<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2008-10-27 21:46:42Ct.Ly>
Ðứng về phương diện thẩm âm, ta phải nói bản vọng cổ do nghệ nhân Cao Văn Lầu sáng tác có sức thu hút đại chúng một cách khó giải thích. Là vì cứ bình thường suy ra, một ca khúc dù giai điệu nhạc du dương đến đâu chăng nữa, nó cũng chỉ khiến cho thính giả ngây ngất, thậm chí nhớ nằm lòng những ca từ được viết lần đầu tiên. Chứ nếu tác giả lại thừa thắng xông lên, để tham lam soạn thêm lời hai hoặc lời ba cho ca khúc ấy là người nghe dễ sinh ra nhàm chán ngay.
Trường hợp ca khúc Bến Xuân đặt lời hai của nhạc sĩ lẫy lừng Văn Cao trước đây là thí du. Trường hợp bản nhạc Bài Không Tên Số Sáu của Vũ thành An sau này, cũng đặt lời hai là một thí dụ khác nữa.
Tất nhiên có và chỉ có một ngọai lệ. Bản vọng cổ của nghệ nhân Cao Văn Lầu chính là cái ngọai lệ không thể không để ý này.
Sau khi được năm tháng sàng lọc và cắt xén , nó chỉ còn lại 6 câu với vỏn vẹn có mỗi một giúm thanh âm bằng trắc.
Giai điệu của bản vọng cổ, nói cách khác không đổi và có lẽ không bao giờ đổi cả. Nhưng sau hơn nửa thế kỷ chào đời, đã và vẫn có hằng hà xa số các soạn giả cổ nhạc, cơ hồ đàn kiến đói chen chúc chung quanh chiếc chậu mật, xúm nhau lại đặt hàng ngàn lời ca khác nhau cho bản vọng cổ của nghệ nhân Cao Văn Lầu. Thế mà các thính giả yêu mê cải lương đã tuyệt chẳng nhàm chán, mà nguợc lại tim họ vẫn mềm ra, lòng họ vẫn nhũn lại khi nghe anh kép đẹp, hoặc cô đào thương kéo gân cổ lên để đẩy nhẹ một câu xề nghiêng lệch đất Trời.
Có người ngay cả bảo một tuồng hát cải lương mà thiếu bài vọng cổ thì cũng giống như bát phở tái không có nước lèo, hoặc lúc “đột xuất” nổi hứng muốn xem truyền hình mà chiếc ti vi khi không lại bị hư tiếng sảng.
Nhưng nhắc nhớ bài vọng cổ, mà không nói đến sọan giả Viễn Châu, cũng đâu được? Nếu nghệ nhân Cao Văn Lầu sáng lập ra “vương quốc “, vọng cổ, thì đệ nhất “khai quốc công thần” của cái vương quốc ấy, ngòai Viễn Châu ra, còn ai trồng khoai đất này nữa nhỉ ?
Suốt 60 năm qua, sọan giả Viễn Châu sọan gần 100 vở tuồng sân khấu . Nhưng 2000 bài vọng cổ do ông viết lời làm lay động con tim của vô số thế hệ công tử Ðồng Nai cũng như tiểu thư lục tỉnh mới thực sự thắp sáng tên tuổi Viễn Châu đấy.
Vào đầu những năm 40, làm gì đã có người sọan tuồng Viễn Châu danh trấn thiên hạ? Chỉ có một chàng trai đất Trà Vinh phiêu lưu lên Sài gòn, ngơ ngác đứng giưã đương phố Sài gòn để hạ quyết tâm xâm nhập thế giới văn nghệ cổ nhạc cho bằng được.
Nguời khác làm văn nghệ hoặc là vị nghệ thuật, hoặc vị nhân sinh. Ðối với cậu trai Trà Vinh còn lưa thơ lông mép kia , làm văn nghệ vị bất cứ cái gì cũng chả qúy hóa, và thơm tho bằng làm văn nghệ …. vị em gái.
Em gái ở đây là cô nhỏ cùng xóm rất mê cải lương của cậu . Bởi trót yêu vụng thương thầm cô bé hơi kỹ, có lần cậu ngay cả dám nhái giọng của danh ca Tư Chơi - vốn đuợc cả Nam kỳ quốc mê như điếu đổ vào cuối thập niên 40 – khi xâm mình leo lên cái sân khấu bỏ túi của màn văn nghệ lối xóm tối hôm ấy để “tự biên tự diễn” một màn lao động ca hát hầu gọi là thay lời tỏ tình cùng em gái láng giềng.
