tr lên. Nhưng A-rơ-chom đã đứng đậy và đi vào bếp.
"Lần này thì thoát nạn rồi"- Paven thở dài nhẹ nhõm.
Đến tối, ba mẹ con ngồi uống nước. Anh A-rơ-chom mới từ tốn hỏi lại câu chuyện xảy ra ở lớp học. Paven kể lại tất cả.
Giọng mẹ buồn rầu:
- Mày còn ít tuổi đã ngỗ ngược thế thì lớn làm gì được hở con?- Rồi mẹ than phiền:- Biết làm sao với nó được, cả nhà nó chẳng giống tính ai. Trời ơi, con tôi, con nợ, nó làm tôi khổ bao nhiêu lần rồi?
Anh A-rơ-chom đẩy cái chén không ra, nói với Paven:
- Nghe anh nói đây, cơ sự như thế ta không nhăc đến nữa. Nhưng từ nay em phải thận trọng, nghĩ đến làm ăn, đừng có tơ tưởng đến trò nghịch ngợm. Chịu khó mà làm. Nếu còn lung tung để bi đuổi một lần nữa tao sẽ cho mày một trận hết đường chui. Hãy nhớ đấy, mày làm tội mẹ thế là đã đủ rồi. Quỷ quái! Đến đâu gây sự đến đấy, chỗ nào cũng mang tai mang tiến. Bây giờ thì phải thôi hẳn. Nếu mày làm ăn được, sang năm tao sẽ xin cho vào trường học nghè ở sở đầu máy, không có cứ ở trong bếp với đoóng bát đĩa nhếch nhác thì chẳng đời nào ra hồn con nguời được. Phải học lấy một nghề. Bây giờ còn bé quá, chưa đủ tuổi, một năm nữa sẽ xin cho mày vào, chắc người ta sẽ nhận. Còn tao đã được đổi về đây làm rồi. Mẹ sẽ thôi không đi làm nữa. Không để mẹ cứ phải cúi lưng trước những quân khốn nạn ấy mãi. Còn may phải mở mắt ra, mày mới thành người được.
anh nói xong, đứng dậy, với chiếc áo ở lưng ghế khoác lên người và nói với mẹ:
- con đi có việc độ một tiếng sẽ về.
Thân hình cao lớn, anh đi qua cửa phải cúi đầu xuống. Ra đến sân, anh nói vọng vào:
- Tao có mang về cho mày con dao và đôi giày. Nói mẹ đưa cho.
Tuý ngoạ sa trường quân mạc tiếu
Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi?
★
★
★
★
★
0