Nắm vững “ly lịch trích ngang” của em gái, cậu nhỏ biết tỏng, em gái mết giọng ca lẳng lơ của danh ca Tư Chơi chỉ thiếu điều bỏ nhà chạy theo anh kép lớn. Ấy thế mà khi nghe cậu bắt chước giọng Tư Chơi , chả hiểu sao cô nhỏ lối xóm lại bò ra cười.
Không nỗi đau nào thấm thiá và đau hơn nỗi đau bị tình chê của gã trai thưở mới lớn . Nhưng chẳng thà là em gái chỉ lắc đầu no way xuông, mà nỗi đau tuy vẫn đau roi rói ra đấy, nhưng đỡ đuợc cái…xệ độ. Ðằng này giọng cười pha lê vỡ vang lên không đúng lúc, không đúng chỗ của em gái, từ đấy cứ cứa-nhầu cứa-nữa cứa-mãi vào lòng chàng.
Bắt chước người xưa, cậu trai đưa tay chỉ vào giòng nước đục phù sa ở bắc Mỹ Thuận vào cái ngày bỏ quê lên Sài gòn lập lời thề độc. Rằng ngày nào, chàng chưa danh trấn thiên hạ hơn danh ca Tư Chơi, ngày ấy chàng nhất quyết không về làng.
Vốn lỡ “sở hữu” một làn hơi vịt đực, lại thiếu cơ bắp bẩm sinh, chưa kể thêm tấm…nhan sắc thuộc lọai hoà cả làng, mà muốn nổi trội hơn kép đẹp Tư Chơi để buộc cô nhỏ láng giềng quên Tư Chơi hầu chỉ nhớ đến mình, chàng trai Trà Vinh ngô nghê chỉ còn mỗi một cách. Là cách ngày ngày cày sâu cuốc bẫm trên cây lục huyền cầm biến tấu để tập tành làm thầy đờn cổ nhạc.
Chẳng bao lâu sau, một phần nhờ năng khiếu, nhưng phần lớn chính là nhờ mối hận bị tình chê rèn đúc quyết tâm cho , tài so day nắn phím của Bảy Bá, nghệ danh đầu đời của sọan giả Viễn Châu, quả nhiên đã làm lác mắt sân khấu cổ nhạc của thập niên 40 thực. Chàng là tay đàn chính của ban cổ nhạc Radio Sài gòn, rồi ban Việt kịch Năm Châu truớc khi cùng với Văn Vĩ, Năm Cơ họp thành 3 danh cầm bậc nhất của dàn cổ nhạc danh trấn thiên hạ trong làng cải lương Nam kỳ ngày ấy.
Nhưng đúng như nhạc sĩ Bảy Bá sau này tâm sự : " Nghề cầm đờn….bạc lắm. Người ta chỉ chú ý đến đào kép chứ mấy ai thèm ngó ngàng tới nhạc công bên cánh gà".
Nguời ta ở đây đã là và chỉ là em gái Trà Vinh. Trong hậu trường sân khấu, chổ đứng của thầy đờn Bảy Bá ngày ấy rõ ràng khó thay thế. Nhưng khán thính giả, đặc biệt có khán thính giả em gái Trà Vinh, thì nào biết thầy đàn Bảy Bá là ai,thậm chí Bảy Bá là động vật hay thực vật?
Sự thực đó đã đành đau lòng quá đi chứ, nhưng nó giúp nhắc nhở và hơn thế khẳng định đinh đóng cột một điều đơn giản. Rằng nếu đã muốn nổi trội hơn tài danh Tư Chơi, thầy đờn Bảy Bá bằng mọi cách phải kiêm thêm cái nghề viết lời 6 câu vọng cổ cho thật tới thì mới có thể buộc đuợc cả nước lục tỉnh, quê hương của em gái Trà Vinh , phải nhất loạt ngã nón cúi đầu.
Thế là từ đấy làng cổ nhạc Nam kỳ có thêm cái tên soạn giả Viễn Châu mới toanh. Thế là từ đấy nhiều thế hệ mê cải lương không ai không biết Viễn Châu qua một loạt vở tuồng hút khách như Hoa Mộc Lan, Cưới Vợ Cho Vua, Hàn Mặc Tử, Quân Vương Và Thiếp…., và đặc biệt qua những bài vọng cổ biền ngẫu, muớt rượt, ngả bản đèn của ông cỡ như Võ Ðông Sơ Bạch Thu Hà, Hán Ðế Biệt Chiêu Quân, hoặc Tình Anh Bán Chiếu.
Mười năm sau, lúc danh tiếng đã thừa thãi, thầy đờn Bảy Bá kiêm soạn giả Viễn Châu mới tà tà áo gấm về làng. Thanh niên thiếu nữ Trà Vinh mê tân cổ giao duyên thiếu điều trải chiếu hoa ra đón người khai sinh ra trường phái tân cổ giao duyên trở về, mặc dù bản tân cổ giao duyên từng làm phiền lòng không ít những người yêu âm nhạc đúng nghĩa.
Số fan đợi đón tài danh Viễn Châu ở bến xe Trà Vinh hôm ấy đông lắm. Chỉ thiếu mỗi một người đón. Như ngày nào, từng thiếu một người đi tiễn chân khi thanh niên Viễn Châu bỏ quê biệt xứ vì tình.
Ðến lúc ấy, cha đẻ của bản tân cô giao duyên mới thấm thía thế nào là lẽ phù ảo của giòng sống.
Ông trở lên Sài gòn. Khép mình trong phòng kín. Soạn những bài vọng cổ buồn hơn, da diết hơn. Ông viết thêm một loạt lời ca hài hước khác để tự trào cái giấc mộng thưở mới lớn lẩm cẩm, ngớ ngẩn của mình.
Và thoắt cái đã 60 năm. Chàng trai Trà Vinh ngơ ngác giữa đường phố Sài gòn ngày nào nay hơn 80 tuổi. Ông vẫn ngày ngày ngồi bên cây lục huyền cầm biên tấu. Ðể đợi giờ gởi bản di chúc tình yêu viết bằng 6 câu vọng cổ tới một nữ thính giả mà mãi mãi tim ông không quên, không thể nào quên.
Với ai khác, ông là tài danh Viễn Châu lẫy lừng. Riêng ông, mãi mãi ông chỉ muốn là anh bán chiếu suốt đời chèo chiếc thuyền rách chạy đuổi theo chiếc bóng ái tình. Cuộc đuổi bắt đó đã đành là vô vọng nhưng ít nhất nó chẳng làm hại ai cả. Khán thính giả lậm cổ nhạc chỉ mong ông đừng bắt chước Thi bá Lý Bạch bông-nhông xuống sông để trước vớt chụp chiếc bóng hạnh phúc, sau tiện thể đẩy một đường lặn ba ngày nổi lên là hơi phiền.
Trường hợp ca khúc Bến Xuân đặt lời hai của nhạc sĩ lẫy lừng Văn Cao trước đây là thí du. Trường hợp bản nhạc Bài Không Tên Số Sáu của Vũ thành An sau này, cũng đặt lời hai là một thí dụ khác nữa.
Tất nhiên có và chỉ có một ngọai lệ. Bản vọng cổ của nghệ nhân Cao Văn Lầu chính là cái ngọai lệ không thể không để ý này.
Sau khi được năm tháng sàng lọc và cắt xén , nó chỉ còn lại 6 câu với vỏn vẹn có mỗi một giúm thanh âm bằng trắc.
Giai điệu của bản vọng cổ, nói cách khác không đổi và có lẽ không bao giờ đổi cả. Nhưng sau hơn nửa thế kỷ chào đời, đã và vẫn có hằng hà xa số các soạn giả cổ nhạc, cơ hồ đàn kiến đói chen chúc chung quanh chiếc chậu mật, xúm nhau lại đặt hàng ngàn lời ca khác nhau cho bản vọng cổ của nghệ nhân Cao Văn Lầu. Thế mà các thính giả yêu mê cải lương đã tuyệt chẳng nhàm chán, mà nguợc lại tim họ vẫn mềm ra, lòng họ vẫn nhũn lại khi nghe anh kép đẹp, hoặc cô đào thương kéo gân cổ lên để đẩy nhẹ một câu xề nghiêng lệch đất Trời.
Có người ngay cả bảo một tuồng hát cải lương mà thiếu bài vọng cổ thì cũng giống như bát phở tái không có nước lèo, hoặc lúc “đột xuất” nổi hứng muốn xem truyền hình mà chiếc ti vi khi không lại bị hư tiếng sảng.
Nhưng nhắc nhớ bài vọng cổ, mà không nói đến sọan giả Viễn Châu, cũng đâu được? Nếu nghệ nhân Cao Văn Lầu sáng lập ra “vương quốc “, vọng cổ, thì đệ nhất “khai quốc công thần” của cái vương quốc ấy, ngòai Viễn Châu ra, còn ai trồng khoai đất này nữa nhỉ ?
Suốt 60 năm qua, sọan giả Viễn Châu sọan gần 100 vở tuồng sân khấu . Nhưng 2000 bài vọng cổ do ông viết lời làm lay động con tim của vô số thế hệ công tử Ðồng Nai cũng như tiểu thư lục tỉnh mới thực sự thắp sáng tên tuổi Viễn Châu đấy.
Vào đầu những năm 40, làm gì đã có người sọan tuồng Viễn Châu danh trấn thiên hạ? Chỉ có một chàng trai đất Trà Vinh phiêu lưu lên Sài gòn, ngơ ngác đứng giưã đương phố Sài gòn để hạ quyết tâm xâm nhập thế giới văn nghệ cổ nhạc cho bằng được.
Nguời khác làm văn nghệ hoặc là vị nghệ thuật, hoặc vị nhân sinh. Ðối với cậu trai Trà Vinh còn lưa thơ lông mép kia , làm văn nghệ vị bất cứ cái gì cũng chả qúy hóa, và thơm tho bằng làm văn nghệ …. vị em gái.
Em gái ở đây là cô nhỏ cùng xóm rất mê cải lương của cậu . Bởi trót yêu vụng thương thầm cô bé hơi kỹ, có lần cậu ngay cả dám nhái giọng của danh ca Tư Chơi - vốn đuợc cả Nam kỳ quốc mê như điếu đổ vào cuối thập niên 40 – khi xâm mình leo lên cái sân khấu bỏ túi của màn văn nghệ lối xóm tối hôm ấy để “tự biên tự diễn” một màn lao động ca hát hầu gọi là thay lời tỏ tình cùng em gái láng giềng.
Nắm vững “ly lịch trích ngang” của em gái, cậu nhỏ biết tỏng, em gái mết giọng ca lẳng lơ của danh ca Tư Chơi chỉ thiếu điều bỏ nhà chạy theo anh kép lớn. Ấy thế mà khi nghe cậu bắt chước giọng Tư Chơi , chả hiểu sao cô nhỏ lối xóm lại bò ra cười.
Không nỗi đau nào thấm thiá và đau hơn nỗi đau bị tình chê của gã trai thưở mới lớn . Nhưng chẳng thà là em gái chỉ lắc đầu no way xuông, mà nỗi đau tuy vẫn đau roi rói ra đấy, nhưng đỡ đuợc cái…xệ độ. Ðằng này giọng cười pha lê vỡ vang lên không đúng lúc, không đúng chỗ của em gái, từ đấy cứ cứa-nhầu cứa-nữa cứa-mãi vào lòng chàng.
Bắt chước người xưa, cậu trai đưa tay chỉ vào giòng nước đục phù sa ở bắc Mỹ Thuận vào cái ngày bỏ quê lên Sài gòn lập lời thề độc. Rằng ngày nào, chàng chưa danh trấn thiên hạ hơn danh ca Tư Chơi, ngày ấy chàng nhất quyết không về làng.
Vốn lỡ “sở hữu” một làn hơi vịt đực, lại thiếu cơ bắp bẩm sinh, chưa kể thêm tấm…nhan sắc thuộc lọai hoà cả làng, mà muốn nổi trội hơn kép đẹp Tư Chơi để buộc cô nhỏ láng giềng quên Tư Chơi hầu chỉ nhớ đến mình, chàng trai Trà Vinh ngô nghê chỉ còn mỗi một cách. Là cách ngày ngày cày sâu cuốc bẫm trên cây lục huyền cầm biến tấu để tập tành làm thầy đờn cổ nhạc.
Chẳng bao lâu sau, một phần nhờ năng khiếu, nhưng phần lớn chính là nhờ mối hận bị tình chê rèn đúc quyết tâm cho , tài so day nắn phím của Bảy Bá, nghệ danh đầu đời của sọan giả Viễn Châu, quả nhiên đã làm lác mắt sân khấu cổ nhạc của thập niên 40 thực. Chàng là tay đàn chính của ban cổ nhạc Radio Sài gòn, rồi ban Việt kịch Năm Châu truớc khi cùng với Văn Vĩ, Năm Cơ họp thành 3 danh cầm bậc nhất của dàn cổ nhạc danh trấn thiên hạ trong làng cải lương Nam kỳ ngày ấy.
Nhưng đúng như nhạc sĩ Bảy Bá sau này tâm sự : " Nghề cầm đờn….bạc lắm. Người ta chỉ chú ý đến đào kép chứ mấy ai thèm ngó ngàng tới nhạc công bên cánh gà".
Nguời ta ở đây đã là và chỉ là em gái Trà Vinh. Trong hậu trường sân khấu, chổ đứng của thầy đờn Bảy Bá ngày ấy rõ ràng khó thay thế. Nhưng khán thính giả, đặc biệt có khán thính giả em gái Trà Vinh, thì nào biết thầy đàn Bảy Bá là ai,thậm chí Bảy Bá là động vật hay thực vật?
Sự thực đó đã đành đau lòng quá đi chứ, nhưng nó giúp nhắc nhở và hơn thế khẳng định đinh đóng cột một điều đơn giản. Rằng nếu đã muốn nổi trội hơn tài danh Tư Chơi, thầy đờn Bảy Bá bằng mọi cách phải kiêm thêm cái nghề viết lời 6 câu vọng cổ cho thật tới thì mới có thể buộc đuợc cả nước lục tỉnh, quê hương của em gái Trà Vinh , phải nhất loạt ngã nón cúi đầu.
Thế là từ đấy làng cổ nhạc Nam kỳ có thêm cái tên soạn giả Viễn Châu mới toanh. Thế là từ đấy nhiều thế hệ mê cải lương không ai không biết Viễn Châu qua một loạt vở tuồng hút khách như Hoa Mộc Lan, Cưới Vợ Cho Vua, Hàn Mặc Tử, Quân Vương Và Thiếp…., và đặc biệt qua những bài vọng cổ biền ngẫu, muớt rượt, ngả bản đèn của ông cỡ như Võ Ðông Sơ Bạch Thu Hà, Hán Ðế Biệt Chiêu Quân, hoặc Tình Anh Bán Chiếu.
Mười năm sau, lúc danh tiếng đã thừa thãi, thầy đờn Bảy Bá kiêm soạn giả Viễn Châu mới tà tà áo gấm về làng. Thanh niên thiếu nữ Trà Vinh mê tân cổ giao duyên thiếu điều trải chiếu hoa ra đón người khai sinh ra trường phái tân cổ giao duyên trở về, mặc dù bản tân cổ giao duyên từng làm phiền lòng không ít những người yêu âm nhạc đúng nghĩa.
Số fan đợi đón tài danh Viễn Châu ở bến xe Trà Vinh hôm ấy đông lắm. Chỉ thiếu mỗi một người đón. Như ngày nào, từng thiếu một người đi tiễn chân khi thanh niên Viễn Châu bỏ quê biệt xứ vì tình.
Ðến lúc ấy, cha đẻ của bản tân cô giao duyên mới thấm thía thế nào là lẽ phù ảo của giòng sống.
Ông trở lên Sài gòn. Khép mình trong phòng kín. Soạn những bài vọng cổ buồn hơn, da diết hơn. Ông viết thêm một loạt lời ca hài hước khác để tự trào cái giấc mộng thưở mới lớn lẩm cẩm, ngớ ngẩn của mình.
Và thoắt cái đã 60 năm. Chàng trai Trà Vinh ngơ ngác giữa đường phố Sài gòn ngày nào nay hơn 80 tuổi. Ông vẫn ngày ngày ngồi bên cây lục huyền cầm biên tấu. Ðể đợi giờ gởi bản di chúc tình yêu viết bằng 6 câu vọng cổ tới một nữ thính giả mà mãi mãi tim ông không quên, không thể nào quên.
Với ai khác, ông là tài danh Viễn Châu lẫy lừng. Riêng ông, mãi mãi ông chỉ muốn là anh bán chiếu suốt đời chèo chiếc thuyền rách chạy đuổi theo chiếc bóng ái tình. Cuộc đuổi bắt đó đã đành là vô vọng nhưng ít nhất nó chẳng làm hại ai cả. Khán thính giả lậm cổ nhạc chỉ mong ông đừng bắt chước Thi bá Lý Bạch bông-nhông xuống sông để trước vớt chụp chiếc bóng hạnh phúc, sau tiện thể đẩy một đường lặn ba ngày nổi lên là hơi phiền.